13 თებერვალი, 2026 წელი,

საქმე №ას-659 -2025 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე,

ბადრი შონია

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ზ.ნ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ხ.მ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 20 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ზ.ნ–ძე (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) ასაჩივრებდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 20 იანვრის განჩინებას გორის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 1 ივლისის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე, რომლითაც თანხის დაკისრების თაობაზე ხ.მ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოპასუხე ან მოწინააღმდეგე მხარე) წინააღმდეგ აღძრული მოთხოვნა უარყოფილ იქნა.

კასატორის აზრით, მატერიალურსამართლებრივი თვალსაზრისით, განჩინება არ არის დასაბუთებული, სახელდობრ:

1.1. კასატორის მტკიცებით, განსახილველ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნების ხანდაზმულობა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძველი არ შეიძლება იყოს, რადგან მოთხოვნა საქმეში დაცული მტკიცებულებების და არგუმენტების გათვალისწინებით ხანდაზმული არ არის (დეტალურად იხ. საკასაციო საჩივარი).

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 21 ივლისის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

3. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

4. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

4.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

4.2. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, ანუ სწორად დაადგინა სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები:

4.3. სს ბანკი „კ–სა“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც ბანკი) და მოპასუხეს შორის საკრედიტო ხელშეკრულება დაიდო. საკრედიტო ხაზის მოცულობად - 4 000 აშშ დოლარი განისაზღვრა.

4.4. საკრედიტო ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად ბანკმა მოსარჩელესთან გააფორმა სოლიდარული ვალდებულების შესახებ ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც, ამ უკანასკნლმა ბანკის წინაშე იკისრა საკრედიტო ხელშეკრულებით მსესხებლის მიერ ნაკისრი ვალდებულების სოლიდარულად შესრულების შესახებ წერილობითი ვალდებულება. თავდების პასუხისმგებლობის მაქსიმალური თანხა - 5 302 აშშ დოლარით განისაზღვრა (სსკ-ის 891-ე მუხლი).

4.5. 2010 წლის 1 სექტემბერს მოსარჩელემ ბანკის წინაშე მსესხებლის ნაკისრი ვალდებულებიდან გამომდინარე - 3 610.16 აშშ დოლარი და 580.98 ლარი გადაიხადა.

4.6. 2011 წლის 5 მარტის ხელწერილში აღნიშნულია შემდეგი - „მე ხ.მ–ი ვდებ აღნიშნულ ხელწერილს ჩემი ნებით ყოველგვარი ძალდატანების გარეშე მასზედ, რომ 2009 წლის ოქტომბერში, ქ. გორში მდებარე კონსტანტა ბანკიდან გამოვიტანე 4000 აშშ დოლარი. თავდებად მყავდა მოსარჩელე და ჯ.კ–ი. ამ დროს ჩემს კუთვნილ ქონებას შეადგენდა 9 სასოფლო სამეურნეო ტექნიკა, კომბაინები 2 ცალი. ვიცოდი, რომ ბანკის ვალს ვერ გადავიხდიდი ეს ტექნიკა გავყიდე. ხოლო, როგორც შემდეგ ჩემთვის გახდა ცნობილი, ჩემს თავდებს ბინას უყიდიდა ბანკი თბილისში, მე არავითარი ზომები არ მიმიღია, რათა მოსარჩელე ჩემი წინასწარგანზრახული ვალის გადაუხდელობით არ დაზარალებულიყო, პირიქით თავს ვარიდებდი შეგნებულად მასთან შეხვედრას. მე ვადასტურებ კიდევ ერთხელ, რომ ჩემი ნებით ვწერ ამ ხელწერილს ამა წლის 25 მარტამდე ამ თანხას გადავუხდი მოსარჩელეს“.

4.7. 2019 წლის 22 ივლისს მოსარჩელემ ძმები მ–ის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყების თხოვნით, გორის რაიონულ პროკურორს მიმართა. განცხადების საფუძველზე მოწმის სახით რამდენჯერმე გამოიკითხა მოსარჩელე.

4.8. 2023 წლის 11 ივლისს შედგენილ ხელწერილში აღნიშნულია „...მე მოსარჩელეს ვიცნობ სოფლიდან, იგი სოფელში იყო ჩემი კარის მეზობელი და ერთმანეთში ყოველთვის გვქონდა კარგი ურთიერთობა. ოჯახური მდგომარეობიდან გამომდინარე 2009 წლის ოქტომბერში დამჭირდა სასწრაფოდ თანხა. მჭირდებოდა თავდები ორი პიროვნება. ვთხოვე ჩემს მეზობელს და ამხანაგს/მოსარჩელეს და ბიძაშვილს, რომლებმაც უარი არ მითხრეს და წამომყვნენ გორში მდებარე ბანკში, სადაც მოვითხოვე 4000 აშშ დოლარი, რომელიც დამიმტკიცდა 2009 წლის 15 ოქტომბერს. ორივე თავდებმა მოაწერეს ხელი და თანხა მე გამოვიტანე. მე აღნიშნულ თანხაში ჩავდე ჩემს საკუთრებაში არსებული ორი კომბაინი და ერთი ტრაქტორი, რომელიც მქონდა ჩაყიდი დასავლეთში. ბანკს, როდესაც აღნიშნული ნივთები ჩავუდე, მათ ეს ნივთები ჩემგან არ ამოუღიათ და მქონდა ჩემს საცხოვრებელ ბინაში, რომელიც შემდეგ არენდით მივეცი გორის რაიონში მცხოვრებს, რომლის სახელი და გვარი არ მახსოვს, სეზონი რომ დამთავრდა და აიღეს სოფლებში მოსავალი მე ჩემი ტექნიკა ისევ სახლში დავიბრუნე და შემდეგ გავყიდე. ბანკში ყოველთვიურად ვიხდიდი 400 აშშ დოლარს, როგორც მახსოვს ბანკისგან აღებული სესხი უნდა დამეფარა წელიწადნახევარში. მე ბანკში გადახდილი მაქვს პროცენტიანად - 4200 აშშ დოლარი. დარჩენილი მქონდა სამი თვის დაახლოებით - 1200 დოლარი და რომ ვეღარ გადავიხადე, ამის მერე ბანკის მიერ უნდა მომხდარიყო მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებული ქონების დაყადაღება კერძოდ, თბილისში მდებარე ერთოთახიანის. მოსარჩელემ ისესხა თანხა და შეიტანა ბანკში და მთლიანად დაფარა დარჩენილი სესხი პროცენტის ჩათვლით -2861 აშშ დოლარი. ამ თანხაში, როგორც ვიცი შედის სასამართლოს ხარჯებიც. ამით მთლიანად განულდა ჩემი სესხი ბანკში. ჩემთან სოფელ წითელუბანში ამოდიოდა მოსარჩელე და მთხოვდა თანხის გადახდას. მე ვუთხარი და ხელწერილიც დავუწერე, რომ მქონდა მისი ვალი და გადავუხდიდი. აქვე ავღნიშნავ, რომ მე მოსარჩელისთვის მიცემული მაქვს დაახლოებით 1000 აშშ დოლარი, რომელსაც ნაწილობრივ ვაძლევდი ხან 200, 100 და 300 აშშ დოლარს, რომელიც მიმქონდა მასთან სამსახურში, რომელიც მუშაობდა შინდისის გზატკეცილზე მდებარე გაზმომარაგების ორგანიზაციაში. ამ თანხის მიცემას არავინ ესწრებოდა. მე არ ვუარყოფ ვალის გადახდა, მაგრამ ვითხოვ ბანკის არქივიდან ამოღებული იქნეს ყველა დოკუმენტი, სადაც ასახული იქნება ჩემს და მოსარჩელისს მიერ გადახდილი თანხები თვეების მიხედვით და რაც იქნება მის მიერ გადახდილი, მე გადავუხდი, რაზეც მე უარს არ ვიძახი“.

4.9. გასაუბრების ოქმში მოპასუხის განმარტებები არა ახალი ხელშეკრულება, არამედ არსებული შეთანხმების ფარგლებში ნების გამოვლენა და გარკვეული ფაქტის დადასტურებაა.

5. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა, კერძოდ, თავდებობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, რეგრესის წესით თანხის დაკისრების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 905-ე (თუ თავდები დააკმაყოფილებს კრედიტორს, მასზე გადადის კრედიტორის მოთხოვნა ძირითადი მოვალის მიმართ. ძირითადი მოვალის შესაგებლები, რომლებიც გამომდინარეობს მასა და თავდებს შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობიდან, ხელუხლებელი რჩება) მუხლი, თუმცა, სარჩელის წარუმატებლობა მოთხოვნის განხორციელების სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლამ განაპირობა (ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ ვალდებული პირი უფლებამოსილია, უარი თქვას მოქმედების შესრულებაზე, სსკ-ის 144.1 მუხლი).

6. სსკ-ის 905-ე მუხლი ადგენს ძირითადი მოთხოვნის კანონიერ გადასვლას თავდებზე, ამ უკანასკნელის მიერ კრედიტორის დაკმაყოფილების შემთხვევაში. ძირითადი მოთხოვნა თავდებზე გადადის ისევე, როგორშიც იგი იყო კრედიტორის ხელში. (ზემოაღნიშნული ნორმა სუბროგაციის პრინციპის გამოხატულებაა იმის გათვალისწინებით, რომ იგი ადგენს კანონის საფუძველზე თავდებისათვის კრედიტორის მოთხოვნის გადასვლას ძირითადი მოვალის მიმართ, რა შემთხვევაშიც, ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობა არ იცვლება, მხოლოდ კრედიტორი ნაცვლდება. მართალია, თავდებობის ხელშეკრულება წარმოშობს თავდების სამართლებრივად დამოუკიდებელ ვალდებულებას, რომელიც უნდა გაიმიჯნოს უზრუნველყოფილი მოთხოვნისაგან, თუმცა, თავდების ვალდებულება აქცესორულია. აქცესორულობის პრინციპი არის უზრუნველყოფის საშუალებასა და უზრუნველყოფილ მოთხოვნას შორის კავშირის გამომხატველი და მოიცავს მოთხოვნის არსებობის ყველა სტადიას (წარმოშობიდან გაქარწყლებამდე). აღნიშნული პრინციპის საფუძველზე შეუძლებელია თავდებობიდან მოთხოვნის დამოუკიდებლად განკარგვა, მისი გადაცემა შესაძლებელია მხოლოდ მთავარ მოთხოვნასთან ერთად. აღნიშნული კი, გამორიცხავს ერთი და იმავე საფუძვლით ორმაგი პასუხისმგებლობის შესაძლებლობას. ამასთან, შესრულებით თავდები ასრულებს საკუთარ ვალდებულებას, რის შემდეგაც ძირითადი ვალდებულება გადადის მასზე, სსკ-ის 905-ე მუხლის საფუძველზე, იმ ფარგლებში, რა ფარგლებშიც თავდები აკმაყოფილებს კრედიტორს (იხ. „აქსესორულობის პრინციპი იპოთეკისა და თავდებობის მაგალითზე“, გ.რუსიაშვილი, შედარებითი სამართლის ჟურნალი №3/2019, გვ. 15-16).

7. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ, სსკ-ის 905-ე მუხლი, თავდებს, რომელიც მოვალის ნაცვლად ასრულებს კრედიტორის წინაშე ვალდებულებას, ანიჭებს კანონისმიერი ცესიის გზით რეგრესული ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას (იხ.: გ.რუსიაშვილი, თავდების დაცვის მექანიზმები თავდებობის ურთიერთობის ფარგლებში, შედარებითი სამართლის ჟურნალი, 3/2019, გვ.40).

ამრიგად, თავდებზე მოთხოვნის გადასვლისთვის აუცილებელია დადასტურდეს ძირითადი და თავდებობის ხელშეკრულებების არსებობა და კრედიტორის მოთხოვნის სწორედ თავდების მიერ დაკმაყოფილება.

8. განსახილველ შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მიიჩნიეს, რომ ვალდებულების წარმოშობის ფაქტობრივ საფუძველს თავდების მიერ კრედიტორის წინაშე ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება (სსკ-ის 905-ე მუხლი) წარმოადგენდა და, შესაბამისად, მოთხოვნაც წარმოშობილი იყო, მაგრამ არსებობდა მოთხოვნის განხორციელების დამაბრკოლებელი გარემოება, კერძოდ, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია.

9. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას და დასკვნას სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ და განმარტავს, რომ, სსკ-ის 128-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. აღნიშნული დანაწესით კანონმდებელმა განსაზღვრა სამოქალაქო უფლების დაცვის გარკვეული ვადებით შეზღუდვის აუცილებლობა, რომელიც მყარ სამოქალაქო ბრუნვაზეა ორიენტირებული და მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლით მხარე კარგავს იმ სამართლებრივ ბერკეტებს, რომელთა საშუალებითაც მოთხოვნის იძულებით აღსრულების შესაძლებლობა ჰქონდა.

10. ამავე კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადებით, სახელშეკრულებო მოთხოვნა დაექვემდებარა ხანდაზმულობას, და, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადად განისაზღვრა 3 წელი, ხოლო უძრავ ნივთთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისთვის 6 წელი.

11. ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა, ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება, გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა მოწესრიგებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე. სსკ-ის 130-ე მუხლი (ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ).

12. ხანდაზმულობის ვადის ათვლის დასაწყისის სუბიექტური ფაქტორის განსაზღვრისას პოზიტიურ ცოდნასთან ერთად ბრალეული არცოდნაც გასათვალისწინებელია. კერძოდ, დრო, როდესაც უფლებამოსილი პირისათვის უფლების დარღვევის შესახებ ცნობილი გახდა ან გარემოებათა გათვალისწინებით უფლების დარღვევის ფაქტი უნდა შეეტყო.

ნორმის აღწერილობითი ნაწილის მითითება - როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო, არ შეიძლება გაგებულ იქნა იმგვარად, რომ გარემოების შეტყობა რაიმე განსაკუთრებულ ფაქტს ან მოვლენას უნდა უკავშირდებოდეს, კანონის ზემოაღნიშნული დანაწესი, პრაქტიკულად, ერთმანეთის თანმხვედრია და ორიენტირებულია კრედიტორის ობიექტურ აღქმაზე ვალდებულების დარღვევის მიმართ.

ამასთანავე, მხოლოდ სუბიექტურ ფაქტორზე - უნდა შეეტყო, მხოლოდ მაშინ შეიძლება დაყრდნობა, თუ სამართლებრივი ურთიერთობის თავისებურებიდან გამომდინარე, პრაქტიკულად შეუძლებელია ობიექტური ფაქტორის განსაზღვრა.

13. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე უფლებამოსილი იყო, მიეთითებინა სასარჩელო ხანდაზმულობაზე, თავის მხრივ, ხანდაზმულობაზე მითითება წარმოადგენს სარჩელის დაკმაყოფილების შემაფერხებელ შესაგებელს და ასეთ დროს მოსარჩელეს ეკისრება მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ არ არსებობს ამ ინსტიტუტის გამოყენების წინაპირობები (მან უნდა ამტკიცოს ხანდაზმულობის ვადის შეჩერება, შეწყვეტა და სხვა).

ამგვარ გარემოებად მოსარჩელე/კასატორი სამართალდამცავი ორგანოების შედგენილ მოპასუხის გამოკითხვის ოქმზე და ხელწერილზე მიუთითებდა.

14. ამასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამართლის თეორიაში გაბატონებული შეხედულების თანახმად, ერთმანეთისაგან განსხვავდება მარტივი, კაუზალური და აბსტრაქტული აღიარება. მათი საერთო ნიშანი ისაა, რომ ისინი ადასტურებენ/წარმოშობენ მოთხოვნის არსებობას, თუმცა, იურიდიული თვალსაზრისით გააჩნიათ განმასხვავებელი ნიშან-თვისებები.

მარტივი აღიარება სახეზეა მაშინ, როდესაც მოვალე ცალმხრივად ადასტურებს არსებულ ვალდებულებით ურთიერთობას და გაცნობიერებულად გამოთქვამს მზაობას, შეასრულოს იგი (დაპირება).

კაუზალური ვალის აღიარება ასევე მიმართულია არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის დადასტურებისაკენ და, ბუნებრივია, უნდა შეიცავდეს დაპირების ელემენტს, ამასთან, შეიძლება არ იყოს ცალმხრივი (მხარეთა ორმხრივი შეთანხმება არსებული ვალდებულების შესრულების დამატებით ვადაზე, სხვა შესრულების მიღებაზე და სხვა).

რაც შეეხება სამოქალაქო კოდექსის 341-ე (იმ ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, რომლითაც აღიარებულ იქნა ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა (ვალის არსებობის აღიარება), აუცილებელია წერილობითი აღიარება. თუ სხვა ფორმაა გათვალისწინებული იმ ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობისათვის, რომლის არსებობაც აღიარებულ იქნა, მაშინ აღიარებაც მოითხოვს ამ ფორმას) მუხლს, უპირველესად, უნდა აღინიშნოს ის, რომ თავად ამ ნორმით მოწესრიგებული ვალის არსებობის აღიარება 137-ე და 144.3 მუხლებით გათვალისწინებული აღიარებისგან აბსტრაქტული ბუნებით განსხვავდება, იგი თავად წარმოადგენს ცალმხრივ გარიგებას და დამოუკიდებელ ვალდებულებას წარმოშობს.

ვალის აღიარების ხელშეკრულება, ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობის სადავოობის შემთხვევაშიც შესრულების ვალდებულებას წარმოშობს და კრედიტორს მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს.

15. საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის გაგებით ვალის არსებობის აღიარებასთან არ გვაქვს საქმე, როდესაც მხარეები უკვე არსებული ვალდებულების შინაარსიდან გამოდიან ან ადასტურებენ მას, ან მხარეები არსებული ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობენ. ამდენად, იგი არ უნდა უკავშირდებოდეს ძირითადი ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მოთხოვნას (იხ. სუსგ №ას-392-371-2013, 8 ნოემბერი, 2013 წელი).

ვალის აღიარების ხელშეკრულების დამოუკიდებული ბუნება იმ კუთხითაც განსხვავდება ვალდებული პირის სხვაგვარი აღიარებისაგან, რომ სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით გათვალისწინებული ხელშეკრულება მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგაც ნამდვილია, რადგანაც, როგორც ზემოთ აღინიშნა, იგი ახალ, დამოუკიდებელ მოთხოვნას წარმოშობს და ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების მიმართ დამოუკიდებლად აითვლება ხანდაზმულობის ვადის დენა (იხ. სუსგ №ას-383-364-2015, 27 მაისი, 2016 წელი).

16. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო ასკვნის, რომ გასაუბრების ოქმში მოპასუხის განმარტებები არა ახალი ხელშეკრულება, არამედ არსებული შეთანხმების ფარგლებში ნების გამოვლენა და გარკვეული ფაქტის დადასტურებაა.

ამასთნ, საქმეში არც თანხის დაბრუნების ვადის გაგრძელებაზე მხარეთა შორის შეთანხმების დამადასტურებელი მტკიცებულებები არ წარდგენილა და კრედიტორს ვალდებულების შესრულების მიზნით არც უფლებამისილი პირისთვის არ მიუმართავს.

საბოლოოდ საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლა 2010 წლის 1 სექტემბერს, დაიწყო როდესაც მოსარჩელემ ბანკის წინაშე ნაკისრი ვალდებულებით განსაზღვრული - 3 610.16 აშშ დოლარი და 580.98 ლარი გადაიხადა და 2013 წლის 1 სექტემბერს ამოიწურა.

17. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 1996 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაში საქმეზე „სტაბინგი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ განმარტავს: „... ხანდაზმულობის ვადები ემსახურება რამდენიმე მნიშვნელოვან მიზანს, კერძოდ, სამართლებრივ განსაზღვრულობას და საბოლოობას, პოტენციური მოპასუხეების დაცვას ძველი სარჩელებისგან, რომლებისგან თავის დაცვაც შეიძლება რთული აღმოჩნდეს და უსამართლობის თავიდან აცილებას, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას, თუ სასამართლოები იძულებული გახდებიან, გადაწყვიტონ საქმეები, რომლებიც შორეულ წარსულში მოხდა იმ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომლებიც, შესაძლოა, დროის გასვლის გამო არასაიმედო ან არასრული იყოს“ (პარ.51).

18. ხანდაზმულობის ვადებთან დაკავშირებით ასევე მნიშვნელოვანია, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 05 ნოემბრის #3/1/531 გადაწყვეტილება საქმეზე "ისრაელის მოქალაქეები - თამაზ ჯანაშვილი, ნანა ჯანაშვილი და ირმა ჯანაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ", სადაც საკონსტიტუციო სასამართლომ, ხანდაზმულობის ვადების მნიშვნელობაზე, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მსჯელობა გაიზიარა და განმარტა: „სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები მიიჩნევა საქმის სწორად გადაწყვეტის ერთ-ერთ ეფექტურ გარანტიად. კერძოდ: გადაწყვეტილება ეფუძნება მხარეთა მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს. შესაბამისად, მტკიცებულებათა უტყუარობა, მათი ვარგისიანობის, ნამდვილობის უტყუარად დადგენის შესაძლებლობა უმნიშვნელოვანესია სწორი და ობიექტური გადაწყვეტილების მისაღებად. სამართალწარმოებაში შეცდომის თავიდან აცილება უპირველესი მიზანია. ამასთან, ხანგრძლივი დროის გასვლამ შეიძლება გამოიწვიოს მტკიცებულებების შეცვლა ან მათი მოპოვების უკიდურესად გართულება, ზოგჯერ კი – განადგურება, რაც, საბოლოო ჯამში, გაართულებს სადავოდ გამხდარი მტკიცებულებების საიმედოობის დადგენას. როდესაც ხანგრძლივი დროა გასული იმ მოვლენიდან, რომელმაც სადავო გარემოებები წარმოშვა, მაღალია ალბათობა, რომ მტკიცებულებები, რომლებიც ადრე არსებობდა, შეიძლება დაკარგული ან სახეშეცვლილი იყოს, ასევე გაფერმკრთალდება მოწმეთა მეხსიერება, რომელთა ჩვენებებს სასამართლო დავის გადაწყვეტისას უნდა დაეყრდნოს, გაიზრდება სავარაუდო, არასანდო მტკიცებულებათა რიცხვი. შედეგად, მეტი ალბათობით შეიქმნება ნიადაგი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არაობიექტური შეფასებისათვის. ხანდაზმულობის ვადა წარმოადგენს მცდელობას, დაიცვას მხარეები ასეთი საფრთხეებისგან“.

19. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერი, ხოლო საკასაციო საჩივარი - დაუსაბუთებელია, რაც გამორიცხავს მისი არსებითად განსახილველად დაშვების სამართლებრივ შესაძლებლობას.

20. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

21. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს ია გამცემლიძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 580 ლარის (საგადასახადო დავალება #1752650429, გადახდის თარიღი 16.07.2025წ), 70% - 406 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ზ.ნ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ზ.ნ–ძეს (პ/ნ .........) დაუბრუნდეს ი. გ–ძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 580 ლარის (საგადასახადო დავალება #1752650429, გადახდის თარიღი 16.07.2025წ), 70% - 406 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე

ბადრი შონია