12 ნოემბერი 2024 წელი

№ას-727-2024 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები - გ.ყ–ძე და გ.ბ–ძე (ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „ღ–ეს“ დამფუძნებელი წევრები)

მოწინააღმდეგე მხარე - ლ.გ–ძე

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 თებერვლის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება, და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ლ.გ–ძემ (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „მოწინააღმდეგე მხარე“, „შემკვეთი“) სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „ღ–ეს“ (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მენარდე“) დამფუძნებლების - გ.ყ–ძისა და გ.ბ–ძის (შემდგომში მოხსენიებულნი, როგორც „მოპასუხეები“, „აპელანტები", „კასატორები“) მიმართ, გადახდილი საზღაურის - 46 740 ლარის დაბრუნებისა და საურავის - 45 260 ლარის გადახდის დაკისრების მოთხოვნებით.

სარჩელის საფუძვლები:

2.1. 2008 წლის 18 თებერვალს ლ.გ–ძესა და ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „ღ–ეს“ შორის დაიდო ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება, რომლითაც განისაზღვრა ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულების პირობები. ნასყიდობის საგანი იყო საცხოვრებელი ბინა, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ............, 4 ოთახიანი ბინა პირობითი №33, საერთო ფართი აივნის ფართის ჩათვლით - 142.11 კვ.მ. უძრავი ქონების საფასური შეადგენდა 69 418 აშშ დოლარს, საიდანაც მოსარჩელემ გადაიხადა 20500 აშშ დოლარი, ხოლო დარჩენილი თანხის გადახდა შეაჩერა მას შემდეგ, რაც მოპასუხემ თავისი ვალდებულება არ შეასრულა, სახელდობრ, მოპასუხემ მხოლოდ საძირკველი გაჭრა და შექმნა მშენებლობის იმიტაცია.

2.2. ხელშეკრულების მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, გამყიდველი ვალდებული იყო, მყიდველისთვის ნასყიდობის საგანი გადაეცა საძირკველში ბეტონის სამუშაოების დაწყებიდან არაუგვიანეს 30 თვის განმავლობაში, ხოლო მყიდველი ვალდებული იყო, მიეღო ნასყიდობის საგანი. საძირკველში ბეტონის სამუშაოები დაიწყებოდა მშენებლობასთან დაკავშირებული ყველა ნებართვისა და მიწის სამუშაოების დამთავრების შემდგომ, რომლის გონივრულ ვადაში შესრულების ვალდებულებას იღებდა გამყიდველი. ამავე ხელშეკრულების მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ გამყიდველი დააგვიანებდა წინამდებარე მუხლის პირველი პუნქტით დადგენილ ვადაში ნასყიდობის საგნის გადაცემას, მყიდველს უფლება ჰქონდა, მოეთხოვა და მიეღო გამყიდველისაგან საურავი, ნასყიდობის საგნის უფლებრივად უნაკლო სახემდე მიყვანისათვის საჭირო ღირებულების 0.2% პროცენტის ოდენობით თითოეული ვადაგადაცილებული დღისთვის. ობიექტზე ბეტონის ჩასხმის სამუშაოები დაიწყო 2008 წლის მაისის თვეში, ხოლო 30 თვე გავიდა 2010 წლის ნოემბრის ბოლოს. მოპასუხეზე საურავის დარიცხვა უნდა დაიწყოს 2010 წლის 01 დეკემბრიდან, საიდანაც სარჩელის სასამართლოში წარდგენამდე გასულია 1550 დღე. ამასთან, ვინაიდან მოსარჩელის მიერ გადახდილია 20 500 აშშ დოლარი, აღნიშნული თანხის 0.2% შეადგენს 41 აშშ დოლარს, რაც ვალდებულების ვადის დარღვევიდან სარჩელის აღძვრამდე გასული პერიოდის (1550 დღის) გათვალისწინებით, ჯამურად 63 550 აშშ დოლარს შეადგენს.

მოპასუხეების პოზიცია:

3. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ 2008 წლის 18 თებერვალს ხელშეკრულება დაიდო არა ამხანაგობასა და მოსარჩელეს, არამედ გ.გ–ძესა და მოსარჩელეს შორის, ამხანაგობაში გამყიდველის კუთვნილი წილის ფარგლებში. ნასყიდობის საგნის ფასად განისაზღვრა 83 918 აშშ დოლარი, საიდანაც მოსარჩელემ გარიგების დადების მომენტში გადაიხადა 14 500 აშშ დოლარი. სარჩელზე თანდართული ქვითრების თანახმად, მოსარჩელის მიერ გადახდილი თანხის ოდენობა მართლაც შეადგენს 20 500 აშშ დოლარს, თუმცა გაურკვეველია, რომელი ხელშეკრულება სრულდებოდა ცალკეული გადახდის განხორციელებისას. გ.გ–ძესა და მოსარჩელეს შორის დადებულ ხელშეკრულებაში და არა ამხანაგობა „ღ–ესა“ და მოსარჩელეს შორის დადებულ ხელშეკრულებაში ჩანაწერის არსებობის მიუხედავად, ქართული კანონმდებლობა არ იცნობს ნორმას, რომელიც გამყიდველს ავალდებულებს, ნასყიდობის ფასის სრული ოდენობით გადაუხდელობის შემთხვევაში მყიდველს ნასყიდობის საგანი გადასცეს საკუთრებაში. მოსარჩელეს არ შეუსრულებია თავისი ვალდებულება. იმისათვის, რომ ხელშეკრულების საგანი მოსარჩელეს ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში გადასცემოდა, მას თავისი ვალდებულება ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაშივე უნდა შეესრულებინა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და მოპასუხეებს - ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა „ღ–ის“ დამფუძნებელ წევრებს - გ.ყ–ძესა და გ.ბ–ძეს მოსარჩელე ლ.გ–ძის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 46 740 (ორმოცდაექვსი ათას შვიდას ორმოცი) ლარისა და პირგასამტეხლოს - 20 000 (ოცი ათასი) ლარის გადახდა.

5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა და მოითხოვეს სააპელაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება მოპასუხეებისთვის 46740 ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში შეწყდა საქმის წარმოება დავის საგნის არარსებობის გამო, ხოლო დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

7. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია დავისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

7.1. 2006 წლის 27 აპრილს გ.გ–ძემ, გ.ყ–ძემ და გ.ბ–ძემ დააფუძნეს ამხანაგობა „ღ–ე“, რომლის მიზანს წარმოადგენდა ამ ხელშეკრულებით განსაზღვრული წესითა და ვადებში, ერთობლივად, მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის აშენება. საცხოვრებელი სახლი უნდა აშენებულიყო მიწის ნაკვეთზე, რომლის მახასიათებლებია: ზონა - თბილისი, სექტორი - ნაძალადევი, მისამართი - დ. ............

7.2. 2008 წლის 18 თებერვალს ამხანაგობის წევრს, გ.გ–ძესა და ლ.გ–ძეს შორის დაიდო ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე ლ.გ–ძემ იყიდა გ.გ–ძის წილის ნაწილი ამხანაგობა „ღ–ეში", რომელიც შეიძლებოდა გადასცემოდა მყიდველს, როგორც ალტერნატიული ვალდებულების შესრულება.

ნასყიდობის ძირითადი ხელშეკრულების ნასყიდობის საგანი იქნებოდა საცხოვრებელი ბინა მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ..........., 4 ოთახიანი ბინა, პირობითი №33. საერთო ფართი (აივნის ფართის ჩათვლით) უნდა ყოფილიყო 142.11კვ.მ..

გამყიდველი ადასტურებდა, რომ ხელშეკრულების დადების მომენტისთვის ნასყიდობის საგანი (მითითებული ამ მუხლის პირველ პუნქტში) იყო მშენებარე, არ იყო ექსპლუატაციაში მიღებული, მშენებარე ნაგებობაზე იყო ამხანაგობა „ღ–ის“ საკუთრების უფლება, ხოლო ნასყიდობის საგანზე ექსპლუატაციაში მიღებისთანავე წარმოიშობოდა გამყიდველის საკუთრების უფლება.

7.3. გამყიდველმა მყიდველს ნასყიდობის საგანი მიჰყიდა, ხოლო მყიდველმა იყიდა 83918 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარად. ხელშეკრულების დადების მომენტში, მყიდველს გამყიდველისთვის ავანსის სახით გადახდილი ჰქონდა ნასყიდობის საგნის ფასის ნაწილი - 14500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარებში, ხოლო გამყიდველს მიღებული ჰქონდა ეს თანხა. ნასყიდობის ფასის დარჩენილი ნაწილის გადახდა უნდა განხორციელებულიყო ხელშეკრულებაში ასახული გადახდის გრაფიკის მიხედვით. ჯამში გადახდილი უნდა ყოფილიყო 69418 აშშ დოლარი.

7.4. 2008 წლის 18 თებერვლის ხელშეკრულების დადებამდე მოსარჩელემ ამხანაგობა „ღ–ეს“ გადაუხადა 14500 აშშ დოლარი, კერძოდ:

- 17.08.2007 წელს - 500 აშშ დოლარი;

- 12.09.2007 წელს - 9000 აშშ დოლარი;

- 14.12.2007 წელს - 5000 აშშ დოლარი.

ხელშეკრულების დადების შემდეგ, 04.04.2008 წელს, მოსარჩელემ ამხანაგობა „ღ–ეს" გადაუხადა 6000 აშშ დოლარი, რომლის დანიშნულებად მითითებულია უძრავი ქონების ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება.

ჯამში, მოსარჩელის მიერ ამხანაგობა „ღ–ისთვის" გადახდილი თანხა შეადგენს 20500 აშშ დოლარს, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი სალაროს შემოსავლის ორდერებით.

7.5. ობიექტზე ბეტონის ჩასხმის სამუშაოები დაიწყო 2008 წლის მაისში და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 30 თვიანი ვადა ამოიწურა 2010 წლის ნოემბრის ბოლოს.

დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს პალატამ მისცა შემდეგი სამართლებრივი შეფასება:

8.1. მხარეებს შორის ურთიერთობა ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობს. მოცემულ შემთხვევაში, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საზღაურის გადახდის სანაცვლოდ, ამხანაგობამ იკისრა ვალდებულება, ამავე ხელშეკრულებით შეთანხმებული პირობებით აეშენებინა და მოსარჩელისათვის საკუთრებაში გადაეცა წინასწარ განსაზღვრული ფართი. აქედან გამომდინარე, სადავო ხელშეკრულებებს ნარდობის შინაარსი აქვთ.

8.2. სააპელაციო პალატის განსჯით, სახელშეკრულებო ურთიერთობა მოსარჩელესა და ამხანაგობას შორის წარმოიშვა. ხსენებულ დასკვნას სასამართლომ საფუძვლად დაუდო ის გარემოება, რომ მოსარჩელესა და ამხანაგობას შორის ურთიერთობა წარმოიშვა სადავო ხელშეკრულების დადებამდე, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი სალაროს შემოსავლის ორდერებით, რომლითაც 2007 წლის აგვისტო-დეკემბერში მოსარჩელეს ამხანაგობისათვის გადახდილი აქვს 14500 აშშ დოლარი. სადავო ხელშეკრულების მე-4 პუნქტში მითითებულია, რომ მოსარჩელეს გამყიდველისთვის ავანსად გადახდილი აქვს 14500 აშშ დოლარი. სხვა მტკიცებულებების საქმეში არარსებობის პირობებში, აღნიშნული თანხა სწორედ ამხანაგობისთვის გადახდილ 14500 აშშ დოლარად იქნა მიჩნეული. ამავდროულად, ხელშეკრულების დადების შემდეგაც, მისარჩელემ არა გამყიდველს, ე.ი. გ.გ–ძეს, არამედ ამხანაგობას გადაუხადა გრაფიკით გათვალისწინებული შესატანი, გადახდის საფუძვლად კი, უძრავი ქონების ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებაა მითითებული, მაშინ, როცა თავად ხელშეკრულება არ ითვალისწინებს მყიდველის მიერ ვალდებულების სხვა პირის მიმართ შესრულების შესაძლებლობას. ამასთან, მხარეთა განმარტებით (იხ. 16.11.2023წ. სხდომის ოქმი, აუდიო ჩანაწერი: 46:18), გ.გ–ძე სადავო ხელშეკრულების დადების დროს ამხანაგობას თავმჯდომარე იყო და ამხანაგობის ხელშეკრულების მე-5 მუხლით, უფლებამოსილი იყო დაედო ხელშეკრულება ამხანაგობის სახელით (გამონაკლისების გარდა, რასაც, განსახილველ შემთხევაში, ადგილი არ აქვს (ამხანაგობის ხელშეკრულების 5.3 პუნქტი)). ხელშეკრულება დადებულია მშენებარე უძრავ ქონებაზე, რომლზეც, ამავე ხელშეკრულების თანახმად, ამხანაგობის საკუთრების უფლება იყო რეგისტრირებული.

8.3. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 104-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე, რომლის თანახმადაც, თუ გარიგების დადებისას წარმომადგენელი არ მიუთითებს თავის წარმომადგენლობით უფლებამოსილებაზე, მაშინ გარიგება წარმოშობს შედეგებს უშუალოდ წარმოდგენილი პირისათვის მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი მეორე მხარეს უნდა ევარაუდა წარმომადგენლობის შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში, წარმოდგენილი ხელშეკრულება თავისი შინაარით არა უძრავი ქონების ან წილის ნასყიდობის, არამედ ნარდობის ხელშეკრულებაა, რომლის დადების უფლებამოსილებაც ამხანაგობის სახელით ჰქონდა ამხანაგობის თავმჯდომარეს, შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ მან ხელშეკრულების დადების დროს არ მიუთითა თავის წარმომადგენლობით უფლებამოსილებაზე ამხანაგობის ხელშეკრულების 5.7 პუნქტის შესაბამისად, ხელშეკრულება წარმოშობს შედეგებს უშუალოდ წარმოდგენილი პირისათვის ე.ი. ამხანაგობისათვის. მოსარჩელე, რომელიც ხელშეკრულების დადებამდეც და შემდეგაც, მისთვის გადასაცემი ბინის ღირებულებას უხდიდა ამხანაგობას და ურთიერთობა ჰქონდა ამხანაგობასთან, ვარაუდობდა წარმომადგენლობის შესახებ.

8.4. სააპელაციო სასამართლომ უარყო პირგასამტეხლოს დაკისრების საკითხზე მოპასუხეების პრეტენზია, რომ მართალია, ამხანაგობამ ვერ უზრუნველყო საცხოვრებელი კორპუსის აშენება, მაგრამ ამას წინ უსწრებდა თავად მოსარჩელის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობა - მან 2008 წლის აპირილის თვიდან შეწყვიტა თანხის გადახდა ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე, ამიტომ პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება არ აქვს. პალატამ მიუთითა, მოსარჩელის განმარტებაზე, რომლის თანახმადაც, იქიდან გამომდინარე, რომ ობიექტზე სამუშაოები შეჩერდა და მოპასუხემ მშენებლობა არ გააგრძელა, მოსარჩელემ შეწყვიტა თანხის გადახდა. პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხეების პოზიცია, რომ მოსარჩელემ გრაფიკით გათვალისწინებული თანხების გადახდა ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე შეწყვიტა. იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ ამხანაგობა ასრულებდა სამშენებლო სამუშაოებს მოსარჩელისაგან მიღებული თანხების კვალდაკვალ და მშენებლობის შეფერხება სწორედ მოსარჩელისა და სხვა მყიდველების მიერ თანხის გადახდის შეწყვეტამ გამოიწვია, წარმოდგენილი არ არის. ასეთ ვითარებაში, პალატის აზრით, იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეს გადახდილი ჰქონდა ბინის ღირებულების ნაწილი, მაგრამ მშენებლობა არ მიმდინარეობდა, მას ჰქონდა საფუძველი ვარაუდისთვის, რომ მოპასუხე ვალდებულებას ვერ შეასრულებდა, რაც უფლებას ანიჭებდა, შეეწყვიტა გადახდა საპასუხო მოქმედების განხორციელებამდე სამოქალაქო კოდექსის 369-ე მუხლის საფუძველზე.

8.6. გადახდილი საზღაურის უკან დაბრუნების მოთხოვნასთან მიმართებით პალატამ შენიშნა, რომ დავის მიმდინარეობისას მესამე პირმა - კომპანია „ა“-მ ლ.გ–ძეს დაუბრუნა ამხანაგობა „ღ–ისთვის“ გადახდილი 20500 აშშ დოლარიდან 18500 აშშ დოლარი, რის გამოც, სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე 20500 აშშ დოლარის შესაბამისი ეკვივალენტი ლარის დაკისრება დავის საგანს არ წარმოადგენდა, რაც ამ ნაწილში საქმის წარმოების შეწყვეტას განაპირობებდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „ა¹“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, დავის საგნის არარსებობის გამო.

8.7. პალატამ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტი, რომ ამხანაგობამ ვერ შეასრულა მოსარჩელის წინაშე ნაკისრი ვალდებულება, რაც წარმოდგენილი ხელშეკრულების 6.3 პუნქტის საფუძველზე მოპასუხეებს აკისრებდა პირგასამტეხლოს გადახდის მოვალეობას მოსარჩელის სასარგებლოდ.

8.8. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ დარღვევის ხარისხის, ასევე იმ ინტერესის გათვალისწინებით, რაც კრედიტორს ჰქონდა შესრულების მიმართ, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განსაზღვრული პირგასამტეხლოს ოდენობა გონივრული იყო და მისი უფრო მეტად შემცირების საფუძველი არ ვლინდებოდა.

9. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა. მათი საკასაციო მოთხოვნაა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ პრეტენზიებს:

9.1. სამშენებლო სამუშაოების დათქმულ ვადებში წარმოება შეუძლებელი გახდა იმიტომ, რომ მოსარჩელემ და სხვა მენაშენეებმა კეთილსინდისიერად არ შეასრულეს მათზე ხელშეკრულებით დაკისრებული ფულადი ვალდებულება, რის გამოც შეუძლებელი გახდა სამშენებლო სამუშაოების შესრულება, ამ მოცემულობაში კი, ამხანაგობას სამოქალაქო კოდექსის 369-ე მუხლი უფლებას ანიჭებდა, უარი ეთქვა მისთვის დაკისრებული ვალდებულების შესრულებაზე ისე, რომ შეენარჩუნებინა საპასუხო შესრულების მიღების უფლება. ხელშეკრულება არ ითვალისწინებდა მოპასუხის ვალდებულებას, თავისი სახელშეკრულებო ვალდებულებები წინასწარ შეესრულებინა, არამედ, პირიქით, მისი შესრულება სრულად იყო დამოკიდებული. მოსარჩელის შესრულებაზე, რადგან თუ მენაშენე შეთანხმებული გრაფიკით არ იხდის ნასყიდობის საფასურს, მშენებელიც არ არის ვალდებული, მხოლოდ ნაწილობრივი გადახდის საფუძველზე, ბოლომდე შეასრულოს ვალდებულება. ობიექტზე განხორციელდა ზუსტად იმ მოცულობის სამშენებლო სამუშაოები, რა რაოდენობის თანხაც იყო შესული მენაშენეებისაგან, მაგრამ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და ისე, რომ თავად მოსარჩელეს არ ჰქონდა შესრულებული ვალდებულება, მოპასუხეს ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო დააკისრა პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება, რომლის დაკისრებაც შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ პირგასამტეხლოს მომთხოვნს სრულად აქვს შესრულებული თავისი წილი სახელშეკრულებო ვალდებულებები.

9.2. სასამართლომ არასწორად გაიგო და განმარტა ხელშეკრულების 6.3. პუნქტი, რომლის მიხედვითაც „იმ შემთხვევაში თუ გამყიდველი დააგვიანებს წინამდებარე მუხლის პირველი პუნქტით დადგენილ ვადაში ნასყიდობის საგნის გადაცემას, მყიდველს უფლება აქვს მოითხოვოს და მიიღოს გამყიდველისაგან საურავი, ნასყიდობის საგნის უფლებრივად უნაკლო სახემდე მიყვანისათვის საჭირო ღირებულების 0,1% ოდენობით თითოეული ვადაგადაცილებული დღისათვის". ხელშეკრულების ეს დანაწესი თავის თავში გულისხმობს, რომ მყიდველს სრულად უნდა ჰქონოდა გადახდილი ნასყიდობის საფასური, წინააღმდეგ შემთხვევაში ის, ბუნებრივია, ვერ მოითხოვდა პირგასამტეხლოს დაკისრებას. იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელეს გადახდილი აქვს მხოლოდ ნასყიდობის საგნის მცირედი ნაწილი, შეუძლებელია, მას მოეთხოვა და, მით უმეტეს, მიეღო „ნასყიდობის საგნის უფლებრივად უნაკლო სახემდე მიყვანისათვის საჭირო ღირებულების 0,2% პროცენტი". სასამართლომ არ გაიზიარა, რომ მოსარჩელე თავად იყო ხელშეკრულების დამრღვევი და პირველმა სწორედ მან დაარღვია ხელშეკრულების 8.5. მუხლით დადგენილი გადახდის გრაფიკი.

9.3. მოსარჩელეს სარჩელის შეტანამდე არასოდეს არ მიუმართავს მოპასუხისათვის, არ მოუთხოვია არც ხელშეკრულების შეწყვეტა და არც გადახდილი თანხის დაბრუნება, რა შემთხვევაშიც მას დაუბრუნდებოდა გადახდილი თანხა. მოსარჩელემ უკვე მიიღო ის თანხა, რაც მან გადაიხადა შესაძენ ბინაში, თუმცა თანხის მიღების დროს მას არ დაუფიქსირებია ინვესტორთან, რომ სურდა რაიმე სახის საურავის ან პირგასამტეხლოს მიღება, არამედ დაწერა კიდეც ხელწერილი, რომ სრულად მიიღო თანხა და პრეტენზია არ გააჩნდა, მაგრამ სააპელაციო სასამართლოს წინაშე მაინც ძალაში დატოვა საურავის დაკისრების მოთხოვნა.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

12. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ” ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

14. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

15. განსახილველ შემთხვევაში, პალატისთვის საგულისხმოა, რომ სადავო გარიგება სახელდებულია უძრავი ქონების ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებად, თუმცა საკასაციო პალატის დადგენილი სტაბილური პრაქტიკის შესაბამისად, ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ნივთის შექმნისა და მასზე საკუთრების უფლების მეორე მხარისათვის გადაცემის ვალდებულებას, წარმოადგენს არა ნასყიდობის წინარე ურთიერთობას, არამედ ნარდობას (მრავალთა შორის, იხ.სუსგ. №ას-194-2019, 27.05.2019წ.). ამრიგად, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ სადავო ხელშეკრულების ნარდობად კვალიფიკაციის შესახებ მსჯელობას.

16.1. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. ნარდობის ძირითადი თავისებურებაა ის, რომ შემკვეთი საკუთრების უფლებას იძენს შესრულებული სამუშაოს პროდუქტზე, რისთვისაც იხდის კონკრეტულ საზღაურს (იხ. სუსგ №ას-866-808-2017, 17.10.2017წ.). ნარდობა სინალაგმატურ ხელშეკრულებათა რიგს განეკუთვნება, რომლის მონაწილეებიც სამართლებრივ ურთიერთობაში ერთმანეთის მიმართ გამოდიან როგორც ურთიერთკრედიტორები, ისე _ ურთიერთმოვალეები. ზოგადი წესის თანახმად, შემკვეთს საპასუხო შესრულების ვალდებულება წარმოეშობა მას შემდეგ, რაც მენარდე შეასრულებს ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებას. აღნიშნული დასკვნის საფუძველს იძლევა სამოქალაქო კოდექსის 648-ე მუხლი, რომლის თანახმად, შემკვეთი მოვალეა მენარდეს გადაუხადოს საზღაური სამუშაოს შესრულების შემდეგ, თუ ხელშეკრულება არ ითვალისწინებს ნაწილ-ნაწილ გადახდას (იხ. სუსგ. №ას-856-800-2017, 20.10.2017წ.).

16.2. განსახილველ შემთხვევაში, წარმოდგენილი ხელშეკრულება შეიცავს საზღაურის ნაწილ-ნაწილ გადახდის პირობას, შესაბამისად, ვალდებულების დარღვევა მომდინარეობს მენარდისგან, თუ შემკვეთისგან, არსებითად მნიშვნელოვან გარემოებას წარმოადგენს როგორც სსკ 369-ე მუხლის საფუძველზე საპასუხო ვალდებულების შესრულებისგან თავის შეკავებაზე უფლებამოსილი მხარის სწორად იდენტიფიცირებისათვის, ისე პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძვლიანობაზე მსჯელობის თვალსაზრისით.

16.3. ხელშეკრულების 6.1. პუნქტით დადგინდა მენარდის ვალდებულება, შეთანხმებული ბინა შემკვეთისათვის გადაეცა ბეტონის სამუშაოების დაწყებიდან არაუგვიანეს 30 თვის განმავლობაში. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია და კასატორის მხრიდან შედავებული არ არის ის გარემოება, რომ ობიექტზე ბეტონის ჩასხმის სამუშაოები დაიწყო 2008 წლის მაისში და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 30 თვიანი ვადა ამოიწურა 2010 წლის ნოემბრის ბოლოს.

16.4. დადგენილია, რომ შემკვეთს მენარდისათვის ხელშეკრულების დადებამდე ნარდობის საზღაურიდან გადაცემული აქვს 14500 აშშ დოლარი, ხოლო ხელშეკრულების დადების შემდეგ შესრულებული აქვს პირველი ტრანშის - 6680 აშშ დოლარის ძირითადი ნაწილის - 6000 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება. აღნიშნულის შემდგომ, შემკვეთს გრაფიკით განსაზღვრული მომდევნო გადახდის შესრულება 21.06.2008 წელს უწევდა, რაც მას არ შეუსრულებია. გადახდის შეწყვეტის მიზეზად შემკვეთი ასახელებს ობიექტზე სამუშაოების შეჩერებას. იმ მოცემულობაში, რომ ასაშენებელ ობიექტს წარმოადგენდა მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლი, თუმცა ობიექტზე განხორციელებული სამუშაოები მთელი 30 თვის განმავლობაში არ გასცდენია ქვაბულის ამოღების, საძირკვლის ჩასხმისა და საძირკვლის ზემოდან 4 სართულის აშენების სამუშაოებს (იხ. შესაგებლის დამატებითი ფაქტობრივი გარემოებების გრაფა, ტ.1, ს.ფ. 55-56), დასაბუთებულია მოსარჩელის მითითება მასზედ, რომ მისი მხრიდან შემდგომი ტრანშების განუხორციელებლობა განპირობებული იყო სამუშაოთა მიმდინარეობის პროცესის არაჯეროვანებით.

16.5. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 369-ე მუხლის შესაბამისად, იმ პირს, რომელსაც ვალდებულება აკისრია ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, შეუძლია უარი თქვას ვალდებულების შესრულებაზე საპასუხო მოქმედების განხორციელებამდე, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა იგი ვალდებული იყო თავისი ვალდებულება წინასწარ შეესრულებინა.

16.7. სადავო ხელშეკრულება არ შეიცავს მითითებას მასზედ, რომ სამუშაოთა საწარმოებლად აუცილებელი სახსრების აკუმულირების საშუალებას შემკვეთ(ებ)ის მიერ ნაწილ-ნაწილ შეტანილი საავანსო შესრულებები წარმოადგენდა; გარიგება არ შეიცავს არც იმგვარ დათქმას, რომ ანგარიშსწორების ვადის გადაცილების საფუძვლით მენარდეს შეეძლო სამუშაოთა ვადის გახანგრძლივების შესახებ გადაწყვეტილების ცალმხრივად მიღება. გრაფიკით განსაზღვრული გადასახდელების გადაუხდელობის სამართლებრივ შედეგებზე ხელშეკრულება შემდეგ დებულებებს ითვალისწინებს:

- ყველა შემთხვევაში ნასყიდობის ფასის სრულად გადახდა უნდა დასრულდეს საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის დასრულებამდე ორი თვით ადრე (5.4. პუნქტი);

- იმ შემთხვევაში, თუ მყიდველი დაარღვევს ნასყიდობის ფასის დარჩენილი ნაწილის გადახდის ვადას, გამყიდველს უფლება აქვს მოითხოვოს და მიიღოს მყიდველისაგან საურავი შესაბამის ეტაპზე გადასახდელი ნასყიდობის ფასის ნოლი მთელი და ორი მეათედი (0.2%) პროცენტის ოდენობით თითოეული ვადაგადაცილებული დღისათვის. საურავის დარიცხვა გაგრძელდება დავალიანების სრულად დაფარვამდე ან წინამდებარე ხელშეკრულების შეწყვეტამდე (5.7. პუნქტი);

- იმ შემთხვევაში, თუ მყიდველი ერთი თვის განმავლობაში კვლავ არ გადაიხდის ნასყიდობის ფასის გადასახდელ ნაწილსა და დარიცხულ საურავს, გამყიდველს უფლება აქვს შეწყვეტოს წინამდებარე ხელშეკრულება და მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება. ამ შემთხვევაში მყიდველს დაეკისრება პირგასამტეხლო ნასყიდობის უკვე გადახდილი ფასის ათი პროცენტის ოდენობით, ხოლო დანარჩენი თანხა დაუბრუნდება მყიდველს ნასყიდობის საგნის მესამე პირისათვის მიყიდვისთანავე (5.8. პუნქტი);

- თუ მყიდველი ნასყიდობის ფასის სრულად გადახდას არ დაასრულებს, ნასყიდობის საცხოვრებელი სახლის (რომლის ნაწილიც უნდა იყოს ნასყიდობის საგანი), ექსპლუატაციაში მიღებამდე ორი თვით ადრე გამყიდველს უფლება აქვს გამოიყენოს წინამდებარე აქტის მეხუთე მუხლის მეცხრე პუნქტში მითითებული უფლებები (5.10. პუნქტი).

16.8. ციტირებული ნორმების გათვალისწინებით ნათელია, რომ შეთანხმებული გრაფიკის რღვევა სამუშაოთა წარმოების ვადების გახანგრძლივების საფუძვლად გარიგების მხარეებს არ განუხილავთ. საგულისხმოა ისიც, რომ ვადაგადაცილების მიუხედავად, მენარდეს არ გამოუყენებია შემკვეთზე პირგასამტეხლოს დაკისრების სახელშეკრულებო უფლებამოსილება, რაც კიდევ ერთხელ ნათელყოფს, რომ არათუ ანგარიშსწორების დაყოვნება წარმოადგენდა სამუშაოთა შეფერხების მიზეზს, არამედ, პირიქით, სწორედ სამუშაოთა გაჭიანურებამ შექმნა ანგარიშსწორების შეჩერების საფუძველი.

16.9. შეუძლებელია, ორმხრივ ვალდებულებით ურთიერთობაში საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 369-ე მუხლით განსაზღვრული უფლებამოსილებით გარიგების ორივე მხარემ თანადროულად ისარგებლოს, ვინაიდან ნორმის კონსტრუქცია აგებულია იმგვარად, რომ გარიგების ერთ მხარეს ვალდებულების შესრულებაზე უარის თქმის უფლებას სწორედ ის ფაქტი ანიჭებს, რომ მეორე მხარე აყოვნებს საპასუხო ვალდებულების შესრულებას.

16.10. იმ მოცემულობაში, როდესაც საცხოვრებელი ბინის აშენების მოვალეობა წინამდებარე დავის საკასაციო განხილვის ეტაპზეც კი, კვლავაც შეუსრულებელია, შემკვეთის სასარგებლოდ პრეზუმირებულია, რომ საკუთარი ფულადი ვალდებულების შესრულებაზე უარის თქმის საფუძველი ექნებოდა ანგარიშსწორების ვადის დადგომისასაც. ამგვარი დასკვნის საფუძველს იძლევა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილი, რომლის თანახმადაც, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამავდროულად, მტკიცებითი სამართლის უზოგადესი წესის თანახმად, მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომლის მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია. მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს (“affirmanti, non negati, incumbit probatio”) - სწორედ ამ დებულებიდან გამომდინარე, უნდა განისაზღვროს, ვინ რა უნდა ამტკიცოს. უარყოფის მტკიცება არ შეიძლება დაეკისროს მხარეს, რომელიც ფაქტის ან მოვლენის არარსებობაზე აპელირებს, არამედ ამ ფაქტისა თუ მოვლენის არსებობის მტკიცების ტვირთი აწევს მას, ვის სასარგებლოდაც მეტყველებს შედავებული ფაქტობრივი გარემოება.

16.11. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მტკიცების ტვირთის სამართლიანად განაწილების პირობებში, იმ გარემოების დამტკიცების მოვალეობა, რომ 21.06.2008 წელს, ესე იგი, რიგით მეორე გადახდის შესრულების ეტაპზე, სამშენებლო სამუშაოები არ მიმდინარეობდა, ვერ დაეკისრება შემკვეთს, არამედ, სწორედ მენარდემ უნდა ამტკიცოს, რომ გრაფიკით გათვალისწინებული შემდგომი გადახდის ვადის დადგომისას მისი წილი სამშენებლო მოვალეობები დაუბრკოლებლად სრულდებოდა და ვადაგადაცილების ფაქტმა დროში გაუსწრო სამუშაოთა შეჩერებას, სწორედ ასეთ შემთხვევაში შეიძლებოდა, სასამართლო მისულიყო დასკვნამდე, რომ სამუშაოთა წარმოების შეჩერების შედეგი მიზეზობრივ კავშირში იყო მენაშენეთა და, კონკრეტულად, ლ.გ–ძის მხრიდან ნაკისრი გადახდის ვალდებულების რღვევასთან. ამგვარი მტკიცებულება მენარდის მიერ საქმეში არ წარმოდგენილა.

16.12. ამრიგად, სამუშაოთა წარმოების ვადების რღვევაში ბრალეულ და, მაშასადამე, პასუხისმგებელ მხარედ პალატას ამხანაგობა მიაჩნია. სამოქალაქო კოდექსის 937-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების შესაბამისად კი, ხელშეკრულების მონაწილეები ერთობლივი საქმიანობიდან წარმოშობილი ვალებისათვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად.

17.1. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მტკიცებას, რომ მესამე პირისგან საავანსო თანხის მოსარჩელისათვის უკან დაბრუნებით მოსარჩელემ პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება დაკარგა. საქმის მასალებში მტკიცებულებად წარმოდგენილი არ არის კომპანია „ა“-სა და ლ.გ–ძეს შორის შემდგარი შეთანხმება, რომლის ძალითაც, კასატორის მითითებით, კრედიტორმა ყველა სხვა პრეტენზიაზეც უარი თქვა.

17.2. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 153.1 მუხლის შესაბამისად, აქცესორულია უფლება, რომელიც ისეა დაკავშირებული სხვა უფლებასთან, რომ მის გარეშე არც შეიძლება არსებობდეს. პირგასამტეხლო, სამართლებრივი ბუნებით, აქცესორულ უფლებათა რიგს მიეკუთვნება, რაც იმას ნიშნავს, რომ მისი წარმოშობა და არსებობა განპირობებულია ძირითადი ვალდებულების არსებობით. ვალდებულება, რომლის შეუსრულებლობაც საფუძვლად დაედო პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლებას, ნარდობის საგნის დათქმულ ვადაში გადაუცემლობაა. დადგენილია, რომ 2010 წლის 01 დეკემბრიდან ხელშეკრულებიდან გასვლამდე (სარჩელის აღძვრამდე) პერიოდში ნარდობის საგნის დამზადების ვალდებულება შეუსრულებელი იყო, მაშასადამე, ამავე პერიოდში არსებობდა პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლებაც. სარჩელის აღძვრით მოსარჩელემ მოითხოვა, ერთი მხრივ, სახელშეკრულებო ბოჭვის პერიოდში აკუმულირებული პირგასამტეხლო, ხოლო, მეორე მხრივ, ხელშეკრულებიდან გასვლის შედეგად ნაწარმოები პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა (გადახდილის უკან დაბრუნება). ნარდობის საგნის ვადაში გადაუცემლობით განპირობებული პირგასამტეხლოს მოთხოვნა კი, წარმოადგენს არა რესტიტუციის უფლებიდან ნაწარმოებ, არამედ მისგან დამოუკიდებელ მოთხოვნას. ამრიგად, რესტიტუციური მოთხოვნის შესრულების გზით შეწყვეტით პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება თავისთავად ვერ შეწყდებოდა, ამ მოთხოვნაზე კრედიტორის მიერ უარის თქმის დამადასტურებელი მტკიცებულება კი, საქმეში დაცული არ არის.

18.1. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნა პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 417-ე-418-ე მუხლებიდან გამომდინარეობს (პირგასამტეხლო – მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა – მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის; ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ, თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შეიძლება, აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს, გარდა ამ კოდექსის 625-ე მუხლის მე-8 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევებისა; შეთანხმება პირგასამტეხლოს შესახებ მოითხოვს წერილობით ფორმას).

18.2. მხარეთა შორის სადავო არ არის ვალდებულების დარღვევის ფაქტობრივი გარემოება; სადავო არ არის ისიც, რომ ნარდობის საგნის ვადაში დაუმზადებლობის შემთხვევისათვის, ხელშეკრულების 6.3 პუნქტი შეიცავდა შეთანხმებას პირგასამტეხლოს გადახდევინებაზე. საკასაციო პრეტენზიის საწინააღმდეგოდ, პალატა შენიშნავს, რომ დასახელებული პუნქტით პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება ნარდობის საზღაურის სრულად გადახდის ფაქტზე დამოკიდებულად გარიგების მხარეებს არ განუხილავთ. ისიც საგულისხმოა, რომ შემკვეთმა პირგასამტეხლო დაიანგარიშა და მოითხოვა არა ნარდობის სრული საზღაურიდან, არამედ მის მიერ ფაქტობრივად გადახდილი ავანსიდან, რამაც, ვადაგადაცილების ხანგრძლივობის გათვალისწინებით, სარჩელის აღძვრამდე შეადგინა 63550 აშშ დოლარი, თუმცა სარჩელით მოთხოვნილი იქნა მხოლოდ 45260 ლარის საურავის დაკისრება, რომელიც, პირველი ინსტანციის სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლზე მითითებით, 20000 ლარამდე შეამცირა.

18.3. საკასაციო სასამართლოს მრავალჯერ განუმარტავს პირგასამტეხლოს სამართლებრივი ბუნება, მისი ფუნქცია და გამოყენების ფარგლები. „ის წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების მიმართ მხარის შესაბამისი ინტერესის უზრუნველყოფის საშუალებას, რომლის გადახდის მოვალეობის წარმოშობა უკავშირდება ვალდებულების დარღვევას. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება დამოუკიდებელია ზიანის მიყენების ფაქტის მტკიცებისაგან, ანუ პირგასამტეხლოს მოთხოვნისათვის კრედიტორს არ ეკისრება მიყენებული ზიანის დამტკიცების ვალდებულება. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება კრედიტორს ყოველთვის გააჩნია, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა მან ზიანი. მთავარია, ვალდებულების დარღვევის ფაქტი...“ (იხ. სუსგ. №ას-1373-2018, 17.01.2019წ.; №ას-848-814-2016, 28.12.2016წ.; №ას-816-767-2015, 19.11.2015წ.; №ას-953-918-2016, 22.11.2016წ.).

18.4. პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრისას ყურადღება ექცევა რამდენიმე გარემოებას. მათ შორის: ა) პირგასამტეხლოს, როგორც სანქციის ხასიათის მქონე ინსტრუმენტის ფუნქციას, თავიდან აიცილოს დამატებით ვალდებულების დამრღვევი მოქმედებები; ბ) დარღვევის სიმძიმესა და მოცულობას და კრედიტორისათვის წარმოქმნილი საფრთხის ხარისხს; გ) ვალდებულების დამრღვევი პირის ბრალეულობის ხარისხს; დ) პირგასამტეხლოს ფუნქციას, მოიცვას ზიანის ანაზღაურება. პირგასამტეხლოს ოდენობაზე მსჯელობისას გასათვალისწინებელია მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ხანგრძლივობა (იხ. სუსგ. №ას-1511-2018, 26.03.2019წ.; №ას-848-814-2016, 28.12.2016წ.).

18.5. საკასაციო პალატა შენიშნავს ვალდებულების დარღვევის ხანგრძლივობას - 2010 წელს შესასრულებელი ვალდებულება დავის მიმდინარეობის ეტაპზეც კი, შეუსრულებელია. საგულისხმოა ხელშეკრულების დროული შესრულებისადმი შემკვეთის მოჭარბებული ინტერესიც - ნარდობის საგანს წარმოადგენდა საცხოვრებელი ბინა, რომელიც შემკვეთის მხრიდან საყოფაცხოვრებო დანიშნულებით უნდა გამოყენებულიყო; საგულისხმოა, რომ ავანსის სახით გადაცემული ფულადი თანხის დაბრუნების შესაძლებლობა შემკვეთს, პრაქტიკულად, თანხის გადაცემიდან 15 წლის თავზე მიეცა, რაც აფუძნებს ვალდებულების შეუსრულებლობით გარკვეული ქონებრივი ზიანის განცდის პრეზუმფციასაც. დასახელებული ფაქტორების ერთობლიობაში გათვალისწინებით, 20 000 ლარის ოდენობის პირგასამტეხლო საკასაციო პალატას ვალდებულების დარღვევის სიმძიმისა და ხანგრძლივობის პროპორციულ ოდენობად მიაჩნია, შესაბამისად, მისი მეტად შემცირების მოთხოვნა დაუსაბუთებელია.

19. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს განსჯით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

20. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, კასატორებს უკან დაუბრუნდებათ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1000 ლარის 70%, რაც 700 ლარს შეადგენს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ.ყ–ძის და გ.ბ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. გ.ყ–ძეს (პ/ნ .........) და გ.ბ–ძეს (პ/ნ .........) დაუბრუნდეთ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 1000 ლარის (საგადახდო დავალება №22424893819, გადახდის თარიღი: 20.06.2024წ, გადამხდელის ბანკი: ს.ს. „საქართველოს ბანკი“) 70% – 700 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

გოჩა ჯეირანაშვილი