29 ნოემბერი 2024 წელი №ას-834-2024 თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ამირან ძაბუნიძე
გოჩა ჯეირანაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
I კასატორი _ შ.პ.ს. „კ–ი“
მოწინააღმდეგე მხარე _ შ.პ.ს. „ლ.ი–ი“
II კასატორი _ შ.პ.ს. „ბ–ი“
მოწინააღმდეგე მხარე _ შ.პ.ს. „ლ.ი–ი“
გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 აპრილის განჩინება
კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი _ თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
სასარჩელო მოთხოვნა:
1. შ.პ.ს. „ლ.ი–ი“-მ (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „გამსესხებელი“, „იპოთეკარი“, „მოწინააღმდეგე მხარე“) სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას შ.პ.ს. „კ–ი“-სა და შ.პ.ს. „ბ–ი“-ს (შემდგომში მოხსენიებულნი, როგორც, „მოპასუხეები“, „I აპელანტები“, „კასატორები“, „იპოთეკის საგნის მესაკუთრეები“) მიმართ, შ.პ.ს. „კ–ი“-სთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 216 757.1 ლარის, ხოლო შ.პ.ს. „ბ–ი“-სთვის _ 323 234.26 ლარის გადახდის დაკისრების მოთხოვნებით.
სარჩელის საფუძვლები:
2.1. 2020 წლის 5 თებერვალს სესხის გამცემ სუბიექტს - შ.პ.ს. „ლ.ი–ი“-ს (გამსესხებელი), შ.პ.ს. „ო.გ“-ს (მსესხებელი), შ.პ.ს.“ კ–ი“-სა (იპოთეკის საგნის მესაკუთრე) და შ.პ.ს. „ ბ–ი“-ს (იპოთეკის საგნის მესაკუთრე) შორის გაფორმდა №-200124747 სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც შ.პ.ს. „ლ.ი–ი“-მ შ.პ.ს. „ო.გ“-ს ასესხა 680 000 (ექვსას ოთხმოცი ათასი) ევრო, რაც ხელშეკრულების სანოტარო წესით დადასტურების დღისთვის, საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი კურსის (3.1618) შესაბამისად, შეადგენდა 2 150 024 (ორი მილიონ ასორმოცდაათი ათას ოცდაოთხი) ლარს. სესხის წლიური საპროცენტო განაკვეთი განისაზღვრა 20%-ით. შესაბამისად, სესხი და მასზე დარიცხული სარგებელი ჯამში შეადგენდა 754 613.69 ევროს, რაც ხელშეკრულების სანოტარო წესით დადასტურების დღისთვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი კურსის (3.1618) შესაბამისად, შეადგენდა 2 385 937.57 ლარს. მსესხებელს სესხი და სარგებელი სრულად უნდა დაებრუნებინა ხელშეკრულებაზე თანდართული გრაფიკის შესაბამისად, არაუგვიანეს 2020 წლის 5 აგვისტოსი. ასევე, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევისათვის განისაზღვრა პირგასამტეხლო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადაუხდელი თანხის (მიმდინარე ბალანსის) 0.15%-ის ოდენობით.
2.2. სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა შ.პ.ს. „კ–ი“-სა და შ.პ.ს. „ბ–ი“-ს თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, .........., საკადასტრო კოდი ......... იპოთეკის საგნით უზრუნველყოფილი იქნა სესხის ძირითადი თანხა, მასზე დარიცხული სარგებელი და შესაძლო ზიანი (მათ შორის, სააღსრულებო ფურცლის გაცემის საზღაური). მხარეები შეთანხმდნენ, რომ იპოთეკა გავრცელდებოდა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის დაყოფის ან გაერთიანების შედეგად მიღებულ ახალ ნივთზე, იპოთეკის საგნისთვის მიმატებულ/მიშენებულ/ დაშენებულ ფართობზე და იპოთეკით დატვირთულ მიწის ნაკვეთზე აღმართულ შენობა-ნაგებობაზე, ასევე, ახალი აზომვების ჩატარების შედეგად გაზრდილ იპოთეკის საგნის მთელ ფართობზე. ამასთან, იპოთეკის საგნის რეალიზაციის შემთხვევაში უზრუნველყოფილი მოთხოვნა ჩაითვლებოდა დაკმაყოფილებულად მხოლოდ იმ ნაწილში (იმ მოცულობით), რასაც გასწვდებოდა იპოთეკის საგნის რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხა, სხვა შემთხვევაში გადახდევინება მიექცეოდა მსესხებლის კუთვნილ სხვა ნებისმიერ (არაუზრუნველყოფილ) ქონებაზე.
2.3. როგორც 2020 წლის 05 თებერვალს (სესხის ხელშეკრულების გაფორმების დროს), ისე დღევანდელი მდგომარეობით, შ.პ.ს. „კ–ი“-ს (ს/კ .........) და შ.პ.ს. „ბ–ი“-ს (ს/კ .........) დირექტორი იყო და არის ი.ლ–ძე, ხოლო 100% წილის მფლობელი - შ.პ.ს. „ჰ.თ.ქ“-ი (ს/კ .......). ამავდროულად, შ.პ.ს. „ჰ.თ.ქ“-ის დირექტორი ასევე ი.ლ–ძეა, ხოლო 100% წილის მფლობელი კი - შ.პ.ს. „ო.გ“-ი (ს/კ ......). კომპანია „ო.გ“-ს ჰყავს სამი დამფუძნებელი პარტნიორი - რ.რ–ვი (აზერბაიჯანის მოქალაქე, პ/ნ .......) 40% წილის მფლობელი, ო.ჰ–ვი (აზერბაიჯანის მოქალაქე, პ/ნ ........) 40% წილის მფლობელი და ი.ლ–ძე 20% წილის მფლობელი. ეს უკანასკნელი, ამავდროულად, კომპანია „ო.გ“-ის დირექტორიცაა.
2.4. მსესხებელმა დაარღვია 2020 წლის 5 თებერვლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება. ვინაიდან ამ ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფას წარმოადგენდა იპოთეკით დატვირთული, მოპასუხეების თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, შ.პ.ს. „ლ.ი–ი“-ს წარმოეშვა უფლება, მოეთხოვა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაცია. მიუხედავად ამისა, გამსესხებელმა გამოიჩინა კეთილი ნება და მსესხებელს გაუგრძელა სესხის დაბრუნების ვადა. შესაბამისად, 2020 წლის 11 სექტემბრის №200685654 სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში ცვლილების და/ან დამატების შეტანის ხელშეკრულების საფუძველზე, ცვლილება შევიდა 2020 წლის 05 თებერვლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში და ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდა 2021 წლის 5 მარტის ჩათვლით. მიუხედავად აღნიშნულისა, მსესხებელმა მაინც არ შეასრულა ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებები.
2.5. 2020 წლის 01 დეკემბერს ი.ლ–ძემ მოიწვია შ.პ.ს. „ო.გ“-ის პარტნიორთა კრება, რომელმაც მიიღო გადაწყვეტილება შ.პ.ს. „ბ–ი“-ს და შ.პ.ს. „კ–ი“-ს კუთვნილი უძრავი ქონების (ს/კ .........) შ.პ.ს. „ლ.ი–ი“-ს სასარგებლოდ გასხვისების შესახებ, ხოლო უშუალოდ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში დაფიქსირებულია, რომ გასხვისება მოხდა სესხის დაფარვის სანაცვლოდ, რომ გამსხვისებელი არანაირ თანხას არ მიიღებდა და არანაირი პრეტენზია, მათ შორის გასხვისებული ქონების ფასთან დაკავშირებით, არ გააჩნდა. კერძოდ: 2020 წლის 01 დეკემბერს, ერთი მხრივ, შ.პ.ს. „კ–სა“ და შ.პ.ს. „ბ–ს“, ხოლო, მეორე მხრივ, შპს „ლ.ი–ს“ შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საგანი იყო ქ.თბილისში, ......... (ს/კ ..........) მდებარე უძრავი ქონების შესყიდვა. ქონების სარეალიზაციო ფასი განისაზღვრა 753 000 ევროთი, რეალიზაციის დროისათვის ეროვნული ბანკის შესაბამისი კურსით - 2 999 952 ლარი. ნასყიდობის საგნის გადაცემა (ყიდვა) განხორციელდა ნასყიდობის საგანზე რეგისტრირებული ზემოაღნიშნული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის სანაცვლოდ, შესაბამისად, გამყიდველს ნასყიდობის საგნის საფასურად არ მიუღია არანაირი თანხა.
2.6. 2023 წლის 06 მარტს, 2020 წლის 01 დეკემბრის ნასყიდობის ფაქტიდან ორ წელზე მეტი დროის გასვლის შემდეგ, შეგნებულად, კომპანია „ლ.ი–ი“-სათვის ზიანის მიყენების მიზნით, კომპანია „ბ–ი“-სა და კომპანია „კ–ი“-ს მიერ არასწორად განხორციელდა დამატებითი ღირებულების გადასახადის სპეციალური საგადასახადო ანგარიშფაქტურების გამოწერა, კერძოდ, შ.პ.ს. „კ–ი“-ს მიერ 216 757.1 ლარზე, ხოლო შ.პ.ს. „ბ–ი“-ს მიერ 323 234,26 ლარზე. ანგარიშფაქტურები აიტვირთა არასწორად, არა ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული ფასის - 2 999 952 ლარის ნასყიდობის ღირებულების ფარგლებში, არამედ ნასყიდობის ფასის ზემოდან - 2 999 952 ლარს + ამ თანხის 18%-ის (2 999 952 X 0,18 = 539 991.36; ამ წესით იანგარიშება ნასყიდობის თანხის ზემოდან გამოწერილი დღგ). ამ გარემოების გამო, ჯამში დღგ-ს თანხამ შეადგინა 216 757.1 + 323 234.26 =539 991.36 ლარი. რეალურად, ნასყიდობის ფასის ფარგლებში, დღგ-ს თანხის ამსახველი საგადასახადო ანგარიშფაქტურის სწორად გამოწერის შემთხვევაში დღგ-ს თანხა იქნებოდა 2 999 952:1,18X0,18 = 457 619, 79 ლარი (ამ წესით იანგარიშება ნასყიდობის თანხის ფარგლებში გამოწერილი დღგ), რომელიც შესული იყო ნასყიდობის ფასში და რომლის ნასყიდობის ფასიდან გადახდის ვალდებულებაც თავად კომპანიებს „კ–ს“ და „ბ–ს“ ეკისრებოდა.
2.7. დღგ-თი დასაბეგრი ოპერაციის დროს საგადასახადო ანგარიშფაქტურის გამოწერის ვალდებულებას ატარებს საქონლის რეალიზატორი მხარე, ნასყიდობის თანხის გადახდის ვალდებულებას კი - საქონლის შემძენი მხარე. ნასყიდობის ღირებულებიდან, რეალიზატორი მხარე ბიუჯეტში იხდის დღგ-ს თანხას, შესაბამისად, ჩათვლას იღებს საქონლის შემძენი მხარე. კონკრეტულ შემთხვევაში კომპანიები - „კ–ი“ და „ბ–ი“ ატარებდნენ დღგ-ს თანხის ნასყიდობის ღირებულებიდან გადახდის ვალდებულებას. მიუხედავად ამისა, მათ მიერ არ შესრულებულა ეს ვალდებულება და ორ წელზე მეტი დროის განმავლობაში ბიუჯეტში არ იყო გადახდილი დღგ-ს თანხა.
მოპასუხეების პოზიცია:
3.1. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და განაცხადეს, რომ მსესხებელი 05.02.2020 წლის ხელშეკრულებით გადაცემულ სესხს სრულად იხდიდა, ხშირ შემთხვევაში, წინსწრებითაც. ქვეყანაში შექმნილი ეპიდემიური სიტუაციიდან გამომდინარე, კომპანიები რთულ ფინანსურ სიტუაციაში აღმოჩნდნენ და ვინაიდან მოსარჩელე მხარესთან გააჩნდათ საქმიანი ურთიერთობა, იძულებულნი გახდნენ, დათანხმებოდნენ ქონების გადაფორმებას საბაზრო ღირებულებაზე გაცილებით ნაკლებ ფასად. უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით უძრავი ქონების ფასმა შეადგინა 753 000 ევრო, მაშინ როცა ამ პროექტის მთლიანი საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 1 563 311.80 აშშ დოლარს დღგ-ს გარეშე. მოპასუხის მოსაზრებით, ხელშეკრულება ატარებს ამორალურ ხასიათს და იგი მოპასუხეების მიერ სადავოდ არის გამხდარი.
3.2. 2020 წლის 01 დეკემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში, უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღირიცხა შ.პ.ს. „ლ.ი–ი“ 2020 წლის 07 დეკემბერს. აღნიშნულის შემდეგ მოკლე დროში, 4 დღეში, „ლ.ი–თან“ და მის პარტნიორებთან დაკავშირებული პირის, ა.ა–ის და ტ.დ–ის მეშვეობით შექმნა შ.პ.ს. „მ.ბ.ქ–ი“, რომელსაც ჰქონდა ნული ლარის კაპიტალი და მოჩვენებითად, თითქოსდა გადახდის განვადებით, ხელშეკრულების საფუძველზე ნასყიდობის საგანი მოსარჩელემ გადააფორმა ამ უკანასკნელზე.
3.3. 2023 წლის 06 მარტს კომპანია „ ბ–ი“-სა და კომპანია „კ–ი“-ს მიერ განხორციელდა დამატებიული ღირებულების გადასახადის სპეციალური საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების გამოწერა, კერძოდ, შ.პ.ს. „კ–ი“-ს მიერ 216 757 ლარზე, ხოლო შ.პ.ს. „ბ–ი“-ს მიერ 323 234.26 ლარზე. ანგარიშ-ფაქტურები აიტვირთა კანონმდებლობის შესაბამისად, კერძოდ, ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული ნასყიდობის ფასის - 2 999 952 ლარის ზემოდან + ამ თანხის 18%. ჯამში დღგ-ს თანხამ შეადგინა 216 757.1 + 323 234.26 =539 991.36 ლარი, რის გამოც, მოთხოვნა დამატებითი ღირებულების გადახდის შესახებ არის უსაფუძვლო.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა:
4.1. შ.პ.ს. „კ–ს“ შ.პ.ს. „ლ.ი–ი“-ს სასარგებლოდ დაეკისრა 2023 წლის 01 მაისს მოსარჩელის მიერ მიერ შ.პ.ს. „კ–ი“-ს სასარგებლოდ ბიუჯეტში გადახდილი 216 757.1 ლარი;
4.2. შ.პ.ს. „ ბ–ს“ შ.პ.ს. „ლ.ი–ი“-ს სასარგებლოდ დაეკისრა 2023 წლის 01 მაისს მოსარჩელის მიერ შ.პ.ს. „ბ“-ს სასარგებლოდ ბიუჯეტში გადახდილი 323 234.26 ლარი.
5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა და მოითხოვეს სააპელაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:
6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
7. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია დავისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
7.1. 2020 წლის 5 თებერვალს სესხის გამცემ სუბიექტს - შ.პ.ს. „ლ.ი–ი“-ს (გამსესხებელი), შ.პ.ს. „ო.გ“-ს (მსესხებელი), შ.პ.ს. „კ–ი“-სა (იპოთეკის საგნის მესაკუთრე) და შ.პ.ს. „ბ–ი“-ს (იპოთეკის საგნის მესაკუთრე) შორის გაფორმდა №-200124747 სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც შ.პ.ს. „ლ.ი–ი“-მ შ.პ.ს. „ო.გ“-ს ასესხა 680 000 (ექვსას ოთხმოცი ათასი) ევრო, რაც წინამდებარე ხელშეკრულების სანოტარო წესით დადასტურების დღისთვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი კურსის (3.1618) შესაბამისად, შეადგენდა 2 150 024 (ორი მილიონ ასორმოცდაათი ათას ოცდაოთხი) ლარს. სესხის წლიური საპროცენტო განაკვეთი განისაზღვრა 20%- ით. შესაბამისად, სესხი და მასზე დარიცხული სარგებელი ჯამში შეადგენდა 754 613.69 ევროს, რაც ხელშეკრულების სანოტარო წესით დადასტურების დღისთვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი კურსის (3.1618) შესაბამისად, შეადგენდა 2 385 937.57 ლარს.
მსესხებელს სესხი და სარგებელი სრულად უნდა დაებრუნებინა ხელშეკრულებაზე თანდართული გრაფიკის შესაბამისად, არაუგვიანეს 2020 წლის 5 აგვისტოსი. ასევე, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში განისაზღვრა პირგასამტეხლო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადაუხდელი თანხის (მიმდინარე ბალანსის) 0.15%-ის ოდენობით.
7.2. აღნიშნული სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა შ.პ.ს. „კ–ი“-სა და შ.პ.ს. „ბ–ი“-ს თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ..........., საკადასტრო კოდი ........ იპოთეკის საგნით უზრუნველყოფილი იქნა სესხის ძირითადი თანხა, მასზე დარიცხული სარგებელი და შესაძლო ზიანი (მათ შორის, სააღსრულებო ფურცლის გაცემის საზღაური).
მხარეები შეთანხმდნენ, რომ იპოთეკა გავრცელდებოდა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის დაყოფის ან გაერთიანების შედეგად მიღებულ ახალ ნივთზე, იპოთეკის საგნისთვის მიმატებულ/მიშენებულ/დაშენებულ ფართობზე და იპოთეკით დატვირთულ მიწის ნაკვეთზე აღმართულ შენობა-ნაგებობაზე, ასევე, ახალი აზომვების ჩატარების შედეგად გაზრდილ იპოთეკის საგნის მთელ ფართობზე. ამასთან, იპოთეკის საგნის რეალიზაციის შემთხვევაში უზრუნველყოფილი მოთხოვნა ჩაითვლებოდა დაკმაყოფილებულად მხოლოდ იმ ნაწილში (იმ მოცულობით), რასაც გასწვდებოდა იპოთეკის საგნის რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხა, სხვა შემთხვევაში გადახდევინება მიექცეოდა მსესხებლის კუთვნილ სხვა ნებისმიერ (არაუზრუნველყოფილ) ქონებაზე.
7.3. როგორც 2020 წლის 05 თებერვალს (სესხის ხელშეკრულების გაფორმების დროს), ისე დღევანდელი მდგომარეობით, შ.პ.ს. „კ–ი“-ს (ს/კ .........) და შ.პ.ს. „ბ–ი“-ს (ს/კ .......) დირექტორი იყო და არის ი.ლ–ძე, ხოლო 100% წილის მფლობელი - შ.პ.ს. „ჰ.თ.ქ“-ი (ს/კ ......). თავის მხრივ, შ.პ.ს. „ჰ.თ.ქ“-ის დირექტორი ასევე ი.ლ–ძეა, ხოლო 100% წილის მფლობელი კი - შ.პ.ს. „ო.გ“-ი (ს/კ ......). კომპანია „ო.გ“-ს ჰყავს სამი დამფუძნებელი პარტნიორი - რ.რ–ვი (აზერბაიჯანის მოქალაქე, პ/ნ .........) 40% წილის მფლობელი, ო.ჰ–ვი (აზერბაიჯანის მოქალაქე, პ/ნ .........) 40% წილის მფლობელი და ი.ლ–ძე - 20% წილის მფლობელი. ეს უკანასკნელი, ამავდროულად, კომპანია „ო.გ“-ის დირექტორიცაა.
7.4. მსესხებელმა დაარღვია 2020 წლის 05 თებერვლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება. ვინაიდან ამ ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფას წარმოადგენდა იპოთეკით დატვირთული, მოპასუხეების თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, შ.პ.ს. „ლ.ი–ი“-ს წარმოეშვა უფლება, მოეთხოვა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაცია. მიუხედავად ამისა, გამსესხებელმა გამოიჩინა კეთილი ნება და მსესხებელს გაუგრძელა სესხის დაბრუნების ვადა. შესაბამისად, 2020 წლის 11 სექტემბრის №200685654 სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში ცვლილების და/ან დამატების შეტანის ხელშეკრულების საფუძველზე, ცვლილება შევიდა 2020 წლის 05 თებერვლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში და ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდა 2021 წლის 5 მარტის ჩათვლით. მიუხედავად აღნიშნულისა, მსესხებელმა მაინც არ შეასრულა ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებები.
7.5. წლის 01 დეკემბერს ი.ლ–ძემ მოიწვია შ.პ.ს. „ო.გ“-ის პარტნიორთა კრება, რომელმაც მიიღო გადაწყვეტილება შ.პ.ს. „ბ–ი“-ს და შ.პ.ს. „კ–ი“-ს კუთვნილი უძრავი ქონების (ს/კ .......) შ.პ.ს. „ლ.ი–ი“-ს სასარგებლოდ გასხვისების შესახებ, ხოლო უშუალოდ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში დაფიქსირებულია, რომ გასხვისება მოხდა სესხის დაფარვის სანაცვლოდ, რომ გამსხვისებელი არანაირ თანხას არ მიიღებდა და არანაირი პრეტენზია, მათ შორის, გასხვისებული ქონების ფასთან დაკავშირებით, არ გააჩნდა. კერძოდ: 2020 წლის 01 დეკემბერს, ერთი მხრივ, შ.პ.ს. „კ–ს“ და შ.პ.ს. „ბ–ს“ (ორივე კომპანიის დირექტორი იყო ი.ლ–ძე), ხოლო, მეორე მხრივ, შ.პ.ს. „ლ.ი–ს“ (ს/კ ........) შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საგანი იყო ქ. თბილისში, ........... „ა“-ში (ს/კ ..........) მდებარე უძრავი ქონების შესყიდვა. ქონების სარეალიზაციო ფასი განისაზღვრა 753 000 ევროთი, რეალიზაციის დროისათვის ეროვნული ბანკის შესაბამისი კურსით 2 999 952 ლარით.
როგორც ზემოთაც აღინიშნა, ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას მხარეებს ნასყიდობის ფასთან მიმართებაში არანაირი პრეტენზია არ გააჩნდათ. ნასყიდობის საგნის გადაცემა (ყიდვა) განხორციელდა ნასყიდობის საგანზე რეგისტრირებული ზემოაღნიშნული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის სანაცვლოდ, შესაბამისად გამყიდველს ნასყიდობის საგნის საფასურად არ მიუღია არანაირი თანხა. გამყიდველის განცხადებით, მას საფასურთან დაკავშირებით არ გააჩნდა არანაირი პრეტენზია.
8. სააპელაციო პალატამ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს მისცა შემდეგი სამართლებრივი შეფასება:
8.1. მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 371-ე და სსკ-ის 986-ე მუხლები წარმოადგენს. სსკ-ის 986-ე მუხლის დანაწესის (პირს, რომელიც შეგნებულად ან შეცდომით სხვის ვალებს ისტუმრებს, შეუძლია ამ პირს მოსთხოვოს თავისი ხარჯების ანაზღაურება) მიხედვით, სხვისი ვალის გადახდა კონდიქციური ვალდებულების საფუძველი ხდება იმის გამო, რომ უსაფუძვლოდ დაიზოგა სხვისი ქონება. იგულისხმება, რომ პირი შეგნებულად ან შეცდომით აკეთებს ამას. ორივე შემთხვევაში, ვალის გადამხდელს უფლება აქვს, მოითხოვოს უსაფუძვლოდ დაზოგილის უკან დაბრუნება. სსკ-ის 986-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის მისაღებად აუცილებელია, დადგინდეს, რომ არსებობს სხვისი ფულადი ვალდებულება და იგი არა მოვალემ, არამედ მესამე პირმა შეასრულა (გაისტუმრა).
8.2. დადგენილია, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებით შ.პ.ს. „ლ.ი–ი“-სა და მოპასუხეებს შორის წარმოიშვა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 477-ე, 479-ე მუხლებით გათვალისწინებული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობები. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, „გადასახადებით დაბეგვრისათვის გამოიყენება საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის დღისათვის მოქმედი საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობა“. 2020 წლის დეკემბერში მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 156-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების მიხედვით, „დღგ არის საქონლის/მომსახურების მოხმარებაზე დადგენილი გადასახადი, რომელიც ამ საქონლის/მომსახურების ფასის პირდაპირპროპორციულია. დღგ-ის გადახდის ვალდებულება წარმოიშობა საქონლის მიწოდების/მომსახურების გაწევის ყველა ეტაპზე, საცალო მიწოდების ჩათვლით“. ამავე კოდექსის 159-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციაა „დასაბეგრი პირის მიერ საქართველოს ტერიტორიაზე ეკონომიკური საქმიანობის ფარგლებში ანაზღაურების სანაცვლოდ საქონლის მიწოდება“.
8.3. პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას და მიუთითა, რომ საგადასახადო კოდექსის მე-9 მუხლის პირველი ნაწილი განსაზღვრავს ეკონომიკური საქმიანობის არსს, კერძოდ: (1). ეკონომიკურ საქმიანობად განიხილება ნებისმიერი საქმიანობა, რომელიც ხორციელდება შემოსავლის ან კომპენსაციის მისაღებად, მიუხედავად ამ საქმიანობის შედეგისა, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. რაც შეეხება საქონლის მიწოდებას, საგადასახადო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, „საქონლის მიწოდებად ითვლება პირის მიერ სხვა პირისათვის საქონელზე საკუთრების უფლების გადაცემა სასყიდლით (მათ შორის, საქონლის რეალიზაცია, გაცვლა, ხელფასის ან ნატურალური ფორმით ანაზღაურება) ან უსასყიდლოდ“. საგადასახადო კოდექსის 161-ე მუხლი ითვალისწინებს დღგ-თი დაბეგვრის ცალკეულ შემთხვევებს, კერძოდ: „საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიების ფარგლებში ან - სხვა ფულადი ვალდებულების (გარდა სისხლის სამართლის და ადმინისტრაციული წესით დაკისრებული სანქციებისა) გადახდევინების მიზნით საქონლის აუქციონის, პირდაპირი მიყიდვის ან სხვა წესით რეალიზაცია (მიწოდება) იბეგრება დღგ-ით ამ მუხლის შესაბამისად, ხოლო ამ ოპერაციაზე დარიცხული დღგ-ის თანხის პირის (საქონლის მესაკუთრის) სახელით ბიუჯეტში გადახდას უზრუნველყოფს საქონლის რეალიზაციის განმახორციელებელი უფლებამოსილი პირი.
8.4. „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ“ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის №996 ბრძანების 66-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, დღგ-ით იბეგრება: (ა). საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიების ფარგლებში ან სხვა ფულადი ვალდებულების (გარდა სისხლის სამართლის და ადმინისტრაციული წესით დაკისრებული სანქციებისა) გადახდევინების მიზნით საქონლის აუქციონის, პირდაპირი მიყიდვის ან სხვა წესით რეალიზაცია; ამავე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, „საქონლის რეალიზაციის განმახორციელებელ უფლებამოსილ პირად ითვლება პირი, რომელიც ამ მუხლის მე-2, ესე იგი, ზემომოყვანილ შემთხვევაში, ახორციელებს საქონლის რეალიზაციას; ამავე მუხლის მე-6 ნაწილის პირველი პუნქტი კი, ერთმნიშვნელოვნად მიუთითებს, რომ ამ მუხლის მეორე პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში „საქონლის სარეალიზაციო ფასი (მყიდველის მიერ გადახდილი/გადასახდელი ანაზღაურება) მოიცავს დღგ-ს თანხას“.
8.5. პალატის მითითებით, ციტირებული მუხლი პირდაპირ განსაზღვრავს, რომ დღგ-ს იხდის საქონლის რეალიზაციის განმახორციელებელი პირი. ესე იგი, განსახილველ შემთხვევაში, შ.პ.ს. „კ–ი“ და შ.პ.ს. „ბ–ი“ ატარებდნენ დღგ-ის გადახდის ვალდებულებას, რაც მათ მიერ თავის დროზე არ შესრულდა.
8.6. საგადასახადო კოდექსის 165-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, „დასაბეგრი პირი, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, ვალდებულია მის მიერ ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის განმავლობაში განხორციელებული დღგ-ით დასაბეგრი საქონლის მიწოდების/მომსახურების გაწევის ოპერაციების ჯამური თანხის 100 000 ლარისთვის გადაჭარბების დღიდან, არაუგვიანეს 2 სამუშაო დღეში დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის მიზნით, მიმართოს საგადასახადო ორგანოს. დასაბეგრ პირს დღგ-ის გამოანგარიშების და გადახდის ვალდებულება წარმოეშობა ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დასაბეგრი ოპერაციის განხორციელების მომენტიდან (ამ ოპერაციის ჩათვლით), რომლის მიხედვითაც დასაბეგრი ოპერაციების ჯამურმა თანხამ 100 000 ლარს გადააჭარბა“. ამავე კოდექსის 166-ე მუხლის მიხედვით კი „დღგ-ის განაკვეთია 18 პროცენტი“.
8.7. პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მანამდე მოპასუხეები (გამყიდველები) არ იყვნენ დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრირებული, მათ (შ.პ.ს. „კ–ს“ და შ.პ.ს. „ბ–ს“) 2020 წლის 1 დეკემბერს წარმოეშვათ დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრაციის ვალდებულება, ვინაიდან ნასყიდობის ღირებულება აღემატებოდა 100 000 ლარს. პარალელურად, მათ უნდა მოეხდინათ დღგ-ს საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერა და ნასყიდობის ღირებულების ფარგლებში (2 999 952 ლარი) თავად განეხორციელებინათ ბიუჯეტთან ანგარიშსწორება.
8.8. პალატამ მოიხმო საგადასახადო კოდექსის 160-ე მუხლის მე-5 ნაწილი, რომელიც ადგენს, რომ „თუ უძრავი ნივთის შემძენზე საკუთრების უფლება მარეგისტრირებელ ორგანოში მშენებარე ობიექტზე დარეგისტრირდა, ამ ნივთის მიწოდებასთან დაკავშირებით მისი მიმწოდებლის მიერ გაწეული სამშენებლო, სამონტაჟო ან/და სარემონტო მომსახურება უძრავი ნივთის მიწოდების ნაწილად განიხილება“.
8.9. პალატამ, იმ გარემოების უტყუარობაზე მსჯელობისას, რომ ნასყიდობის ღირებულებით 753 000 ევროთი (კურსით 2 999 952 ლარით) მოცული იყო დამატებითი ღირებულების გადასახადი და იგი ქონების გამსხვისებლის მიერ ამ თანხის ფარგლებში უნდა ატვირთულიყო, ყურადღება მიაპყრო კომპანია „კ–ი“-ს დაკვეთით შ.პ.ს. „ვ.კ.გ“-ს მიერ 2021 წლის 07 დეკემბერს შედგენილ საშემფასებლო ანგარიშზე შ.პ.ს. „კ–ი“-ს მთლიანი მოგების განსაზღვრის შესახებ, რომლის მიხედვითაც, გაანგარიშებულია სარეალიზაციო ქონების ფასი და იგი 753 000 ევროს შეადგენს. დასკვნაში ფასი გამოყვანილია სარეალიზაციო ქონებაზე ჩატარებული სამუშაოების ჩათვლით. მას თან ახლავს 2020 წელში შესრულებული სამუშაოების ფორმა №2-ები, სადაც საქონლისა და სამუშაოს ღირებულების განსაზღვრაში მონაწილეობს დამატებითი ღირებულების გადასახადიც. ასევე, დამატებითი ღირებულების გადასახადის ჩათვლითაა დათვლილი ობიექტზე სამომავლოდ ჩასატარებელი სამუშაოების ღირებულებაც.
8.10. პალატის განსჯით, აღნიშნული გარემოება უტყუარად მიუთითებდა იმაზე, რომ დასკვნით განსაზღვრული სარეალიზაციო ფასი - 753 000 ევრო მოიცავდა დღგ-საც და იგი ქონების სარეალიზაციო ფასზე ზემოდან კი არ უნდა გაწერილიყო, არამედ ამ ფასში უნდა შესულიყო და ქონების რეალიზატორ მხარეს უნდა გადაეხადა.
8.11. ვინაიდან დღგ-ის გადახდის ვალდებულება მოპასუხეების ნაცვლად მოსარჩელის/მოწინააღმდეგე მხარის მიერ შესრულდა, სამოქალაქო კოდექსის 986-ე მუხლის საფუძველზე არსებობდა სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი, ვინაიდან მოსარჩელემ დაადასტურა, რომ შეგნებულად გაისტუმრა მოპასუხეების ვალი (შეასრულა ფულადი ვალდებულება), რითაც ეს უკანასკნელნი მოსარჩელის ხარჯზე გამდიდრდნენ (დაზოგეს საკუთარი ქონება).
9. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა და მოითხოვეს საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. საკასაციო საჩივრები ემყარება შემდეგ პრეტენზიებს:
9.1. სასამართლომ უკანონოდ დაადგინა ის გარემოება, რომ თითქოს მსესხებელმა დაარღვია 2020 წლის 5 თებერვლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება. ამ პერიოდში კორონავირუსის გავრცელების გამო მსოფლიო პანდემიის წინაშე იდგა, რამაც სხვა ყველაფერთან ერთად, ეკონომიკაზეც უარყოფითად იმოქმედა, მათ შორის, მოპასუხე კომპანიების საქმიანობასაც შეეშალა ხელი და ფაქტობრივად, მოუწიათ საქმიანობის შეჩერება, რის გამოც, მხარეთა შეთანხმების საფუძველზე, 2020 წლის 11 სექტემბერს თავდაპირველი სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში შევიდა ცვლილებები. აქედ გამომდინარე, 05.02.2020 წლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების პირობები არ უნდა ჩაითვალოს დარღვეულად. გამსესხებელმა იპოთეკის საგნის მესაკუთრეები შეიყვანა შეცდომაში და იმ პირობით, რომ შემდგომში მიეცემოდათ ქონების დაბრუნების საშუალება, იძულებულნი გახდნენ, დათანხმებოდნენ ქონების გამსესხებელზე გადაფორმებას საბაზრო ღირებულებაზე - 1 563 311.8 აშშ დოლარზე ბევრად ნაკლებ - 753 000 ევროდ.
9.2. თუ შემძენი ეთანხმება ოპერაციას და ადასტურებს მისთვის გაგზავნილ ანგარიშ-ფაქტურას, იგი ითვლის დღგ-ს, ანუ ბიუჯეტის მიმართ წარმოეშობა მოთხოვნა ზედმეტობის სახით. სააპელაციო სასამართლოს იმ დასკვნის გაზიარების შემთხვევაში, რომ შ.პ.ს. „კ–ს" და შ.პ.ს. „ბ–ს" 216 757.1 ლარისა და 323 234.26 ლარის ანაზღაურება შ.პ.ს. „ლ.ი–ი“-ს სასარგებლოდ მართებულად დაეკისრათ, შეიქმნება ვითარება, რომლითაც შ.პ.ს. „ლ.ი–ი“ სახელმწიფოსგან ჩაითვლის დღგ-ის თანხას, ხოლო წინამდებარე დავის შედეგად, ამავე დღგ-ის დაიბრუნებს მოპასუხეებისგან, რაც დაუშვებელია.
9.3. მაკონტროლებელი (საგადასახადო) ორგანოს მიერ მოხდა მოპასუხე კომპანიების შემოწმება გამოწერილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებისა და წარდგენილი დეკლარაციების კუთხით, რა დროსაც საგადასახადო სამართალდარღვევად ჩაითვალა მხოლოდ დღგ-ის დეკლარაციის დაგვიანებით წარდგენა. ამდენად, მოპასუხეებს საგადასახადო ვალდებულებები შესრულებული აქვთ საგადასახადო კანონმდებლობის შესაბამისად. შ.პ.ს. „ლ.ი–"-ს დადასტურებული აქვს საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები, რომლებიც დაგვიანებით, მაგრამ მოპასუხეთა კეთილსინდისიერებისა და ბიუჯეტის სისწორის მიზნით გამოიწერა.
9.4. საგადასახადო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, არაპირდაპირი გადასახადი დგინდება მიწოდებული (იმპორტირებული) საქონლის ან/ გაწეული მომსახურების ფასზე დანამატის სახით და მას იხდის მომხმარებელი (იმპორტიორი) ამ გადასახადით გაზრდილი ფასით საქონლის ან/და მომსახურების შეძენი (იმპორტისას). არაპირდაპირი გადასახადის ბიუჯეტში გადახდის ვალდებულება ეკისრ საქონლის მიმწოდებელს (იმპორტიორს) ან/და მომსახურების გამწევს, რომელიც ამ კოდექსსის მიზნებისათვის გადასახადის გადამხდელად იწოდება. ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმის დანაწესიდან იკვეთება ის ფაქტი, რომ დღგ-ის გადახდის ტვირთი აწევს საქონლის/მომსახურების მიმღებს, შესაბამისად, მხარეებს შორის განხორციელებულ ოპერაციებს, კერძოდ 753 000 ევროს ღირებულებას უნდა დაემატოს დამატებული ღირებულების გადასახადიც. მოსარჩელეს დღგ-ის გადასახადი არა ბიუჯეტში, არამედ ფასზე ნამატის სახით კასატორებისთვის უნდა გადაეხადა, რაც არ განუხორციელებია. დღგ-ის გადახდა არ განიხილება ქონების გამსხვისებლის ვალდებულებად, რის გამოც, შემძენი ბიუჯეტთან ანგარიშსწორებისას ასრულებდა საკუთარ და არა მოპასუხეების ვალდებულებას, რის გამოც, არ არსებობს წინამდებარე დავაზე სსკ 986-ე მუხლის გამოყენების წინაპირობა.
9.5. კასატორების მოსაზრებით, წინამდებარე დავაში სათანადო მოპასუხეს შემოსავლების სამსახური წარმოადგენდა, რაზედაც ქვემდგომ სასამართლოებს არ უმსჯელიათ.
10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნენ მიჩნეულნი, შემდეგ გარემოებათა გამო:
11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
12. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ” ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა.
13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
14. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.
15.1. განსახილველ შემთხვევაში, სადავო არ არის, რომ მოსარჩელის მიერ მოპასუხეებისგან უძრავი ქონების შესყიდვის ოპერაცია იბეგრება დამატებული ღირებულების გადასახადით.
15.2. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საგადასახადო კანონმდებლობა არ კრძალავს არც გადასახადის გადახდაზე ვალდებული პირის მიერ ამ ვალდებულების შესრულების სხვა პირისთვის გადაკისრებას და არც სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახადის გადახდის ვალდებულების სხვა პირის ნაცვლად შესრულებას (იხ. სუსგ. №ას-1041-2021, 22 მაისი, 2023 წელი).
15.3. ნასყიდობის საზღაურზე შეთანხმება სამოქალაქო კოდექსით განმტკიცებული ნების ავტონომიისა და სახელშეკრულებო თავისუფლების ფარგლებში მხარეთა მიერ მიღწეული კონსენსუსის შედეგია. მხარეებს, საზღაურის განსაზღვრისას თავისუფალი მიხედულობის ფართო სპექტრი აქვთ, მათ შორის, შეზღუდულნი არ არიან, განსაზღვრონ, კონკრეტული ოდენობის საზღაური საკუთარ თავში მოიცავს სახელმწიფოს წინაშე შესასრულებელ საგადასახადო ვალდებულებსაც თუ არა.
15.4. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეებმა ხელშეკრულებით ღიად დატოვეს საკითხი, ნასყიდობის ფასი მოიცავდა თუ არა დამატებული ღირებულების გადასახადს. სადავოობა მხარეთა შორის წარმოჭრილია სწორედ იმიტომ, რომ გარიგების მონაწილეები განსხვავებულად ინტერპრეტირებენ საკითხს - ნასყიდობის ფასი მოიცავდა სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე გადასახდელ დღგ-ის თანხასაც, თუ მყიდველს ხელშეკრულებაში დაფიქსირებული ნასყიდობის ფასის მიღმა, დამატებით, ფასზე დანამატის სახით, ნასყიდობის ოპერაციის დამატებული ღირებულების გადასახადით დაბეგვრისას, ევალებოდა გამყიდველი მხარისათვის წარმოშობილი გადასახადის დამატებით გადახდა ან მისი ბიუჯეტის წინაშე ანგარიშსწორება.
15.5. აღნიშნულ შეკითხვაზე პასუხის გასაცემად სახელმძღვანელოა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-8.3 მუხლი, რომლის თანახმად, დამატებული ღირებულების გადასახადი წარმოადგენს არაპირდაპირ გადასახადს, რომელიც დგინდება მიწოდებული საქონლის ან/და გაწეული მომსახურების ფასზე დანამატის სახით და რომელსაც იხდის მომხმარებელი ამ გადასახადით გაზრდილი ფასით საქონლის ან/და მომსახურების შეძენისას. არაპირდაპირი გადასახადის ბიუჯეტში გადახდის ვალდებულება ეკისრება საქონლის მიმწოდებელს ან/და მომსახურების გამწევს, რომელიც ამ კოდექსის მიზნებისათვის გადასახადის გადამხდელად იწოდება. ამავე კოდექსის 156.2 მუხლის შესაბამისად, დღგ არის საქონლის/მომსახურების მოხმარებაზე დადგენილი გადასახადი, რომელიც ამ საქონლის/მომსახურების ფასის პირდაპირპროპორციულია. იმავე კოდექსის 163.1 მუხლის მიხედვით, საქონლის მიწოდების/მომსახურების გაწევა დღგ-ით იბეგრება საქონლის მიწოდების/მომსახურების გაწევის მომენტში, თუ ამ მუხლით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
15.6. ციტირებული ნორმებიდან გამომდინარე, რეალიზატორი ვალდებულია, ფასწარმოქმნისას გაითვალისწინოს კანონმდებლობით განსაზღვრული გადასახადები, შენატანები, მოსაკრებლები და სხვა აუცილებელი გადასახდელები და ქონებრივი სიკეთის გასაყიდი ფასის დადგენისას სარეალიზაციო ფასში ასახოს დღგ თუ სხვა გადასახადი, ან ხელშეკრულებაში სახელდებით მიუთითოს, რომ ნასყიდობის საზღაური არ მოიცავს გადასახადებს (კონკრეტულ შემთხვევაში, დღგ-ს).
15.7. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ დამატებული ღირებულების გადასახადის ბიუჯეტში გადახდის ვალდებულება ეკისრება საქონლის მიმწოდებელს, მოცემულ შემთხვევაში, შ.პ.ს. „კ–სა“ და შ.პ.ს. „ბ–ს“, მათ ნივთის გასაყიდ ფასში უნდა აესახათ დამატებული ღირებულების გადასახადი და დღგ-თი გაზრდილი ფასით მოეხდინათ უძრავი ნივთის რეალიზაცია (მრავალთა შორის, იხ. სუსგ. №ას-139-2021, 05.10.2021წ.; №ას-592-974-06, 02.02.2007წ.; №87-82-2010, 08.06.2010წ.; №209-199-2010, 24.06.2010წ.; №ას-144-137-2010 10.05.2010წ; № მაისი, 2010წ.), ან ხელშეკრულებაში მიეთითებინათ, რომ ნასყიდობის ფასი არ მოიცავდა დღგ-ს. ამგვარი მითითების არარსებობისას, ოპერაციის დღგ-თი დაბეგვრის შედეგად წარმოშობილი გადასახადი წარმოადგენს საკუთრივ საქონლის მიმწოდებლის (უძრავი ნივთის რეალიზატორის) ვალდებულებას სახელწიფო ბიუჯეტის წინაშე.
16.1. დადგენილია, რომ 2020 წლის 01 დეკემბერს მხარეებს შორის დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი დამატებული ღირებულების გადასახადი, ნაცვლად გამყიდველებისა, გადაიხადა მყიდველმა, სახელდობრ, 2023 წლის 01 მაისს მოსარჩელემ სახელმწიფო ბიუჯეტში გადაიხადა 216 757.1 ლარი შ.პ.ს. „კ–ი“-ს სასარგებლოდ, ხოლო 323 234.26 ლარი - შ.პ.ს. „ბ–ი“-ს ნაცვლად.
16.2. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 986-ე მუხლი ადგენს, რომ პირს, რომელიც შეგნებულად ან შეცდომით სხვის ვალებს ისტუმრებს, შეუძლია ამ პირს მოსთხოვოს თავისი ხარჯების ანაზღაურება.
16.3. საკასაციო პალატის განმარტების თანახმად, „...სსკ-ის 986-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის მისაღებად აუცილებელია, დადგინდეს, რომ არსებობს სხვისი ვალი და ის არა მოვალემ, არამედ მესამე პირმა გაისტუმრა. სხვისი ვალის გადახდა კონდიქციური ვალდებულების საფუძველი ხდება იმის გამო, რომ უსაფუძვლოდ დაიზოგა სხვისი ქონება. იგულისხმება, რომ პირი შეგნებულად ან შეცდომით აკეთებს ამას. ორივე შემთხვევაში, ვალის გადამხდელს უფლება აქვს, მოითხოვოს უსაფუძვლოდ დაზოგილის უკან დაბრუნება.... ამდენად, ამ ნორმის გამოყენების წინაპირობა სწორედ ის არის, რომ პირი მოვალის ქონებრივ სფეროში იჭრება ისე, რომ მას ამ ჩარევის არც უფლებამოსილება და არც მოვალეობა არ ეკისრება...“ (იხ. სუსგ. №ას-1069-1022-2014, 16.06.2016წ.; №ას-1030-2019, 17.07.2020წ.).
16.4. ქონებრივ სიკეთეთა ნებისმიერ გადანაცვლებას უნდა გააჩნდეს სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი, წინააღმდეგ შემთხვევაში, წანაცვლებული ქონებრივი სიკეთე ექვემებარება ამოღებას მიმღების ქონებრივი სფეროდან და გამცემისათვის დაბრუნებას (ახალაძე მ. უსაფუძვლო გამდიდრება, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის პრაქტიკის ანალიზი, თბილისი, 2019. გვ. 5-6). ამასთან, მნიშვნელობა არ აქვს მოტივს, რის გამოც პირი სხვა პირის ვალს იხდის. შესაძლოა, შეცდომის წყალობით, ვალდებულების შესრულების ეტაპზე ვალი მას მას საკუთარ ვალდებულებადაც მიაჩნდეს, თუმცა უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტისათვის ირელევანტურია, რა წარმოდგენებს ეყრდნობოდა ქონებრივი გადანაცვლება, მთავარია, ობიექტურად არსებობდეს შემდეგი კუმულაციური წინაპირობები: 1) მოსარჩელის ქონების შემცირება; 2) ამის კვალობაზე, მოპასუხის ქონების ზრდა; 3) ქონებრივი გადანაცვლების უსაფუძვლობა.
16.5. დადგენილია, რომ კასატორებს სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე გააჩნდათ უძრავი ქონების რეალიზაციიდან წარმოშობილი დამატებული ღირებულების გადასახადის გადახდის ვალდებულება, რაც მოსარჩელემ გადაიხადა (რაც, სსკ-ის 371-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვები იყო). კასატორები გამდიდრდნენ საგადასახადო ორგანოს წინაშე დღგ-ის გადახდის ვალდებულებისგან გათავისუფლებით, შესაბამისად, ქონებრივი წონასწორობა დარღვეულია და მისი აღდგენის სამართლებრივ საშუალებას „რეგრესის კონდიქცია“ წარმოადგენს.
17. საკასაციო საჩივრის თანახმად, მოსარჩელე, ერთ მხრივ, წინამდებარე დავის გზით ცდილობს გადახდილი დღგ-ის უკან დაბრუნებას, მეორე მხრივ კი, სახელმწიფოსგან იღებს შეღავათს ამავე დღგ-ის ჩათვლის უფლების რეალიზაციით. საკასაციო პალატა მიუთითებს კასატორებს, რომ წინამდებარე საქმის შედეგი არ აბრკოლებთ, მათ ხარჯზე დაზოგილი (ჩათვლილი) დღგ, კონდიქციური სამართლის წესების შესაბამისად, უკან დაიბრუნონ ხეალახალი სამართაწარმოების ინიცირების გზით, თუკი დაადასტურებენ, რომ ჩათვლის უფლება არ შემძენ, არამედ გამსხვისებელ მხარეს ეკუთვნოდა. რაც შეეხება 01.12.2020 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობის წინააღმდეგ წამოყენებულ არგუმენტებს, პალატა ხაზგასმით მიუთითებს, რომ ხსენებული საკითხის შესაგებლის ფორმატში კვლევა სცდება მოცემული დავის საგანს, ვინაიდან სასამართლო არ იხილავს ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უფლება-მოვალეობათა შეუსრულებლობიდან წარმოშობილ დავას. არასახელშეკრულებო მოთხოვნის მართებულობაზე მსჯელობისას კი, შეგებებული სარჩელის არარსებობის მიუხედავად, გარიგების ნამდვილობის წინაპირობების გამოკვლევა ჩაითვლება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლით დადგენილი გადაწყვეტილების ფარგლების რღვევად.
18. პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, მოკლედ შეაფასოს საკასაციო პრეტენზია მოპასუხეების არასათანადოობაზე. სსსკ 85-ე მუხლი შესაძლებლობას იძლევა, პროცესის ეკონომიურობის პრინციპიდან გამომდინარე, მიმდინარე დავაში მოპასუხის ჩანაცვლების შესაძლებლობას, თუკი ცხადია, რომ სარჩელი აღძრული არ არის იმ პირის მიმართ, ვინც მასზე პასუხი უნდა აგოს. მოცემულ შემთხვევაში, 01.12.2020 წლის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება ბათილად ცნობილი არ არის, მისი დადებით შესრულებულია დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაცია, დღგ-ის გადახდის ვალდებულება წარმოშობილია და იგი, მოპასუხეების ნაცვლად, საამისო ვალდებულების გარეშე, გაცნობიერებულად, გამყიდველების სასარგებლოდ, გადახდილია მყიდველის მიერ. ვინაიდან სახეზეა სხვისი საგადასახადო ვალდებულების ნებაყოფლობით გადახდის შემთხვევა, რაც კანონით აკრძალულ ქმედებას არ წარმოადგენს, შემოსავლების სამსახური ამგვარი შესრულების მიღებით უსაფუძვლოდ გამდიდრებულად ვერ ჩაითვლება, არამედ, გამდიდრებულია ის, ვინც მესამე პირის მიერ განხორციელებული შესრულებით დაზოგა საკუთარი აქტივი - ესე იგი, მოპასუხეები. ამდენად, სარჩელი აღძრულია სათანადო მოპასუხეთა მიმართ.
19. ამრიგად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). სამართლებრივ შეფასებებთან მიმართებით წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზიები კი, არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებულ დასაშვებობის არცერთ კრიტერიუმს.
20. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მათი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
21. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. კასატორებს - შ.პ.ს. „კ–სა“ და შ.პ.ს. „ბ–ს“ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 16 ივლისის განჩინებებით გადავადებული აქვთ სახელწიფო ბაჟის - თითოეულს 8000 ლარის გადახდა. ვინაიდან საკასაციო საჩივრები დაუშვებელია, შ.პ.ს. „კ–სა“ და შ.პ.ს. „ბ–ს“ ეკისრებათ გადავადებული სახელწიფო ბაჟის _ 2400-2400 ლარის (თითოეულს დამოუკიდებლად) გადახდა სახელწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. შ.პ.ს. „კ“-ს და შ.პ.ს. „ბ“-ს საკასაციო საჩივრები, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.
2. შ.პ.ს. „კ–ს“ (ს/კ .........) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 16 ივლისის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის _ 8000 ლარის 30%-ის _ 2400 ლარის გადახდა.
3. შ.პ.ს. „ბ–ს“ (ს/კ ........) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 16 ივლისის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის _ 8000 ლარის 30%-ის _ 2400 ლარის გადახდა.
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი
ამირან ძაბუნიძე
გოჩა ჯეირანაშვილი
