09 დეკემბერი 2024 წელი

№ას-1311-2024 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - მ.ა–ი

მოწინააღმდეგე მხარე - ს.ზ–ძე

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 23 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ს.ზ–ძემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე მ.ა–ის მიმართ და მოიხოვა მათ შორის არსებული 2015 წლის 07 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და მ.ა–ისათვის ს.ზ–ძის სასარგებლოდ 14 000 ა.შ.შ. დოლარის გადახდის დაკისრება.

2. მოპასუხე მ.ა–მა სარჩელი არ ცნო და, თავის მხრივ, შეგებებული სარჩელი წარადგინა ს.ზ–ძის მიმართ, უძრავი ქონების, მდებარე: ქ. თბილისი, ......... (ს/კ .......), მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვისა და ქონების გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში მოსარჩელისათვის გადაცემის შესახებ.

3. შეგებებული სარჩელით მოპასუხე ს.ზ–ძემ სარჩელი არ ცნო.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 05 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ს.ზ–ძის სარჩელი და მ.ა–ის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე მ.ა–მა, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 23 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

7. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია დავისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

7.1. უძრავი ნივთის ნასყიდობის შესახებ 2015 წლის 07 სექტემბრის ხელშეკრულებით, ს.ზ–ძემ მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი, მდებარე: ქ. თბილისი, ......... (ს/კ .........), 15 000 ა.შ.შ. დოლარად მიჰყიდა მ.ა–ს.

7.2. მითითებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა მ.ა–ის სახელზე.

7.3. მოპასუხე ს.ზ–ძე ფლობს მ.ა–ის საკუთრებად რეგისტრირებულ ნასყიდობის საგანს, მდებარე: ქ. თბილისი, ..........

7.4. მ.ა–ი არის მოპასუხე ს.ზ–ძის დის შვილი.

7.5. ს.ზ–ძე არის 90 წლის ასაკს გადაცილებული პენსიონერი და, ამასთანავე, 21.06.2021 წლის მონაცემებით, რეგისტრირებულია სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში და იღებს შემწეობას.

8. დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს პალატამ მისცა შემდეგი სამართლებრივი შეფასება:

8.1. სავინდიკაციო სარჩელის განხილვისას მოსარჩელის სამტკიცებელია ნივთზე საკუთრების უფლების არსებობისა და მოპასუხის მიერ ნივთის ფლობის ფაქტი, ხოლო მოსარჩელის მხრიდან ამ მტკიცების ტვირთის დაძლევის შემთხვევაში, მოპასუხის მტკიცების სფეროშია ფლობის მართლზომიერი საფუძვლის არსებობის დადასტურება.

8.2. მოპასუხის მართლზომიერი მფლობელობის შემოწმებისას, ყურადღება უნდა გამახვილებულიყო იმ გარემოებებზე, რომ მხარეები არიან ახლო ნათესავები - დეიდა და დის შვილი, შესაბამისად, მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო იმ ფაქტის შესახებ, რომ ს.ზ–ძეს არ გააჩნდა სხვა უძრავი ქონება და, შესაბამისად, სხვა საცხოვრებელი, ის იყო 90 წელს გადაცილებული და სოციალურად დაუცველი პირი, ამასთან, არ ჰყავდა შვილები და ოჯახის სხვა წევრები. აღნიშნულთან დაკავშირებით, აპელანტის წარმომადგენელმა საქმის ზეპირი განხილვისას მიუთითა, რომ მხარემ იცოდა არსებული გარემოებების შესახებ და ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების მიუხედავად, ის თანახმა იყო, ს.ზ–ძეს სადავო ბინაში ცხოვრება გაეგრძელებინა (თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 02.04.2024 წლის სხდომის ოქმი). აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხე მფლობელობას ახორციელებდა სამართლებრივი საფუძვლით, შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლიდან გამომდინარე, დაუშვებელი იყო მართლზომიერი მფლობელისათვის ნივთის უკან დაბრუნების მოთხოვნა. რამდენადაც მართლზომიერი ფლობის უფლება გამორიცხავს მესაკუთრის შესაძლებლობას, განახორციელოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლით გათვალისწინებული შესაძლებლობანი, პალატამ მიიჩნია, რომ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეს სწორად ეთქვა უარი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

9. სააპელაციო პალატამ არ დააკმაყოფილა აპელანტის შუამდგომლობები პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების წინმსწრები განჩინებების, კერძოდ, მოწმეთა დაკითხვაზე უარის თქმის შესახებ და პოლიციიდან დოკუმენტების გამოთხოვაზე უარის თქმის შესახებ 2023 წლის 15 ივნისის განჩინებების გაუქმების თაობაზე, ვინაიდან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის ფარგლებში შემოწმების შედეგად მიიჩნია, რომ შეგებებული სარჩელით წარმოდგენილი შუამდგომლობები მოწმეთა დაკითხვისა და პოლიციიდან დოკუმენტების გამოთხოვის შესახებ, სავინდიკაციო მოთხოვნის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დასადგენად არარელევანტური იყო, რაც მათ დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ განჩინებების კანონიერებაზე მიუთითებდა.

10. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შეგებებული სარჩელის ავტორმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება. საკასაციო განაცხადი ეფუძნება შემდეგ დასაბუთებას:

10.1. კასატორი სადავოდ ხდის პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილების წინმსწრები განჩინებების კანონიერებას და განმარტავს, რომ მისი შუამდგომლობების დაკმაყოფილების შემთხვევაში მოწმეები დაადასტურებდნენ, რომ ნივთის ყიდვისას არ ყოფილა მოლაპარაკება მასსა და გამყიდველს შორის, იმის თაობაზე, რომ ამ უკანასკნელს აღნიშნულ ბინაში ცხოვრება შეეძლო როდემდეც უნდოდა. ამასთან, პოლიციიდან საქმის მასალების გამოთხოვის შუამდგომლობის დაკმაყოფილებით დადასტურდებოდა, რომ შეგებებული სარჩელით მოპასუხე პოლიციაში სხვა საფუძვლებით ედავებოდა მას.

10.2. არასწორია სასამართლოს მითითება, რომ შეგებებული სარჩელით მოპასუხე კასატორის ბინაში მისივე ნებით იმყოფება და აღნიშნულის დასადასტურებლად კასატორი მიუთითებს მხარეთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას შეთანხმებულ დეტალებზე, რომ მან 2015 წელს დეიდისაგან შეიძინა ქონება და აღნიშნულის სანაცვლოდ დეიდას გადაუხადა 15000 ა.შ.შ. დოლარი. კასატორის განმარტებით, დეიდამ გააზრებულად დადო ნასყიდობის ხელშეკრულება იმ მოტივით, რომ ცოტა ხანი ბინაში დარჩებოდა. მსჯელობისას კასატორი უთითებს, რომ გამყიდველისათვის ბინის დაცლა იმავე დღეს არ მოუთხოვია, მაგრამ არც იმას დაპირებია, რომ ბინის ყიდვის შემდეგ გამყიდველი კვლავ მის ბინაში იცხოვრებდა. მათ შორის იყო შეთანხმება, რომ ფულის გადახდის შემდეგ გამყიდველს უნდა დაეცალა ბინა, თუმცა მისი მხრიდან ფულის გადახდის მიუხედავად, გამყიდველი არ ცლიდა ბინას. კასატორის განმარტებით, მას არ მიუცია მოპასუხისათვის ნივთის ფლობისა და სარგებლობის უფლება, არამედ, მას შემდეგ, რაც ის ნივთის მესაკუთრე გახდა, დეიდა დროებით დატოვა ბინაში. სასამართლოს მხრიდან კი, აღნიშნულს არასწორი ინტერპრეტაცია მიეცა.

10.3. კასატორის განმარტებით, ის წარმოადგენს ქონების მესაკუთრეს, რაც დასტურდება საჯარო რეესტრის ამონაწერით, რომლის მიმართაც მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია. მოპასუხის მიერ ნივთის უკანონო მფლობელობით მისი, როგორც შემძენის უფლებები ირღვევა, რაც მას მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის უფლებას ანიჭებს. ის გარემოება, რომ ს.ზ–ძე მოხუცია და სხვა წასასვლელი არ აქვს, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს არ ქმნის.

11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებული იქნა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:

12. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

13. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

14. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

15. მოსარჩელე სასარჩელო მოთხოვნას, მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გამოთხოვის თაობაზე, აფუძნებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველ ნაწილზე. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, პალატის შეფასების საგანს წარმოადგენს იმ საკითხის გამოკვლევა, აქვს თუ არა მოპასუხეს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძველი.

16. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით, მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც დადგინდება სამივე წინაპირობის არსებობა, შესაძლებელი გახდება მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა. ვინდიკაციური სარჩელის საფუძვლიანობა მოწმდება იმ გარემოებათა შეფასებით, არსებობს თუ არა მოსარჩელის საკუთრების უფლება ნივთზე და იმყოფება თუ არა ეს ნივთი სხვა პირის არამართლზომიერ მფლობელობაში (იხ. სუსგ. №ას-709-2022, 30.09.2022 წ.).

17. მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, კასატორი არის სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრე. ამასთან, სასამართლოს მიერ დადგენილია და მხარეთა შორის სადავო არ გამხდარა, რომ შეგებებული სარჩელით მოპასუხე ფლობს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ქონებას. ამდენად, შესაფასებელია ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის აუცილებელი მესამე ელემენტის არსებობა - შეგებებული სარჩელით მოპასუხის მიერ უძრავი ნივთის მფლობელობის მართლზომიერება.

18. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველ ნაწილის მიხედვით, მესაკუთრეს შეუძლია კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისულად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით, არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

19. ამავე კოდექსის 168-ე მუხლის თანახმად, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას.

20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლი შეიცავს მართლზომიერი მფლობელის უფლებადამცავ გენერალურ დათქმას, რომელიც ზოგადი ხასიათისაა, ხოლო თავად მართლზომიერი მფლობელობის არსი ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, შეიძლება განსხვავებული გარემოებებით დასტურდებოდეს. განსახილველი ნორმის თანახმად, მართლზომიერ მფლობელად ითვლება პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას, განსხვავებით კეთილსინდისიერი მფლობელისაგან, რომელსაც არ გააჩნია ნივთის ფლობის კანონისმიერი საფუძველი. კეთილსინდისიერება და არაკეთილსინდისიერება მიუთითებს სუბიექტურ კრიტერიუმებზე, რაც განისაზღვრება პირის დამოკიდებულებით ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძვლების მიმართ. მართლზომიერი და არამართლზომიერი მფლობელობა მიუითითებს ობიექტურად არსებულ ფაქტორებზე, რაც ვლინდება მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობაში, ამრიგად, მართლზომიერი მფლობელია მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობაც მესაკუთრის მფლობელობიდანაა ნაწარმოები (იხ. სუსგ. №ას-744-2020 06.11.2020წ.)

21. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დიფერენცირებულია მფლობელობა ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორების მიხედვით (160-ე - 164-ე მუხლები). მნიშვნელოვანია, რომ კანონი ერთმანეთისაგან მიჯნავს კეთილსინდისიერი მფლობელის მოთხოვნას (160-ე - 161-ე მუხლები) და მართლზომიერი მფლობელის მოთხოვნას (162-ე მუხლი). ასევე, არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელის ვალდებულებებს (163-ე მუხლი) და არაკეთილსინდისიერი მფლობელის ვალდებულებებს (164-ე მუხლი). მართლზომიერი ფლობის უფლება გამორიცხავს მესაკუთრის შესაძლებლობას, განახორციელოს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლით გათვალისწინებული შესაძლებლობანი (იხ. სუსგ. №ას-716-2023, 07.07.2023წ.).

22. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა.

23. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში.

24. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლის შესაბამისად, ერთი მხარის მიერ ისეთი გარემოების არსებობის ან არარსებობის დადასტურება (აღიარება), რომელზედაც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნებსა თუ შესაგებელს, სასამართლომ შეიძლება საკმარის მტკიცებულებად ჩათვალოს და საფუძვლად დაუდოს სასამართლო გადაწყვეტილებას.

25. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი, ხოლო მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება.

26. ნასყიდობის სამართალურთიერთობაში ნასყიდობის საზღაურის გადახდისა და ქონების შემძენისთვის გადაცემის მოვალეობები ურთიერთთანმხვედრი ვალდებულებებია. კლასიკურ შემთხვევაში, ნასყიდობის ხელშეკრულების არსი იმაშია, რომ შემძენმა ნასყიდობის ფასის გადახდის სანაცვლოდ ნასყიდობის საგანზე არამარტო უნდა მოიპოვოს საკუთრების უფლება, არამედ უნდა დაეუფლოს კიდეც მას. აღნიშნულის საპირწონედ, ნათესავებს შორის დადებული ხელშეკრულება, შესაძლოა, ხასიათდებოდეს რიგი არასტანდარტული, ნასყიდობის სამართალურთერთობისათვის უჩვეულო პირობით, მაგალითად, ნასყიდობის საგნის უჩვეულოდ დაბალი ფასი, ნივთზე მფლობელობის შენარჩუნების დათქმა, რისი მიზეზებიც, ნათესაური სიახლოვიდან გამომდინარე, მორალურ-ზნეობრივი ფაქტორებით შეიძლება, იყოს განპირობებული.

27. განსახილველ შემთხვევაში, ს.ზ–ძე წარდგენილ სარჩელში, მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ დისშვილი, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემთვევაში, პირდებოდა მოვლა-პატრონობას. აღნიშნული დაპირების რეალურობას ნათელყოფს ის ფაქტი, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულია 2015 წლის 7 სექტემბერს, თუმცა ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის სარჩელი სასამართლოში არ წარდგენილა 2023 წლის 21 მარტამდე. ამგვარი ზეპირი შეთანხმების არსებობას ნათელყოფს სააპელაციო სასამართლოს 02.04.2024 წლის სხდომაზე კასატორის წარმომადგენლის მიერ გაკეთებულ განმარტება, რომლის თანახმადაც, ს.ზ–ძის სადავო ბინაში ცხოვრებას, პრაქტიკულად, 7 წელზე მეტი დროის განმავლობაში, საფუძვლად ედო მესაკუთრე მ.ა–ის ნება, ხოლო სავინდიკაციო სარჩელის წარდგენას ბიძგი მისცა ს.ზ–ძის მიერ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე 2021 წელს წარდგენილმა სარჩელმა. საქმეში დაცული არ არის რაიმე მტკიცებულება, რაც ცხადყოფდა, რომ შეგებებული სარჩელის აღძვრამდე გამყიდველი შემძენისგან ითხოვდა ნასყიდობის საგანზე მფლობელობის შეწყვეტას.

28. დასახელებულ გარემოებებს, პალატის აზრით, მნიშვნელობა აქვს იმდენად, რამდენადაც, მხარეები არიან ახლო ნათესავები - დეიდა და დის შვილი და მათ წმინდად გამყიდველისა და მყიდველის ურთიერთობის გარდა, საოჯახო ურთიერთობებიც აკავშირებდათ. ამავდროულად, სააპელაციო სასამართლოში, მოსამართლის შეკითხვების პასუხად, შეგებებული სარჩელის აღმძვრელი მხარის წარმომადგენელი ადასტურებდა, რომ მ.ა–ისათვის ცნობილ გარემოებას წარმოადგენდა ის ფაქტი, რომ ასაკოვან (82 წლის) დეიდას არც სხვა საცხოვრისი გააჩნდა, არც შვილები ჰყავდა და არც სხვა ოჯახის წევრი. აღნიშნულ გარემოებათა ცოდნისა და ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ნასყიდობის საგნის გამოთავისუფლების მოთხოვნის წარუდგენლობა მეტყველებს ნასყიდობის ხელშეკრულების წინმსწრებად იმ გარემოებაზე ზეპირად შეთანხმებას, რომ ნასყიდობის საგანში ცხოვრებას განაგრძობდა ს.ზ–ძე, რაც ძირითად სარჩელში მითითებული მოვლა-პატრონობის გამოხატულების აქტია. აღნიშნული შეთანხმების რეალურობის რწმენას ამყარებს ის გარემოებაც, რომ კასატორმა მხარემ, ქვემდგომი ინსტანციის ორივე სასამართლოში მოსამართლეთა მიერ დასმულ შეკითხვაზე, თუ მ.ა–ის ინფორმაციით, სად აპირებდა დეიდამისი საცხოვრებლად წასვლას ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემდეგ, კონკრეტული პასუხი სავინდიკაციო სარჩელის ავტორმა მხარემ სასამართლოებს ვერ გასცა.

29. საკასაციო სასამართლო შენიშნავს, რომ სხვისი ნივთით შეზღუდული სარგებლობის უფლება სამოქალაქო კოდექსისათვის უჩვეულო ურთიერთობას არ წარმოადგენს. ამის ნათელი მაგალითია უზუფრუქტი, რომელიც, როგორც სასყიდლიანი, ისე უსასყიდლოც შეიძლება, იყოს. სხვისი ნივთით სარგებლობის უფლება, შესაძლოა, შემოიფარგლოს გარკვეული დროით, ან მოსარგებლის სიცოცხლის ვადით (სსკ 244-ე მუხლი). პალატის განსჯით, კასატორსა და ნივთის მფლობელს შორის უზუფრუქტის მსგავსი შეთანხმება იქნა მიღწეული, რომელიც ძალაშია მოსარგებლის/მფლობელის სიცოცხლის განმავლობაში. მაშასადამე, ნივთზე ს.ზ–ძის მფლობელობას საფუძვლად უდევს მესაკუთრის მიერ გამოვლენილი ნება, რომელიც სსკ 170-ე მუხლიდან გამომდინარე, საკუთრების სახელშეკრულებო ბოჭვის საფუძველს წარმოადგენს.

30. საკასაციო პალატა იზიარებს, რომ ს.ზ–ძის მიერ სადავო ნივთის ფლობა მართლზომიერია. მართლზომიერ მფლობელს კი, სსკ 162-ე მუხლი იცავს, მათ შორის, სავინდიკაციო სარჩელისაგან, რამეთუ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის აუცილებელი წინაპირობა - მფლობელის მიერ ნივთის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობის სახით, რეალიზებული არ არის.

31. რაც შეეხება საკასაციო პრეტენზიას პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილების წინმსწრები განჩინებების კანონიერებასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას და 15.06.2023 წლის სასამართლო სხდომის ოქმის გაცნობის შედეგად მიუთითებს, რომ როგორც მოწმეთა დაკითხვის, ისე პოლიციიდან საქმის მასალების გამოთხოვის შუამდგომლობას, კასატორი ითხოვდა ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობის დასადასტურებლად, ესე იგი, ძირითადი სარჩელის გასაქარწყლებლად. იმ პირობებში, როცა ძირითადი სარჩელი გარიგების ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა და ამ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში, 07.09.2015 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობა ზემდგომ სასამართლოებში დავის საგანს ისედაც არ წარმოადგენს. უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის სარჩელზე მსჯელობისას კი, ნასყიდობის საფასურის გადაცემის შემსწრე პირთა ჩვენებებსა თუ ყოფით ნიადაგზე აღმოცენებული კონფლიქტის შესახებ პოლიციის წინაშე მიცემულ განმარტებებს კავშირი არ გააჩნია შეგებებული სარჩელის დავის საგანთან, შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს განჩინებები შუამდგომლობების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე კანონიერია და მათი გაუქმების პროცესუალურ-სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობდა.

32. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

33. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 150 ლარის 70% _ 105 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ.ა–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. მ.ა–ს (პ/ნ .........) დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 150 ლარის (საგადასახადო დავალება №4992, გადახდის თარიღი: 13.05.2024წ, გადამხდელის ბანკი: ს.ს. „თიბისი ბანკი“) 70% – 105 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

გოჩა ჯეირანაშვილი