საქმე №ას-957-2025 12 თებერვალი, 2026 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: თეა ძიმისტარაშვილი,

არჩილ კოჭლამაზაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „P.“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 20 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ურის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. მოსარჩელემ, 2013 წლის 6 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, 702 000 აშშ დოლარად შეიძინა უძრავი ქონება მდებარე მისამართზე: რაიონი გარდაბანი, სოფელი ......., დაზუსტებული ფართობი 270 000 კვ.მ. ს/კ: ....... მოსარჩელის საკუთრების უფლება რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში.

2. 2021 წლის 8 სექტემბრის წერილით მოპასუხემ მოსარჩელეს აცნობა, რომ დაგეგმილი იყო თბილისი-საგარეჯო-ბაკურციხის საავტომობილო გზის თბილისის აღმოსავლეთ ნაწილიდან სართიჭალამდე მონაკვეთზე (ლოტი 1) სამშენებლო სამუშაოების განხორციელება. აღნიშნული პროექტის ზემოქმედების ფარგლებში ექცეოდა მის საკუთრებაში არსებული 52 925 კვ.მ (ს.კ. .........) მიწის ნაკვეთი. დეპარტამენტმა მოსარჩელეს შესთავაზა კომპენსაცია მიწის ნაკვეთის ღირებულების სახით - 291 330 ლარი, მწვავე ზემოქმედების ანაზღაურების სახით - 1169 ლარი, ჯამში 292 499 ლარი.

3. 2021 წლის 11 ოქტომბრის წერილით მოსარჩელემ უარი განაცხადა შეთავაზებულ კომპენსაციაზე მისი სიმცირის გამო.

4. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით, მოპასუხის განცხადება დაკმაყოფილდა და აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის მიენიჭა ექსპროპრიაციის უფლება.

5. 2013 წლის 9 ოქტომბერს, მოსარჩელესა და შპს “V&C”-ს შორის დაიდო ხელშეკრულება არქიტექტურულ-საპროექტო მომსახურების თაობაზე, გარდაბნის რაიონის სოფელ ..........ში №......... საკადასტრო კოდით მდებარე ფართის განაშენიანების რეგულირების გეგმის პროექტის და ინფრასტრუქტურული პროექტის შედგენის თაობაზე. მომსახურების ღირებულება განისაზღვრა 177 000 აშშ დოლარით. ამ ხელშეკრულების ფარგლებში მოსარჩელეს გადახდილი აქვს 10.10.2013 წელს მომსახურების ავანსი 40 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი 68 488 ლარი, 2014 წლის 10 მარტს 52 146 ლარი.

6. 2023 წლის 7 აპრილს, ნოტარიუს ნ.ხ–ას სანოტარო ბიუროში მოპასუხემ უზრუნველყო მოსარჩელის სასარგებლოდ, საკომპენსაციო თანხის 291330 ლარის და ზემოქმედების საზღაურის 1169 ლარის სადეპოზიტო ანგარიშზე განთავსება სს „ტ–ის“ მეშვეობით.

7. სასარჩელო მოთხოვნა და საფუძვლები

7.1. შპს ,,P.“-ის წარმომადგენელმა (შემდეგში მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სსიპ საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის (შემდეგში მოპასუხე, აპელანტი) წინააღმდეგ და მოითხოვა: მოპასუხეს, მის სასარგებლოდ, დაეკისროს საკომპენსაციო თანხის 460 304 ლარის გადახდა, საიდანაც 341 670 ლარი წარმოადგენს სხვაობას მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი შეფასების ანგარიშით განსაზღვრულ საბაზრო ფასს და მოპასუხის მიერ შეთავაზებულ კომპენსაციას შორის, ხოლო 118 634 ლარი პროექტის მომზადებისათვის გადახდილ თანხას; - მოპასუხეს დაეკისროს გაწეული საპროცესო ხარჯების: სახელმწიფო ბაჟის - 5000 ლარის, ქონების შეფასების ხარჯის - 3532.21 ლარის და იურიდიული მომსახურების ხარჯის - 15 000 ლარის ანაზღაურება.

7.2. სარჩელის მიხედვით, მოსარჩელემ, გარდაბნის რაიონის სოფელ ..........ში, შეიძინა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, დაზუსტებული ფართობით 270 000 კვ.მ. ს/კ: ........, საერთაშორისო სამშენებლო მრეწველობის საგამოფენო დარბაზებისა და შოპინგ ცენტრების მოწყობის მიზნით. განაშენიანების გეგმა-პროექტის მომზადება დაუკვეთა შპს „ჯკ-ს“, რისთვისაც გადაიხადა 118 634 ლარი. საერთაშორისო მნიშვნელობის თბილისი-ბაკურციხე-ლაგოდეხის საავტომობილო გზის თბილისის აღმოსავლეთ ნაწილიდან სართიჭალამდე მონაკვეთზე, კომპანიის საკუთრებაში არსებული 270 000 კვ.მ მიწის ფართიდან 52 925 კვ.მ ფართი დაექვემდებარა ექსპროპრიაციას, რომლის გამოსასყიდ ფასად მოპასუხის მხრიდან შეთავაზებული იქნა 291 330 ლარი და 1169 ლარი მწვავე ზემოქმედების ასანაზღაურებლად. მოსარჩელე არ ეთანხმება შემოთავაზებულ ანაზღაურებას, მიაჩნია, რომ შეფასება არასამართლიანია, რის გამოც კომპანიამ დაიქირავა საერთაშორისო საშემფასებლო კომპანია შპს „კ.ჯ.ვ.ე.ე–ი“. კომპანიამ უძრავი ქონების ღირებულება განსაზღვრა 633 000 ლარით (ამასთან ამ ღირებულებაში არ შედის განაშენიანების გეგმა-პროექტის ხარჯები). მოსარჩელის მითითებით, სხვაობა შეადგენს 460 304 ლარს, რის ანაზღაურებასაც ითხოვს წინამდებარე სარჩელით.

8. მოპასუხის შესაგებელი

მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელემ უძრავი ქონება ერთი კვ.მ შეიძინა 4.19 ლარად, ხოლო მოპასუხემ შესთავაზა 5.5 ლარი. მოპასუხე არ არის ინფორმირებული მოსარჩელის მიერ განხორციელებული საპროექტო დოკუმენტაციის და გაწეული ხარჯების თაობაზე. გზის მშენებლობის პროექტის დამტკიცებასთან ერთად, შემუშავდა მიწის შესყიდვისა და განსახლების სამოქმედო გეგმა და პროექტის ზემოქმედების ქვეშ მოქცეული აქტივების საკომპენსაციო ღირებულების ანგარიში, აუდიტის დასკვნა, დამოუკიდებელი და ნეიტრალური მესამე პირის აუდიტორული კომპანია შპს „ თ.ა–ის“ მიერ. მოსარჩელის ქონების დეტალური აღწერა და შეფასება განხორციელდა საერთაშორისო სასესხო ხელშეკრულებით განსაზღვრული მიწის შესყიდვისა და განსახლების სამოქმედო გეგმით დადგენილი მეთოდოლოგიის მიხედვით. აუდიტორულ დასკვნაში ეჭვის შეტანის საფუძველი არ არსებობს, რაც გამყარებულია როგორც ანალოგების სახით, ასევე გამოყენებული მეთოდიკის საფუძველზე. აუდიტორული კომპანია შპს „კ.ჯ–იას“ დასკვნა, რომლითაც საექსპროპრიაციო ქონების ღირებულება განსაზღვრულია 633 000 ლარით, არის ბუნდოვანი, არ მოიცავს ხელმისაწვდომ ინფორმაციას, რაც დასკვნას გახდიდა გამჭვირვალეს და შესაძლებელი იქნებოდა მასზე მსჯელობა. საკომპენსაციო თანხის მიღებაზე უარის გამო მოპასუხემ მიიღო გადაწყვეტილება საკომპენსაციო თანხის ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე განთავსების თაობაზე.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით: სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 341 670 ლარის გადახდა

10. სააპელაციო საჩივარი

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

11. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2025 წლის 24 აპრილის განჩინებით, სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

12. საკასაციო საჩივარი

12.1. ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

12.2. სააპელაციო პალატამ, აპელანტის მიერ მითითებული უზუსტობები და ხარვეზები არ გამოიკვლია და ფაქტობრივად სიტყვა-სიტყვით გადმოწერა გადაწყვეტილება და უსაფუძვლოდ არ მიიღო აპელანტის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები.

12.3. სასამართლომ ვერ დაასაბუთა, რატომ არი შპს „კ.ჯ–იას“ დასკვნა უპირატესი, მით უმეტეს მაშინ, როდესაც დასკვნაში გამოყენებული ანალოგები ურთიერთწინააღმდეგობრივია, რაც დასკვნის არასანდოობაზე მიუთითებს. დასკვნაში ექსპერტი უთითებს, რომ შესაფასებელი ობიექტები უნდა იყოს იდენტური, თუმცა სულ სხვა სტატუსია და დანიშნულების ობიექტებია შედარების ობიექტებად გამოყენებული. გამოდის, რომ შესაფასებელი ობიექტი და შესაფერისი ანალოები N1, N2, N4, N5 წარმოადგენენ ფუნქციურად და მდებარეობით სრულად სხვა მიწის ნაკვეთებს, ხოლო ანალოგი N3-ის სტატუსი არის განსხვავებული ვიდრე შესაფასებელი მიწის ნაკვეთი, რაც წინააღმდეგობრივია დასკვნაშივე მითითებულ საბაზრო მიდგომის განმარტებასთან.

12.4. აღნიშნულის საპირისპიროდ, კასატორს წარდგენილი აქვს შესაბამისი სახის მტკიცებულებები - სამოქმედო გეგმა, შეფასების ანგარიში და ინვენტარიზაციის ფორმა ნაკვეთის ინდივიდუალურ შეფასებასთან ერთად. აღნიშნული მტკიცებულებები საკმარისია და სრულყოფილია სწორედ შესადარი ანალოგების გამო, თუმცა, სასამართლოს აღნიშნული მტკიცებულებები არ გამოუკვლევია.

12.5. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად დაადგინა და გადაწყვიტა, რომ ქონების შეფასება მოხდა მასშტაბურად და არა ინდივიდუალურად. აპელანტის მითითებით, თითოეული მიწის ნაკვეთის შეფასებას წინ უძღვის ქონების დეტალური აღწერა - ინვენტარიზაცია (რაც ასევე არის ექსპროპრიაციის საფუძველი) და თითოეული ქონება არის შეფასებული ინდივიდუალურად, რაც არასწორად განმარტა სასამართლომ.

12.6. სააპელაციო პალატა მიუთითებს, რომ მართალია, მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის კვლევისთვის ექსპერტმა მოიძია შესაფასებელი მიწის ნაკვეთის რამდენიმე შესადარებელი ობიექტი, თუმცა გასაყიდად გამოტანილი ანალოგები არ შეიცავს საკადასტრო მონაცემებს, რის გამოც შეუძლებელია მათი იდენტიფიცირება, ამიტომ პალატა ვერ დაეყრდნო აღნიშნულ შეფასების დასკვნას. ეს დასაბუთება კი ეწინააღმდეგება სააპელაციო პალატის ადრინდელ პრაქტიკას, რადგან ერთ შემთხვევაში პალატა დეპარტამენტის მიერ წარდგენილ დასკვნას არარელევანტურად მიიჩნევს, რადგან ანალოგს არ აქვს საკადასტრო მონაცემი მითითებული, თუმცა, მეორე შემთხვევაში, წინამდებარე საქმის გათვალისწინებით, სასამართლო იზიარებს მოსარჩელის დასკვნას, სადაც ანალოებად მითითებულ მიწის ნაკვეთებიდან ერთ ერთია იდენტიფიცირებული.

12.7. სააპელაციო პალატას უნდა განესაზღვრა ექსპერტიზის დასკვნის იურიდიული ძალა და სანდოობა. მხოლოდ ამ მტკიცებლებათა შეფასების შემდეგ უნდა დაედგინა საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები. ამის ნაცვლად, პალატამ ზედაპირულად განიხილა კოლიერსის დასკვნა და ამის საფუძველზე მიიღო განჩინება. დასკვნაში წარმოდგენილი შესადარი ობიექტების ადგილმდებარეობა და სტატუსები სრულად მიუთითებს იმაზე, რომ მათი თვისობრივობა არსებითად განსხვავდება პერლიტის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებისგან.

12.8. N2 და N5 ანალოგების შემთხვევაში, ეს მიწის ნაკვეთებიც არარელევანტურია შესადარებლად, რადგან გასაყიდადაა გამოცხადებული უკვე 4 წელზე მეტია, მაგრამ არ არის გაყიდული, რაც ადასტურებს, რომ განცხადებაში მითითებული თანხები არარეალურია და სპეციალურადაა მითითებული მაღალი ფასი პროექტების ზემოქმედების არეალში მოქცეული ქონების ღირებულების გაზრდის მიზნით.

12.9. ზემოაღნიშნულის საპირწონედ, დეპარტამენტმა წარმოადგინა მთელი რიგი მტკიცებულებები ასევე მიუთითა ის მეთოდები, რომლის საფუძველზეც დაადგინა ღირებულება, რომ ნაკვეთის კვადრატული მეტრის ფასი 5.5 ლარია.

13. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 1 აგვისტოს განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

14. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ-ის) 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

15. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

16. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

17. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

18. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურ სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

19. სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნას და შესაგებელს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება მხარეთა ახსნა- განმარტებებით, მოწმეთა ჩვენებებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

20. სსსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

21. საკასაციო პალატა, როგორც არაერთ გადაწყვეტილება/განჩინებაში აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებელი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

22. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს (იხ. სუსგ საქმე №ას-833-833-2018, 16 ნოემბერი, 2018 წელი; №ას-867-834-2016, 22 ნოემბერი, 2018 წელი).

23. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლოსთვის მთავარ სამართლებრივ პრობლემას წარმოადგენს ის, თუ რამდენად ჰქონდა აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროების მიზნით მოსარჩელისთვის საკუთრებაში არსებული, შემდგომში კი ჩამორთმეული მიწის ნაკვეთის სანაცვლოდ მოპასუხის მიერ ანაზღაურებულ ფასზე დამატებითი თანხის გადახდის მოთხოვნის უფლება მოსარჩელეს. ამ კუთხით, საკასაციო შედავება მიმართულია სააპელაციო სასამართლოს იმ მსჯელობისკენ, რომლის თანახმად ექსპროპრიაციის სამართლიანი ფასის გამოთვლა არ მომხდარა შესაბამისად, წარდგენილ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით. აქედან გამომდინარე, განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში პალატის შეფასების საგანია მოპასუხისათვის კომპენსაციის დაკისრების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერება.

24. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის მესამე პუნქტის თანახმად, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევა დასაშვებია კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას, წინასწარი, სრული და სამართლიანი ანაზღაურებით. საექსპროპრიაციო ქონების ღირებულების განსაზღვრის საკითხს კი აწესრიგებს „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონი (შემდეგში- სპეციალური კანონი).

25. სპეციალური კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, ექსპროპრიატორი, რომელმაც მიიღო ექსპროპრიაციის უფლება, წინასწარ უთანხმდება ქონების მესაკუთრეს საექსპროპრიაციო ქონების კომპენსაციის წესის შესახებ. ქონების შეძენაზე მოლაპარაკების დაწყებამდე ექსპროპრიატორი თავისი ხარჯით, დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით აფასებს ქონებას და განსაზღვრავს კომპენსაციის სახით მესაკუთრისათვის გადასაცემ სავარაუდო საკომპენსაციო თანხას ან სხვა ქონებას საექსპროპრიაციო ქონების საბაზრო ღირებულების შესაბამისად. მესაკუთრე უფლებამოსილია, თავისი ხარჯით ისარგებლოს სხვა დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით. ამასთან, თუ ექსპროპრიატორი და ქონების მესაკუთრე ვერ თანხმდებიან საკომპენსაციო თანხაზე, იმავე კანონის მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, მაშინ თითოეულ მხარეს უფლება აქვს სარჩელი შეიტანოს სასამართლოში განსჯადობის მიხედვით, საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი წესით. კანონის მე-9 მუხლის მიხედვით კი, სასამართლო უფლებამოსილია ქონების შეფასების მიზნით დანიშნოს დამოუკიდებელი ექსპერტი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით. დამოუკიდებელი ექსპერტის დასკვნისა და მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, საექსპროპრიაციო ქონების სანაცვლოდ ქონების მესაკუთრისათვის გადასაცემი კომპენსაციის საბოლოო შეფასებას ახორციელებს სასამართლო.

26. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაში განმარტებულია: „ჩამორთმეული საკუთრების სანაცვლოდ კომპენსაციის სამართლიან კომპენსაციამდე გასათანაბრებელი თანხის განსაზღვრის დროს მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ქონების არა მარტო არსებული დანიშნულების მიხედვით გამოყენების შესაძლებლობა, არამედ ქონების პოტენციური გამოყენების შესაძლებლობაც“ (სუსგ №ას-746-2024, 13 თებერვალი, 2025წ.პ.19).

27. საქართველოს კონსტიტუციითა და სპეციალური კანონის საფუძველზე, ცხადია, სახელმწიფოს აქვს უფლება, შეზღუდოს საკუთრებით სარგებლობის უფლება საზოგადოებრივი ინტერესების არსებობისა და კანონით დადგენილ შემთხვევებში. სახელმწიფოს ასევე შეუძლია, უზრუნველყოს ისეთი კანონების შესრულება, რომლებიც მას ესახება სავალდებულოდ, საკუთრებით სარგებლობაზე კონტროლის განხორციელების გზით საზოგადოებრივი ინტერესებისათვის, ჯარიმებისა თუ გადასახადების გადახდის ან სხვა მიზნებისათვის. თუმცა, ნიშანდობლივია აღნიშნოს, რომ ქონების ჩამორთმევა საკუთრების უფლების შეზღუდვას წარმოადგენს და დაცულია ევროპული კონვენციის N1 დამატებითი ოქმით.

28. საკუთრების უფლების დარღვევის შემთხვევების განხილვისათვის ევროპის სასამართლომ პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი სამ ნაწილად გაჰყო. საქმეში „სპორონგი და ლონროთი შვედეთის წინააღმდეგ“ სასამართლომ დაადგინა: აღნიშნული დებულება მოიცავს სამ განსხვავებულ ნორმას: პირველი ნორმა, რომელიც მუხლის პირველ წინადადებაშია ჩამოყალიბებული, არის საერთო ხასიათის და იცავს საკუთრებით დაუბრკოლებლად სარგებლობის უფლებას. მეორე ნორმა, რომელსაც მუხლის მეორე წინადადება ეხება, ითვალისწინებს საკუთრების ჩამორთმევის უფლებას და ამას უკავშირებს კონკრეტულ გარემოებებს. მესამე ნორმა, რომელიც მოცემულია მუხლის მეორე ნაწილში, აცხადებს, რომ სახელმწიფოებს შეუძლიათ აკონტროლონ საკუთრებით სარგებლობის უფლება საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე“. სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია: „მეორე და მესამე ნორმა, რომლებიც ითვალისწინებენ საკუთრებით სარგებლობაში ჩარევის უფლებას, ყოველთვის განხილული უნდა იქნას პირველ ნორმასთან ერთად. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო პირველი დამატებითი ოქმის პირველ მუხლს განმარტავს, როგორც სამი კონკრეტული წესის მომცველს. ეს სამი წესია: ა) ქონებით მშვიდობიანად სარგებლობის პრინციპი (პირველი ნაწილის პირველი წინადადება); ბ) ქონების ჩამორთმევა (პირველი ნაწილის მეორე წინადადება); გ) ქონებით სარგებლობის კონტროლი (მეორე ნაწილი), თუმცა, მნიშვნელოვანია რომ ჩამორთმეული ქონების სანაცვლოდ წინასწარი, სრული და სამართლიანი კომპენსაცია იქნეს გაცემული. ექსპროპრიაციისას ჩამორთმეული ქონების წინასწარი, სრული და სამართლიანი კომპენსაციის განსაზღვრისას სასამართლო არ არის შებოჭილი მხოლოდ ექსპერტიზის დასკვნებით, არამედ სასამართლომ შეჯიბრებითობის პრინციპის სრული დაცვით უნდა მიიღოს მხარეთა პოზიციები და მათი დამადასტურებელი მტკიცებულებები და საბოლოოდ, მტკიცებულებათა ერთობლივი შესწავლით განსაზღვროს ქონების სამართლიანი ღირებულება.

29. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ნაწილზე (52 925 კვ.მ-ზე) მოპასუხეს მიენიჭა ექსპროპრიაციის უფლება, რამაც მოპასუხეს წარმოუშვა საკუთრების უფლების ლეგიტიმური შეზღუდვის სამართლიანი ანაზღაურებით კომპენსირების უფლება.

30. დადგენილია, რომ საექსპროპრიაციო ქონების გამოსასყიდ ფასად მოპასუხემ მოსარჩელეს შესთავაზა 291 330 ლარი, რაზედაც მოსარჩელემ უარი განაცხადა და დამატებით მოითხოვა 341 670 ლარი.

31. რადგან მხარეებს შორის თანხის ოდენობაა სადავო, აღნიშნული საკითხი უნდა მოწესრიგდეს სპეციალური კანონის მე-8 მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით, რომლის თანახმად, თუ ექსპროპრიატორი და ქონების მესაკუთრე ვერ თანხმდებიან ქონების საბაზრო ღირებულებასა და საკომპენსაციო თანხაზე, მაშინ თითოეულ მხარეს უფლება აქვს სარჩელი შეიტანოს სასამართლოში საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

32. ღირებულების განსაზღვრა წარმოადგენს მხარეთა მიმართ არსებულ მტკიცების ვალდებულებას, რაც შესაძლებელია დადასტურდეს შესაბამისი სახის საექსპერტო დასკვნით. მოცემულ შემთხვევაში, წარმოდგენილია ორი დასკვნა: მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი შპს „თ.ა–ის“ დასკვნა (2021 წლის 8 თებერვლის მდგომარეობით შესაფასებელი ობიექტის - 1 კვ.მ მიწის ნაკვეთის დაკორექტირებული საბაზრო ღირებულება ლარში, დამრგვალებით, განისაზღვრა 5.50 ლარით), ასევე მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საერთაშორისო კომპანია „კოლიერსის“ დასკვნა (ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებული უძრავი ქონების ღირებულება განსაზღვრულია 633 000 ლარით).

33. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს შპს „თ.ა–ის“ 2021 წლის ანგარიშზე, რომლის თანახმად, 2021 წლის თებერვლის მდგომარეობით უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება განისაზღვრა შემდეგი სახით: აღწერისა და დანაკარგების ინვენტარიზაციაზე დაყრდნობით, აღნიშნული გზის მონაკვეთი ზეგავლენას ახდენს 400 მიწის ნაკვეთზე, საერთო ფართით 887 913 კვ.მ., აღნიშნული 400 ნაკვეთიდან 17 სახელმწიფოს საკუთრებაშია, ხოლო 35 ეკუთვნის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ კომპანიებს, 248 მიწის ნაკვეთი რეგისტრირებულია კერძო საკუთრებაში, ხოლო 88 ნაკვეთი გამოიყენება კანონიერი მოსარგებლეების მიერ, უკანონო მოსარგებლეების მიერ დაკავებულია მხოლოდ 12 ნაკვეთი. მიწათსარგებლობის თვალსაზრისით, საკუთრების უფლების საფუძველზე, ზემოქმედების ქვეშ მოხვედრილი მიწის ნაკვეთები, საკუთრების ტიპების მიხედვით, 6 ჯგუფად დაჯგუფდა. შეფასებისას, სადავო უძრავი ქონება მოხვდა პირველ ჯგუფში/კატეგორიაში - პროექტის ზემოქმედების ქვეშ მოხვედრილი საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული კერძო მიწის ნაკვეთები - 248 მიწის ნაკვეთი, რომლის საერთო ფართობია 526 261 კვ.მ. ამასთან, ზემოქმედების ქვეშ მოქცეული მიწა დაყოფილია 12 ტიპად გამოყენების, ადგილმდებარეობის და სხვა პარამეტრების ერთობლიობით, რაც განსაზღვრავს მისი ერთეული ფართის ფასს. სადავო უძრავი ქონება მოხვდა ტიპი 2.2-ში - სასოფლო-სამეურნეო (სახნავ-სათესი) მიწა რკინიგზიდან ლილომდე, ..........ის დასახლებამდე (ნაკვეთები №167-163). ეს არის მიწის ნაკვეთები, რომლებიც გამოიყენება ხეების დარგვისა და მოსავლის მოყვანის მიზნით. საერთო ჯამში 86 ზემოქმედების ქვეშ მოქცეული მიწის ნაკვეთი საერთო ფართობით - 256 826 კვ.მ. ტიპი 2.2. - სასოფლო სამეურნეო 1 კვ.მ. მიწის ღირებულებაა - 5.50 ლარი.

34. აღნიშნულ დასკვნას ერთვის N1 ცხრილი, სადაც გამოყენებულია 6 ანალოგი, რომლებზეც ნასყიდობის ხელშეკრულებები დადებულია 2019 წელს, თუმცა დასკვნა მომზადებულია 2021 წლის თებერვალში.

35. რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ წარდგენილ დასკვნას, ობიექტის ღირებულება შეფასდა 2022 წლის 4 მარტს. მახასიათებლების სახით მითითებულია, რომ ქონება გაფორმების ეკონომიკური ზონიდან დაშორებულია 4.6 კმ-ით, ლილოს ბაზრობიდან 5.6 კმ-ით, ხოლო საქართველოს აეროპორტიდან 13 კმ-ით. ექსპერტმა ქონება შეაფასე უკვე გაყიდული ან გასაყიდად გამოცხადებული ანალოგიურ ობიექტებთან, კერძოდ, გამოყენებულია 5 ანალოგი, მათ შორის, ორი გაყიდული მიწის ნაკვეთის - საჯარო რეესტრიდან ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე, ხოლო 3 ანალოგი - გასაყიდად გამოცხადებული, ვებგვერდზე განთავსებული ქონებები, რომელთა შესახებ საბაზრო ფასები მოცემულია 2020-21 წლების პერიოდის მიხედვით შესაბამისი საკადასტრო კოდების მიხედვით.

36. აღნიშნულ მტკიცებულებათა საფუძველზე, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომლის თანახმად, მართალია, მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი დასკვნის კვლევისთვის ექსპერტმა მოიძია შესაფასებელი მიწის ნაკვეთის რამდენიმე შესადარებელი ობიექტი, თუმცა, გასაყიდად გამოტანილი ანალოგები, როგორც ითქვა, არ შეიცავს საკადასტრო მონაცემებს, რის გამოც შეუძლებელია მათი იდენტიფიცირება. გარდა ამისა, მოპასუხის მიერ წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებული შესადარებელი ანალოგების (გაყიდული ანალოგების - საჯარო რეესტრის მიხედვით) მონაცემები დროში აცდენილია დასკვნის მომზადების დროს. ასევე, სადავო ქონება შეფასებულია მასშტაბურად და არა ინდივიდუალურად. მოპასუხის ექსპერტიზის დასკვნისგან განსხვავებით, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნის კვლევით ნაწილში დეტალურადაა განხილული მონაცემები, კერძოდ, შესადარებელი ობიექტები, ღირებულების კორექტირების საფუძველი და ა.შ., რასაც დაეყრდნო ექსპერტი საბაზრო ღირებულების დადგენისას.

37. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

38. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: თ. ძიმისტარაშვილი

ა. კოჭლამაზაშვილი