საქმე №ას-788-2024
29 ოქტომბერი 2025 წელი ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატის
შემადგენლობა:
თეა ძიმისტარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე,
არჩილ კოჭლამაზაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი - ი.ლ–ძე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე - დ.ლ–ძე (მოსარჩელე)
დავის საგანი - უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ ცნობა
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება
საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. სასარჩელო მოთხოვნა
დ.ლ–ძემ (შემდეგში ტექსტში ხსენებული, როგორც „მოსარჩელე", „მოწინააღმდეგე მხარე“) სარჩელი აღძრა ოზურგეთის რაიონულ სასამართლოში ი.ლ–ძე (შემდეგში ტექსტში ხსენებული, როგორც „მოპასუხე", „აპელანტი“, “კასატორი“),
უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით.
2. მოპასუხის პოზიცია
მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი
3.1 ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 17 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, დ.ლ–ძის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა; დ.ლ–ძე ცნობილ იქნა თანამესაკუთრედ ი.ლ–ძის სახელზე რეგისტრირებულ უძრავი ქონების (ს/კ .......) 1/2-ის ნაწილში;
3.2 ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
4. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი
4.1 ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 27 დეკემბრის განჩინებით: ი.ლ–ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; ძალაში დარჩა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 17 სექტემბრის გადაწყვეტილება.
4.2 აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 15 თებერვლის განჩინებით: ი.ლ–ძის საკასაციო საჩივარი, დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 27 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.
5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება
5.1 ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილებით, ი.ლ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 17 სექტემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; დ.ლ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; დ.ლ–ძე ცნობილ იქნა თანამესაკუთრედ ი.ლ–ძის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების (ს/კ.: ..........) ¼ ნაწილში (მამისგან მემკვიდრეობით მიღებული სამკვიდრო ქონება);
5.2 სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი გარემოებები:
5.2.1 მოდავე მხარეები - დ.ლ–ძე და ი.ლ–ძე არიან 2009 წლის 01 ნოემბერს გარდაცვლილი ა.ლ–ძის შვილები;
5.2.3 სსიპ გურიის რეგიონული არქივის მიერ გაცემული 2019 წლის 30 აპრილის №AA2019007876-03 საარქივო ცნობით დადგენილია, რომ 1967-1970 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერების მიხედვით, ა. ი. ძე ლ–ძის კომლი შედგებოდა შემდეგი წევრებისაგან: ლ–ძე ა. ი. ძე - კომლის უფროსი; ლ–ძე ა. ვ. ასული - ცოლი; ლ–ძე ზ.ა. ასული - შვილი (დოკუმენტში ასეა მითითებული); ლ–ძე ი. ა. ძე - შვილი;
5.2.3 1996-2000 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერების მიხედვით, ა. ი. ძე ლ–ძის კომლი შედგებოდა შემდეგი წევრებისაგან: ლ–ძე ა. ი. ძე - კომლის უფროსი; ლ–ძე ი. (დოკუმენტში ასეა) ა. ძე - შვილი; ლ–ვა შ. ვ. ასული - რძალი.
5.2.4 ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 01 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, დ.ლ–ძის განცხადება დაკმაყოფილდა და დადგენილი იქნა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი იმის შესახებ, რომ საქართველოს ეროვნული არქივის მიერ 2019 წლის 30 აპრილს გაცემულ საარქივო ცნობა №AA2019007876-03, სადაც მითითებულია ,,ლ–ძე ზ. ა.-ასული", ეკუთვნოდა დ. ა. ძე ლ–ძეს.
5.2.5 სსიპ გურიის რეგიონული არქივის მიერ გაცემული 2019 წლის 12 აგვისტოს №AA2019015566-03 საარქივო ცნობით დადგენილია, რომ 1996-2000 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერების მიხედვით, ა. ი. ძე ლ–ძის კომლი შედგებოდა შემდეგი
წევრებისაგან: ლ–ძე ა. ი. ძე - კომლის უფროსი; ლ–ძე ი. (დოკუმენტში ასეა) ა. ძე - შვილი; ლ–ვა შ. ვ. ასული - რძალი.
5.2.6 2001-2006 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერის მიხედვით, ა. ი. ძე ლ–ძის კომლი შედგებოდა შემდეგი წევრებისაგან:
ლ–ძე ა. ი. ძე - კომლის უფროსი; ლ–ძე ი. (დოკუმენტში ასეა) ა. ძე - შვილი
5.2.7 2017 წლის 05 დეკემბერს, სსიპ გურიის რეგიონული არქივის მიერ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს №48/192393 წერილით დგინდება, რომ გურიის რეგიონული არქივში დაცული ლანჩხუთის რაიონის სოფელ ..... საკრებულოს 1993-1995 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერის მიხედვით ა. ი. ძე ლ–ძის კომლი შედგება შემდეგი წევრებისაგან: ლ–ძე ა. ი. ძე - კომლის უფროსი; ლ–ძე ი. ა. ძე - შვილი;
5.2.8 1996-2000 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერების მიხედვით, ა. ი. ძე ლ–ძის კომლი შედგებოდა შემდეგი წევრებისაგან: ლ–ძე ა. ი. ძე - კომლის უფროსი; ლ–ძე ი. ა. ძე - შვილი; ლ–ვა შ. ვ. ასული - რძალი.
5.2.9 2001-2006 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერის მიხედვით, ა. ი. ძე ლ–ძის კომლი შედგებოდა შემდეგი წევრებისაგან: ლ–ძე ა. ი. ძე - კომლის უფროსი; ლ–ძე ი. ა. ძე - შვილი.
5.2.10 სოფელ ...... საკრებულოს 1991-1992 და 2007 წლის საკომლო წიგნები, გადასახადის გადამხდელთა აღრიცხვის დოკუმენტები და მიწის განაწილების სიები გურიის რეგიონულ არქივში არ ინახება.
5.2.11 შედეგად, ა.ლ–ძის გარდაცვალების შემდგომ, უძრავი ქონება, მდებარე: ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი, სოფელი ......., ს/კ. .........., 22.01.2018წ. აღირიცხა ი.ლ–ძის საკუთრებაში. საკუთრების უფლების აღრიცხვის საფუძველი იყო საარქივო ცნობა N48/192393, დამოწმების თარიღი 05.12.2017წ. სსიპ გურიის ეროვნული არქივის მიერ.
5.2.12 დ.ლ–ძის მეუღლე არის მ.კ–ძე, ხოლო მათი შვილია ა.ლ–ძე.
5.2.13 დ.ლ–ძე მამის - ა.ლ–ძის გარდაცვალებამდე ფლობდა მამისეულ ქონებას, ხოლო მამის გარდაცვალებიდან 6 თვეში დაეუფლა სამკვიდროს.
5.3 სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ. რედ) 122-125-ე მუხლების შესაბამისად, თანასაკუთრების უფლებით გადანაწილდა იმ პირებზე, რომელიც იმ პერიოდისთვის კომლის წევრები იყვნენ. ამ დროიდან, ეს ქონება აღარ წარმოადგენდა კომლის ქონებას და გახდა იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომლებიც კომლის წევრებს წარმოადგენდნენ;
5.4 სააპელაციო პალატამ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე დაყრდნობით განმარტა, რომ საქართველოში საკოლმეურნეო კომლი 1993 წლამდე არსებობდა. საკოლმეურნეო კომლის ერთ-ერთი და ძირითადი დამახასიათებელი ნიშანი იყო კომლის ყველა შრომისუნარიანი და სრულწლოვანი წევრის კოლმეურნეობის წევრობა, პირადი შრომით-საკოლმეურნეო წარმოებაში და კომლის დამხმარე მეურნეობაში მონაწილეობის სავალდებულო ხასიათი. საკოლმეურნეო კომლის წევრები დამხმარე მეურნეობას კომლისათვის განკუთვნილ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე საერთო ძალებით აწარმოებდნენ და ამ კომლის ქონების თანამესაკუთრეებად გვევლინებოდნენ. თუ ოჯახში კოლმეურნეობის არც ერთი წევრი არ რჩებოდა, საკოლმეურნეო კომლი ისპობოდა და მუშა-მოსამსახურის ოჯახი იქმნებოდა, ხოლო დამხმარე მეურნეობის ადგილს მუშა-მოსამსახურის მეურნეობა იკავებდა. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის) 122-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება კომლის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა. აღნიშნული კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად კი, კომლის ყველა წევრს, მათ შორის არასრულწლოვანსა და
შრომისუუნაროსაც, თანაბარი წილი ეკუთვნოდა. 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ წარმოადგენს კომლის ქონებას და არის იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომლებიც კომლის წევრებს წარმოადგენენ. აღნიშნულ ქონებაზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი
5.5 სააპელაციო პალატამ, მოსარჩელის მიერ მამის სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით დაუფლება, დადგენილად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომაზე დაკითხული მოწმეების ჩვენებებით, რომელთა განმარტებებიდანაც დასტურდება ის გარემოება, რომ დ.ლ–ძე, მამის გარდაცვალებიდან მალევე ჩამოვიდა საქართველოში და იმყოფებოდა სადავო სახლში, მან გაიღო მამის დაკრძალვისა და ორმოცის ხარჯები, ამასთან, ხშირად ჩამოდიოდა და ცხოვრობდა სადავო სახლში, მამის მიერვე გაყოფილი სადავო სახლის ნაწილში.
5.6 ამასთან, ამავე მოწმეების ჩვენებებით დასტურდება ის გარემოება, რომ სადავო სახლში ბაბუის გარდაცვალებიდან ცხოვრობდა და დღემდე ცხოვრობს დ.ლ–ძის შვილი - ა.ლ–ძე. ამდენად, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ დ.ლ–ძე, მამის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში, ფაქტობრივი ფლობის გზით დაუეფლა მამის დანაშთ სამკვიდრო ქონებას. შესაბამისად, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ დასტურდება დ.ლ–ძის მიერ, მამის ა.ლ–ძის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის ვადაში სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით დაუფლების ფაქტი, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული წარმოადგენს, სამოქალაქო კოდექსის 1371-ე, 1421-ე და 1433-ე მუხლების შესაბამისად, მამის ა.ლ–ძის დანაშთი სამკვიდრო ქონების მის კუთვნილ - ½ ნაწილზე მისი თანასაკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველს, რაც შეადგენს სადავო ქონების ¼ ნაწილს. შესაბამისად, ამ ნაწილში უძრავ ქონებაზე ი.ლ–ძის საკუთრების აღრიცხვა არასწორია. აღნიშნული კი დ.ლ–ძის სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველია;
6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:
6.1 ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ი.ლ–ძემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
6.2 კასატორის განმარტებით, სასამართლომ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე მტკიცებულებებად არასწორად მიიჩნია მოწმეთა ჩვენებები. მოწმეთა ჩვენებები ურთიერთსაწინააღმდეგოა.
6.3 კასატორის განმარტებით, სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ გაცემული საინფორმაციო ბარათით ირკვევა, რომ მოსარჩელე საქართველოში არ ცხოვრობდა, აღნიშნულის გამო ის და მისი ოჯახი მოხსნილი იქნენ მითითებული მისამართიდან.
6.4 კასატორის განმარტებით, დ.ლ–ძეს ფაქტობრივი ფლობით რომ მიეღო სამკვიდრო, მაშინ სასამართლოში დავას არ წამოიწყებდა. ის გარემოება, რომ იგი მამის გასვენებაში ჩამოვიდა არ ნიშნავს, საკუთრების ფლობის ფაქტს.
7. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი:
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 27 ივნისის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნას წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:
8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
9. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
10. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (შდრ: №ას-1172-2021, 10.06. 2022,პ.14). 11. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს ვალდებულებაა, მიუხედავად იმისა, ედავებიან თუ არა ამ შეფასებას მხარეები. ეს იმას ნიშნავს, რომ არც სააპელაციო და არც საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი სააპელაციო თუ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ისინი ამოწმებენ გადაწყვეტილებას მატერიალურსამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების თვალსაზრისით. ერთ-ერთ საქმეზე, საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ სამართლებრივი ნორმის მოძიება და მისადაგება სასამართლოს პრეროგატივაა და შესაბამისად, სასამართლოს სრული უფლებამოსილება გააჩნდა დადგენილ ფაქტობრივ საფუძვლებზე დაყრდნობით, თავისი შეხედულებისამებრ განეხორციელებინა მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის სამართლებრივი კვალიფიკაცია (იხ. სუსგ. საქმე №ას-1032-2025 16.10.2025წ.).
12. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე დ.ლ–ძემ სარჩელი აღძრა უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით, კერძოდ, მისი მოთხოვნაა დ.ლ–ძე ცნობილ იქნეს თანამესაკუთრედ, ი.ლ–ძის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების (ს.კ. 27.04.48.309) ½ ნაწილზე. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის თანახმად, დ.ლ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; დ.ლ–ძე ცნობილ იქნა თანამესაკუთრედ ი.ლ–ძის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების (ს/კ.: .........) ¼ ნაწილში (მამისგან მემკვიდრეობით მიღებული სამკვიდრო ქონება).
13. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის N949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის N29 დეკრეტის საფუძველზე, 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის N48 დადგენილებით საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბარე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოდ გადადიოდა მათ კერძო საკუთრებაში. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის N128 დადგენილების მეორე პუნქტით კი, დადგინდა, რომ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთები უნდა გაცემულიყო1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით (იხ. სუსგ. საქმე №ას-211-203-2013, 03 ივნისი, 2013 წ.).
14. როგორც უკვე აღინიშნა ახალ ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლით კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ წარმოადგენს კომლის ქონებას და არის იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომლებიც კომლის წევრებს წარმოადგენენ. აღნიშნულ ქონებაზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი“ (იხ. სუსგ. საქმე №ას-1778-1756-2011, 29.06.2012წ).
15. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1993 წლისათვის კომლის წევრები იყვნენ აწ.გარდაცვლილი ა.ლ–ძე და ი.ლ–ძე. შესაბამისად, 1993 წლიდან მათ, როგორც კომლის წევრებს, ეკუთვნოდათ თანაბარი წილი კომლის ქონებიდან. ეს ქონება წარმოადგენდა საკოლმეურნეო კომლის ქონებას, მაგრამ ვინაიდან ზემოაღნიშნული ნორმატიული აქტების საფუძველზე, საკოლმეურნეო კომლის გაუქმების შემდეგ, იგი წარმოადგენს კომლის წევრთა თანასაკუთრებას. სადავო უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში კი რეგისტრირებული არ არის, მაშასადამე 1993 წლიდან ეს უძრავი ქონება - მდებარე ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი, სოფელი ........, ს/კ .........., წარმოადგენდა ა.ლ–ძისა და ი.ლ–ძის საერთო საკუთრებას თანაბარ წილში - თითოეულს ½ ნაწილი; საკასაციო პალატა მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ ზემოთ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებასთან დაკავშირებით კასატორს შედავება არ წარმოუდგენია.
16. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის ძირითადი საკასაციო პრეტენზია ემყარება იმას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, ამასთან, სასამართლომ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე მტკიცებულებებად არასწორად მიიჩნია მოწმეთა ჩვენებები.
17. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მემკვიდრეობა წარმოადგენს საკუთრების შეძენის ერთ-ერთ საფუძველს. „მემკვიდრეობის კონსტიტუციური უფლება წარმოადგენს ძირითადი უფლების სახით რეგლამენტირებული თავისუფლების გარანტიის განუყოფელ შემადგენელ ნაწილს. მემკვიდრეობის უფლება პიროვნული თავისუფლების უზრუნველყოფის მნიშვნელოვანი ასპექტია. ამასთანავე მემკვიდრეობა საკუთრების შეძენის ან მისი განკარგვის ერთ-ერთი ფორმაა.“ ( შდრ: საქართველოს კონსტიტუციის კომენტარი, თავი მეორე, ადამიანის ძირითადი უფლებანი და თავისუფლებანი, თბ., 2013, გვ. 212.
18. საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის თანახმად, საკუთრების შეძენა, მისი განკარგვა და მემკვიდრეობით მიღება კონსტიტუციის გარანტირებული უფლებაა. საკუთრების კონსტიტუციურ-სამართლებრივი გარანტია მოიცავს ისეთი საკანონმდებლო ბაზის შექმნის ვალდებულებას, რომელიც უზრუნველყოფს საკუთრების უფლების პრაქტიკულ რეალიზებას და შესაძლებელს გახდის საკუთრების შეძენის გზით ქონების დაგროვებას. (შდრ: საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება საქმეზე №3/1/512).
19. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონის თანახმად, სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრება ხდება მისი გახსნის მომენტიდან (სსკ-ის 1433-ე მუხლი), მაგრამ სამკვიდროს გახსნის შედეგად მემკვიდრეობის მიღებისათვის მხოლოდ მემკვიდრეობის უფლების ქონა საკმარისი არ არის ანუ მხოლოდ უფლების არსებობა არ წარმოშობს იურიდიულ შედეგს. აღნიშნული უფლების სარეალიზაციოდ აუცილებელია კონკრეტული მოქმედების განხორციელება - მემკვიდრეობის მიღება. სამკვიდროს მიღების უფლების განხორციელება შეიძლება მოხდეს, როგორც ნების პირდაპირი გამოვლენის საფუძველზე, როდესაც მემკვიდრე სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ, ისე კონკლუდენტური (ფაქტობრივი) მოქმედებებით, კერძოდ, როცა მემკვიდრე შეუდგა სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, რაც ადასტურებს მემკვიდრის სურვილს სამკვიდროს მიღების თაობაზე. ორივე ხერხით სამკვიდროს მიღება ერთი და იმავე შედეგის წარმომქმნელია და იურიდიულად რომელიმე მათგანს პრიორიტეტული მნიშვნელობა არ ენიჭება. განსხვავება მხოლოდ იმაშია, რომ სანოტარო ორგანოში მიმართვას ადასტურებს წერილობითი განცხადება. რაც შეეხება სამკვიდროს ფაქტობრივ ფლობას, იგი მემკვიდრის სხვადასხვა მოქმედებით შეიძლება დადგინდეს, თუმცა ნებისმიერი ამ მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება (სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა, რომლისთვისაც, ჩვეულებრივ, აუცილებელია ნების ნამდვილობა). მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვაც, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა) (იხ. სუსგ. საქმე N1304-2019 7.04.2020წ., Nას-1271-2024 26.09. 2025წ.).
20. მოსარჩელის მიერ, სამკვიდროს გახსნის დღიდან ექვსი თვის განმავლობაში, სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლების გზით მიღების ფაქტის საწინააღმდეგოდ კასატორის შედავებასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დროს განმსაზღვრელია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე კომპონენტები - სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისკენ მიმართული ნება და ამგვარი ნების მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში გამოვლენა. ნებელობითი მოქმედება უნდა იყოს იმგვარი, რომ ცალსახად დგინდებოდეს მისი გადაწყვეტილება, თავისად მიიჩნიოს მამკვიდრებლის დანაშთი ქონება და დაეპატრონოს მას, როგორც საკუთარს. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი. მემკვიდრის ყველა მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლება (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვა, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა) (შდრ. სუსგ №ას-203-193-2016, 02.06.2016წ; №ას-1172-1127-2016, 31.03.2017წ; №ას-283-268-2017, 07.07.2017წ; №ას-207-2019, 24.12.2020წ; №ას-655-2022, 28.04.2023წ; №ას-774-2021, 26.12.2023წ ).
21. იმისათვის, რომ დადგენილად მივიჩნიოთ მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი, აუცილებელია მემკვიდრემ მიუთითოს იმ გარემოებების არსებობაზე, რომლებიც მოწმობენ მის მიერ სამკვიდროს დაუფლებას ან მართვას და წარმოადგინოს ამ გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები. სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.
22. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას მოწმეთა ჩვენებების ურთიერთწინააღმდეგობის კუთხით და განმარტავს, რომ საქმეზე გამოკითხულმა მოწმეებმა, ნ.ლ–ძემ (იხ. მოწმის ჩვენება, 09.07.2020წ. სხდომის ოქმი, ტ. I, ს.ფ. 87-93, 16:58-17:20სთ.) და ნ.ხ–მა (იხ. მოწმის ჩვენება, 28.07.2020წ. სხდომის ოქმი, ტ. I, ს.ფ.103-113, 15:36-16:01სთ.), ცალსახად, ერთმნიშვნელოვნად და გასაგებად გადმოსცეს და დაადასტურეს ის გარემოება, რომ დ.ლ–ძე, მამის გარდაცვალებიდან მალევე ჩამოვიდა საქართველოში და იმყოფებოდა სადავო სახლში, მან გაიღო მამის დაკრძალვისა და ორმოცის ხარჯები, ამასთან, ხშირად ჩამოდიოდა და ცხოვრობდა სადავო სახლში, მამის მიერვე გაყოფილი სადავო სახლის ნაწილში. ამასთან, ამავე მოწმეების ჩვენებებით დასტურდება ის გარემოება, რომ სადავო სახლში ბაბუის გარდაცვალებიდან ცხოვრობდა და დღემდე ცხოვრობს დ.ლ–ძის შვილი - ა.ლ–ძე. ამდენად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ სწორად დაადგინა გარემოება, რომ დ.ლ–ძე, მამის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში, ფაქტობრივი ფლობის გზით დაეუფლა მამის დანაშთ სამკვიდრო ქონებას.
23. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო პალატის მოსაზრებით, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ დასტურდება დ.ლ–ძის მიერ, მამის ა.ლ–ძის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის ვადაში სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით დაუფლების ფაქტი, აღნიშნული წარმოადგენს, სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე (სამკვიდროს იღებს მემკვიდრე, იქნება იგი კანონით თუ ანდერძით მემკვიდრე; მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო; თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი; თუ ერთ-ერთი მემკვიდრე სამკვიდროდან წილის მიღებაზე უარს იტყვის სხვა მემკვიდრის სასარგებლოდ, ასეთი მოქმედება ჩაითვლება სამკვიდროს მიღებად) და 1433-ე (მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან) მუხლების შესაბამისად, მამის ა.ლ–ძის დანაშთი სამკვიდრო ქონების მის კუთვნილ - ½ ნაწილზე მისი თანასაკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველს, რაც შეადგენს სადავო ქონების ¼ ნაწილს.
24. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
25. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის. 26. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.
27. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
28. პროცესის ხარჯები:
სსსკ-ის 401-ე მუხლის, მე-4 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორს, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გ.მ–ძის მიერ, საკასაციო საჩივარზე, სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 332.50 ლარის 70 % - 232,75 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
ი.ლ–ძის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად; კასატორს, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს გ.მ–ძის მიერ, საკასაციო საჩივარზე, სახელმწიფო ბაჟის სახით, სს „საქართველოს ბანკში“, 2024 წლის 25 ივნისს, საგადასახადო დავალებით N22510245483 გადახდილი 332,50 ლარის 70% - 232,75 ლარი.3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე თეა ძიმისტარაშვილი
მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე
არჩილ კოჭლამაზაშვილი
