საქმე №ას-171-2025 12 თებერვალი, 2026 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: თეა ძიმისტარაშვილი,

არჩილ კოჭლამაზაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ.ი.ნ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ა–ი, მ.ა–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 16 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ჩუქებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობისა და უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობ

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2009 წლის 20 ნოემბერს გ.ი.ნ–მა მ.ჭ–საგან 15 000 ლარად შეიძინა უძრავი ქონება, მდებარე: ქ.რუსთავი, ქალაქის შემოსასვლელი, მიმდებარე ტერიტორია (ნაკვეთი N321) და აღნიშნული უძრავი ქონება საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღირიცხა გ.ი.ნ–ის სახელზე (უძრავი ქონების ს/კ N........).

2. 2011 წლის 03 აგვისტოს გ.ი.ნ–მა, როგორც მიმნდობმა პირმა, მ.ი–ძეს, როგორც მინდობილ პირს მიანიჭა უფლებამოსილება გაასხვისოს (გაყიდოს) უძრავი ქონება, მდებარე: ქ.რუსთავი, ქალაქის შემოსასვლელი, მიმდებარე ტერიტორია (ნაკვეთი N321), ს/კ N.......... მინდობილობა გაიცა 2 თვის ვადით.

3. 2011 წლის 4 აგვისტოს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, გ.ი.ნ–მა (წარმომადგენელი მ.ი–ძე) გაყიდა, ხოლო მ.მ–ძემ (წარმომადგენელი მ.მ–ძე) იყიდა უძრავი ქონება, მდებარე: ქ.რუსთავი, ქალაქის შემოსასვლელი, მიმდებარე ტერიტორია (ნაკვეთი N...), ს/კ N........ უძრავი ქონების ნასყიდობის ფასად განისაზღვრა 15 000 აშშ დოლარი. უძრავი ქონება საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღირიცხა მ.მ–ძის სახელზე. გ.ი.ნ–ს უძრავი ნივთის ნასყიდობის თანხა არ გადასცემია.

4. 2015 წლის 09 იანვარს მ.მ–ძემ მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე: ქ.რუსთავი, ქალაქის შემოსასვლელი, მიმდებარე ტერიტორია (ნაკვეთი N3..), ს/კ N ......) აჩუქა მ.ი–ძეს. აღნიშნული უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღირიცხა მ.ი–ძის სახელზე.

5. მ.ი–ძე 2015 წლის 19 მაისს დაქორწინდა ჯ.ა–ზე და ქორწინების მოწმობის თანახმად ცოლის გვარად განისაზღვრა ა. აგრეთვე, მ.მ–ძე გადავიდა დედის გვარზე და მისი ამჟამინდელი გვარია ა.

6. სასარჩელო მოთხოვნა და საფუძვლები

6.1. გ.ი.ნ–ის წარმომადგენელმა სარჩელი აღძრა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში მოპასუხეების მაია და მ.ა–ების მიმართ და მოითხოვა: ბათილად იქნას ცნობილი მ.ა–ს და მ.მ–ძეს შორის 2011 წლის 04 აგვისტოს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე, მდებარე ქ.რუსთავი, რუსთავის შემოსასვლელი, მიმდებარე ტერიტორია, (ნაკვეთი N 3..) ს/კ N....; ბათილად იქნას ცნობილი მ.ა–ს და მ.მ–ძეს შორის 2015 წლის 09 იანვარს დადებული ჩუქების ხელშეკრულება, უძრავ ქონებაზე, მდებარე ქ.რუსთავი, რუსთავის შემოსასვლელი, მიმდებარე ტერიტორია, (ნაკვეთი N 3..) ს/კ N......; უძრავი ქონების, მდებარე: ქ.რუსთავი, რუსთავის შემოსასვლელი, მიმდებარე ტერიტორია, (ნაკვეთი N 3..) ს/კ N....., მესაკუთრედ ცნობილი იქნეს მოსარჩელე გ.ი.ნ–ი.

6.2. მოსარჩელე გ.ი.ნ–ი, როგორც უხო ქვეყნის მოქალაქე, საქართველოში, ეწევა სხვადასხვა ეკონომიურ საქმიანობას. მოსარჩელეს 2010-2015 წლებში მოპასუხე მ.ა–თან აკავშირებდა ახლო მეგობრული და პარტნიორული ურთიერთობა, რაც დაკავშირებული იყო ურთიერთნდობასა და პატივისცემაზე. მხარეები ფაქტობრივად ერთად ცხოვრობდნენ და ეს ურთიერთობა მათ შორის მოწესრიგებული იყო 02.12.2011წ. ურთიერთშეთანხმების ხელშეკრულებით. მოსარჩელე დაინტერესებული იყო საქართველოში უძრავი ქონების შეძენით, რაშიც ხელშეკრულების მიხედვით უნდა დახმარებოდა მ.ა–ი. მოსარჩელე ხშირად ტოვებდა საქართველოს საზღვრებს, რის გამოც მ.ა–ს უტოვებდა მინდობილობას, რომლითაც ავალებდა სხვა და სხვა მოქმედებების განხორციელებას.

6.3. ერთ-ერთი ასეთი მინდობილობა მოსარჩელის მიერ გაიცა 03.08.2011წ, დამოწმებული ნოტარიუს ე.შ–ის მიერ, რომლითაც მოპასუხე მხარე აღიჭურვა უფლებით გაეყიდა მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. რუსთავში, ქალაქის შემოსასვლელის მიმდებარე ტერიტორია (ნაკვეთი N3..), არასასოფლო - სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი 900 კვ.მ., საკადასტრო კოდი N........ აღნიშნული უფლებამოსილების ფარგლებში 04.08.2011წ. მოპასუხე მ.ა–მა მიწის ნაკვეთი გადააფორმა თავის არასრულწლოვან შვილზე, მოპასუხე მ.მ–ძე, ხოლო 09.01.2015 წელს ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე ქონება აღრიცხა მის პირად საკუთრებად, ისე რომ აღნიშნული მოსარჩელე მხარესთან არ იყო შეთანხმებული.

6.4. მოპასუხე მ.ა–მა გ.ი.ნ–ი ქონების გასხვისებაზე დაიყოლია იმ პირობით, რომ ქონებას ის გაასხვისებდა არა ნაკლებ 15 000 აშშ დოლარად, რა თანხაც მოსარჩელე მხარეს დღემდე არ მიუღია, მიუხედავად მ.ა–ის ყოველდღიური დაპირებისა, რომ ცოტა ედროვებინა თანხის გადახდა მყიდველისთვის, მხარეებს შორის აღნიშნულს მოყვა კონფლიქტი და მ.ა–მა მოსარჩელესთან შეწყვიტა ყოველგვარი ურთიერთობა, ისე რომ არც სადაო ქონების ნასყიდობის ფასი არ გადაუხადა. სადავო ქონების არასრულწლოვან შვილზე გაფორმება და შემდგომ ქონების მისგან ჩუქებით მიღება იყო წმინდა ფიქტიური გარიგება, რაც მიზნად ისახავდა ქონების ხელში ჩაგდებას. ანუ, გარიგების მხარეები არ ისახავდნენ მიზნად რეალური სამართლებრივი შედეგის დადგომას და აღნიშნული გარიგება მხოლოდ მოსაჩვენებლად დაიდო. მ.ა–ის გეგმებში არც ქონების საფასურის გადახდა არ შედიოდა.

6.5. მოპასუხე მ.ა–ის მიერ სადავო უძრავი ქონების გასხვისებასთან დაკავშირებით ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სამმართველოში დაწყებულია გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე, გ.ი.ნ–ის მიმართ მ.ა–ის მიერ განხორციელებული თაღლითობის ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სსკ-ის 180-ე მუხლის მესამე ნაწილის „ბ“ ქ/პუნქტით. სისხლის სამართალწარმოების პროცესში 2018 წლის 17 ოქტომბერს მოსარჩელე გ.ი.ნ–ი ცნობილია დაზარალებულად.

7. მოპასუხის შესაგებელი

7.1. მაია და მ.ა–ებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და შედავება დააფუძნეს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

7.2. გ.ი.ნ–ს და მ.ა–ს (ინასარიძეს) წლების განმავლობაში ჰქონდათ მეგობრული ურთიერთობა და იყვნენ პარტნიორები. მ.ა–ი ეხმარებოდა გ.ი.ნ–ს უძრავი ქონების მოძიება-ყიდვაში. 2011 წლის 2 დეკემბრის ურთიერთშეთანხმების ხელშეკრულებით მხარეები გ.ი.ნ–ი და მ.ა–ი აცხადებენ, რომ ერთმანეთის მიმართ არანაირი ქონებრივი ვალდებულება გააჩნიათ, ხოლო გ.ი.ნ–ი ასევე აცხადებს რომ აქვს ვალდებულება იზრუნოს მ.ა–ის ოჯახზე და ყოველთვიურად გადაუხადოს 5500 ლარი. გ.ი.ნ–ი ნამდვილად აძლევდა მ.ა–ს მინდობილობას, რათა შეეძინა ქონება გ.ი.ნ–ის სახელით. გ.ი.ნ–მა ნამდვილად შეიძინა 2009 წელს ქ.რუსთავში მდებარე 900კვ.მ არასასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი ს/კ N....... 2011 წლის 4 აგვისტოს მ.ა–მა მესაკუთრის გ.ი.ნ–ის თანხმობით და ნებით (მინდობილობა მ.ა–ის (ინასარიძის) სახელზე გ.ი.ნ–ის მიერ გაცემული იყო 2011 წლის 3 აგვისტოს და მოქმედებდა 2 თვის ვადით 2011 წლის 3 ოქტომბრამდის, გაასხვისა აღნიშნული მიწის ნაკვეთი მ.მ–ძეზე. აღნიშნული ხელშეკრულება არ ატარებდა ფორმალურ ხასიათს, ვინაიდან უძრავი ქონების შესყიდვის თანხა გადახდილი იქნა ა.ხ–ის მიერ და მისი სურვილი იყო, რომ უძრავი ქონება აღრიცხულიყო მ.მ–ძის სახელზე, ხოლო მიღებული თანხა განკარგა მ.ა–მა, რაზედაც შეთანხმებული იყო გ.ი.ნ–თან, სწორედ ამ უკანასკნელმა უთხრა გაყიდე მიწის ნაკვეთი და თანხა საკუთარი შეხედულებით მოიხმარეო. მხარეთა (მოსარჩელესა და მოპასუხეს) შორის არსებული შეთანხმების საფუძველზე, მოსარჩელეს მოპასუხისათვის ყოველთვიურად უნდა გადაეხადა 5 500 ლარი. ვინაიდან მოპასუხის მიმართ მოსარჩელეს ერიცხებოდა 4 თვის დავალიანება, მხარეთა ზეპირსიტყვიერი შეთანხმებით გადაწყდა, რომ მიწის ნაკვეთის გასხვისებით მიღებული თანხა უნდა მიეღო მოპასუხეს.

7.3. მოსარჩელის აპელირება სისხლის სამართლის საქმის მასალებზე მოკლებულია ყოველგვარ საფუძველს, ვინაიდან მოთხოვნა ხანდაზმულია 2011 წლის 4 აგვისტოდან გასულია 11 წელზე მეტი.

7.4. გ.ი.ნ–მა თავისი ნებით მისცა მ.ა–ს მინდობილობა, რათა ამ უკანასკნელს გაესხვისებინა ქალაქ რუსთავში მდებარე 900კვ.მ არასასოფლო სამეურნე დანიშნულების მიწის ნაკვეთი ს/კ ...... რწმუნებულებაში არ ყოფილა არანაირი დათქმა თუ ვისზე ან რა პირობებით უნდა მომხდარიყო გ.ი.ნ–ის საკუთრების გასხვისება. ხოლო 2015 წელს უძრავი ქონების აღრიცხვა მ.ა–ის სახელზე ატარებდა დედა - შვილის საერთო ინტერესს, რასაც არანაირი კავშირი არ აქვს მოცემულ დავასთან. მ.მ–ზე ქონების გასხვისებიდან გასული იყო 4 წელი და 2015 წლის 9 იანვრის მდგომარეობით აღნიშნული გარიგება ემსახურებოდა მხოლოდ მ.ა–ის და მ.მ–ძის საერთო ინტერესს, რომელსაც არანაირი კავშირი არ ქვს გ.ი.ნ–თან.

7.5. ვინაიდან 2011 წლის 2 დეკემბერს გ.ი.ნ–ს არანაირი ქონებრივი პრეტენზია არ ქონდა. სარჩელის ინტერესი უკავშირდება, მხოლოდ იმ ფაქტს, რომ მ.ა–ი დაშორდა გ.ი.ნ–ს, არ დაქორწინდა მასზე. გარემოება, რომ გ.ი.ნ–ი ცნობილი იქნა დაზარალებულად 2018 წლის 17 ოქტომბერს, არ ადასტურებს, რომ მ.ა–ს აქვს რაიმე სახის დავალიანება მოსარჩელის მიმართ. გარდა ზემოაღნიშნულისა მოსარჩელემ გ.ი.ნ–მა 2012 წლის 20 თებერვალს მ.ი–ძეს (ა–ს) მისცა რეკომენდაცია, რომელშიც აღნიშნავს, რომ მ. არის ძალიან ერთგული და დასაფასებელი ადამიანი. რეკომენდაციაში არ არის მითითება გაკეთებული რაიმე სახის დავალიანებაზე.

8. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

8.1. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილებით გ.ი.ნ–ის სარჩელი მოპასუხეების მ.ა–ის და მ.ა–ის მიმართ 04.08.2011წ. ნასყიდობის და 09.01.2015წ. ჩუქების ხელშეკრულებების (მდებარე: ქ.რუსთავი, ქალაქის შემოსასვლელი, მიმდებარე ტერიტორია (ნაკვეთი N3..), ს/კ N....... ბათილად ცნობის და უძრავი ნივთის (ს/კ N.......) მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

8.2. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის დავალების შესახებ ხელშეკრულების არსებობა, რომლის მიხედვითაც რწმუნებულს გააჩნდა უფლება საკუთარი შვილის სახელზე აღერიცხა, გაეყიდა მოსარჩელის კუთვნილი სადავო უძრავი ქონება; მიუხედავად ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისა, რწმუნებულს მარწმუნებლისათვის არ გადაუცია ნასყიდობის საფასური; მართალია, შვილისაგან ჩუქების ხელშეკრულების გზით მ.ი–ძემ (გვარის შეცვლის შემდგომ ა–ი) მიიღო საკუთრების უფლება, თუმცა უძრავი ქონების გასხვისების შესახებ გარიგებათა დადების მიზანი ნამდვილად იქნა მიჩნეული, რის გამოც სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

9. სააპელაციო საჩივარი

აღნიშნული გადაწყვეტილება, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელე გ.ი.ნ–მა, რომელმაც გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

10. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 16 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

11. საკასაციო საჩივარი

13.1. ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

13.2. საჩივრის თანახმად, საქმის ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებები არასრულად და არასწორადაა შესწავლილი, რამაც არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა განაპირობა.

13.3. სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენლი მტკიცებულებები მხოლოდ გარეგნულად მოჩვენებით ხასიათს ქმნიდა და რომ გ. ი.ნ–ის მიერ საგამოძიებო ორგანოში წარდგენილი განაცხადი იყო ფუჭი გამოსავალი ხანდაზმულობის ვადის წყვეტის დასაბუთებისთვის. სააპელაციო პალატამ ასეთი შედეგით დაარღვია შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპები, გასცდა მოპასუხის შესაგებლით წარდგენილ მოთხოვნის შემაფერხებელ გარემოებებს და დაადგინა ახალი ფაქტობრივი გარემოებები, რომელზეც მოპასუხეს პრეტენზია არც განუცხადებია.

13.4. სასამართლომ გადაწყვეტილება არასწორად დააფუძნა დავალების ხელშეკრულების მოწესრიგებას. ეს დავის საგანს არც წარმოადგენდა. განჩინების მე-13 პუნქტში მითითებულია, რომ რადგან მეორე მოპასუხე ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას არასრულწლოვანი იყო, ხელმოწერაში არ მონაწილეობდა და წარმოდგენილი იყო კანონიერი წარმომადგენლის მიერ, გამოირიცხება დედამისზე მესამე პირის მიერ გაცემული მინდობილობის შინაარსის ცოდნა. ამავდროულად, სასამართლო ნასყიდობისა და ჩუქების კანონიერებას უკავშირებს რწმუნებულებასა და დავალების ხელშეკრულებას, რომ ქონების გასხვისების გარდა სხვა ვალდებულება არ იყო გაცემული, შესაბამისად, დავალება შესრულდა სადავო გარიგების გაფორმების გზით. ის გარემოება კი, რომ ქონების გატანა კასატორის საკუთრებიდან მხოლოდ დოკუმენტალურად არ არის გარიგების შესრულება, სასამართლომ შეფასების მიღმა დატოვა. პალატამ ასევე აღნიშნა, რომ გარიგების მოჩვენებითობის დასადგენად მარტოოდენ გამყიდველისა და მყიდველის ბიოლოგიური კავშირი არ არის საკმარისი. სასამართლომ შეგნებულად არ გამოიკვლია ის, რომ ერთმა მოპასუხემ მეორის სახელზე აღრიცხა ქონება ნასყიდობის საფუძვლით და შემდგომ თავის სახელზე ჩუქების გზით გადაიფორმა.

13.5. სასამართლო მიუთითა, რომ უნდა შეეფასებინა თავად მინდობილობის სამართლებრივი არსი, გარიგების ფუნქცია და დანიშნულება, ეს კი დავის საგანი არც ყოფილა, ვინაიდან მ.ა–მა მინდობილობის თანახმად, ქონების გასხვისების უფლება მიიღო გარკვეული საფასურის გადახდის პირობით, რაც მისი მხრიდან პრაქტიკულად არ მომხდარა. სადავო ქონება მ.ა–ის საკუთრებაშია აღრიცხული როგორც კასატორის თანხით შეძენილი ქონება, რომელსაც მოპასუხე დავალების სახელის მაგივრად საკუთარ თავზე აღრიცხავდა, რაც დანაშაულია.

13.6. სააპელაციო პალატა სწორად აღნიშნავს, რომ პირველი ინსანციის სასამართლოს მიერ არ შეფასებულა მოწმე ა.ხ–ძის ჩვენება, თუმცა, შემდგომ უთითებს, რომ მოწმის ჩვენების შეფასება უშედეგო იქნებოდა საქმისთვის, რადგან ის არ ადასტურებდა მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმაში შემავალი ელემენტების ნამდვილობას, რაც დაუსაბუთებელია.

13.7. სასამართლოს დასაბუთება გაუგებარია გასხვისების ნაწილში, რადგან ერთი მხრივ დავალების ხელშეკრულებით ასაბუთებს, რომ მხარეთა ნება მიმართული იყო ნივთის გასხვისებისკენ, ხოლო ამავდროულად მიუთითებს, რომ არასრულწლოვანთა დადებული გარიგებისას მას არ შეეძლო სცოდნოდა ხელშეკრულების დადების მიზნები და მოტივები, რაც ურთიერთგამომრიცხველია.

13.8. მხარეები ადასტურებდნენ, რომ მ.ა–ს სადავო ქონება ორმაგ ფასში უნდა გაეყიდა და მოსარჩელეს მოგება მიეღო, თუმცა მეგობრის კომერციული ინტერესის გამო დაუსაბუთებელია საკუთარ ქმარ-შვილს გადაახდევინო ორმაგი თანხა.

13.9. სასამართლომ არ გაითვალისწინა 2018 წლის განაჩენი, რომლითაც მ.ა–ი გამტყუვნდა. ასევე უგულებელყოფილია 2018 წლის დადგენილება მოსარჩელის დაზარალებულად ცნობის შესახებ, მ.ა–ის მიერ 750 000 ევროს ქონებრივი ზარალის მიყენების ფაქტზე.

13.10. სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა მოწმე ა.ხ–ძის შვენება, რომ რადგან მ.ა–ი მასთან ახლო ურთიერთობაში იყო, სადავო ქონების გასხვისებამდე თვეებით ადრე მ–ს მიერ აღებული სესხების დასაფარად ასესხა 20 000 აშშ დოლარი, რადგან მას მატერიალურად უჭირდა იმ დროისთვის. მოწმემ აღნიშნა, რომ პირადად შესთავაზა მ.ა–ს სადავო მიწა არ გაეყიდა და გაეფორმებინა შვილზე. სანაცვლოდ, მოწმე მას აღარ მოსთხოვდა ვალს. სასამართლოსთვის რთული გამოსაკვლევი არ უნდა ყოფილიყო, რომ მოწმის მიცემული ჩვენებით ხელშეკრულების თვალთმაქცურობის დადგენა შესაძლებელი იყო. ამავდროულად, მ.ა–ი მოსარჩელეს არწმუნებდა, რომ მესამე პირზე უნდა გაესხვისებინა ქონება ორმაგ ფასში. წინასწარ რომ ცოდნოდა მოსარჩელეს ასეთი განვითარება, ის უარს ეტყოდა მოპასუხეებს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებაზე. მოპასუხეები წინასწარ იყვნენ შეთანხმებული, რომ მოპასუხის საკუთრებიდან უნდა გამოეტანათ აღნიშნული ქონება მოგების მიღების მცდარი წარმოდგენის საფუძვლით. შესაბამისად, მოატყუეს კასატორი და ერთმანეთთან დადეს გარიგება, რასაც ცხადია არ მოყოლია ნასყიდობის ფასის გადახდა.

13.11. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მოპასუხეები არიან ოჯახის წევრები დედა-შვილი, შესაბამისად, მათ მიერ დადებულ გარიგებაზე კეთილსინდისიერება ორივე მხარის მიერ დარღვეულია.

13.12. სასამართლო ასევე არასწორად მიუთითებს ხანდაზმულობაზეც. კერძოდ, სასაართლომ მიიჩნია, რომ მ.ა–ს 2011 წლის 3 აგვისტოს მიენიჭა ქონების გასხვისების უფლება ორი თვის ვადით. სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულია 2011 წლის 4 აგვისტოს და უძრავი ქონება ახალ მესაკუთრეზე რეესტრში აღირიცხა 2011 წლის 8 აგვისტოს. შესაბამისად, მოსარჩელეს მინდობილობის ვადის გათვალისწინებით,ყველაზე გვიან, 2011 წლის 3 ოქტომბერს უნდა შეეტყო შედეგი, შესაბამისად, საჯარო რეესტრის საჯაროობის გათვალისწინებით მოსარჩელეს შეეძლო ინფორმაციის გაგება, სარჩელი კი აღძრულია 2022 წლის 14 თებერვალს, რის გამოც მოთხოვა ხანდაზმულია. კასატორი აღნიშნულ დასაბუთებას არ ეთანხმება და მიიჩნევს, რომ რადგან უფლების დარღვევის შესახებ მოსარჩელემ შეიტყო 2015 წლის ივნისში, როდესაც მ.ა–მა სისხლის სამართლის დანაშაული ჩაიდინა და ფიზიკურად იძალადა მოსარჩელეზე. სწორედ ამ ეტაპიდან წარმოეშვა მოსარჩელეს 992 და 408-ე მუხლების შესაბამისად მოთხოვნის უფლება.

13.13. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს მსჯელობა, რომ საგამოძიებო ორგანოსთვის მიმართვა ფუჭი მცდელობაა და არ შეიძლება მას ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტა მოჰყოლოდა არის დაუსაბუთებელი. მხარეებს შორის დასტურდება, რომ იყო კარგი ურთიერთობა, რის საფუძველზეც მოსარჩელეს მ.ა–ის მიმართ ჩამოუყალიბდა ნდობა. სწორედ ამიტომ, მან აიღო ვალდებულება ყოველთვიურად მისთვის გადაეცა 5500 ლარი და ამავდროულად მინდობილობები უძრავი ქონების რეალიზების მიზნით. თუმცა, ეს ნდობა ბოროტად გამოიყენა მ.ა–მა. შესაბამისად, დასტურდება მხარეთა შორის ნდობის ბოროტად გამოყენების ფაქტი, რის გამოც მიმნდობის უფლების აღდგენის მიზნით უნდა მოხდეს იმ უფლების აღდგენა, რაც ხელშეკრულების დადებამდე არსებობდა. შესაბამისად, მოსარჩელე პროკურატურის დადგენილებით ცნობილია დაზარალებულად მ.ა–ის მხრიდან თაღლითობის ჩადენის ფაქტზე. ამავდროულად, ის ფაქტი, რომ მ.ა–ს არ გადაუხდია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონების საფასური, ადასტურებს მის თვალთმაქცობას, რაც ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველია. შესაბამისად, თვალთმაქცობის გამო, ქონების არც ერთი მომდევნო გასხვისება არ არის ნამდვილი უფლების წარმოშობა, რის გამოც, მოსარჩელეს უნდა დაუბრუნდეს ქონება.

13.14. რაც შეეხება ხანდაზმულობის საკითხს, რადგან დავის საგანს 2011 და 2015 წლებში ქონების ნასყიდობისა და ჩუქების ხელშეკრულებები წარმოადგენს, მათზე მოქმედებს ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადა. კასატორმა საგამოძიებო ორგანოებს მიმართა 2015 წლის ივნისში, რის საფუძველზეც მოსარჩელე დაზარალებულადაა ცნობილი, ხოლო მ.ა–ი ცნობილია დამნაშავედ მოსარჩელის ცემის ფაქტზე, ამავე დროსაა წარდგენილი სარჩელიც, შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა დაცულია.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 2ო მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

13. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ-ის) 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

14. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

15. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

16. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

17. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურ სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

18. სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნას და შესაგებელს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება მხარეთა ახსნა- განმარტებებით, მოწმეთა ჩვენებებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

19. სსსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

20. საკასაციო პალატა, როგორც არაერთ გადაწყვეტილება/განჩინებაში აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებელი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

21. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს (იხ. სუსგ საქმე №ას-833-833-2018, 16 ნოემბერი, 2018 წელი; №ას-867-834-2016, 22 ნოემბერი, 2018 წელი).

22. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო კვლევის საგანია სააპელაციო პალატის მიერ მიღებული განჩინების მართლზომიერების შემოწმება. სამართლებრივი პრობლემა კი შეეხება სადავო გარიგებების ნამდვილობას, კერძოდ, იყო თუ არა ნასყიდობისა და ჩუქების ხელშეკრულებები მოჩვენებითად დადებული. აქედან გამომდინარე, რამდენად შესაძლებელია მათი ბათილად ცნობა, ასევე რამდენად ჯეროვნად შესრულდა დავალებითა და მინდობილობით გათვალისწინებული ვალდებულება მოპასუხის (მ.ა–ის) მიერ.

23. საკასაციო პალატა პირველ რიგში იმსჯელებს ხანდაზმულობის ნაწილში არსებულ შედავებაზე, რადგან ხანდაზმული მოთხოვნა გამორიცხავს მასზე არსებითად მსჯელობის შესაძლებლობას.

24. ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 128-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. ამავე კოდექსის 144-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ ვალდებული პირი უფლებამოსილია უარი თქვას მოქმედების შესრულებაზე. კანონმდებლობით, მოთხოვნის სპეციფიკის მიხედვით დადგენილია ხანდაზმულობის განსხვავებული ვადები. სხვადასხვა ვადაა დაწესებული სახელშეკრულებო, დელიქტური, პერიოდულად შესასრულებელი მოთხოვნიდან წარმოშობილი, სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადასტურებულ თუ სხვა მოთხოვნათა რეალიზაციისთვის.

25. სსკ-ის 129-ე მუხლის თანახმად, 1. სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა – ექვს წელს. 2. ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია. 3. ცალკეულ შემთხვევებში კანონით შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს ხანდაზმულობის სხვა ვადებიც. ამავე კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს ათ წელს, ხოლო 142-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადაა ათი წელი მაშინაც კი, როცა ეს მოთხოვნა უფრო ნაკლებ ხანდაზმულობას ექვემდებარება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო, ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

26. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელესა და მ.ა–ს შორის არსებული მინდობილობა გაცემულია 2011 წლის 3 აგვისტოს 2 თვის ვადით, რომელიც შეწყდა 2011 წლის 2 ოქტომბერს ვადის გასვლის გამო. სწორედ აღნიშნულ მომენტამდე ჰქონდა მოსარჩელეს საკუთარი ქონებრივი აქტივების მდგომარეობის განსაზღვრის ვალდებულება, რაც გულისხმობს მათ შოის მ.ა–ზე გადაცემული უფლების (ქონების განკარგვის უფლება) რევიზიას. დადგენილია, რომ მოსარჩელემ აღნიშნული ვალდებულება არ შეასრულა, არ დაინტერესდა მინდობილობით უძრავი ქონების განკარგვის უფლებამოსილება რამდენად განხორციელა და მხოლოდ 2015 წელს, მას შემდეგ რაც მხარეებს შორის დაიძაბა ურთიერთობა, მოსარჩელემ მოიკითხა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონების ბედი. შესაბამისად, ცალსახაა, რომ 2022 წლის 14 თებერვალს სასამართლოში 10 წლის დაგვიანებით წარდგენილი სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია, ხოლო რაც შეეხება საგამოძიებო ორგანოებისთვის მიმართვას, რაც კასატორის მოსაზრებით ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის საფუძველი უნდა ყოფილიყო, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ უსაფუძვლოა და იზიარებს კასატორის არგუმენტაციას აღნიშნულ ნაწილში. აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს მოპასუხის მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის შინაარსს ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და მიიჩნევს, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია.

27. ზემოაღნიშნულის მიუხედავად, საკასაციო პალატა მაინც ამახვილებს ყურადღებას გარიგების ბათილად ცნობის მოთხოვნაზე და მიუთითებს, რომ თუნდაც ხანდაზმულობა არ იყოს სახეზე, სასარჩელო მოთხოვნა მაინც უსაფუძვლოა შემდეგ გარემოებათა გამო:

28. საკასაციო პალატა პირველ რიგში მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის 1-ლ ნაწილზე (ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება) და განმარტავს, რომ დასახელებული ნორმის აღწერილობითი ნაწილი იძლევა მოჩვენებითი გარიგების იურიდიულ დეფინიციას და ნორმით გათვალისწინებული შედეგის მიმართ გადამწყვეტია მხოლოდ და მხოლოდ მხარეთა ნამდვილი ნება, ანუ მათ არ უნდა სურდეთ იმ სამართლებრივი შედეგის მიღწევა, რასაც გარიგება ითვალისწინებს, არამედ ამ გარიგების დადება ემსახურება სხვა, მათ შორის, მესამე პირის მიმართ ვალდებულების შესრულებისათვის თავის არიდებას. თავის მხრივ, მოჩვენებითი გარიგება, როგორც წესი, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, ყოველთვის შეესაბამება ამ ტიპის გარიგების დადებისათვის კანონით დადგენილ წესსა და პირობებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სახეზე გვექნებოდა ამავე კოდექსის ზოგადი თუ კერძო ნაწილით განსაზღვრული გარიგების ბათილად ცნობის საფუძვლები (იხ. სუსგ. საქმეზე №ას-296-283-2015, 2015 წლის 4 ივნისი).

29. მოჩვენებითია გარიგება, თუკი ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა, ე.ი. გარეგნულად კი გამოხატავენ ნებას, იქცევიან ისე, თითქოს ნამდვილად სურდეთ ამ გარეგნულად გამოხატულის მიღწევა, სინამდვილეში კი არც ფიქრობენ ამ შედეგის დადგომაზე (ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2011, გვ. 361).

30. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ მოჩვენებით გარიგებას ორი ძირითადი ნიშანი ახასიათებს: პირველი, ის დადებულია მოსაჩვენებლად და მეორე, მხარეებს არა აქვთ ამ გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომის განზრახვა. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს (იხ. სუსგ.-ები საქმეებზე: №ას-976-908-2017, 22 იანვარი 2018 წელი; №ას-366-2019, 17 მაისი 2019 წელი; №ას-603-562-2017, 10 ივლისი 2019 წელი; №ას-1483-2020, 19 მარტი 2021 წელი).

31. სსკ-ის 56-ე მუხლი აწესრიგებს ნების ნაკლის საფუძველზე დადებული გარიგების ორ შემთხვევას - მოჩვენებით და თვალთმაქცურ გარიგებებს. ორივე შემთხვევაში საუბარია სიმულაციასა და სიმულაციის განსხვავებულ მეთოდებზე (ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, თბილისი, 2017, მუხ. 56, ველი 1). მოჩვენებითია გარიგება, თუკი ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა, ე.ი გარეგნულად კი გამოხატავენ ნებას, იქცევიან ისე, თითქოს ნამდვილად სურდეთ ამ გარეგნულად გამოხატულის მიღწევა, სინამდვილეში კი არც ფიქრობენ ამ შედეგის დადგომაზე (ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2011, გვ. 361). თვალთმაქცური გარიგება წარმოადგენს მოჩვენებითი გარიგების ნაირსახეობას და განსხვავდება იმით, რომ გარიგების მონაწილეებს რეალურად მისი განხორციელება სურთ (ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, თბილისი, 2017, მუხ.56, ველი 17). მოჩვენებითი გარიგების მიზანი, როგორც წესი, მესამე პირის მოტყუებაა. ეს მესამე პირი შეიძლება იყოს როგორც კრედიტორი, ისე სახელმწიფოც. სასამართლო პრაქტიკაც ადასტურებს, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან, (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ.). სავალდებულო არ არის მოჩვენებითი გარიგების მიზანი ყოველთვის იყოს მესამე პირის მოტყუება. მოჩვენებით გარიგებად მიჩნევისათვის გადამწყვეტია ფაქტი, რომ მხარეებს არა აქვთ გარიგებაში მითითებული შედეგის დადგომის განზრახვა, მაგალითად, ხელშეკრულებაში მითითებული ფასის გადახდა. შეძენილი უძრავი ქონებით არ სარგებლობა არ არის საკმარისი საფუძველი ამ გარიგების მიჩნევისათვის მოჩვენებითად (სუსგ №ას-1470-2018 15 თებერვალი, 2019 წელი).

32. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონის მოთხოვნათა დაცვით უძრავი ქონების თაობაზე დადებული გარიგების მიმართ, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე, მოქმედებს გარიგების კანონშესაბამისობის პრეზუმფცია, რაც იმას ნიშნავს, რომ კანონის მოთხოვნათა დაცვით დადებული გარიგების ბათილობის მოთხოვნის არსებობის პირობებში, აღნიშნული მოთხოვნის მქონემ, უნდა ადასტუროს გარიგების ბათილობის საფუძვლების არსებობა. პირი, რომელიც სადავოდ ხდის გარიგების ნამდვილობას მოჩვენებითობის თვალსაზრისით, ვალდებულია მიუთითოს იმგვარ ფაქტებზე, რომელთა ერთობლიობა გარიგების ნამდვილობის პრეზუმფციას შეარყევს და შექმნის შინაგან რწმენას იმისა, რომ ხელშემკვრელი მხარეები მოქმედებდნენ მოჩვენებითად. სწორედ ამის შემდგომ წარმოეშობათ გარიგების მხარეებს მტკიცების ვალდებულება, რომ მათ ნამდვილი ნება გამოავლინეს და გარიგების იურიდიული შედეგები დადგა.

33. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელემ მ.ა–ზე გასცა მინდობილობა თავის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გასხვისების უფლებით. წარმომადგენელმა (მ.ა–მა) აღნიშნული ქონება გაასხვისა მ.ა–ზე, თუმცა ნასყიდობის თანხა მას არ მიუღია. ამავე დროს, მყიდველმა ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე აღნიშნული ქონება საკუთრებაში გადასცა მ.ა–ს, რომელიც ამავდროულად გამჩუქებლის დედაა.

34. კასატორის მტკიცება, რომ აღნიშნული ხელშეკრულებები (ნასყიდობა, ჩუქება) წარმოადგენს მოჩვენებით გარიგებებს დაფუძნებულია სსკ-ის 56-ე მუხლს. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სახეზე ვერ იქნება 56-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები. იმისათვის, რომ სახეზე მოჩვენებითობა იყოს, უნდა დადგინდეს სულ მცირე სამი სამართალ სუბიექტის არსებობა: ის პირები, რომლებიც გარიგებას დებენ მესამე პირის საწინააღმდეგოდ. აღნიშნულ საქმეში ასეთი მოცემულობა არაა სახეზე, რადგან რეალურად მ.ა–ი მოსარჩელის წარმომადგენელი იყო სახელშეკრულებო ურთიერთობაში, შესაბამისად, ეს უკანასკნელი არა მესამე პირი, არამედ თავადაა სახელშეკრულებო ურთიერთობის მხარე, რომელიც წარმოდგენილი იყო მ.ა–ის მიერ. აქედან გამომდინარე, მოჩვენებითობაზე ვერ იქნება საუბარი მაშინ, როდესაც თავად მ.ა–ს მინდობილობით ჰქონდა გადაცემული კასატორის საკუთრებაში არსებული სადავო ქონების განკარგვის უფლებამოსილება. ამავდროულად საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომლის თანახმად, მინდობილობაში საერთოდ არ არის მითითება რწმუნებულმა ვისზე უნდა გაასხვისოს ან რა მოცულობის თანხად სადავო ქონება. ამგვარი დავალება შესრულებულად ითვლება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც რწმუნებულმა ქონება საკუთარი შვილის სახელზე აღრიცხა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების გზით. მხოლოდ ის, რომ ნასყიდობის საფასური გამყიდველს არ მიუღია, არც ნასყიდობის ხელშეკრულების მოშლის წინაპირობაა ამ საქმეში (ასეთ რამეს არც ითხოვს მხარე) და არც დადებული გარიგების ბათილად ცნობისა.

35. კასატორი უთითებს მყიდველის პიროვნების გამო მის ბათილად ცნობაზე. კერძოდ, რომ სცოდნოდა მოსარჩელეს, რომ მ.ა–ი ქონებას მიყიდდა მის შვილს, კასატორი უარს იტყოდა მინდობილობის გაფორმებაზე. აღნიშნული დასაბუთება საკასაციო პალატისთვის უსაფუძვლოა, რადგან თავად ის დავალების ურთიერთობა რაც მხარეებს შორის მინდობილობის სახით ჩამოყალიბდა, არ ზღუდავდა ქონების განკარგვის პირთა წრეს, შესაბამისად, მ.ა–ს სრული უფლება ჰქონდა ნებისმიერ პირზე გაესხვისებინა ქონება. მოსარჩელის მიერ პოსტ ფაქტუმ მითითება პირთა წრის შეზღუდვაზე წარმოადგენს მინდობილობით (მის შინაარსში დავალებით) გათვალისწინებული მოწესრიგებისგან განსხვავებულ, არასახელშეკრულებო პირობას, რომლის შეუსრულებლობა არ გულისხმობს ხელშეკრულების დარღვევას. პირიქით, მ.ა–ის ქმედება - განეკარგა მოსარჩელის ქონება, შესრულებულია ჯეროვნად, შესაბამისად, ბათილობაზე მსჯელობა ამ კუთხითაც არამართლზომიერია.

36. რაც შეეხება მოწმე ა.ხ–ძის ჩვენების უგულებელყოფის შინაარსით არსებულ საკასაციო არგუმენტს, აღნიშნული ჩვენებით დგინდება, რომ მოწმემ მოუწოდა ა–ს შვილის სახელზე აღერიცხა ქონება პირველ მოპასუხეს და მის სანაცვლოდ თავის ვალს აღარ მოსთხოვდა. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული ჩვენება სამართლებრივ რელევანტურობას ამ საქმის მიზნებისთვის ვერ ადგენს, რადგან ის მხოლოდ ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობის ნამდვილობას ადასტურებს და მოჩვენებითი ხასიათისთვის გათვალისწინებული შესაბამისი კრიტერიუმებზე არ მიუთითებს. ამიტომ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის/მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებები არ წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების იმგვარ ჯაჭვს, რომელთა ერთობლივი ანალიზი სადავო გარიგების ნამდვილობას საეჭვოს გახდიდა და მტკიცების ტვირთს, სადავო გარიგების ნამდვილობასთან დაკავშირებით, მოპასუხეების მიმართ შეატრიალებდა.

37. საბოლოოდ, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

38. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ.ი.ნ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. გ.ი.ნ–ის (პ.ნ. ..........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს თ.ჩ–ის (პ.ნ. .........) მიერ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი (საგადასახადო დავალება: N8310; გადახდის თარიღი: 06.03.2025) 2250 ლარის 70% - 1575 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: თ. ძიმისტარაშვილი

ა. კოჭლამაზაშვილი