საქმე №ას-10-2025 6 მარტი, 2026 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ხ.ხ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი.ხ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 22 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების სრულად გაუქმება

დავის საგანი – მოპასუხეების თანასაკუთრებად რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე არსებული გრუნტის გზით სარგებლობის უფლების დადგენა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა

1.1. ი.ხ–მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა.ს-ზ–ეს, ა.მ–ის, დ.მ–ძის, დ.მ–ძის, ე.ნ–ვის, ვ.ს–ვის, ზ.კ––ძის, თ.წ–ძის, ი.შ–ას, ი.მ–ძის, მ.მ–ძის, ხ.ხ–ძის, ნ.ი–ვას, რ.ა–ას, ს.შ–ვის, ტ.ნ–ის, ფ.კ–ძის, შ.ნ–ვის, ჩ.შ–ვსა და ჯ.ფ–ას, მიმართ, მოპასუხეების თანასაკუთრებად რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე არსებული გრუნტის გზით სარგებლობის უფლების დადგენის თაობაზე.

2. სარჩელის საფუძვლები

2.1. სარჩელის თანახმად, ი.ხ–ი თავის მეუღლესთან და არასრულწლოვან შვილებთან ერთად მშობლების სახლში ცხოვრობდა. დამოუკიდებელი საცხოვრებელი სახლის აშენების მიზნით, მოსარჩელემ შეიძინა N....... მიწის ნაკვეთი, რომელიც ყიდვამდე ნახა და მოიწონა, რადგან ნაკვეთს ორი მხრიდან გრუნტის გზა ესაზღვრებოდა და მასთან მისვლა დაუბრკოლებლად იქნებოდა შესაძლებელი.

2.2. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ N........ მიწის ნაკვეთთან მიმავალი სხვა გზა, გარდა არსებული გრუნტის გზისა, არ არსებობდა. მოსარჩელემ ასევე განმარტა, რომ მოსარჩელის მიწის ნაკვეთამდე მიმავალი გზით სარგებლობის უფლების გარეშე ადმინისტრაციული ორგანო მოსარჩელეს სახლის მშენებლობის ნებართვას არ აძლევდა, რის გამოც მოსარჩელე თავისი საკუთრებით ვერ სარგებლობდა.

3. მოპასუხის პოზიცია

3.1. მოპასუხეთაგან შესაგებელი მხოლოდ ხ.ხ–ძემ წარმოადგინა, რომელმაც სარჩელი არ ცნო და მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო რადგან მოპასუხე არ ეთანხმებოდა მისი საკუთრების უფლების შეზღუდვას.

3.2. საქმის განხილვაზე გამოცხადებულმა ი.მ–ძემ და დ.მ–ძემ სარჩელი ცნეს და მიიჩნიეს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილებულიყო, რადგან სადავო მისამართზე არსებული გრუნტის გზა, რომლით სარგებლობის უფლებასაც მოსარჩელე ითხოვს, არანაირ შემხებლობაში არ არის მოპასუხეების საკუთრებად რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთებთან და შესაბამისად სარჩელის დაკმაყოფილებით მოპასუხეებს თავიანთი საკუთრებით სარგებლობაში ხელი არ ეშლებოდათ. დ.მ–ძემ განმარტა, რომ სახლის მშენებლობისას მასაც დასჭირდა ამავე გრუნტის გზით სარგებლობის უფლება, თუმცა, იმ დროს სადავო გზა სერვიტუტით იყო დატვირთული, რის გამოც მოპასუხეს გზით სარგებლობის უფლების დადგენა არ მოუწია.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 15 თებერვლის გადაწყვეტილებით, ი.ხ–ის სარჩელი საჯარო რეესტრში N........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე არსებული გრუნტის გზით სარგებლობის უფლების დადგენის თაობაზე დაკმაყოფილდა. ი.ხ–ის კუთვნილი N........ მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენებისთვის საჯარო გზასთან კავშირის უზრუნველყოფის მიზნით, ი.ხ–ს მიეცა აუცილებელი სატრანსპორტო და საფეხმავლო გზით სარგებლობის უფლება მოპასუხეების თანასაკუთრებად საჯარო რეესტრში N.......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე შპს „გ–ი ...“-ის 2022 წლის 4 მარტის საკადასტრო აგეგმვითი/აზომვითი ნახაზის შესაბამისად, იმავე ადგილზე, სადაც უკვე არსებობდა საავტომობილო გრუნტის გზა. მოსარჩელეს უარი ეთქვა გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად გადაცემაზე.

4.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 15 თებერვლის გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა ხ.ხ–ძემ.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 22 ოქტომბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელი დარჩა.

5.2. სააპელაციო პალატამ მოიხმო სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლი და განმარტა, რომ მესაკუთრემ უნდა ითმინოს თავისი უძრავი ნივთის დატვირთვა მეზობლის ინტერესებისათვის. აღნიშნული მუხლის დანაწესი გულისხმობს ნივთის ასეთი უფლებით დატვირთვას მხოლოდ განსაკუთრებული აუცილებლობის შემთხვევაში, ანუ ობიექტური გარემოება (სხვა გზის არ არსებობა, რაც ნივთის ჯეროვანი გამოყენების საშუალებას არ იძლევა და ამით ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა მცირდება ან საერთოდ იკარგება) წარმოშობს სხვისი ნივთით სარგებლობის აუცილებლობას. ამ გარემოებების არსებობა ყველა კონკრეტულ დავასთან დაკავშირებით სარწმუნოდ უნდა იქნეს დადგენილი.

5.3. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, მასზედ, რომ მოსარჩელემ დაადასტურა სხვისი საკუთრების უფლების კანონისმიერი ბოჭვის განსაზღვრული პირობების არსებობა, კერძოდ, ექსპერტიზის დასკვნითა და ამ ექსპერტიზის დასკვნის შემადგენელი ორთოფოტოთი დადასტურდა, რომ სადავო მისამართზე უკვე არსებული გრუნტის გზა მოსარჩელის საკუთრებამდე მისასვლელი ერთადერთი გზაა.

5.4. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენდა იმ გარემოების დადასტურება, რომ მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას საჯარო გზასთან დასაკავშირებლად უალტერნატივოდ ესაჭიროებოდა მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებული ქონების გამოყენება. აღნიშნულის სამტკიცებლად მხარემ წარადგინა ექსპერტიზის დასკვნა, ასევე, შპს „გ–ი ...“-ის მიერ 2022 წლის 4 მარტს შესრულებული საკადასტრო აგეგმვითი/აზომვითი ნახაზი და მისი დანართი, რომელთა კვლევის შედეგადაც დადგინდა, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე მოხვედრა, მოპასუხეთა ნაკვეთით სარგებლობის გარეშე, შეუძლებელია. აღნიშნულის გათვალისწინებით კი, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და განვითარებულ სამართლებრივ მსჯელობას და მიიჩნია, რომ აპელანტს არ წარმოუდგენია იმგვარი სააპელაციო საჩივარი, რომელიც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძველს შექმნიდა.

5.5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრის წარდგენის გზით, გაასაჩივრა ხ.ხ–ძემ.

6. საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები

6.1. კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებასა და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

6.2. კასატორის განმარტებით, გასაჩივრებული განჩინება არ ეფუძნება საქმის მასალების ყოველმხრივ და ობიექტურ კვლევას, რადგან არასწორია დასკვნა იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელეს სადავო გზით სარგებლობა უალტერნატივოდ ესაჭიროებოდა.

6.3. კასატორი მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეს მშენებლობაში ხელი არ ეშლებოდა და უკანონოდ შეეცადა მისი წილი საკუთრების მითვისებას. კასატორი აცხადებს, რომ მან სადავო მიწა აუქციონის წესით იყიდა და იმავეს გაკეთება მოსარჩელესაც შეეძლო. კასატორი ეწინააღმდეგება მის საკუთრებაზე სერვიტუტის დადგენას ან ითხოვს მოსარჩელეს სერვიტუტი დაუდგინდეს მის მიერ, სააპელაციო სასამართლოსთვის შეთავაზებული, წესით.

6.4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 7 თებერვლის განჩინებით, ხ.ხ–ძის საკასაციო საჩივარი, მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

7. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

10. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). შესაბამისად, საკასაციო პალატა დადგენილად მიიჩნევს სააპელაციო პალატის მიერ საქმეზე დადგენილად ცნობილ გარემოებებს.

12. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს შეფასების საგანს სამეზობლო სამართლიდან გამომდინარე მოთხოვნის - აუცილებელი გზის უფლების დადგენის წინაპირობების არსებობა წარმოადგენს. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის წარმოშობილი სადავო სამართალურთიერთობა სანივთო სამართლიდან გამომდინარეობს. მოსარჩელე მოითხოვს აუცილებელი გზის უფლების დადგენას, შესაბამისად, მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლის პირველი ნაწილი წარმოადგენს.

13. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული საკუთრების უფლება არ არის აბსოლუტური უფლება და მესაკუთრის უფლებები – ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით) ისე, რომ არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, შეიძლება შეიზღუდოს კანონით ან ხელშეკრულებით. საკუთრების უფლების შეზღუდვის ერთ-ერთი შემთხვევა რეგლამენტირებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ მიწის ნაკვეთს არა აქვს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მეზობელს მოსთხოვოს, რომ მან ითმინოს მისი მიწის ნაკვეთის გამოყენება ამგვარი აუცილებელი კავშირის უზრუნველსაყოფად. იმ მეზობლებს, რომელთა ნაკვეთზედაც გადის აუცილებელი გზა ან გაყვანილობა, უნდა მიეცეთ შესაბამისი კომპენსაცია, რომელიც, მხარეთა შეთანხმებით, შეიძლება ერთჯერადი გადახდით გამოიხატოს. შესაბამისად, 180-ე მუხლი წარმოადგენს საკუთრებით თავისუფალი სარგებლობის უფლებით დაცულ სფეროში ჩარევის ლეგიტიმურ საფუძველს და გამართლებულია სხვა მესაკუთრის აუცილებელი საჭიროებით (სხვა გზის არარსებობა, რაც ნივთის ჯეროვანი გამოყენების საშუალებას არ იძლევა და ამით ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა მცირდება ან საერთოდ იკარგება). ამასთანავე, უფლებათა კონკურენციის საკითხი კანონმდებლობით მოწესრიგებულია იმგვარად, რომ მესაკუთრეს, რომლის ნივთთან კავშირიც სხვა მესაკუთრის ინტერესებიდან გამომდინარე ეზღუდება, მიეცემა კომპენსაცია, რაც უფლებაში ჩარევის ადეკვატური საშუალება უნდა იყოს.

14. სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით წესრიგდება სამეზობლო თმენის ვალდებულება, რაც წარმოადგენს საკუთრების კანონისმიერი ბოჭვის სამართლებრივ მექანიზმს. ამ ნორმით გათვალისწინებული ბოჭვის უფლების ამ ხარისხით გამოყენება განპირობებული უნდა იყოს ისეთი ობიექტური ფაქტორებით, რომლის არსებობის შემთხვევაში პრაქტიკულად შეუძლებელია მესაკუთრის მიერ თავის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება, მეზობელი მიწის ნაკვეთით სარგებლობის გარეშე. მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება ნიშნავს საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან აუცილებელი კავშირის არსებობას. ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ამ კავშირის არსებობა არ არის დამოკიდებული სუბიექტური მიზანშეწონილობასა და არჩევანზე, არამედ ობიექტურად არსებულ ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც უთითებენ აუცილებელ, უალტერნატივო კავშირზე საჯარო გზებთან და ა.შ.

15. სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით სხვისი საკუთრებით სარგებლობის უფლება წარმოადგენს საკუთრებით სარგებლობის უფლების შეზღუდვის კანონისმიერ (არასახელშეკრულებო) უფლებას მეზობელი მესაკუთრის თანხმობის მიუხედავად. ამასთან, მეზობელი მიწის ნაკვეთის გამოყენება სხვა მიწის ნაკვეთის სასარგებლოდ შესაძლებელია სახელშეკრულებო ურთიერთობის საფუძველზეც, ანუ მეზობელი მიწის ნაკვეთის მესაკუთრესთან შეთანხმებითაც (სამოქალაქო კოდექსის 247-ე მუხლი, სერვიტუტი) (სუსგ №ას-1549-2018 25.01.2019წ.) აუცილებელი გზის უფლების რეალიზაციაზე მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე თავის მეზობელს უარს ვერ ეტყვის, სხვა შემთხვევაში კი გადამწყვეტია მხარეთა ურთიერთშეთანხმება (გიორგი რუსიაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, თბილისი, 2018, მუხ. 247, ველი 5); (შდრ. სუსგ.-ებები: №ას-1108-1312-05, 18.07.2006წ.; №1416-1548-04 21.04.2005წ.; საქმე №ას-45-2021, 22.04.2021წ.).

16. ვინაიდან საკასაციო საჩივარში აშკარად აღრეულია სერვიტუტისა და აუცილებელი გზის ინსტიტუტები, საკასაციო პალატა მნიშვნელოვნად მიიჩნევს საკითხის შინაარსობრივ კვლევამდე გაიმიჯნოს აუცილებელი გზისა და სერვიტუტის შემთხვევები: აუცილებელი გზა ყოველთვის ნაკარნახებია უალტერნატივო აუცილებლობით და დგინდება კანონის საფუძველზე. სერვიტუტი, თავის მხრივ, ყოველთვის მხარეთა ნების საფუძველზე დგინდება, ანუ იქ, სადაც მხარეები თანხმდებიან. აუცილებელი გზის დადგენა სერვიტუტის ფორმითაც არის შესაძლებელი, ამ შემთხვევაში სახეზე უნდა იყოს მხარეთა შეთანხმება. სერვიტუტის დადგენა აუცილებლობიდან არ გამომდინარეობს, ის ნებისმიერ შემთხვევაში შესაძლებელია წარმოშვას. იქ, სადაც მხარეთა ნება გამორიცხულია, კანონი ერევა უხეშად და სწორედ კანონისმიერი უფლების დადგენის გზით გვარდება სამართლებრივი კონფლიქტი. აუცილებელი გზის კონსტრუქციით კანონმდებელმა შემოიტანა საკონტროლო მექანიზმი, რომლითაც, გადაუდებელი აუცილებლობის შემთხვევებში შეუძლია, ისარგებლოს იზოლირებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრემ, მიწის ნაკვეთის აუცილებელ კომუნიკაციებთან კავშირის უზრუნველსაყოფად (თამარ ზარანდია, სანივთო სამართალი, გამომცემლობა „მერიდიანი“, მეორე შევსებული გამოცემა, 2019წ., გვ. 281). ამდენად, აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლება - ესაა კანონით დადგენილი საკუთრების უფლების შეზღუდვა (ე. წ. „აუცილებელი გზის სერვიტუტი“, „servitus necessaria“) და იგი წარმოიშობა მოთხოვნის საფუძველზე, რომელიც არის ცალმხრივი აღმჭურველი ნების გამოვლენა (ლევან თოთლაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II, თბილისი, 2018წ., მუხ.180, ველი 1) (იხ. სუსგ საქმე №ას-1147-2021, 31 მარტი, 2023 წელი). წინამდებარე საქმეზე მოსარჩელის მოთხოვნაა აუცილებელი გზის დადგენა, შესაბამისად, კასატორის შედავება სერვიტუტის უფლებაზე, მისი დადგენის/არდადგენის შესაძლებლობასა და სხვა პირობებზე არარელევანტურია.

17. საქართველოს უზენაესი სასამართლო მიუთითებს, რომ აუცილებელი გზის უფლების თაობაზე სარჩელი ფორმალურად გამართულია, თუკი მოსარჩელე მიუთითებს ნორმით განსაზღვრულ ყველა წინაპირობაზე: ის უნდა წარმოადგენდეს მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს; მიწის ნაკვეთს არ უნდა გააჩნდეს ჯეროვანი კავშირი საჯარო გზასთან; მეზობელი ნაკვეთის აუცილებელ გზის გამოყენება განპირობებული უნდა იყოს ნივთის ფაქტობრივი მდებარეობითა და ფუნქციური დანიშნულებისამებრ გამოყენებით; მეზობელი მიწის ნაკვეთი უნდა იყოს მიზნის მიღწევის ერთადერთი პროპორციული საშუალება. იმის მიხედვით, თუ ჩამოთვლილთაგან რომელ ფაქტებს შეედავება მეზობელი ნაკვეთის მესაკუთრე, განისაზღვრება მტკიცების საგანი (სადავო ფაქტები) და შედავებათა პროცესუალური ხასიათიდან გამომდინარე, მხარეთა შორის ნაწილდება მტკიცების ტვირთი.

18. საქმეზე უდავო გარემოებადაა მიჩნეული, რომ მოსარჩელის სახელზე რიცხულ N N..........ს/კ რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთს აუცილებელი კავშირი საჯარო გზასთან არ გააჩნია. თუმცა დავას იწვევს ის საკითხი მოპასუხის მიწის ნაკვეთის გამოყენება მოსარჩელის ქონებით სარგებლობის ერთადერთ და საუკეთესო საშუალებას წარმოადგენს თუ არა.

19. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62).

20. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ადასტუროს სხვისი საკუთრების უფლების კანონისმიერი ბოჭვის სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით განსაზღვრული პირობების არსებობა (შდრ. სუსგ №ას-367-2021, 15.10.2021წ.; №ას-828-2020, 18.12.2020წ.; საქმე №ას-258-2019 30.10.2023წ.).

21. მოპასუხის შედავების მიხედვით, მოსარჩელეს მის საკუთრებაში არსებულ ნაკვეთში დაუბრკოლებლად შეუძლია ააშენოს და ააშენა კიდეც სახლი, რის გამოც არ არსებობს მის თანასაკუთრებაში რეგისტრირებულ ნაკვეთზე კანონისმიერი ბოჭვის დადგენის აუცილებლობა. მისივე მტკიცებით, ან არ უნდა მოხდეს მისი წილი ნაკვეთის უფლებრივი დატვირთვა ან უნდა მოხდეს მის მიერ სააპელაციო სასამართლოში შეთავაზებული პირობებით. აღნიშნულ მსჯელობას საკასაციო პალატა არ იზიარებს და განმარტავს, რომ განსახილველ საქმეზე წარმოდგენილ იქნა ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2022 წლის 13 მაისის N003052322 ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის თანახმად, N......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთთან მისასვლელი საავტომობილო და საფეხმავლო გზა შესაძლებელია მოეწყოს N........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის გავლით (იხილეთ დანართი N2-ზე ლურჯი ფერით ნაჩვენები მიმართულება) სადაც დღეის მდგომარეობით უკვე არსებობს გრუნტის გზა. ექსპერტიზის დასკვნის კვლევითი ნაწილის თანახმად, გამოსაკვლევი ობიექტის შესწავლის შედეგად დადგინდა, რომ N........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთში მოხვედრა ფაქტობრივი მდგომარეობით ისე, რომ არ გადაიკვეთოს მის მოსაზღვრედ არსებული რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთები შეუძლებელია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკვლევ მიწის ნაკვეთს დღეს არსებული ფაქტობრივი მდგომარეობით მისასვლელი გზა არ გააჩნია. ასევე აღინიშნა, რომ საკვლევ მიწის ნაკვეთს (ს/კ N.........) ორი მხრიდან ესაზღვრება N.......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთი, რომლის ძირითად ნაწილს წარმოადგენს გრუნტის გზა (იხ. ტ.1, ს.ფ. 19-27).

22. გარდა ექსპერტიზის დასკვნისა, საქმეზე წარმოდგენილია შპს „გ–ი ..“-ის მიერ 2022 წლის 4 მარტს შესრულებული საკადასტრო აგეგმვითი/აზომვითი ნახაზი და მისი დანართი, რომლითაც დგინდება, რომ სადავო გზა - კერძოდ, N...... მიწის ნაკვეთიდან 528მ² მიწის ნაკვეთი, რომელიც სადავო მისამართზე მდებარე გრუნტის გზას წარმოადგენს - დატვირთული იყო სერვიტუტით (იხ. ტ.1, ს.ფ. 17-18). საქმეზე აგრეთვე, წარმოდგენილია ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტრანსპორტისა და ურბანული განვითარების სააგენტოს 2022 წლის 1 აპრილის N16-01220911231 წერილი, რომლის თანახმად, N...... მიწის ნაკვეთზე სახლის მშენებლობისთვის ერთ-ერთი აუცილებელი პირობა ამ ნაკვეთთან მისასვლელი სამანქანო გზის არსებობაა (იხ. ტ.1, ს. ფ. 32).

23. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მას შემდეგ რაც მოსარჩელემ მიუთითა და დაადასტურა სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობა და სასამართლოს წარუდგინა ექსპერტიზის დასკვნა, საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოპასუხეზე გადავიდა. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მიუხედავად იმისა, რომ მოპასუხე შეედავა მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ექსპერტიზის დასკვნას, იგი შემოიფარგლა არათანმიმდევრული ზეპირსიტყვიერი შედავებით, ხოლო ზემოხსენებული ექსპერტიზის დასკვნის საპირისპირო რაიმე მტკიცებულება ან ალტერნატიული ექსპერტიზის დასკვნა, რომელიც გააბათილებდა მოსარჩელის მტკიცებას, წარმოდგენილ დასკვნაზე დაყრდნობით, და სასამართლოს დაარწმუნებდა ალტერნატიული გზის არსებობასა და მის ოპტიმალურობაში, მოპასუხე მხარეს არ წარუდგენია. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელემ წარმატებით დაადასტურა მის მტკიცების ტვირთში შემავალი გარემოებები და სასამართლოს წარუდგინა ექსპერტიზის დასკვნა, რომელმაც მისი მოთხოვნის საფუძვლიანობა - აუცილებელი გზის მოწყობის წინაპირობების არსებობა დაადასტურა.

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორმა მიუთითა რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვთ წარმატების პერსპექტივა. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვის შემთხვევაში, მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

25. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ საქმე №ას-525-2025, 5 ნოემბერი, 2025 წელი, №ას-892-2021, 22 დეკემბერი 2023 წელი; №ას-558-2023, 30 ნოემბერი 2023 წელი).

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საქმის განხილვაზე.

27. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

ხ.ხ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად; ხ.ხ–ძეს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს მის მიერ 01/02/2025წ. №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 150 ლარის 70% – 105 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი