საქმე№ას-1226-2024
27 ნოემბერი, 2025 წელი ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატის
შემადგენლობა:
თეა ძიმისტარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე,
არჩილ კოჭლამაზაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე
I კასატორი - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტო (მოსარჩელე)
II კასატორი - შპს „ვ.პ–ი“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია (მოპასუხე)
დავის საგანი - საიჯარო ქირის დავალიანების და პირგასამტეხლოს დაკისრება, ზიანის ანაზღაურება
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება
I კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება
საკთხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
აღწერილობითი ნაწილი:
1. სასარჩელო მოთხოვნა
ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტომ (შემდეგში: მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელის მოპასუხე, კასატორი ან მეიჯარე) სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა შპს „ვ.პ–ი“-სთვის (შემდეგში: მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე ან მოიჯარე) საიჯარო ქირის 356 598.30 ლარის, პირგასამტეხლოს - 128 754 ლარის და პირგასამტეხლოს საიჯარო ქირის 0.1%-ის (103 ლარი) დაკისრება, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, 2023 წლის 15 თებერვლიდან საიჯარო ქირის სრულ დაფარვამდე.
2. მოპასუხის პოზიცია
მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა. ასევე, მოპასუხემ მიუთითა მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე.
3. შეგებებული სარჩელის მოსარჩელის მოთხოვნა:
შპს „ვ.პ–მა“ შეგებებული სარჩელით მოითხოვა, სსიპ ქონების მართვის სააგენტოსთვის და ქალაქ თბილისის მერიისთვის, მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის 594 227.82 ლარის ანაზღაურება.
4. შეგებებული სარჩელის მოპასუხეების პოზიცია:
შეგებებული სარჩელის მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება შპს „ვ.პ–ი“-სთვის ზიანის მიყენების ფაქტი.
5. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი
5.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს სარჩელი - თანხისა და პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე, დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ მოპასუხე შპს „ვ.პ–ს“ მოსარჩელე ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს სასარგებლოდ დაეკისრა საიჯარო ქირის - 51 359.28 ლარის და პირგასამტეხლოს - 18 540 ლარის გადახდა. სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს სარჩელი - 2023 წლის 1 იანვრიდან 2023 წლის 15 თებერვლამდე პერიოდში, აგრეთვე, 2023 წლის 15 თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე პერიოდში საიჯარო ქირის დაკისრების თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა. ასევე არ დაკმაყოფილდა შპს „ვ.პ–ის“ შეგებებული სარჩელი ზიანის ანაზღაურების თაობაზე.
5.2. აღნიშნული განჩინება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ. მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ სარჩელის უარყოფა და შეგებებული სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.
6. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება.
6.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით, შპს „ვ.პ–ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; ქალაქ თბილისის მერიის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 პუნქტი ნაწილობრივ- პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში, მე-3 და მე-4 პუნქტები და ამ ნაწილებში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება;
6.2. შპს „ვ.პ–ს“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს სასარგებლოდ 2023 წლის 1 იანვრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე დაეკისრა დავალიანებული საიჯარო ქირის - 51 359.28 ლარის 0.1%-ის გადახდა, რაც დღიურად შეადგენს 51.35 ლარს.
7. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
7.1. ქ. თბილისის მთავრობის 2013 წლის 10 აპრილის №13.48.424 დადგენილებით მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება ამავე დადგენილების დანართი №2-ით გათვალისწინებული უძრავი ქონების (მათ შორის ……… №76-ში მდებარე 6 605კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობების №1, №3, №4, №6, №7, №8, №9 და №17-ის, ს/კ: ……….) სარგებლობის უფლებით განკარგვის შესახებ, ელექტრონული აუქციონის ფორმით.
7.2. №13.48.424 დადგენილების საფუძველზე, 2013 წლის 1 მაისს გამართულ №191 ელექტრონულ აუქციონში ლოტი №14-ზე გამარჯვებულად გამოცხადდა შპს „ვ.პ–ი“ (ს/ნ: ………) და სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს, როგორც აუქციონატორის მიერ გაიცა 01.05.2013 წ. №E-191-14-7277 გადაწყვეტილება, რის საფუძველზეც შპს „ვ.პ–ს“, როგორც მოიჯარეს იჯარის ფორმით, 30 წლის ვადით, სარგებლობის უფლებით გადაეცა ქ. თბილისში, ………. მდებარე 6 605კვ.მ მიწის ნაკვეთი (ს/კ: ………) და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები №1, №3, №4, №6, №7, №8, №9 და №17. სარგებლობის წლიურ საფასურად განისაზღვრა 103 000 ლარი, რომლის გადახდაც უნდა განხორციელებულიყო 6 თვეში ერთხელ, საანგარიშო თვის 5 რიცხვამდე. აღნიშნული გადაწყვეტილების დანართი სარგებლობის პირობებით (პ.10.1) განისაზღვრა პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება სარგებლობის საფასურის (ქირის) გადაუხდელობის ან გადახდის ვადის დარღვევის შემთხვევაში, განსაზღვრული ქირის 0.1%-ის, მაგრამ არანაკლებ 1 ლარის ოდენობით, დარღვევის დღიდან ყოველ ვადაგადაცილებილ დღეზე.
7.3. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2020 წლის 15 მაისის №80 განკარგულებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული, ეკონომიკური საქმიანობის მიზნით, აუქციონის ფორმით ან პირდაპირი განკარგვის წესით, სარგებლობის უფლებით გადაცემული უძრავი ქონების (გარდა ღია კაფეს განთავსების მიზნით გადაცემული ქონებისა) მიმღებთათვის 2020 წლის 1 მარტიდან 2020 წლის 31 მაისის პერიოდზე სარგებლობის ქირა შეიცვალა და განისაზღვრა 0 (ნული) ლარის ოდენობით, გარდა ამ განკარგულებით გათვალისწინებული შემთხვევისა.
7.4. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2021 წლის 29 იანვრის №5 განკარგულებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული, ეკონომიკური საქმიანობის მიზნით, აუქციონის ფორმით ან პირდაპირი განკარგვის წესით, სარგებლობის უფლებით გადაცემული უძრავი ქონების (გარდა ღია კაფეს განთავსების მიზნით გადაცემული ქონებისა) მიმღებთათვის 2020 წლის 1 დეკემბრიდან 2021 წლის 31 იანვრის პერიოდზე სარგებლობის ქირა შეიცვალა და განისაზღვრა 0 (ნული) ლარის ოდენობით, გარდა ამ განკარგულებით გათვალისწინებული შემთხვევისა.
7.5. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2021 წლის 27 დეკემბრის №81 განკარგულებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული, ეკონომიკური საქმიანობის მიზნით, აუქციონის ფორმით ან პირდაპირი განკარგვის წესით, სარგებლობის უფლებით გადაცემული უძრავი ქონების (გარდა ღია კაფეს განთავსების მიზნით გადაცემული ქონებისა) მიმღებთათვის 2021 წლის 1 თებერვლიდან 2022 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით პერიოდზე სარგებლობის ქირა შეიცვალა და განისაზღვრა 0 (ნული) ლარის ოდენობით, გარდა ამ განკარგულებით გათვალისწინებული შემთხვევისა.
7.6. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგნეტოს 16/02/2023 წლის №61-0123047342 წერილის თანახმად, შპს „ვ.პ–ის“ მიერ განხორციელებული გადახდებით, გრაფიკის მიხედვით გადასახდელი საიჯარო ქირა დაიფარა შემდეგნაირად:
- 04.11.2013წ, 04.05.2014წ, 04.11.2014წ და 04.05.2015 წლის საიჯარო ქირა (ჯამში 206 000 ლარის ოდენობით) - სრულად დაიფარა 22.12.2017 წელს განხორციელებული 206 000 ლარის გადახდით.
- 04.11.2015 წლის ქირა (51 500 ლარი) სრულად დაიფარა 21.01.2016 წელს განხორციელებული 51 500 ლარის გადახდით.
- 04.05.2016 წლის ქირა (51 500 ლარი) სრულად დაიფარა 25.05.2016 წელს განხორციელებული 51 500 ლარის გადახდით.
- 04.11.2016 წლის ქირა (51 500 ლარი) დაიფარა შემდეგი გადახდებით: 05.05.2017 წელს გადახდილი: 40 000 ლარი, 22.02.2019 წელს გადახდილი: 11 000 ლარი, 26.02.2019 წელს გადახდილი: 500 ლარი.
- 04.05.2017 წლის ქირის (51 500 ლარი) ნაწილი (38 000 ლარი) დაიფარა შემდეგი გადახდებით: 24.06.2019 წელს : 32 500 ლარი; 27.06.2019 წელს : 5 500 ლარი; შესაბამისად, გრაფიკის მიხედვით მოიჯარეს გადასახდელი დარჩა: 04.05.2017 წლის ქირიდან: 13 500 ლარი 04.11.2017 წლის ქირა: 51 500 ლარი 04.05.2018 წლის ქირა: 51 500 ლარი 04.11.2018 წლის ქირა: 51 500 ლარი 04.05.2019 წლის ქირა: 51 500 ლარი 04.11.2019 წლის ქირა: 51 500 ლარი 04.05.2020 წლის ქირა: 34 239.02 ლარი 01.07.2021 წლის ქირა: 51 359.28 ლარი. მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით, სააგენტოს 2013 წლის 1 მაისის №E-191-14- 7277 გადაწყვეტილებითა და მასზე თანდართული საიჯარო პირობებით განსაზღვრული სარგებლობის ქირის გადაუხდელობით და ასევე, გადახდის ვადის დარღვევის შედეგად, 2023 წლის 14 თებერვლის მდგომარეობით, მოიჯარის მიერ გადასახდელად ირიცხება: · 2017 წლის 4 მაისიდან 2023 წლის 14 თებერვლის ჩათვლით პერიოდზე დარიცხული საიჯარო ქირა 356 598.30 ლარის ოდენობით; 2016 წლის 4 ნოემბრიდან 2023 წლის 14 თებერვლის ჩათვლით პერიოდზე საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულების შეუსრულებლობის/გადახდის ვადის დარღვევის შედეგად დაკისრებული პირგასამტეხლო - ჯამში 128 754.00 (ას ოცდარვა ათას შვიდას ორმოცდათოთხმეტი) ლარის ოდენობით.
7.7. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგნეტოს 08/10/2020წ. №61- 01202823732 წერილით შპს „ვ.პ–ს“ ეცნობა, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ დაწყებულია ქალაქ თბილისში, .......... არსებული ვ.პ–ის სრული რეაბილიტაციისა და განახლების მასშტაბური პროექტი. პროექტის პირველ ეტაპზე, უახლოეს მომავალში იგეგმებოდა მიწისქვეშა კომუნიკაციების სამუშაოების ჩატარება სრულად პარკის მასშტაბით, რაც შეეხება, მათ შორის, ხელშეკრულების საფუძველზე შპს „ვ.პ–ის“ სარგებლობაში არსებულ ტერიტორიასაც. აღნიშნული, სავარაუდოდ, გამოიწვევდა იჯარის ტერიტორიაზე განთავსებული ობიექტის მუშაობის შეფერხებას. აქედან გამომდინარე, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტმა გამოხატა მზაობა, აღნიშნული შეფერხებით გამოწვეული გარემოებების ხელშეკრულებაში ასახვის მიზნით მოლაპარაკებების წარმოებასთან დაკავშირებით.
8. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მხარეთა შორის არსებობდა იჯარის ხელშეკრულება, რომლიდან გამომდინარეც თავდაპირველი სარჩელით მოსარჩელე ითხოვდა საიჯარო ქირის დავალიანებისა და პირგასამტეხლოს ანაზღაურებას, ხოლო შეგებებული სარჩელის მოსარჩელე, მეიჯარის მიერ ვალდებულების დარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას.
8.1. სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა მოსარჩელის სააპელაციო პრეტენზიაზე საიჯარო ქირის დავალიანების დაკისრების მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს, 01.05.2013 წლის №E-191-14-7277 გადაწყვეტილების საფუძველზე შპს „ვ.პ–ს“, როგორც მოიჯარეს იჯარის ფორმით, 30 წლის ვადით, სარგებლობის უფლებით გადაეცა ქ. თბილისში, .......გამზ. N76-ში მდებარე 6 605 კვ.მ მიწის ნაკვეთი (ს/კ: ……..) და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები N1, N3, N4, N6, N7, N8, N9 და N17. სარგებლობის წლიურ საფასურად განისაზღვრა 103 000.00 ლარი, რომლის გადახდაც უნდა განხორციელებულიყო 6 თვეში ერთხელ, საანგარიშო თვის 5 რიცხვამდე. ასევე დადგენილია, რომ იჯარის ხელშეკრულების ფარგლებში გრაფიკის მიხედვით მოიჯარეს გადასახდელი დარჩა: 04.05.2017 წლის ქირიდან: 13 500 ლარი; 04.11.2017 წლის ქირა: 51 500 ლარი; 04.05.2018 წლის ქირა: 51 500 ლარი; 04.11.2018 წლის ქირა: 51 500 ლარი; 04.05.2019 წლის ქირა: 51 500 ლარი; 04.11.2019 წლის ქირა: 51 500 ლარი; 04.05.2020 წლის ქირა: 34 239.02 ლარი; 01.07.2021 წლის ქირა: 51 359.28 ლარი, ჯამში - 356 598.30 ლარის ოდენობით.
8.2. მოსარჩელის მოთხოვნის საპირისპიროდ მოპასუხემ მიუთითა ხანდაზმულობაზე რაც პირველი ინსტანციის სასამართლომაც გაიზიარა. აპელანტის, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს პრეტენზია ხანდაზმულობასთან მიმართებით ემყარება იმ არგუმენტს, რომ სასარჩელო მოთხოვნის მიმართ გამოყენებული უნდა ყოფილიყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ-ი) 129-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც ადგენს უძრავ ქონებებთან მიმართებით ექვსწლიან ხანდაზმულობის ვადას. აღნიშნული არგუმენტი სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა და განმარტა, რომ სსკ-ის 129-ე მუხლის მიზანია სპეციალური ხანდაზმულობის ვადების განსაზღვრა და გამოიყენება მხოლოდ სახელშეკრულებო ურთიერთობებში წარმოშობილი მოთხოვნების მიმართ. სახელშეკრულებო მოთხოვნების სტანდარტული სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა ზოგადია და გამოიყენება ყველა სახელშეკრულებო მოთხოვნებისათვის, თუ კანონით სპეციალური ვადა არ არის გათვალისწინებული (მაგ., 655, 663). ამავე ნორმით გათვალისწინებულია გამონაკლისი უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისთვის, რომელიც ექვსი წლით განისაზღვრება და იგი გამოიყენება უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების დადგენის, უფლების გადაცემისა ან გაუქმების მოთხოვნებისთვის. გასათვალისწინებელია, რომ უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნების ექვსწლიანი ვადა, მიუხედავად იმისა, რომ ხელშეკრულების ობიექტი უძრავი ნივთია, არ გამოიყენება სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან წარმოშობილი იმ მოთხოვნების მიმართ, რომელთა საფუძველს, ამა თუ იმ კერძოსამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე, ვალდებულების შეუსრულებლობა წარმოადგენს.
8.3. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მართალია მოსარჩელის მოთხოვნა გამომდინარეობდა უძრავ ქონებაზე გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულებიდან, თუმცა თავად სასარჩელო მოთხოვნის ობიექტს წარმოადგენს საიჯარო ქირის დავალიანება, რაც არ შეიძლება გაიგივდეს უძრავ ნივთთან დაკავშირებულ მოთხოვნასთან. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია სასარჩელო მოთხოვნაზე ექვსწლიანი ხანდაზმულობის ვადის გავრცელების თაობაზე.
8.4. მხარეთა შორის არსებული იჯარის ხელშეკრულების თანახმად, მოიჯარეს საიჯარო ქირა უნდა გადაეხადა 6 თვეში ერთხელ, კერძოდ ყოველი წლის 5 ნოემბრამდე და 5 მაისამდე, 51 500 ლარის ოდენობით. შესაბამისად დგინდება, რომ სახეზეა გარკვეული პერიოდულობით შესასრულებელი სახელშეკრულებო ვალდებულება, რაც სსკ-ის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილით (ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია) დადგენილ სპეციალურ, სამწლიან ხანდაზმულობის ვადას ექვემდებარება. ამასთან, თავად აპელანტმა სააპელაციო საჩივარში განმარტა, რომ მოპასუხის მიერ გადასახდელი საიჯარო ქირა წარმოადგენდა პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებას. შესაბამისად ძირითადი სარჩელით დაყენებული მოთხოვნების მიმართ 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადა უნდა გავრცელებულიყო, ხოლო აპელანტმა საწინააღმდეგოს დადასტურება ვერ შეძლო.
8.5. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ თავდაპირველი სარჩელი საქალაქო სასამართლოს წარედგინა 2023 წლის 14 მარტს, შესაბამისად აღნიშნული თარიღიდან უკუთვლით სამ წლის მანძილზე წარმოშობილი საიჯარო ქირის მოთხოვნები ჯდება ხანდაზმულობის ვადაში, დანარჩენი მოთხოვნები კი, ხანდაზმულია და სასამართლოს მხრიდან დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარება. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა. კერძოდ: დადგენილია, რომ მხარეთა შორის იჯარის ხელშეკრულება გაფორმდა 2013 წლის 1 მაისს 30 წლის ვადით. მოიჯარის მიერ საიჯარო ქირის გადახდა უნდა განხორციელებულიყო 6 თვეში ერთხელ, საანგარიშო თვის 5 რიცხვამდე. ე.ი. გადახდის პირველი ეტაპი მოიცავდა შესაბამისი წლის 5 ნოემბრამდე პერიოდს, ხოლო, მეორე ეტაპი - 5 მაისამდე პერიოდს. წარმოდგენილი სარჩელით მოსარჩელე (მეიჯარე) ითხოვს შემდეგი პერიოდის საიჯარო ქირას: 04.05.2017 წლის ქირიდან: 13 500 ლარი; 04.11.2017 წლის ქირა: 51 500 ლარი; 04.05.2018 წლის ქირა: 51 500 ლარი; 04.11.2018 წლის ქირა: 51 500 ლარი; 04.05.2019 წლის ქირა: 51 500 ლარი; 04.11.2019 წლის ქირა: 51 500 ლარი; 04.05.2020 წლის ქირა: 34 239.02 ლარი; 01.07.2021 წლის ქირა: 51 359.28 ლარი. ამდენად, ვინაიდან სახეზეა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულება, ხოლო, სარჩელი აღძრულია 2023 წლის 14 მარტს სასარჩელო მოთხოვნა 04.05.2017 წლის, 04.11.2017 წლის, 04.05.2018 წლის, 04.11.2018 წლის, 04.05.2019 წლის, 04.11.2019 წლის საიჯარო ქირის ნაწილში ხანდაზმულია, ვინაიდან გასულია მოთხოვნის წარდგენის 3 წლიანი ვადა. სააპელაციო პალატამ ასევე გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს განმარტება 04.05.2020 წლის საიჯარო ქირასთან (34 239.02 ლარი) მიმართებით. კერძოდ, აღნიშნული პერიოდი მოიცავს 2019 წლის ნოემბრის, დეკემბრის, 2020 წლის იანვრის და თებერვლის თვის საიჯარო ქირას. 2020 წლის 1 მარტიდან 2020 წლის 31 მაისის პერიოდზე უძრავი ქონების სარგებლობის ქირა განულებულია. შესაბამისად, ამ შემთხვევაშიც სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია, ვინაიდან სარჩელი აღძრულია ხანდაზმულობის 3 წლიანი ვადის გასვლის შემდეგ.
8.6. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში ხანდაზმული არ არის მხოლოდ 2021 წლის 1 ივლისის საიჯარო ქირა 51 359.28 ლარი, რასაც ხანდაზმულობის საფუძვლით მოპასუხეც არ შედავებია.
8.7. დადგენილია, რომ თავდაპირველი სარჩელის ფარგლებში ხსენებული თანხის დაკისრებას მოპასუხე ედავება ორი საფუძვლით, ერთი, რომ მეიჯარის მიერ ვ.პ–ში ხორციელდებოდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები, რის გამოც შეუძლებელი გახდა იჯარის საგნის ხელშეკრულების მიზნების შესაბამისი სარგებლობა და ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა. ამდენად, მოიჯარემ მიუთითა მეიჯარის ბრალეულობაზე, რომელიც ასევე არის შეგებებული სარჩელით მოთხოვნილი მიუღებელი შემოსავლის საფუძვლად არსებული ფაქტობრივი გარემოება, და მეორე, ქვეყანაში არსებული პანდემიური ვითარება.
8.8. სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხის არგუმენტის პასუხად განმარტა, რომ იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხე/შეგებებული სარჩელის მოსარჩელე უთითებს, რომ მეიჯარემ მის მიერ განხორციელებული სარეაბილიტაციო სამუშაოების შედეგად, ხელი შეუშალა და შეუძლებელი გადახდა საიჯარო ქონებით დანიშნულებისამებრ სარგებლობა, სწორედ მას ეკისრება აღნიშნული გარემოებების დადასტურების ვალდებულება. ის ფაქტი, რომ 2020 წლის პირველი სექტემბრიდან 2021 წლის 22 ნოემბრამდე მიმდინარეობდა ვ.პ–ის სარეაბილიტაციო სამუშაოები, მხარეთა შორის სადავო არ არის. სადავოა, თუ რამდენად შეუშალა ხელი აღნიშნულმა სამუშაოებმა მოიჯარეს იჯარის ობიექტით სარგებლობაში და წარმოადგენს თუ არა აღნიშნული მოიჯარის მხრიდან 2021 წლის 1 ივლისის საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულებისგან გათავისუფლების საფუძველს.
8.9. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტომ 08.10.2020 წელს №61-01202823732 წერილით მიმართა შპს „ვ.პ–ს“ და აცნობა, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ დაწყებულია ქალაქ თბილისში, .......... არსებული „ვ.პ–ის“ სრული რეაბილიტაციისა და განახლების მასშტაბური პროექტი. პროექტის პირველ ეტაპზე, უახლოეს მომავალში იგეგმებოდა მიწისქვეშა კომუნიკაციების სამუშაოების ჩატარება სრულად პარკის მასშტაბით, რაც შეეხება, მათ შორის, ხელშეკრულების საფუძველზე შპს „ვ.პ–ის“ სარგებლობაში არსებულ ტერიტორიასაც. აღნიშნული, სავარაუდოდ, გამოიწვევდა იჯარის ტერიტორიაზე განთავსებული ობიექტის მუშაობის შეფერხებას. აქედან გამომდინარე, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ გამოხატა მზაობა, აღნიშნული შეფერხებით გამოწვეული გარემოებების ხელშეკრულებაში ასახვის მიზნით ეწარმოებინა მოლაპარაკებები. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მითითებული წერილით დასტურდება მეიჯარის მიერ გამოჩენილი კეთილსინდისიერი კონტრაგენტის გულისხმიერება, შეატყობინა მოიჯარეს დაგეგმილი სარეაბილიტაციო სამუშაოების შესახებ, რასაც შეეძლო გამოეწვია იჯარის ტერიტორიაზე განთავსებული ობიექტის მუშაობის შეფერხება და გაითვალისწინა რა მოიჯარის ინეტერესი (მიეღო სარგებელი იჯარის საგნით სარგებლობის შედეგად), გამოხატა მზაობა მოლაპარაკების წარმოებაზე.
8.10. თავის მხრივ, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის გარემოს დაცვის საქალაქო სამსახურის 04/08/2023 წლის №18-0123216166 წერილით დგინდება, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიასა და შპს „დ–ის“ შორის გაფორმებული N03.01/30/181 ხელშეკრულების ფარგლებში ვ.პ–ის სარეაბილიტაციო სამუშაოები მიმდინარეობდა 2020 წლის პირველი სექტემბრიდან 2021 წლის 22 ნოემბრამდე (ტ. II, ს.ფ. 478). შეგებებული სარჩელის ავტორის მიერ წარმოდგენილი ფოტოსურათებიც ასახავს 2021 წლის მარტისა და აპრილის თვეების მდგომარეობას (ტ. II, ს.ფ. 398-400).
8.11. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ 2020 წლის 1 დეკემბრიდან 2022 წლის დეკემბრის ჩათვლით პერიოდზე მოიჯარის მიერ გადასახდელი, უძრავი ქონების სარგებლობის ქირა განულებულია. ამასთან, თავად შეგებებული სარჩელის ავტორი აღნიშნავს, რომ ვ.პ–ის ტერიტორიაზე მოხვედრა შესაძლებელი იყო მიხეილ მესხის სახელობის სტადიონის მხრიდან არსებული გზით, რაც ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მიერ წარმოებულ სარეაბილიტაციო სამუშაოებს არ გამოუწვევია ვ.პ–ის ტერიტორიის პარალიზება. დამატებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მეიჯარის ბრალეულობის მტკიცებისას შეგებებული სარჩელის ავტორი ემყარება ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 08.10.2020 წლის №61-01202823732 წერილს და მიიჩნევს, რომ აღნიშნული წერილი ადასტურებს მეიჯარის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევას. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის ხსენებულ არგუმენტი იმ საფუძვლით, რომ წერილი შეიცავს სარეაბილიტაციო სამუშაოების დაწყების თაობაზე შეტყობინებას და შეთავაზებას მოლაპარაკების დაწყების შესახებ. წერილში არ არის ცალსახად დადასტურებული შპს „ვ.პ–ის“ საქმიანობისთვის ხელშეშლის ფაქტი, არამედ გამოთქმულია ვარაუდი შესაძლო ხელშეშლასთან დაკავშირებით, რაც ვერ გამოდგება მეიჯარის ბრალეულობის დამადასტურებელ მტკიცებულებად. აღნიშნული წერილს არც აღიარების, არც დაპირების და არც რაიმე სხვა ფორმით ვალდებულების კისრების შინაარსი აქვს, შესაბამისად სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მასზე დაყრდნობით აპელანტი მეიჯარის ბრალეულობას ვერ დაადასტურებს. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით არ დასტურდება კრედიტორის (მეიჯარის) ბრალეულობა, რის გამოც მოიჯარეს ხელი შეეშალა იჯარის საგნით ნორმალურ სარგებლობაში. აქედან გამომდინარეობს ის დასკვნაც, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით და საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება საიჯარო ქირის გადაუხდელობაში მოიჯარის ბრალეულობის გამომრიცხველი გარემოებები. ამდენად პალატა მიიჩნევს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოპასუხეს მართებულად დაეკისრა, საიჯარო ქირის დავალიანების - 51 359.28 ლარის გადახდა.
8.12. სააპელაციო სასამართლომ, მოსარჩელის მიერ პირგასამტეხლოს დაკისრების მოთხოვნასთან დაკავშირებით მიუთითა სსკ-ის 145-ე მუხლზე და განმარტა, რომ საიჯარო ქირის დავალიანების იმ ნაწილში, რა ნაწილშიც სასამართლომ ის ხანდაზმულად მიიჩნია, დაკმაყოფილებას არ ექვემდებარება არც პირგასამტეხლო. შესაბამისად მოსარჩელეს არსებული იჯარის სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე, შეუძლია პირგასამტეხლოს დაკისრება მოითხოვოს მხოლოდ 2021 წლის 1 ივლისის დავალიანებიდან გამომდინარე.
8.13. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოიჯარის - შპს „ვ.პ–ის“ მიერ დარღვეულია 01.05.2013 წ. იჯარის ხელშეკრულებით ნაკისრი საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულება. კერძოდ, მოიჯარეს გადასახდელი აქვს 01.07.2021 წლის საიჯარო ქირა - 51 359.28 ლარი, რაც მოიცავს 2020 წლის ივნისის თვიდან 2020 წლის ნოემბრის თვის ჩათვლით პერიოდის საიჯარო ქირას. ამასთან, მხარეები ხელშეკრულების დანართი სარგებლობის პირობების 10.1 პუნქტით შეთანხმდნენ პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულებაზე, სარგებლობის საფასურის (ქირის) გადაუხდელობის ან გადახდის ვადის დარღვევის შემთხვევაში, განსაზღვრული ქირის 0.1%-ის, მაგრამ არანაკლებ 1 ლარის ოდენობით, დარღვევის დღიდან ყოველ ვადაგადაცილებილ დღეზე. სააპელაციო პალატის შეფასებით, დგინდება მხარეთა შორის წერილობითი შეთანხმება პირგასამტეხლოს თაობაზე, ასევე ხელშეკრულებით დადგენილი საიჯარო ქირის გადახდის გრაფიკის დარღვევის ფაქტი, რაც მოვალისთვის პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძველს წარმოადგენს.
8.14. რაც შეეხება დასაკისრებელი პირგასამტეხლოს ოდენობას, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ვადამოსული საიჯარო ქირის გადახდა მეიჯარეს შეუძლია მოითხოვოს ისე, რომ ცალმხრივად არ შეწყვიტოს იჯარის ხელშეკრულება. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებიდან არ დგინდება, რომ რომელიმე კონტრაჰენტი ცალმხრივად გავიდა იჯარის ხელშეკრულებიდან და ამასთან, მხარეები აცხადებენ, რომ მათ შორის იჯარის ხელშეკრულება დღემდე მოქმედია. შესაბამისად, ის ფაქტი, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტომ სარჩელით მომართა სასამართლოს დავალიანებული საიჯარი ქირის გადახდევინების მოთხოვნით, არ ნიშნავს, რომ მხარეთა შორის იჯარის სახელშეკრულებო ურთიერთობა ცალმხრივად, ვადამდეა შეწყვეტილი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იჯარის ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტისა და აღნიშნულ ფაქტზე დაყრდნობით პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრის თაობაზე. ასევე განმარტა, რომ მაშინ როდესაც არსებობს მხარეთა შეთანხმება მიმდინარე, კერძოდ ყოველი ვადაგადაცილებული დღისთვის, დასაკისრებელი პირგასამტეხლოს თაობაზე, ხელშეკრულების შეწყვეტა აღნიშნული მოთხოვნის რეალიზებაზე გავლენას ვერ იქონიებს. აქედან გამომდინარეობს ის დასკვნაც, რომ მოცემულ შემთხვევაში, თავდაპირველი სარჩელის ავტორს აქვს უფლება ვადაგადაცილებული ვალდებულებისთვის მოითხოვოს პირგასამტეხლოს დაკისრება მის შესრულებამდე.
8.15. ასევე, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ იჯარის ხელშეკრულების დანართის 10.1. პუნქტით შეთანხმებული პირგასამტეხლოს ოდენობა გამოთვლილ უნდა იქნეს წლიური საიჯარო ქირის ოდენობიდან, რაც შეადგენს 103 000 ლარს. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოიჯარის მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება საიჯარო ქირის გადახდის თაობაზე უნდა შესრულებულიყო პერიოდულად, 6 თვეში ერთხელ და თითოეული გადახდის ოდენობა შეადგენდა 51 500 ლარს. ამასთან, მოიჯარისთვის პირგასამტეხლოს დაკისრება იმ თანხიდან გამომდინარე, რომლის ფარგლებშიც მას ვალდებულება არ დაურღვევია, ეწინააღმდეგება ყველა კერძოსამართლებრივ პრინციპს, კანონს და საფრთხეს უქმნის სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობას. სსკ-ის 417-ე მუხლის თანახმად, პირგასამტეხლოს დაკისრება ხდება სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში, შესაბამისად მოვალეს პირგასამტეხლო ვერ დაეკისრება იმ ვალდებულებიდან გამომდინარე, რაც მან ჯეროვნად შეასრულა, ან რომლის შესრულების ვალდებულებაც არ წარმოშობია.
8.16. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, 2021 წლის 1 ივლისის საიჯარო ქირის გადაუხდელობის გამო დასაკისრებელი პირგასამტეხლოს ოდენობა უნდა განისაზღვროს დავალიანებიდან - 51 359.28 ლარიდან. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ პირგასამტეხლო უნდა გამოთვლილიყო ზოგადი წლიური საიჯარო ქირიდან - 103 000 ლარიდან. შესაბამისად, 2021 წლის 1 ივლისის დავალიანებული საიჯარო ქირისთვის მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა ყოველდღიურად 51 359.28 ლარის 0.1% - 51.35 ლარი.
8.17. რაც შეეხება იმ პერიოდს, რომლის ფარგლებშიც უნდა მოხდეს პირგასამტეხლოს დაკისრება, გასთვალისწინებელია, რომ საიჯარო ქირის დავალიანება წარმოშობილია 2021 წლის 01 ივლისიდან. ამასთან, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის 2021 წლის 30 ივნისის №21.908.1019 განკარგულების პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს გადაწყვეტილების მისაღებად/შესათანხმებლად წარედგინა შემდეგი საკითხი - მოსარგებლე, რომელსაც შესაბამისი სარგებლობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დაეკისრა/დაეკისრებოდა პირგასამტეხლო 2021 წლის 01 თებერვლიდან 2022 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით პერიოდზე, გათავისუფლდეს ამ პერიოდზე დაკისრებული/დასაკისრებელი პირგასამტეხლოსგან. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2021 წლის 27 დეკემბრის №81 განკარგულებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობას მიეცა თანხმობა ზემოაღნიშნულ საკითხზე. შესაბამისად დგინდება, რომ მიუხედავად საიჯარო ქირის დავალიანების 01.07.2021 წელს წარმოშობისა, მოიჯარე, როგორც მოსარგებლე 2022 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით გათავისუფლდა ხელშეკრულებით შეთანხმებული პირგასამტეხლოს გადახდისაგან (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 77-83), შესაბამისად მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე შპს „ვ.პ–ს“ 51 359,28 ლარის ოდენობით საიჯარო ქირის გადაუხდელობისთვის, ყოველდღიურად დასაკისრებელი პირგასამტეხლო 51,35 ლარის ოდენობით, უნდა დაეკისროს 2023 წლის 01 იანვრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.
8.18. რაც შეეხება შეგებებული სარჩელის საფუძვლიანობას, მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის შედეგად მიუღებელი შემოსავლის სახით დამდგარი ზიანის ანაზღაურებას. სსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, მიუღებელი შემოსავალი გულისხმობს წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს, რომელიც მხარემ განიცადა და რომელსაც ადგილი არ ექნებოდა მოვლენები რომ მართლზომიერების ფარგლებში განვითარებულიყო.
8.19. აღნიშნული სახით ზიანის დადგომას იგი უკავშირებს მოპასუხეთა მიერ „ვ.პ–ის“ ტერიტორიის სარეაბილიტაციო სამუშაოების დაწყებას, რამაც ხელი შეუშალა მას იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე მიღებული ქონებით დანიშნულებისამებრ სარგებლობაში. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ვინაიდან არ დასტურდება მეიჯარის მხრიდან სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის ფაქტი, საფუძველს მოკლებულია მოსარჩელის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე. შესაბამისად, სრულად პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ საქმის მასალებით არ დადასტურდა მეიჯარის ბრალეულობა იჯარის საგნით სარგებლობის შედეგად მოიჯარის მიერ ნაყოფის მიუღებლობაში, არ არსებობს ფაქტობრივად დამდგარი ზიანი, რაც გამორიცხავს მიუღებელი შემოსავლის სახით განცდილი ზიანის არსებობას. აღნიშნულის გათვალისწინებით, შპს „კ.ჯ–ის“ მიერ 14.06.2023 წ. გაცემული დასკვნა, რომლითაც დაანგარიშებული იქნა 2020 წლის 1 ივლისიდან 2021 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით განვლილ პერიოდზე შპს „ვ.პ–ის“ მიუღებელი შემოსავალის ოდენობა, სასამართლომ არ გაიზიარა. შეგებებული სარჩელის ავტორმა ვერ უზრუნველყო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი მტკიცების ტვირთის სათანადო წესით რეალიზება, რაც გამორიცხავს შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. აღსანიშნავია, რომ აპელანტს რაიმე განსხვავებული არგუმენტი არც სააპელაციო საჩივარში დაუფიქსრიებია, შესაბამისად არ არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიმართ სააპელაციო პრეტენზიის გაზიარების საფუძველი.
8.20. სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შეაფასა სააპელაციო საჩივრების ფარგლებში და დაასკვნა, რომ არსებობდა გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმების საფუძველი. შპს „ვ.პ–ს“ უარი ეთქვა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე. ხოლო ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 პუნქტი ნაწილობრივ პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში, მე-3 და მე-4 პუნქტები და ამ ნაწილებში მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება. შპს „ვ.პ–ს“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს სასარგებლოდ 2023 წლის 01 იანვრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე დაეკისრა დავალიანებული საიჯარო ქირის - 51359.28 ლარის 0,1%-ის გადახდა, რაც დღიურად შეადგენს 51.35 ლარს.
8.21. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა როგორც მოსარჩელემ (I კასატორი) ისე მოპასუხემ (II კასატორი).
9. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:
9.1. მოსარჩელემ საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.
9.2. კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით საიჯარო თანხის დაკისრების მოთხოვნის ნაწილის ხანდაზმულად ცნობას. მისი განმარტებით მოპასუხეს სრულად უნდა დაეკისროს საიჯარო თანხა, ვინაიდან აღნიშნულ ნაწილში მოთხოვნა ხანდაზმული არ არის. მინიმუმ 2020 წლის 4 მაისის მდგომარეობით გადასახდელ 34 239,02 ლართან დაკავშირებით ხანდაზმულობის გამოთვლა ეწინააღმდეგება გადაწყვეტილებებში მოყვანილ მსჯელობას და სამართლებრივ ნორმებს.
9.3. პირგასამტეხლოს დაკისრებასთან დაკავშირებით, კასატორმა განმარტა, რომ 2013 წლის 1 მაისი N E-191-14-7277 იჯარის ხელშეკრულების საიჯარო პირობების მე-10 მუხლის 10.1 პუნქტით განისაზღვრა სარგებლობის ქირის გადაუხდელობის ან გადახდის ვადის დარღვევის შემთხვევაში პირგასამტეხლო გადასახდელი თანხის 0.1%, არანაკლებ 1 ლარი, დარღვევის დღიდან ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. აღნიშნული ხელშეკრულება და მისი პირობები გამომდინარეობს, ნორმატიული აქტებიდან: „ქალაქ თბილისის ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული ქონების სარგებლობის უფლებით გადაცემის წესის დამტკიცების შესახებ“ ქალაქ თბილისის საკრებულოს 2010 წლის 27 აგვისტოს N9-65 გადაწყვეტილებით დამტკიცებული წესი (რომლითც სარგებლობის პირობების გარდა გათვალისწინებულია ქონების მიმღები პირის პასუხისმგებლობა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების დარღვევის შემთხვევაში). აღნიშნული წესის მე-11 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, ქირის გადაუხდელობის შემთხვევაში პირგასამტეხლო შეადგენს - ქირის 0.1%-ს მაგრამ არანაკლებ 1 ლარის დარღვევის დღიდან ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. აღნიშნულ დათქმას ასევე ითვალისწინებს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული ქონების სარგებლობის უფლებით გადაცემის წესის დამტკიცების შესახებ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2014 წლის 22 დეკემბრის N19-78 დადგენილებით დამტკიცებული წესის მე-11 მუხლის მე-3 პუნქტიც, რომლის თანახმადაც პირგასამტეხლო შეადგენს ქირის 0.1%-ს, მაგრამ არანაკლებ 5 ლარს დარღვევის დღიდან ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. შესაბამისად, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული ქონების სარგებლობის უფლებით გადაცემა და ხელშეკრულებების გაფორმება ხორციელდება ნორმატიული აქტების საფუძველზე. ამასთან, მნიშვნელოვანია თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების სასყიდლიანი სარგებლობის უფლებით გადაცემის ხელშეკრულების სპეციფიკა და გავლენა საჯარო ინტერესზე. კასატორის განმარტებით, თითოეული ხელშეკრულების შეუსრულებლობით ან არაჯეროვანი შესრულებით, რაც უკავშირდება გადასახდელი თანხების დაყოვნებას, საჯარო ინტერესებისთვის მიყენებული ზიანი აღემატება კონკრეტულ შემთხვევაში განსაზღვრულ პირგასამტეხლოს.
9.4. კასატორის განმარტებით, ასევე შესაფასებელია ის გარემოებაც, რომ მოპასუხისთვის ცნობილი იყო სარგებლობის საფასური და მისი გადაუხდელობით განსაზღვრული პირგასამტეხლო. შესაბამისად, მას გაცნობიერებული ჰქონდა ვალდებულების დარღვევის მოსალოდნელი შედეგები.
9.5. კასატორის შეფასებით, საკითხი შეეხება ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობის შედეგად პირგასამტეხლოს დაკისრებას, რომელიც გამომდინარეობს უძრავი ქონების მესაკუთრის მიერ მისაღები ფულადი თანხების დაყოვნების შედეგად მიყენებული ზიანიდან და სასამართლოს სარჩელი სრულად უნდა დაეკმაყოფილებინა.
10. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 3 ოქტომბრის განჩინებით, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს (მოსარჩელე, I კასატორი) საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის თანახმად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
მოპასუხის/შეგებებული სარჩელის მოსარჩელის შპს „ვ.პ–ის“ საკასაციო საჩივარი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 8 ნოემბრის განჩინებით დარჩა განუხილველი.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
11. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:
12. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.
14. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისთვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.
15. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
16. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - იხ. შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ; N ას-1027-2020, 27.11.2020წ; N ას-634-2021, 4.11.2021წ; N ას-1363-2021, 5.04.2022წ; N ას-1183-2022, 23.12.2022წ; N ას-1572-2022, 5.05.2023წ.; Nას-1449-2023, 9.02.2024წ.)
17. კასატორი სადავოდ ხდის პირველი და მეორე ინსტანციის სასამართლოების სამართლებრივ დასკვნას საიჯარო ქირის დავალიანების ანაზღაურების მოთხოვნის (ნაწილობრივ) ხანდაზმულობის შესახებ. კერძოდ, კასატორის მოსაზრებით აღნიშნულ მოთხოვნაზე, ქვემდგომმა სასამართლოებმა, არასწორად გაავრცელეს სახელშკრულებო მოთხოვნისთვის დადგენილი სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა.
18. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საკასაციო პალატა, შეაფასებს როგორც საიჯარო ქირის დავალიანების მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხს, ასევე მოპასუხისთვის დაკისრებული პირგასამტეხლოს მართლზომიერებას.
19. ზემოხსენებული პრეტენზიის პასუხად, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა სამ წელს შეადგენს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა ექვს წელს. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, კი ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია. სსკ-ის 130-ე მუხლი თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ (შეად. სუსგ-ებს N ას-1937-2018, 15.03.2019 წ.; N ას-1343-1263-2017, 20.12.2017 წ.; N ას-934-899-2016, 14.02.2017წ.; N ას-68-68-2018, 03.04.2018წ.; N ას-382-2019, 14.05.2019 წ.). სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის გარკვეულ მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შესაძლებლობა აქვს, მოითხოვოს საკუთარი უფლებების სამართლებრივი გზით (იძულებით) განხორციელება ან დაცვა, ანუ კრედიტორს შეუძლია დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სასამართლოსათვის მიმართვის გზით. ამ ვადის გასვლა კი გულისხმობს ამ პირთა მიერ ასეთი შესაძლებლობის გამოყენების უფლების მოსპობას, გაქარწყლებას. „მხარეთა სასარჩელო შესაძლებლობები ხშირად არის ვადით შეზღუდული. სამოქალაქო სამართალში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ პირი კარგავს უფლების სასამართლო გზით დაცვის შესაძლებლობას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება №1/3/161 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ო. ს-ი და ი. ხ-ი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). ხანდაზმულობის ვადის გასვლა მოთხოვნას არ აუქმებს (წყვეტს), არამედ მოვალეს შესაძლებლობას ანიჭებს, უარი თქვას მოთხოვნის შესრულებაზე, ანუ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა იგი განუხორციელებელია (შეად: სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ჭანტურია (რედ.) მუხლი 144-ე, ველი 1; თბილისი, 2017 წელი; ასევე იხ. სუსგ-ები: N ას-1437-1357-2018, 11.05.2018 წ.; N ას-782-2019, 18.02.2019წ.; N ას-1136-2023, 16.11.2023წ.; N ას-26-2024, 15.04.2024წ.).
20. სსკ-ის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე. ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით, კანონმდებლის მიზანია გამორიცხოს კრედიტორის უფლების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე. გარდა ამისა: ა) ხანდაზმულობის ვადა სასამართლოს უმსუბუქებს ფაქტების დადგენისა და შესწავლის პროცესს და ამ გზით, ხელს უწყობს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანას; ბ) ხელს უწყობს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილიზაციას; გ) აძლიერებს სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტების ურთიერთკონტროლსა და იძლევა დარღვეული უფლების დაუყონებლივ აღდგენის სტიმულიზაციას (შეად. სუსგ-ებს:N ას-547-515-2012, 11.06.2012 წ.).
21. ზემოთ ჩამოთვლილი კანონიერი მიზნების არსებობას იზიარებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოც. გადაწყვეტილებაში საქმეზე სტაბინგი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, სასამართლო განმარტავს: „... ხანდაზმულობის ვადები ემსახურება რამდენიმე მნიშვნელოვან მიზანს, კერძოდ, სამართლებრივ განსაზღვრულობას და საბოლოობას, პოტენციური მოპასუხეების დაცვას ძველი სარჩელებისგან, რომლებისგან თავის დაცვაც შეიძლება რთული აღმოჩნდეს და უსამართლობის თავიდან აცილებას, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას, თუ სასამართლოები იძულებული გახდებიან გადაწყვიტომ საქმეები, რომლებიც შორეულ წარსულში მოხდა, იმ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომლებიც შესაძლოა, დროის გასვლის გამო არასაიმედო ან არასრული იყოს“ (პ.51). (Stubbings and Otherss v The United Kingdom, განაცხადის ნომერი №22083/93; №220095/93, 22 ოქტომბერი, 1996).
22. აღსანიშნავია, რომ ხანდაზმულობის ვადის გასვლით ისპობა სასამართლოს ან სხვა ორგანოს მეშვეობით პირის მოთხოვნის იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა, მაგრამ არა სასამართლოსათვის ან სხვა ორგანოსათვის მიმართვის უფლება. ხანდაზმულობის ვადა სპობს უფლების იძულებით განხორციელების შესაძლებლობას მატერიალური და არა პროცესუალური თვალსაზრისით. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ინსტიტუტი წარმოადგენს უფლების დაცვის მატერიალურ-სამართლებრივ საშუალებას, რადგან სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნა მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არსებობს, თუმცა სასამართლო წესით ამ მოთხოვნის იძულებითი განხორციელება კონკრეტული წინაპირობის არსებობისას, არ ხდება (შეად. სუსგ-ებს: N ას-369-350-2015, 30.07.2015წ.; N ას-1428-2018, 27.12.2018წ. N ას-782-2019, 18.02.2019წ.; N ას-1136-2023, 16.11.2023წ.; N ას-26-2024, 15.04.2024წ.).;
23. საქმის მასალებით ირკვევა, რომ სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 2013 წლის 1 მაისის NE-191-14-7277 გადაწყვეტილებით, შპს „ვ.პ–ს“ როგორც მოიჯარეს, იჯარის ფორმით, 30 წლის ვადით სარგებლობის უფლებით გადაეცა ქ. თბილისში, ........... მდებარე 6 605 კვ.მ მიწის ნაკვეთი (ს/კ: ..........) და მასზე განთავსებული შენობა ნაგებობები N1, N3, N4, N6, N7, N8, N9 და N17. სარგებლობის წლიურ საფასურად განისაზღვრა 103 000 ლარი, რომლის გადახდაც უნდა განხორციელებულიყო 6 თვეში ერთხელ, საანგარიშო თვის 5 რიცხვამდე. ასევე, იჯარის ხელშეკრულების გრაფიკის მიხედვით მოიჯარეს გადასახდელი დარჩა: 04.05.2017 წლის ქირიდან - 13 500 ლარი; 04.11.2017 წლის ქირა - 51500 ლარი; 04.05.2018 წლის ქირა - 51 500 ლარი; 04.11.2018 წლის ქირა - 51 500 ლარი; 04.05.2019 წლის ქირა - 51 500 ლარი; 04.11.2019 წლის ქირა - 51500 ლარი; 04.05.2020 წლის ქირა - 34 239.02 ლარი; 01.07.2021 წლის ქირა - 51 359.28 ლარი, ჯამში - 356 598,30 ლარი.
24. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სასარჩელო მოთხოვნაზე უნდა გავრცელებულიყო უძრავ ქონებებთან მიმართებით დადგენილი ექვსწლიანი ხანდაზმულობის ვადა.
25. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილის, როგორც სპეციალური მოწესრიგების, გამოყენების დროს, მიუხედავად იმისა, კრედიტორის მოთხოვნა ეფუძნება სახელშეკრულებო მოთხოვნას, თუ უძრავ ნივთებთან დაკავშირებულ სახელშეკრულებო მოთხოვნებს, იმ შემთხვევაში, თუ მხარეებმა ვალდებულების შესრულება განსაზღვრეს პერიოდულად (მაგ. კონკრეტული თვის რომელიმე კალენდარული რიცხვით, სამ თვეში ერთხელ ან ექვს თვეში ერთხელ), მაშინ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, კრედიტორს მოვალისადმი მოთხოვნის უფლება წარმოეშობა თითოეული დარღვევის საფუძველზე, დამოუკიდებლად და თითოეული დარღვევისათვის განცალკევებულად გამოითვლება სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა, თუნდაც, მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა ეფუძნებოდეს უძრავ ნივთებთან დაკავშირებულ სახელშეკრულებო მოთხოვნას. კანონმდებლის ნება სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლში მკაფიოდ და ცხადად არის ფორმულირებული, ეხება სახელშეკრულებო მოთხოვნათა ხანდაზმულობის ვადებს, ნორმის პირველი ნაწილი სამწლიან ხანდაზმულობას ადგენს სახელშეკრულებო მოთხოვნებისათვის, ხოლო თუ სახელშეკრულებო მოთხოვნა უძრავ ნივთებთან არის დაკავშირებული, მაშინ ექვსწლიან ხანდაზმულობის ვადას განსაზღვრავს; ნორმის მეორე ნაწილი, როგორც სპეციალური რეგულაცია, პერიოდულად შესასრულებელ მოთხოვნათა ხანდაზმულობას ადგენს და თითოეული შესრულების ვადის დარღვევის მიხედვით, ცალ-ცალკე განსაზღვრავს სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადას; ნორმის მესამე ნაწილი უთითებს კანონით განსაზღვრულ ხანდაზმულობის ვადებზე, რომელიც გამოიყენება ცალკეულ შემთხვევებში კანონის საფუძველზე (მაგ. ნარდობის სამართლებრივ ურთიერთობაში 655-ე და 656-ე მუხლები; ტურისტული მოგზაურობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნისათვის 663-ე მუხლი და სხვ.).
26. სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მეორე ნაწილის, როგორც სპეციალური მოწესრიგების შინაარსი ასევე ვლინდება ამავე კოდექსის 142-ე მუხლიდანაც. კანონმდებელი სასამართლოს გადაწყვეტილებით განსაზღვრული მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადის განსაზღვრისას, ადგენს, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადაა ათი წელი მაშინაც კი, როდესაც ეს მოთხოვნა უფრო ნაკლებ ხანდაზმულობას ექვემდებარება (სამოქალაქო კოდექსის 142.1-ე მუხლი), ხოლო თუ დადასტურება შეეხება პერიოდულად განმეორებად მოქმედებებს. რომლებიც მომავალში უნდა შესრულდეს. მაშინ მათ მიმართ გამოიყენება 129-ე მუხლის მეორე ნაწილით დადგენილი ხანდაზმულობა (იხ. სუსგ №ას-262-2019, 02.12.2020წ; 12.11.2024წ. №ას-930-2024).
27. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მტკიცებას, რომ საიჯარო ქირის დავალიანების მოთხოვნაზე უნდა გავრცელებულიყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლით დადგენილი ექვსწლიანი ხანდაზმულობის ვადა. დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის განსაზღვრისას, გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება არა სახელშეკრულებო ურთიერთობის ობიექტს (მოძრავი თუ უძრავი ქონება), არამედ - მოთხოვნის სამართლებრივ შინაარსს. მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენს იჯარის ხელშეკრულებებით ნაკისრი, პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებები - ყოველთვიური საიჯარო ქირისა და პირგასამტეხლოს გადახდა, მსგავს მოთხოვნებზე კი, ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლით დადგენილი სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა, რაც სრულად შეესაბამება როგორც კანონმდებლის ნებას, ისე - საკასაციო სასამართლოს განმტკიცებულ პრაქტიკას. თანხის გადახდის თითოეული პერიოდისათვის ვალდებულების შეუსრულებლობა ცალ-ცალკე განიხილება, როგორც პირის უფლების დარღვევა და ხანდაზმულობის ვადის ათვლა თავიდან იწყება (იხ. სუსგ №ას-599-562-2010, 01.12.2010წ.; №ას-902-2018, 06.11.2018წ.). ამრიგად, თითოეული შესრულების დარღვევა დამოუკიდებლად წარმოშობს უფლებამოსილი პირის მიერ მოვალის მიმართ მოთხოვნის უფლებას და ეს მოთხოვნა მისი წარმოშობიდან სამი წლის ვადაში უნდა წარედგინოს ვალდებულების დამრღვევ მხარეს. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომ საიჯარო ქირის ყოველთვიურად გადახდის ვალდებულება პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებას წარმოადგენს და მიუხედავად იმისა, თუ რა ტიპის ქონებაზეა (უძრავი თუ მოძრავი) დადებული იჯარის ხელშეკრულება, თითოეულ გადახდაზე სამოქალაქო კოდექსის 129.2 მუხლით გათვალისწინებული სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება.
28. განსახილველ შემთხვევაში საქმის მასალებით ირკვევა, რომ სარჩელი საქალაქო სასამართლოში წარდგენილია 2023 წლის 14 მარტს, შესაბამისად ამ თარიღამდე 3 წლის განმავლობაში წარმოშობილ მოთხოვნებზე არ ვრცელდება ხანდაზმულობის ვადა, ხოლო დანარჩენ ნაწილში, 3 წელზე ადრე წარმოშობილი მოთხოვნები ხანდაზმულია. მხარეთა შორის იჯარის ხელშეკრულება გაფორმდა 2013 წლის 1 მაისს 30 წლის ვადით. მოიჯარეს საიჯარო ქირა უნდა გადაეხადა 6 თვეში ერთხელ, სანგარიშო თვის 5 რიცხვამდე, შესაბამისად გადახდის პირველი ეტაპი მოიცავდა შესაბამისი წლის 5 ნოემბრამდე პერიოდს, ხოლო მეორე ეტაპი 5 მაისამდე პერიოდს. მოსარჩელემ/მეიჯარემ მოითხოვა შემდეგი პერიოდის საიჯარო ქირები: 04.05.2017 წლის ქირიდან - 13500 ლარი; 04.05.2017 წლის ქირა - 51 500 ლარი; 04.05.2018 წლის ქირა - 51 500 ლარი; 04.11.2018 წლის ქირა - 51 500 ლარი; 04.05.2019 წლის ქირა - 51 500 ლარი; 04.11.2019 წლის ქირა - 51 500 ლარი; 04.05.2020 წლის ქირა - 34 239.02 ლარი; 01.07.2021 წლის ქირა - 51 359.28 ლარი.
29. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ განსახილველ შემთხვევაში სახეზეა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებები. ვინაიდან, იჯარის ხელშეკრულების თანახმად მოიჯარეს საიჯარო ქირა უნდა გადაეხადა 6 თვეში ერთხელ, ყოველი წლის 5 ნოემბრამდე და 5 მაისამდე, 51 500 ლარის ოდენობით. შესაბამისად, ადგილი ჰქონდა სსკ-ის 129-ე მუხლის მეორე ნაწილით განსაზღვრულ პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებებს, რომელზეც ვრცელდება სპეციალური სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო, სრულად იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ სასარჩელო მოთხოვნაზე სამ წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გავრცელებაზე, რისი საპირისპირო დამაჯერებელი არგუმენტიც კასატორმა სასამართლოს ვერ წარმოუდგინა. სარჩელი აღძრულია 2023 წლის 14 მარტს. სასარჩელო მოთხოვნა 04.05.2017 წლის, 04.11.2017 წლის, 04.05.2018 წლის, 04.11.2018 წლის, 04.05.2019 წლის, 04.11.2019 წლის საიჯარო ქირის დაკისრების ნაწილში ხანდაზმულია. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად დაადგინა, რომ 04.05.2020 წლის საიჯარო ქირა - 34 239.02 ლარი მოიცავს 2019 წლის ნოემბრის, დეკემბრის და 2020 წლის იანვრის და თებერვლის თვეების საიჯარო ქირას. 2020 წლის 1 მარტიდან 2020 წლის 31 მაისის პერიოდზე უძრავი ქონების სარგებლობის ქირა განულებულია, შესაბამისად ეს მოთხოვნაც ხანდაზმულია, ვინაიდან სარჩელი აღძრულია სამ წლიანი ვადის გასვლის შემდეგ.
30. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში ხანდაზმული არ არის მხოლოდ 2021 წლის 1 ივლისის საიჯარო ქირა - 51 359.28 ლარი და მოპასუხეს მართებულად დაეკისრა აღნიშნული თანხა.
31. კასატორი, ასევე სადავოდ ხდის დაკისრებული პირგასამტეხლოს ოდენობას. აღნიშნულის პასუხად საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სსკ-ის 145-ე მუხლზე, რომლის თანახმადაც, მთავარი მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლასთან ერთად ხანდაზმულობის ვადა გასულად ითვლება დამატებითი მოთხოვნებისთვისაც მაშინაც კი, როცა ამ მოთხოვნათა ხანდაზმულობის ვადა ჯერ არ გასულა (იხ. სუსგ-ები ას-369-353-2016 31.05.2017წ.; ას-408-408-2018 27.04.2018წ.; №ას-796-2019 4.07.2019წ.; №ას-1682-2019 18.01.2022წ.; №ას-930-2024, 12.11.2024წ.) შესაბამისად, ვინაიდან საიჯარო ქირის დავალიანების დაკისრების მოთხოვნის ნაწილზე გავრცელდა ხანდაზმულობა, ამ ნაწილში ასევე ვერ დაკმაყოფილდება პირგასამტეხლოს დაკისრების მოთხოვნა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე, შეუძლია მოითხოვოს 2021 წლის 1 ივლისის დავალიანებიდან გამომდინარე პირგასამტეხლოს დაკისრება.
32. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს გაანგარიშებას მოპასუხისათვის დასაკისრებელი პირგასამტეხლოს თაობაზე, კერძოდ, შპს „ვ.პ–ს“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს სასარგებლოდ 2023 წლის 1 იანვრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე დაეკისრა დავალიანებული საიჯარო ქირის - 51 359.28 ლარის 0.1%-ის გადახდა, რაც დღიურად შეადგენს 51.35 ლარს.
33. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ქართულ კანონმდებლობაში პირგასამტეხლოს ორმაგი ფუნქცია აქვს: ერთი მხრივ, მას ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების უზრუნველსაყოფად პრევენციული დატვირთვა აქვს, ანუ პირგასამტეხლოს დაკისრების რისკი ფსიქოლოგიურად ზემოქმედებს ვალდებულ პირზე და „აიძულებს“ ვალდებულება ჯეროვნად შეასრულოს. პირგასამტეხლოს ფსიქოლოგიური ზემოქმედების ეფექტი სწორედ იმაში ვლინდება, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ვალდებულ პირს იძულებითი ხასიათის სანქცია ეკისრება. პირგასამტეხლოს მეორე ფუნქცია განცდილი ზიანის მარტივად და სწრაფად ანაზღაურებაში მდგომარეობს. იგი ერთგვარ სანქციასაც წარმოადგენს. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, სანქციად ქცეული პირგასამტეხლო ვალდებულ პირს უპირობოდ ეკისრება, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა კრედიტორმა ზიანი ამ დარღვევის შედეგად (იხ. სუსგ N ას-428-428-2018, 13.07.2018 წ; N ას-400-2023, 10.10.2023წ; N ას-835-2023, 25.10.2023წ; N ას-355-2019, 26.10.2023წ.; N ას-1164-2023, 4.12.2023წ; N ას-1218-2023, 10.01.2024წ; N ას-1210-2023. 18.01.2024წ.; N ას-504-2024, 4.10.2024წ.; №ას-768-2024 8.11.2024წ.).
34. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოიჯარემ დაარღვია 01.05.2013 წლის იჯარის ხელშეკრულებით ნაკისრი საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულება. მას გადასახდელი აქვს 01.07.2021 წლის საიჯარო ქირა - 51 359.28 ლარი, რაც მოიცავს 2020 წლის ივნისიდან 2020 წლის ნოემბრის ჩათვლით პერიოდის საიჯარო ქირას. მხარეებით ხელშეკრულების დანართი სარგებლობის პირობების 10.1 პუნქტით შეთანხმდნენ პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულებაზე სარგებლობის საფასურის გადაუხდელობის ან გადახდის ვადის დარღვევის შემთხვევაში, განსაზღვრული ქირის 0.1.%-ის, მაგრამ არანაკლებ 1 ლარის ოდენობით, დარღვევის დღიდან ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე.
35. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლო, სრულიად მართებულად არ დაეთანხმა პირველი ინსტანციის დასკვნას, პირგასამტეხლოს წლიური საიჯარო ქირის ოდენობიდან - 103 000 ლარიდან-დაანგარიშების შესახებ. მოიჯარეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება საიჯარო ქირის გადახდის თაობაზე უნდა შეესრულებინა პერიოდულად 6 თვეში ერთხელ, თითოეული გადახდა - 51 500 ლარი. შესაბამისად, 01.07.2021 წლის საიჯარო ქირის გადაუხდელობის გამო დასაკისრებელი პირგასამტეხლო უნდა განისაზღვროს სწორედ იმ თანხიდან, რაც დავალიანებად ერიცხება მოიჯარეს - 51 359.28 ლარიდან.
36. სააპელაციო სასამართლომ ასევე მართებულად განსაზღვრა ის პერიოდი რა პერიოდშიც უნდა მომხარიყო პირგასამტეხლოს დაკისრება. საიჯარო ქირის დავალიანება წარმოიშვა 2021 წლის 1 ივლისიდან, ამასთან ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის 2021 წლის 30 ივნისის N21.908.1019 განკარგულების პირველი პუნქტის “დ” ქვეპუნქტით, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს, გადაწყვეტილების მისაღებად, შესათანხმებლად წარედგინა შემდეგი საკითხი - მოსარგებლე, რომელსაც შესაბამისი სარგებლობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დაეკისრა/დაეკისრებოდა პირგასამტეხლო 2021 წლის 1 თებერვლიდან 2022 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით პერიოდზე, გათავისუფლდეს ამ პერიოდზე დაკისრებული/დასაკისრებელი პირგასამტეხლოსგან. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2021 წლის 27 დეკემბრის №81 განკარგულებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობას მიეცა თანხმობა ზემოაღნიშნულ საკითხზე. შესაბამისად დგინდება, რომ მიუხედავად საიჯარო ქირის დავალიანების 01.07.2021 წელს წარმოშობისა, მოიჯარე, როგორც მოსარგებლე 2022 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით გათავისუფლდა ხელშეკრულებით შეთანხმებული პირგასამტეხლოს გადახდისაგან (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 77-83), შესაბამისად მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე შპს „ვ.პ–ს“ 51 359,28 ლარის ოდენობით საიჯარო ქირის გადაუხდელობისთვის, ყოველდღიურად დასაკისრებელი პირგასამტეხლო 51,35 ლარის ოდენობით, უნდა დაეკისროს 2023 წლის 01 იანვრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.
37. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
38. გარდა ზემოაღნიშნულისა, კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით /ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.
39. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.
40. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.
41. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
42. პროცესის ხარჯები
კასატორი - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტო სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, ასევე 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე თეა ძიმისტარაშვილი
მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე
არჩილ კოჭლამაზაშვილი
