12 ნოემბერი 2024 წელი

№ას-1601-2023 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - ს.ს. „მ.ო.ს.კ–ი“

მოწინააღმდეგე მხარე - შ.პ.ს. „ჯ.კ–ი“

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 05 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. შ.პ.ს. „ჯ.კ–მა“ (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „მოწინააღმდეგე მხარე“, „მოთხოვნის დამთმობი“, „ცედენტი“) სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას ს.ს. „მ.ო.ს.კ–ი“-ს (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, „აპელანტი“, „კასატორი“, „მოთხოვნის მიმღები“, „ცესიონერი“) მიმართ, 100 000 ლარის გადახდის დაკისრების მოთხოვნით.

სარჩელის საფუძვლები:

2. 2019 წლის 21 იანვარს, შ.პ.ს. „ჯ.კ–სა“ და ს.ს. „მ.კ.ს.კ–ს“ შორის დაიდო მოთხოვნის და მისი უზრუნველყოფის დათმობის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მოპასუხემ შეიძინა მოთხოვნის უფლება მოსარჩელის კუთვნილ ავტოსატრანსპორტო საშუალებებით უზრუნველყოფილი სესხების გარკვეული რაოდენობის პორტფელზე. მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებების, მასში შესული ცვლილებებისა და დანართების შესაბამისად, სულ მოპასუხის მიერ შესყიდული სესხების რაოდენობამ შეადგინა 453 ერთეული, ხოლო შეძენილი პორტფელის ჯამურმა ღირებულებამ - 1 061 368.72 ლარი. მოპასუხემ მოსარჩელის საბანკო ანგარიშზე ჩარიცხა 886 247.22 ლარი, რომლის ნაწილითაც დაიფარა შ.პ.ს. „ჯ.კ–ი“-ს მოთხოვნის უფლება მესამე პირის მიმართ, ხოლო 100 000 ლარით მოსარჩელე დაჯარიმდა მოპასუხის მიერ ხელშეკრულების 8.1. პუნქტის დარღვევის გამო, რაც დაიქვითა სახელშეკრულებო საზღაურიდან. მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ მას არ დაურღვევია ხელშეკრულება, შესაბამისად, გამოქვითვის უფლებაც არ წარმოშობილა, რის გამოც მოპასუხეს უნდა დაეკისროს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადაუხდელი საზღაურის - 100 000 ლარის მოსარჩელის სასარგებლოდ გადახდა.

მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ცესიის ხელშეკრულების თანახმად, მოთხოვნის/ცესიის დათმობის საფასური მხარეთა შორის განისაზღვრა ხელშეკრულების თითოეული დანართის გაფორმების თარიღის მდგომარეობით დათმობილი მოთხოვნის საფუძვლად სესხების ძირზე დარჩენილი ნაშთის ოდენობით, რამაც შეადგინა 1 024 817.92 ლარი და არა სარჩელში მითითებული 1 061 368.72 ლარი. ცესიის საფასურიდან მოსარჩელეს რამდენიმე ტრანშად გადაეცა, ჯამში, 886 247.22 ლარი, უნაღდი ანგარიშსწორების გზით; 36697.99 ლარი გადაირიცხა კერძო აღმასრულებლის ანგარიშზე და გამოიქვითა მოთხოვნის დათმობის საფასურიდან; გადარიცხვის საფუძველს წარმოადგენდა კერძო აღმასრულებლის მომართვა და განკარგულებები, რომლის საფუძველზეც ყადაღა დაედო შ.პ.ს. „ჯ.კ–ი“-ს მოთხოვნის უფლებას მოპასუხის მიმართ კრედიტორ ნ.გ–ის სასარგებლოდ; ცესიის საფასურიდან ასევე გამოიქვითა 1872.71 ლარი ხელშეკრულების 3.6 პუნქტით გათვალისწინებული პირობების გამო.

3.2. მხარეთა მიერ დადებული ხელშეკრულების პირობას წარმოადგენდა თითოეული მხარის მიერ კონფიდენციალურობის დაცვა, რისი შეუსრულებლობაც, ხელშეკრულების ძალით, დაუკავშირდა სანქციის დაკისრების სამართლებრივ შესაძლებლობას.

3.3. მოსარჩელე მხარემ დაარღვია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული კონფიდენციალურობის დაცვის ვალდებულება, კერძოდ, მესამე პირებთან ავრცელებდა ინფორმაციას მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობის, მისი პირობებისა და შესასრულებელი ვალდებულებების თაობაზე. აღნიშნული ფაქტის ერთ-ერთი დამადასტურებელი მტკიცებულებაა აღმასრულებლის განკარგულებები. აღმასრულებლის 2019 წლის 24 აპრილის მომართვის წერილიდან იკვეთება, რომ ხელშეკრულების პირობების, მათ შორის, გარიგების თანხის ოდენობისა და გადახდის პირობების შესახებ ინფორმაციის პირველწყაროს მოსარჩელე წარმოადგენდა. ასევე, მოპასუხესთან შედიოდა სატელეფონო ზარები მესამე პირების (მოსარჩელის თამასუქარების) მხრიდან, რომლებიც აცხადებდნენ, რომ მოსარჩელე კომპანიის წარმომადგენლებმა მიაწოდეს ინფორმაცია მხარეთა შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობისა და მისგან გამომდინარე ფინანსური ვალდებულების შესახებ და ითხოვდნენ მათთვის თანხის გადახდას. სწორედ აღნიშნული გახდა მოსარჩელეზე ჯარიმის - 100 000 ლარის დარიცხვის მიზეზი, რაც გამოაკლდა მოპასუხის მიერ მოსარჩელეზე გადასახდელ ჯამურ თანხას. მოპასუხემ მეილის საშუალებით აცნობა აღნიშნული ფაქტის თაობაზე მოსარჩელეს, რომლის მხრიდანაც პრეტენზია არ დაფიქსირებულა.

3.4. 2019 წლის 8 ივლისს მხარეთა შორის შედგა მიღება-ჩაბარების აქტი, რომლითაც მხარეებმა დაადასტურეს ფაქტი, რომ მოსარჩელემ გადასცა, ხოლო მოპასუხემ მიიღო მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულებით განსაზღვრული ყველა დოკუმენტი, მოპასუხემ გადაუხადა მოსარჩელეს ხელშეკრულებით საფასური სრულად და მხარეებს ერთმანეთის მიმართ პრეტენზია არ გაჩნიათ.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა და ს.ს. „მ.ს.კ–ს“ მოსარჩელე შ.პ.ს. „ჯ.კ–ი“-ს სასარგებლოდ დაეკისრა 100 000 ლარის გადახდა.

5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ და მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 05 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

7. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია დავისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

7.1. 2019 წლის 21 იანვარს შ.პ.ს. „ჯ.კ–სა“ და ს.ს. „მ.კ.ს.კ–ს“ შორის დაიდო მოთხოვნის და მისი უზრუნველყოფის დათმობის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე მოპასუხემ შეიძინა მოთხოვნის უფლება მოსარჩელის კუთვნილ ავტოსატრანსპორტო საშუალებებით უზრუნველყოფილი სესხების გარკვეული რაოდენობის პორტფელზე. აღნიშნული ხელშეკრულების 2.1.2. პუნქტის თანახმად, ცესიონერმა იკისრა ვალდებულება, მიეღო მოთხოვნა და გადაეხადა ცედენტისათვის მოთხოვნის დათმობის საფასური.

7.2. მხარეთა შორის 2019 წლის 21 იანვარს გაფორმებული ხელშეკრულების, მასში განხორციელებლი ცვლილებებისა და დანართების შესაბამისად, მოთხოვნის მიმღების მიერ შესყიდული სესხების ჯამურმა რაოდენობამ შეადგინა 453 ერთეული, ხოლო შეძენილი პორტფელის ჯამური ოდენობა, მოთხოვნის დათმობის დღისთვის თითოეულ სესხზე დარჩენილი ძირი თანხის, დარიცხული საპროცენტო სარგებლისა და დარიცხული ჯარიმის ჯამური ოდენობის გათვალისწინებით, განისაზღვრა 1 061 368.72 ლარით.

7.3. მოთხოვნის და მისი უზრუნველყოფის დათმობის შესახებ ხელშეკრულების 8.1. პუნქტით ხელშემკვრელი მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ვალდებულნი არიან ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში, ასევე სახელშეკრულებო ურთიერთობის დასრულების შემდეგაც, დაიცვან წინამდებარე ხელშეკრულების მასთან დაკავშირებული სხვა ნებისმიერი ინფორმაციის კონფიდენციალურობის პირობები. დარღვევის შემთხვევაში დამრღვევ მხარეს დაეკისრება პასუხისმგებლობა მიყენებული ზიანის პროპორციულ თანხას დამატებული ფიქსირებული 100 000 ლარი.

7.4. მოთხოვნის და მისი უზრუნველყოფის დათმობის შესახებ ხელშეკრულების 8.1. პუნქტით განსაზღვრული კონფიდენციალურობის პირობის დარღვევის მოტივით, მოთხოვნის მიმღებმა მოთხოვნის დამთმობს დააკისრა ფიქსირებული ფულადი სანქცია 100 000 ლარის ოდენობით და აღნიშნული თანხა გამოქვითა მოთხოვნის დათმობის საფასურიდან; მოთხოვნის მიმღების მიერ დანარჩენი თანხის, მათ შორის, 886 247.22 ლარის მოთხოვნის დამთმობისათვის გადახდის ფაქტი მხარეთა შორის სადავო არ არის.

8. დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს სააპელაციო პალატამ მისცა შემდეგი სამართლებრივი შეფასება:

8.1. დავის საგანს წარმოადგენს მოთხოვნის და მისი უზრუნველყოფის დათმობის შესახებ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების დარღვევის გამო პირგასამატეხლოს დაკისრების მართლზომიერება. მხარეთა შორის სადავო გარემოებაა მოსარჩელის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევა, რაც, აპელანტის მოსაზრებით, კონკრეტულად გამოიხატა ცედენტის მიერ ხელშეკრულების 8.1. პუნქტით გათვალისწინებული კონფიდენციალურობის დაცვის ვალდებულების დარღვევაში.

8.2. მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ გარიგების მონაწილემ დაარღვია სახელშეკრულებო ვალდებულება, ეკისრება ფაქტის მიმთითებელს - გარიგების მეორე მხარეს, რომელმაც სასამართლოს უნდა წარუდგინოს ფაქტის დამადასტურებელი უტყუარი და რელევანტური მტკიცებულებები, წინააღმდეგ შემთხვევაში, საფუძველი ეცლება მოპასუხე მხარის მიერ მოსარჩელისათვის გადასახდელი მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ღირებულებიდან ჯარიმის სახით 100 000 ლარის დაქვითვას.

8.3. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, 2019 წლის 21 იანვრის ხელშეკრულების 8.1. პუნქტი ზოგადი ხასიათისაა, რამდენადაც მხარეებს ავალდებულებს დაიცვან კონფიდენციალურობის პირობები, ისე რომ არ განსაზღვრავს კონკრეტულად თუ რა უნდა იქნეს მიჩნეული მხარეთა მიერ კონფიდენციალობის დარღვევად. პალატამ მიიჩნია, რომ 8.1. პუნქტის დანაწესი, რომლის დარღვევაც ცესიონერმა ცედენტის დაჯარიმებას დაუდო საფუძვლად, არ უნდა განმარტებულიყო იმაზე უფრო ვრცლად, ვიდრე იმ ინფორმაციის დაცვის ვალდებულება, რომელიც უკავშირდება კონკრეტული ხელშეკრულების შინაარსიდან და მიზნებიდან გამომდინარე, მხარეთა ბიზნესპარტნიორულ, ფინანსურ, ტექნიკურ ან სხვა სახის ინფორმაციას, რომლის გამჟღავნებამაც, შესაძლოა, დააზიანოს მხარის კანონიერი ინტერესი. ამ კონტექსტში, პალატამ საგულისხმოდ მიიჩნია სადავო ხელშეკრულების 8.2. პუნქტის შინაარსიც: „კონფიდენციალურობის შესახებ ზემოაღნიშნული შეზღუდვა არ შეეხება ინფორმაციას ან ინფორმაციის გამჟღავნებას: რომელიც არის ან გახდება საჯაროდ ხელმისაწვდომი მხარეთაგან დამოუკიდებლად; ინფორმაციას, რომლის მოპოვებაც შესაძლებელია სხვა წყაროებიდან; ინფორმაციას, რომლის გამჟღავნებაც მოხდება რომელიმე მხარის მიერ კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად.

8.4. აპელანტი მხარის მტკიცებით, მოწინააღმდეგე მხარის მიერ კონფიდენციალურობის დაცვის ვალდებულების დარღვევა გამოვლინდა ინფორმაციის გამჟღავნებაში - მოწინააღმდეგე მხარემ თავის თამასუქარებს, რომელთა მიმართაც გააჩნდა ვადამოსული შეუსრულებელი ვალდებულებები, გაუმჟღავნა მხარეებს შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობისა და ცესიის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესახებ, მიაწოდა მათ გარიგების თანხის ოდენობისა და გადახდის პირობების შესახებ ინფორმაცია, თანაც ისე, რომ თამასუქარები არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობის მონაწილეები არ ყოფილან; გარდა ამისა, მოსარჩელე მხარის წარმომადგენელმა პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე თავად დაადასტურა ის გარემოება, რომ კომპანია იმყოფებოდა მძიმე ფინანსურ მდგომარეობაში და თამასუქარების გარკვეული პერიოდით დამშვიდების მიზნით, თავად აწვდიდდა ინფორმაციას თამასუქარებს იმის თაობაზე, რომ თანხას ელოდნენ მოპასუხისაგან. პირველი ინსტანციის სასამართლომ შეფასების მიღმა დატოვა აპელანტის მიერ მოწინააღმდეგე მხარესთან გაგზავნილი წერილობითი მიმართვები, თამასუქარების მომართვები/სატელეფონო ზარები, აღმასრულებლის განკარგულებები და 08.07.19წ. მიღება-ჩაბარების აქტი, რომელსაც ხელს აწერენ ხელშემკვრელი კომპანიების დირექტორები.

8.5. ზემოაღნიშნული სააპელაციო პრეტენზიების საპასუხოდ, სააპელაციო სასამართლომ, საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასების შედეგად დაასკვნა, რომ მტკიცების ტვირთის მქონე მოპასუხე მხარემ სასამართლოს ვერ შესთავაზა სათანადო მტკიცებულებებით გამყარებული არგუმენტირებული მსჯელობა მისი მტკიცების სფეროში შემავალი ფაქტობრივი გარემოების - შ.პ.ს. „ჯ.კ–ი“-ს მიერ კონფიდენციალურობის პირობების დარღვევის ფაქტის დასადასტურებლად. პალატის შეფასებით, საქმეში წარმოდგენილი კრედიტორ ნ.გ–ის მიერ 2019 წლის 24 აპრილს კერძო აღმასრულებელ ნ.მ–სთვის მიწერილი წერილის შინაარსი, თამასუქის მფლობელთა სატელეფონო ზარები თუ კერძო აღმასრულებლის განკარგულებები, რომელზედაც მიუთითებდა აპელანტი მხარე, სადავო ფაქტობრივი გარემოების სარწმუნოდ დადასტურების მიზნებისათვის საკმარის მტკიცებულებად ვერ შეფასდებოდა, რადგან მათი შინაარსი ცხადყოფს, რომ მოსარჩელის კრედიტორთა ინფორმირება „მოთხოვნის უფლების არსებობის" თაობაზე ზოგადი ხასიათისაა, ხოლო აპელანტმა მხარემ კომპანიის ინტერესის საზიანოდ რაიმე სახის კონფიდენციალური ინფორმაციის გამჟღავნების ფაქტი ვერ დაადასტურა. მეტიც, მოთხოვნის და მისი უზრუნველყოფის დათმობის შესახებ ხელშეკრულების 8.2. პუნქტის დანაწესიდან გამომდინარე, მათზე არ უნდა გავრცელებულიყო ხელშეკრულების 8.1. პუნქტით გათვალისწინებული კონფიდენციალურობის დაცვის შესახებ შეზღუდვა, ვინაიდან შეეხება ინფორმაციას, რომლის გამჟღავნებაც არ ეწინააღმდეგება კანონის მოთხოვნებს, მით უფრო, იმ პირობებში, როდესაც დავის ფარგლებში ვერ გამოირიცხა სადავო ინფორმაციის მოპოვებისა და გავრცელების შესაძლებლობა სხვა წყაროებიდანაც, მათ შორის, მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულებით გადაცემული სესხების მოვალეთა მხრიდან, რომელთა ინფორმირების პირდაპირი ვალდებულება მოთხოვნის და მისი უზრუნველყოფის დათმობის შესახებ ხელშეკრულების 3.6 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, გააჩნდა სწორედ ცედენტს ხელშეკრულების გაფორმებიდან არა უგვიანეს 5 კალენდარული დღის ვადაში, რაც, ბუნებრივია, ზრდიდა ცედენტსა (ძველ კრედიტორს) და ცესიონერს (ახალ კრედიტორს) შორის გაფორმებული ხელშეკრულების თაობაზე ინფორმაციის გავრცელების ალბათობას იმ პირთა მხრიდან, რომელთაც კონფიდენციალობის დაცვის ვალდებულება არ უკისრიათ.

8.6. პალატამ მიუთითა სსკ-ის 442-ე მუხლის დანაწესზე, რომლის თანახმადაც ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა წარმოადგენს ცალმხრივ გარიგებას, რა დროსაც, სამართლებრივი შედეგის დადგომისათვის სავალდებულოა ერთი პირის მიერ ნების გამოვლენა, ხოლო მეორე პირის მიერ მისი მიღება...მისი ქმედითობა დამოკიდებულია მეორე პირის მიერ ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის ნების მიღებასა და გასაქვითი ვალდებულების არასადავოობაზე და განმარტა, რომ გაქვითვა შესაძლებელია მაშინ, როდესაც მხარეების მიერ აღიარებულია და სადავოდ არ არის გამხდარი ვალდებულება და მისი მოცულობა. იმისათვის, რომ განხორციელდეს გაქვითვა, აუცილებელია არსებობდეს გარიგების ნამდვილობის ყველა წინაპირობა: უფლებამოსილი პირის მიერ გაქვითვაზე გამოვლენილი ნება, რომელიც ადრესატს მიუვიდა (სსკ-ის 51.1 მუხლი), გასაქვითი მოთხოვნების ერთგვაროვნება (ორივე მათგანი ფულადი ხასიათისაა), ურთიერთმოთხოვნათა შესრულების ვადის დადგომა და სსკ-ის 447-ე მუხლით გათვალისწინებული გაქვითვის გამომრიცხველი გარემოებების არარსებობა.

8.7. პალატამ მიიჩნია, რომ ცედენტის მიერ მოთხოვნის და მისი უზრუნველყოფის დათმობის შესახებ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული კონფიდენციალურობის პირობის დარღვევის აღიარების ფაქტის დადასტურების თვალსაზრისით, მოპასუხე მხარის მიერ წარმოდგენილი 2019 წლის 08 ივლისის მიღება-ჩაბარების აქტი ვერ იქნებოდა განმსაზღვრელი იმ პირობებში, როდესაც ს.ს. „მ.ს.კ–ი“ არ უარყოფდა და ადასტურებდა, რომ მისი მხრიდან ცალმხრივად განხორციელდა ცესიის საფასურიდან 100000 ლარის ოდენობით ჯარიმის თანხის დაქვითვა იმ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევისათვის, რასაც სადავოდ ხდის მოსარჩელე (მოწინააღმდეგე მხარე) და რაც აპელანტის მიერ საქმეში წარმოდგენილი სხვა მტკიცებულებების შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე ვერ დადასტურდა.

9. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ და მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგ გარემოებათა გამო:

9.1. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია 2019 წლის 8 ივლისს მხარეთა შორის დადებული მიღება-ჩაბარების აქტი, რომლითაც დასტურდება, რომ მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საფასური მოსარჩელემ მიიღო სრულად და მხარეებს ერთმანეთის მიმართ პრეტენზიები არ გააჩნიათ. წარმოდგენილი დოკუმენტით და მოპასუხის მხრიდან ფაქტობრივ გარემოებაზე შეუდავებლობით, ხსენებული გარემოება უდავოდ დადგენილად უნდა მიჩნეულიყო, თუმცა სასამართლომ შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევით, დასაბუთებისა და ახსნის გარეშე მიუთითა, რომ მიღება-ჩაბარების აქტი განსახილველ დავაში არ იყო საკმარისი მტკიცებულება. ეს მაშინ, როდესაც მოსარჩელეს არც კი მოუთხოვია (ან თუნდაც მიუთითებია), რომ მხარეთა შორის დადებული გარიგება (მიღება-ჩაბარების აქტი) ბათილად ცნობილიყო. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ მიღება-ჩაბარების აქტი დე-ფაქტო ბათილად ჩათვალა, მიუთითა რა, რომ იგი არ წყვეტს ვალდებულებას.

9.2. მეორე მნიშვნელოვანი ეპიზოდი სასამართლოს მხრიდან შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევისა, არის გადაწყვეტილების ძალით იმ გარემოების დადგენა, რომ თითქოს მოსარჩელეს კონფიდენციალურობის ვალდებულება არ დაურღვევია. ერთი მხრივ, საქმეში წარმოდგენილია მტკიცებულებები, რომლებიც მიუთითებს მოსარჩელის მიერ კონფიდენციალურობის ვალდებულების დარღვევაზე (მიმართვა აღსრულების ბიუროს, მიმოწერა ქოლ ცენტრთან და ა.შ.), მეორე მხრივ, მხარემ პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე საოქმოდ დაადასტურა, რომ დირექტორი მესამე პირებზე გასცემდა კონფიდენციალურ ინფორმაციას ხელშეკრულების თაობაზე. მოსარჩელე ვალდებული იყო, დაემტკიცებინა, რომ ინფორმაციის გაზიარება მოხდა თავად კასატორის მიერ მესამე პირებთან ან/და ინფორმაცია იყო საჯარო. მხარეს არათუ მტკიცებულება, არამედ მითითებაც კი არ წარმოუდგენია ამ ფაქტებთან დაკავშირებით, თუმცა სასამართლო მაინც ადგენს, რომ ხელშეკრულების თაობაზე ინფორმაცია ხელმისაწვდომი სხვა წყაროებიდანაც შესაძლოა გამხდარიყო. სააპელაციო სასამართლო მხოლოდ ვარაუდზე დაყრდნობით ადგენს, რომ ინფორმაციის მიწოდება არახელშემკვრელი მხარისთვის ცნობილი გახდა სხვა მესამე პირის მხრიდან, იმის ფონზე, როდესაც მხარემ თავად პროცესზევე დაადასტურა, რომ იგი თავად გასცემდა ინფორმაციას თამასუქარებზე და აწვდიდა მათ ინფორმაციას ხელშეკრულების ფარგლებში მოპასუხის მიერ ჩასარიცხი თანხებისა თუ პირობების შესახებ. მოსარჩელეს საპასუხო მტკიცებულების სახით წარდგენილი აქვს სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენები, რომლითაც ცდილობს დადასტურებას, რომ მესამე პირები სხვა გზიდანაც (გამოძიების მასალებიდან) მიიღებდნენ ინფორმაციას ხელშეკრულების შესახებ, თუმცა ის ფაქტი, რომ მესამე პირებმა ამ გზით მიიღეს ინფორმაცია, წარდგენილი განაჩენებიდან არ დასტურდება.

9.3. ხელშეკრულების სპეციფიკის გათვალისწინებით, გონივრულია, რომ ხელშეკრულების ის პირობა, რომელიც კლიენტის მიერ გადასახდელ თანხებსა და მის ოდენობებს შეეხება, ექცევა კონფიდენციალური ინფორმაციის კატეგორიაში. თუკი მივიჩნევდით, რომ 8.1 პუნქტი ზოგადი ხასიათისაა (რაც, თავის მხრივ, არ უკარგავს მას სამართლებრივ მალას და შინაარსს), მის შინაარსს აკონკრეტებს ხელშეკრულების 8.2 პუნქტი, რომელიც გამონაკლისი შემთხვევების მითითების გზით იძლევა გონივრული დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას, რომ თუ ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული რაიმე ინფორმაცია არ იქნა გამჟღავნებული 8.2 პუნქტში ჩამოთვლილი რომელიმე საფუძვლით, ამგვარი ინფორმაციის სხვა გზით გამჟღავნება მიჩნეული იქნება კონფიდენციალურობის დარღვევად. ამასთან, საქმის წარმოების არცერთ ეტაპზე მოსარჩელეს არ განუხორციელებია შედავება იმის თაობაზე, რომ მხარეთა შორის კონფიდენციალურობის დაცვაზე შეთანხმება არ მომხდარა ან შეთანხმება ბუნდოვანია ან/და ბათილია.

9.4. მოცემული საქმის ჭრილში შეფასება უნდა მიეცეს ფულადი ვალდებულების შესრულების დადასტურების თაობაზე სასამართლოთა განარტებებს და დადგენილ პრაქტიკას, რომლის თანახმადაც, მიღება-ჩაბარების აქტში მოსარჩელის მიერ გაკეთებული განცხადება, რომ მოპასუხესთან არანაირი პრეტენზია არ გააჩნია, წარმოადგენს ვალდებულების შეწყვეტის საფუძველს (№ას-1054-2019). მოსარჩელე ითხოვს არა უკვე გადახდილი თანხის უკან დაბრუნებას, არამედ დარჩენილი თანხების ანაზღაურებას, რაც პირდაპირ წინააღმდეგობაში მოდის მიღება-ჩაბარების აქტთან, რომლითაც აღიარებულია, რომ თანხა კლიენტის მიერ სრულად გადახდილია. აღსანიშნავია ისიც, რომ მიღება-ჩაბარების აქტით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მათ ერთმანეთის მიმართ რაიმე სახის პრეტენზია არ გააჩნიათ, რაც გულისხმობს ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული და მისგან გამომდინარე ნებისმიერი მოთხოვნის უფლებაზე უარის თქმას. შესაბამისად, რომც დავუშვათ, რომ კონფიდენციალურობის ხელშეკრულების დარღვევის ფაქტი არ დასტურდება, ვალის არარსებობის აღიარებისა და მოთხოვნის უფლებაზე უარის თქმის საფუძველით, სარჩელი მაინც უარსაყოფია. მიღება-ჩაბარების აქტით მხარეებმა გაქვითეს ურთიერთმოთხოვნები, შესაბამისად, გაქვითვის შესახებ მიღწეული შეთანხმების საფუძველზე დამდგარი სამართლებრივი შედეგის შებრუნების არავითარი საფუძველი არ არსებობს.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მივიდა დასკვნამდე, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

13. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), შესაბამისად, საკასაციო პალატისთვის სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი, საქმის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელობის მქონე, ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც ასახულია წინამდებარე განჩინების 7.1.-7.4. პუნქტებში.

14. იმ შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, სასყიდლიანი მოთხოვნის უფლების დათმობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე აუნაზღაურებელი საზღაურის გადახდევინების სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 199-ე (1. მოთხოვნის მფლობელს (კრედიტორს) შეუძლია მოვალის თანხმობის გარეშე მოთხოვნა მესამე პირს დაუთმოს, თუკი ეს არ ეწინააღმდეგება ვალდებულების არსს, მოვალესთან მის შეთანხმებას ან კანონს (მოთხოვნის დათმობა). მოვალესთან შეთანხმება დათმობის დაუშვებლობის შესახებ შეიძლება მხოლოდ მაშინ, თუ არსებობს მოვალის პატივსადები ინტერესი. 2. მოთხოვნის დათმობა ხდება მოთხოვნის მფლობელსა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულებით. ასეთ შემთხვევებში თავდაპირველი მფლობელის ადგილს იკავებს მესამე პირი.), 477.2-ე (მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება) მუხლები. თავის მხრივ, მოთხოვნის შემწყვეტი შესაგებელი ეფუძნება სსკ 417.1-ე (პირგასამტეხლო – მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა – მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის), 442.1 (ორ პირს შორის არსებული ურთიერთმოთხოვნა შეიძლება გაქვითვით შეწყდეს, თუ დამდგარია ამ მოთხოვნათა შესრულების ვადა) და 427-ე (ორ პირს შორის არსებული ურთიერთმოთხოვნა შეიძლება გაქვითვით შეწყდეს, თუ დამდგარია ამ მოთხოვნათა შესრულების ვადა) მუხლებს.

15.1. მოპასუხის შესაგებლის თანახმად, მოსარჩელემ, მიღება-ჩაბარების აქტზე ხელის მოწერით, იმ გარემოების აღიარებით, რომ სახელშეკრულებო თანხა სრულად აქვს მიღებული და ხელშეკრულებიდან გამომდინარე პრეტენზია აღარ გააჩნია, გამოავლინა ნება ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვაზე, რის შედეგადაც, პირგასამტეხლოს ვალდებულება ითვლება ნებაყოფლობით შესრულებულად და, მაშასადამე, შეწყვეტილად, რის გამოც, მოსარჩელეს აღარ გააჩნია გადახდილი პირგასამტეხლოს კანონიერებაზე დავის უფლება.

15.2. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 442.1 მუხლის თანახმად, ორ პირს შორის არსებული ურთიერთმოთხოვნა შეიძლება გაქვითვით შეწყდეს, თუ დამდგარია ამ მოთხოვნათა შესრულების ვადა. ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა თანამედროვე სამართალში ფართოდაა გავრცელებული. გაქვითვა ითვალისწინებს დამოუკიდებელი მოთხოვნების არსებობას და ეკონომიკური მიზნებიდან გამომდინარე, მიმართულია მსგავსი მოთხოვნების გამარტივებულ შესრულებაზე.

15.3. მოთხოვნათა გაქვითვა გაქვითვის უფლების მქონე პირებს ორ მნიშვნელოვან უპირატესობას ანიჭებს: 1) იგი იძლევა შესაძლებლობას, რომ ვალდებულმა პირმა თავისი ვალდებულება რეალური შესრულების გარეშე შეასრულოს და 2) იგი უმარტივებს კრედიტორს მოთხოვნის დაკმაყოფილებას სასარჩელო პროცესში ჩაბმის გარეშე (იხ. სუსგ. №ას-1299-2018, 29.11.2019წ.). გაქვითვის პირველი სავალდებულო წინაპირობაა, რომ ორ პირს ერთმანეთის მიმართ ეკისრებოდეს ვალდებულების შესრულება, ე.ი. თითოეული მათგანი ერთდროულად კრედიტორიც უნდა იყოს და მოვალეც. მოთხოვნის მოვალე უნდა იყოს საპირისპირო მოთხოვნის კრედიტორი, ხოლო მოთხოვნის კრედიტორი კი, უნდა იყოს საპირისპირო მოთხოვნის მოვალე (იხ. სუსგ. №ას-1710-2018, 03.07.2020წ.). ამგვარად, უნდა არსებობდეს საპასუხო მოთხოვნები (ურთიერთმოთხოვნები). აუცილებელია ასევე, რომ ორივე ეს მოთხოვნა არსებობდეს გაქვითვის შესახებ გამცხადების გაკეთების მომენტში (იხ. მ. ახალაძე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განმარტებები, მუხლი 442, თბ., 2022, 79.).

15.4. იმისათვის, რომ მოხდეს ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა, მოთხოვნა უნდა აკმაყოფილებდეს ნამდვილობის პირობებს, კერძოდ: ა) საპასუხო მოთხოვნა რეალურად უნდა არსებობდეს; ბ) ეს მოთხოვნა უნდა იყოს უდავო; გ) როგორც წესი, დამდგარი უნდა იყოს საპასუხო მოთხოვნის შესრულების ვადა (იხ. სუსგ. №ას-1039-2020, 03.02.2022წ.; №ას-1159-2021, 01.04.2022წ.; №ას-1632-2021, 12.02.2021წ.).

15.5. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 442-ე მუხლის საფუძველზე ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა წარმოადგენს ცალმხრივ გარიგებას, რა დროსაც, სამართლებრივი შედეგის დადგომისათვის სავალდებულოა ერთი პირის მიერ ნების გამოვლენა, ხოლო მეორე პირის მიერ მისი მიღება...მისი ქმედითობა დამოკიდებულია მეორე პირის მიერ ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის ნების მიღებასა და გასაქვითი ვალდებულების არასადავოობაზე. ეს იმას ნიშნავს, რომ გაქვითვა შესაძლებელია მაშინ, როდესაც მხარეების მიერ აღიარებულია და სადავოდ არ არის გამხდარი ვალდებულება და მისი მოცულობა. მხარეს ამ უფლების განსახორციელებლად არ სჭირდება სასამართლოსათვის დამოუკიდებელი სარჩელით მიმართვა. იმისათვის, რომ განხორციელდეს გაქვითვა, აუცილებელია არსებობდეს გარიგების ნამდვილობის ყველა წინაპირობა: უფლებამოსილი პირის მიერ გაქვითვაზე გამოვლენილი ნება, რომელიც ადრესატს მიუვიდა ( სსკ-ის 51.1 მუხლი), გასაქვითი მოთხოვნების ერთგვაროვნება (ორივე მათგანი ფულადი ხასიათისაა), ურთიერთმოთხოვნათა შესრულების ვადის დადგომა და სსკ-ის 447-ე მუხლით გათვალისწინებული გაქვითვის გამომრიცხველი გარემოებების არარსებობა.

15.6. საქმეში დაცულ, 08.07.2019 წლით დათარიღებულ მიღება-ჩაბარების აქტში მხარეები ადასტურებენ სამ სამართლებრივად მნიშვნელოვან საკითხს: 1. მოთხოვნის დამთმობის მიერ მოთხოვნის მიმღებისათვის მოთხოვნის დასათმობად საჭირო ყველა დოკუმენტის გადაცემის ფაქტს; 2. მოთხოვნის დამთმობისათვის მოთხოვნის მიმღების მიერ სახელშეკრულებო საზღაურის სრულად გადახდისა და 3. ხელშეკრულებიდან გამომდინარე პრეტენზიების არქონას. პალატა შენიშნავს, რომ მასში სიტყვა-სიტყვით არ არის ასახული მხარეთა შორის არსებული ურთიერთმოთხოვნები, რომლის ურთიერთგაქვითვაც, შესაძლოა, ყოფილიყო მხარეთა საერთო მიზანი. მიღება-ჩაბარების ტექსტი არ შეიცავს რაიმე მითითებას პირგასამტეხლოს მოთხოვნასა და კონტრაჰენტების ნებაზე, მისი ოდენობა გამოკლებოდა/ჩათვლოდა/გაქვითვოდა სახელშეკრულებო საზღაურს. აღნიშნულის მიუხედავად, მხარეთა წინარე კომუნიკაციიდან გამომდინარე, მისი დაკვალიფიცირება შესაძლებელია ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის აქტად, სახელდობრ, შესაგებელს დაერთვის 25.04.2019 წელს მოპასუხის თანამშრომლის მიერ მოსარჩელის უფლებამოსილ პირებთან, მათ შორის, დირექტორთან ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით გაგზავნილი წერილი, რომლის ბოლო აბზაცში მოთხოვნის მიმღები ატყობინებს მოთხოვნის დამთმობს, რომ მიღებულია გადაწყვეტილება კონფიდენციალობის ჯარიმის დაკისრებაზე, რომელიც დაიქვითებოდა შ.პ.ს. „ჯ.კ–ი“-სთვის გადასახდელი ნარჩენი ვალდებულებიდან (ს.ფ. 93). საგულისხმოა, რომ ხსენებული წერილის ადრესატამდე მიუსვლელობის პრეტენზია მოსარჩელეს საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე არ გამოუხატავს. ამდენად, პალატა დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ მოთხოვნის მიმღებმა მიღება-ჩაბარების აქტს ხელი მოაწერა ცოდნით, რომ კონფიდენციალურობის ჯარიმა გამოქვითული იყო სახელშეკრულებო საზღაურიდან და სწორედ ამ გამოქვითვის კვალობაზე აღიარებდა, რომ სახელშეკრულებო საზღაური სრულად მიღებული ჰქონდა.

16.1. განსახილველ შემთხვევაში, განსხვავებით საკასაციო სასამართლოს იმ პრაქტიკისგან, რომელსაც კასატორი მიუთითებს, წინამდებარე საქმეში სადავოა არა პირგასამტეხლოს ოდენობა და მისი სსკ 420-ე მუხლის შესაბამისად შემცირების დასაშვებობა, არამედ პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლების ნამდვილობა.

16.2. საკასაციო სასამართლო საკუთარ გადაწყვეტილებებში ავითარებს მსჯელობას მასზედ, რომ პირგასამტეხლოს შემცირების შესაძლებლობა სასამართლოს გააჩნია იქამდე, სანამ მხარე აღნიშნულ თანხას კრედიტორს აუნაზღაურებს. პირგასამტეხლოს შემცირება დაუშვებელია, როცა პირგასამტეხლო უკვე ნებაყოფლობით გადახდილია (იხ. სუსგ. №ას-1527-2018 31.01.2019წ.). სსკ-ის 420-ე მუხლის გამოყენებისათვის აუცილებელი წინაპირობაა, რომ პირგასამტეხლო არ უნდა იყოს უკვე გადახდილი მოვალის მიერ. გადახდილი პირგასამტეხლოს სასამართლო წესით შემცირება გამორიცხულია. აღნიშნული დასკვნის საფუძველს წარმოადგენს ის გარემოება, რომ მოვალის მხრიდან პირგასამტეხლოს შემცირების მოთხოვნა მოტივირებულია დაკისრებული პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულების სიმძიმით. თუკი მოვალე ნებაყოფლობით იხდის პირგასამტეხლოს, ამ გადახდით იგი ადასტურებს, რომ სანქციის ზომა მას შეუსაბამოდ მძიმე ტვირთად არ მიაჩნია (იხ. სუსგ. №ას-1210-2023, 18.01.2024წ.).

16.3. მოცემული სარჩელის საგანია არა პირგასამტეხლოს, როგორც სანქციის, სიმძიმის მოტივით შემცირება, არამედ, ვალდებულების დარღვევის არარსებობის მიუხედავად, სანქციის დაკისრების დაუშველობა. პირგასამტეხლოს შემცირების საქმეებში, სასამართლო სსკ 420-ე მუხლს მიმართავს არა იმიტომ, რომ ვალდებულების დარღვევისა და მაშასადამე, პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლებას წარმოშობილად არ მიიჩნევს, არამედ იმიტომ, რომ წარმოშობილი, სამართლებრივად ვარგისი მოთხოვნა შესასრულებლად არაგონივრულად მძიმე ტვირთია, შესაბამისად, თუკი დგინდება ფაქტი, რომ ვალდებულება მხარემ ნებაყოფლობით შეასრულა და ამ გზით ვალდებულება შეწყვიტა, მის სიმძიმეზე მსჯელობის სამართლებრივი საფუძველი აღარ არსებობს. აღნიშნულისგან განსხვავებით, დავაში, სადაც სარჩელის საგანია პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძვლის არსებობა, ხოლო მოწინააღმდეგე მხარე გაქვითვის გზით ვალდებულების შეწყვეტის შესაგებელს წარადგენს, სასამართლოს საკვლევი გარემოებაა გაქვითვის მართლზომიერება, რაც, უწინარესად, გაქვითვას დაქვემდებარებული მოთხოვნის ნამდვილობის გამორკვევას გულისხმობს. მარტოოდენ იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ მხარემ აღიარა გაქვითვის გზით ვალდებულების შეწყვეტის ფაქტი და უარი განაცხადა პრეტენზიის გაცხადებაზე, გაქვითვის უფლების განმახორციელებელი მხარე ვერ გათავისუფლდება იმ გარემოების დამტკიცების მოვალეობისგან, რომ მას გაქვითვისათვის ვარგისი, სამართლებრივად ნამდვილი მოთხოვნის უფლება გააჩნდა.

17.1. განსახილველ შემთხვევაში, სადავოა მოსარჩელის მხრიდან მოპასუხის წინაშე ნაკისრი კონფიდენციალურობის ვალდებულების რღვევისა და, მაშასადამე, პირგასამატეხლოს დაკისრების საფუძვლის არსებობა.

17.2. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსი აღიარებს და ეფუძნება „pacta sunt servanda-ს“ (ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს) პრინციპს, რომლის თანახმად ხელშეკრულების მხარემ, რომელმაც იკისრა ვალდებულება, უნდა შეასრულოს ხელშეკრულებით მისივე ნებით შეთანხმებული უფლება-მოვალეობები.

17.3. შესრულების ვალდებულება პირველ რიგში ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომას გულისხმობს. ამავდროულად, პირველადი ვალდებულების შეუსრულებლობისას წარმოიშობა ნაწარმოები შესრულების (ზიანის ანაზღაურება, პირგასამტეხლო) ვალდებულება. სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა ვალდებულების დარღვევაა.

18.1. სამოქალაქო კანონმდებლობა ვალდებულების დარღვევის პრევენციისათვის ითვალისწინებს მოთხოვნის უზრუნველყოფის სანივთო და ვალდებულებით სამართლებრივ საშუალებებს, რომლებიც ვალდებულების შესრულებას ემსახურებიან და რომელთა შერჩევა მხარეთა ნებაზეა დამოკიდებული. ასეთ საშუალებათა რიგს განეკუთვნება ვალდებულების უზრუნველყოფის დამატებითი საშუალება პირგასამტეხლო (იხ. სუსგ. 25.05.2010წ. საქმე №ას-1220-1480-09).

18.2. სსკ-ის 417-ე მუხლის თანახმად, პირგასამტეხლო – მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა – მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის.

18.3. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პირგასამტეხლო წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების მიმართ მხარის შესაბამისი ინტერესის უზრუნველყოფის საშუალებას, რომლის გადახდის ვალდებულების წარმოშობა დაკავშირებულია ვალდებულების დარღვევასთან.

18.4. პირგასამტეხლო ეკისრება მხარეს იმ დროიდან, როდესაც უნდა ყოფილიყო შესრულებული დარღვეული ვალდებულება – ამ ვალდებულების შესრულებამდე. პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრისას ყურადღება ექცევა რამდენიმე გარემოებას. მათ შორის: ა) პირგასამტეხლოს, როგორც სანქციის ხასიათის მქონე ინსტრუმენტის ფუნქციას, თავიდან აიცილოს დამატებით ვალდებულების დამრღვევი მოქმედებები; ბ) დარღვევის სიმძიმესა და მოცულობას და კრედიტორისათვის წარმოქმნილი საფრთხის ხარისხს; გ) ვალდებულების დამრღვევი პირის ბრალეულობის ხარისხს; დ) პირგასამტეხლოს ფუნქციას, მოიცვას თავის თავში ზიანის ანაზღაურება. პირგასამტეხლოს ოდენობაზე მსჯელობისას გასათვალისწინებელია მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ხანგრძლივობა.

18.5. ქართულ კანონმდებლობაში პირგასამტეხლოს ორმაგი ფუნქცია გააჩნია: ერთი მხრივ, მას ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების უზრუნველსაყოფად პრევენციული დატვირთვა აქვს ანუ, პირგასამტეხლოს დაკისრების რისკი ფსიქოლოგიურად ზემოქმედებს ვალდებულ პირზე და აიძულებს ვალდებულება ჯეროვნად შეასრულოს. პირგასამტეხლოს ფსიქოლოგიური ზემოქმედების ეფექტი სწორედ იმაში ვლინდება, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ვალდებულ პირს რეპრესიული ხასიათის სანქცია ეკისრება. პირგასამტეხლოს მეორე ფუნქცია განცდილი ზიანის მარტივად და სწრაფად ანაზღაურებაში მდგომარეობს. იგი ერთგვარ სანქციასაც წარმოადგენს. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, სანქციად ქცეული პირგასამტეხლო ვალდებულ პირს უპირობოდ ეკისრება, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა კრედიტორმა ზიანი ამ დარღვევის შედეგად (სუსგ 6.05.2015წ. საქმე №ას-1158-1104-2014, 10.02.2016წ. საქმე №ას-1265-1187-2015).

19.1. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 418.1 მუხლის შესაბამისად, ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შეიძლება აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს, გარდა ამ კოდექსის 625-ე მუხლის მე-8 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. მხარეებს სახელშეკრულებო თავისუფლების ფარგლებში შეუძლიათ, პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება გახადონ კიდეც დამოკიდებული ვალდებულების დარღვევით ზიანის განცდის ფაქტზე.

19.2. პალატა განმარტავს, რომ სახელშეკრულებო ურთიერთობათა დიდი ნაწილი, გარდა ძირითადი ვალდებულებისა, ითვალისწინებენ მხარეთა არაძირითად ვალდებულებებსაც, რომლებიც, გამიზნულნი არიან ძირითადი ვალდებულების სრულფასოვანი შესრულებისაკენ. განსახილველ შემთხვევაში, ხელშეკრულების საგანს, ესე იგი, ძირითად ვალდებულებას წარმოადგენდა მოსარჩელის მიერ მოთხოვნის უფლების სასყიდლის სანაცვლოდ მოპასუხისთვის გადაცემა. ყველა სხვა დანარჩენი ვალდებულება, რომელიც ხელშეკრულების ძალით დაეკისრა მოსარჩელეს, მეორადი ხასიათის, არაძირითადი ვალდებულებაა, რომელიც, საბოლოო ჯამში, სახელშეკრულებო მიზნის შესრულებას ემსახურება. ასეთია, მაგალითად, ხელშეკრულების 8.1. პუნქტით გათვალისწინებული კონფიდენციალურობის ვალდებულება, რომლის თანახმადაც, მხარეები ვალდებულნი არიან ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში, ასევე სახელშეკრულებო ურთიერთობის დასრულების შემდეგაც, დაიცვან წინამდებარე ხელშეკრულების მასთან დაკავშირებული სხვა ნებისმიერი ინფორმაციის კონფიდენციალურობის პირობები. დარღვევის შემთხვევაში დამრღვევ მხარეს დაეკისრება პასუხისმგებლობა მიყენებული ზიანის პროპორციულ თანხას დამატებული ფიქსირებული 100 000 ლარი.

19.3. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. ცხადია, რომ ეს „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს. ხელშეკრულების განმარტების საჭიროებას ადგილი აქვს იმ შემთხვევაში, როცა სახეზეა ხელშეკრულება, რომლის გამონათქვამებიც ბუნდოვანი, ორაზროვანი ან ურთიერთგამომრიცხავია, აგრეთვე, როცა მისი გამონათქვამები შესწორებასა და შევსებას მოითხოვენ. ხელშეკრულების განმარტების დროს სასამართლო ორ მნიშვნელოვან საკითხს წყვეტს: სასამართლოს ევალება მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაში გაკეთებული გამონათქვამების დაზუსტება, ხოლო მეორეს მხრივ, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით ხელშეკრულებაში ღიად დარჩენილი ადგილების ე.წ. ხარვეზების შევსებას ახორციელებს (ხელშეკრულების განმარტების საკითხებზე შდრ. სუსგ, №ას-425-425-2018, 18.02.2021წ.; №ას-1144-1090-2014, 23.02.2015წ.).

19.4. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სახელშეკრულებო დათქმები მხარეთა შორის დამყარებულ ურთიერთობაში კანონის ძალის ტოლფასია, თუ ისინი არ ეწინააღმდეგება კანონმდებლის ნორმატიული ნებით დადგენილ იმპერატიულ მოთხოვნებს. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მხარეთა შეთანხმება კონფიდენციალურობაზე კანონშესაბამისია, ამდენად, სადავო ურთიერთობა მის ფარგლებში უნდა დარეგულირდეს. საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ სახელშეკრულებო პირობების განმარტებისას, მსგავსად სამართლის ნორმათა განმარტებისა, სასამართლო შებოჭილი არ არის იმ შინაარსით, რომელიც სადავო სახელშეკრულებო პირობას რომელიმე მხარემ მიანიჭა, რამდენადაც იგი არა ფაქტი, არამედ სამართლებრივი კვალიფიკაციის ნაწილია. ამდენად, სახელშეკრულებო პირობის სასამართლოეული განმარტება, შესაძლოა, არც ემთხვეოდეს მოდავე მხარეთა პოზიციასა თუ ინტერპრეტაციას (იხ. სუსგ. №ას-322-307-2016, 17.06.2016წ.).

19.5. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ ხელშეკრულების 8.1. პუნქტით დადგენილი კონფიდენციალურობის მოვალეობა ძალზედ ფართო, ზოგადი ხასიათის არის და არ იძლევა ნათელ პასუხს, თუ სახელდებით რა ტიპის რა ინფორმაციის გამჟღავნების აკრძალვას აწესებს იგი, მით უმეტეს, რომ თავად ხელშეკრულება, სახელდობრ, მისი 3.6. პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტი მოთხოვნის დამთმობის მიმართ აწესებს არათუ კონფიდენციალურობის, არამედ, გამჟღავნების მოვალეობას, შემდეგი შინაარსით: „მოთხოვნის დამთმობი ვალდებულია შეატყობინოს მოვალეს მოთხოვნის დათმობის შესახებ წინამდებარე ხელშეკრულების გაფორმებიდან არაუგვიანეს 5 კალენდარული დღისა, მოვალესთან/მესაკუთრესთან გაფორმებული ხელშეკრულებ(ებ)ით გათვალისწინებული საკომუნიკაციო (ელ-ფოსტის) საშუალებით (იმ შემთხვევაში, თუ მოვალესთან/მესაკუთრესთან გაფორმებულ ხელშეკრულებებში გათვალისწინებულია ელ. ფოსტის მისამართი, რომლის გაგზავნის დასტურიც ჩაბარდება მოთხოვნის მიმღებს, ასევე სატელეფონო შეტყობინების გზით და გააფორმოს ყველა ამასთან დაკავშირებული საბუთი წინამდებარე ხელშეკრულების ხელმოწერიდან 5 დღის ვადაში. მოთხოვნის დამთმობის მიერ ამ პუნქტით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების თაობაზე იგი ატყობინებს მოთხოვნის შემძენს 3 (სამი) დღის ვადაში.“

19.6. პალატის განსჯით, წინამდებარე დავის სწორად გადაწყვეტის მიზნებისათვის, გადამწყვეტია მხარეთა სახელშეკრულებო დათქმის ის ნაწილი, რომელიც მიემართება დარღვევის სამართლებრივ შედეგებს, სახელდობრ, 8.1. პუნქტის შესაბამისად, პასუხისმგებლობა განისაზღვრება კონფიდენციალურობის დარღვევით განცდილი ზიანისა და ფიქსირებული 100 000 ლარის ჯამით.

19.7. უწინარესად, პალატა შენიშნავს, რომ წინამდებარე დავის მონაწილეები საფინანსო სექტორში გამოცდილი მეწარმე სუბიექტები არიან და მათთვის კონფიდენციალურობის პოლიტიკის დაცვა საკუთარი ბიზნეს-ინტერესების უზრუნველყოფის ინსტრუმენტია. გარიგების მონაწილე მხარეებისათვის იგი არა თვითმიზანი, არამედ კომერციული ინტერესების დაცვის საშუალებაა. სახელშეკრულებო დანაწესი, რომლის თანახმადაც, დამრღვევი მხარისთვის დასაკისრებელი პასუხისმგებლობა განისაზღვრება მიყენებული ზიანის პროპორციული თანხისა და ფიქსირებული 100 000 ლარის ჯამით, ნათელჰყოფს მხარეთა ნებას, პასუხისმგებლობის დაკისრების სამართლებრივი შედეგი დადგეს კონფიდენციალურობის წესის არა ყოველგვარი დარღვევისთვის, არამედ სწორედ ისეთი შემთხვევებისათვის, როდესაც მისი დარღვევა კონკრეტული ნეგატიური შედეგის მომტანი გახდებოდა კონტრაჰენტის ინტერესებისათვის. ამდენად, სანქციის დაკისრების წინაპირობად მხარეებმა დათქვეს ზიანის არსებობა.

19.8. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორს დავის მიმდინარეობის არცერთ ეტაპზე კონფიდენციალურობის დარღვევით ზიანის განცდის ფაქტობრივი გარემოება არათუ არ უმტკიცებია, არამედ მასზე არც მიუთითებია. აღნიშნულის საპირწონედ, საქმეში უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ კასატორის მიმართ შ.პ.ს. „ჯ.კ–ი“-ს მოთხოვნაზე დადებული ყადაღის ფარგლებში მოსარჩელის კრედიტორებისთვის გადახდილი თანხები, სრული მოცულობით, გამოქვითულია მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის არსებული ხელშეკრულებით მოთხოვნის დამთმობისათვის გადასახდელი საზღაურიდან. ამდენად, მოთხოვნის და მისი უზრუნველყოფის დათმობის შესახებ ხელშეკრულების არსებობის შესახებ მოსარჩელის კრედიტორებისათვის ინფორმაციის გადაცემამ ხელყო არა მოპასუხის, არამედ თავად მოსარჩელის ინტერესი.

20.1. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ჩაითვლებოდა, რომ კასატორს პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება ზიანის არსებობისგან დამოუკიდებლად გააჩნდა, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს, რომ მოთხოვნის დამთმობის მეშვეობით ინფორმაციის მესამე პირების ხელში გადასვლის ფაქტობრივი გარემოება სარწმუნოდ დადასტურებული არ არის.

20.2. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმადაც, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამავდროულად, მტკიცებითი სამართლის უზოგადესი წესის თანახმად, მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომლის მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია. მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს (“affirmanti, non negati, incumbit probatio”) - სწორედ ამ დებულებიდან გამომდინარე უნდა განისაზღვროს, ვინ რა უნდა ამტკიცოს. უარყოფის მტკიცება არ შეიძლება დაეკისროს მხარეს, რომელიც ფაქტის ან მოვლენის არარსებობაზე აპელირებს, არამედ ფაქტისა თუ მოვლენის არსებობის მტკიცების ტვირთი აწევს მას, ვის სასარგებლოდაც მეტყველებს შედავებული ფაქტობრივი გარემოება.

20.3. მტკიცების ტვირთის ზემოხსენებული წესით განაწილებისას, მოთხოვნის მიმღების მტკიცების საგანშია მოთხოვნის დამთმობსა და მოთხოვნის მიმღებს შორის დადებული ხელშეკრულების პირობების უშუალოდ მოთხოვნის მიმღების მიერ მესამე პირებისთვის გადაცემის ფაქტის დამტკიცება. ამავდროულად, უნდა დადასტურდეს, რომ მოსარჩელემ გაამჟღავნა არა ზოგადად ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი, არამედ მისი შინაარსის ცალკეული დეტალები, რომელიც, შესაძლოა, მოცული ყოფილიყო მოთხოვნის მიმღების კომერციული ინეტერესებით.

20.4. საქმეში დაცული არცერთი მტკიცებულება, მათ შორის, არც აღმასრულებლისადმი ნ.გ–ის მიერ მიწერილი წერილი (ს.ფ. 134), არც ქოლ-ცენტრის ოპერატორის წერილობითი (ელ.ფოსტის მეშვეობით) გაკეთებული მოხსენება (ს.ფ. 135), არ მეტყველებს მასზედ, რომ მოთხოვნის დამთმობის კრედიტორების ხელში არსებული ინფორმაციიის მოცულობა სცდებოდა ხელშეკრულების არსებობაზე ზოგადი ცოდნის მასშტაბს და მათ გარიგების კონკრეტული დეტალების შესახებ იყო აუწყებდა. იმ მოცემულობაში კი, როდესაც მოთხოვნის მიმღებს ხელშეკრულების არსებობის თაობაზე ინფორმაციის მიწოდების ვალდებულება, ხელშეკრულების 3.6. პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტიდან გამომდინარე, ჯამში, 453 მოვალისათვის დაეკისრა, დამაჯერებლობას მოკლებულია მტკიცება იმისა, რომ ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი, ცალკე აღებული, კონფიდეციალურობის ვალდებულებით იყო მოცული. ამავდროულად, პირთა წრის სიდიდე, რომელთა წინაშეც მოთხოვნის დამთმობს არათუ კონფიდენციალურობის, არამედ გამჟღავნების ვალდებულება გააჩნდა, გონივრულ ვარაუდს აფუძნებს მასზედ, რომ მოსარჩელის კრედიტორთა ხელში ხელშეკრულების არსებობის შესახებ ინფორმაციის თავმოყრას სწორედ მოვალეთა ინფორმირების პროცესმა შეუწყო ხელი. ამ ვარაუდის გაქარწყლება კი, მტკიცების ტვირთის სამართლიანი განაწილების პირობებში, კასატორის საპროცესო ტვირთს წარმოადგენდა, რაც მან სარწმუნოდ ვერ დაძლია.

21. ამრიგად, საკასაციო პალატის განსჯით, პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება არ წარმოშობილა, შესაბამისად, არანამდვილია სახელშეკრულებო საზღაურიდან მისი გამოქვითვის ნებაც, რის გამოც, ცესიის საფასურიდან უსაფუძვლოდ დაქვითული 100 000 ლარი წარმოადგენს მოპასუხის ვალდებულებას მოსარჩელის წინაშე.

22. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

23. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელწიფო ბაჟი შეადგენს 5000 ლარს, საიდანაც 70% - 3500 ლარის ოდენობით, ექვემდებარება კასატორისთვის უკან დაბრუნებას საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად მიჩნევის გამო.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ს.ს. „მ.ო.ს. კ“-ს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. ს.ს. „მ.ო.ს.კ–ი“-ს (ს/კ .......) დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 5000 ლარის (საგადახდო დავალება №036, გადახდის თარიღი: 29.11.2023წ, გადამხდელის ბანკი: ს.ს. „საქართველოს ბანკი“) 70% – 3500 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

გოჩა ჯეირანაშვილი