საქმე №ას-779-2025 30 ოქტომბერი, 2025 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: თეა ძიმისტარაშვილი,

არჩილ კოჭლამაზაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - სს „ვ–ი“ (სს „ე.ჰ–ის“ უფლებამონაცვლე, აპელანტები, მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ი.გ–ია (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 3 და 11 აპრილის განჩინებები

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, სარჩელის დაკმაყოფილება, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

სს „ვ–იმ“ (შემდგომში მოსარჩელე, დამსაქმებელი, კასატორი ან საკასაციო საჩივრის ავტორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი.გ–იას (შემდგომში მოპასუხე ან დასაქმებული) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების არამართლზომიერად შეწყვეტის გამო მოსარჩელისთვის მიყენებული ზიანის - ბონუსის სახით გაცემული 125 000 ლარის, პირგასამტეხლოს - 500 000 ლარის, მიუღებელი შემოსავლის - 32530.82 ლარის, 2021 წლის 22 მარტიდან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე მიუღებელი შემოსავლის, ყოველდღიურად 202,05 ლარის, მიუღებელი შემოსავლის - 1 922 928 ლარის - ანაზღაურება.

2. მოპასუხის პოზიცია:

მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 21 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა პირგასამტეხლოს, 15 000 ლარის გადახდა; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

5. სააპელაციო სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 21 მარტის გადაწყვეტილებით აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის გამოუცხადებლობის გამო მიღებული იქნა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ბონუსის სახით გაცემული 125 000 ლარის, პირგასამტეხლოს - 485 000 ლარის, მიუღებელი შემოსავლის - 32 530,82 ლარის, 2021 წლის 22 მარტიდან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე მიუღებელი შემოსავლის სახით, ყოველდღიურად 202,05 ლარისა და მიუღებელი შემოსავლის, 1 922 928 ლარის ანაზღაურება.

6. მოპასუხის საჩივარი

სააპელაციო სასამართლოს დაუსწრებელ გადაწყვეტილებაზე საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის წარმოების განახლება.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 3 აპრილის განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

7.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 3 აპრილის განჩინებით მოპასუხის საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 21 მარტის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და განახლდა საქმის განხილვა.

7.2. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 233-ე, 241-ე, 70-ე-78-ე მუხლებით, შეაფასა საჩივრის ავტორის მიერ საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებები და აღნიშნა, რომ, მართალია, აპელანტის წარმომადგენელმა იშუამდგომლა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის თაობაზე და იმ დროისათვის არ არსებობდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 233-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის დამაბრკოლებელი გარემოებები, თუმცა, როგორც საქმეში არსებული მასალებითა და საჩივრის ავტორის ახსნა-განმარტებით ირკვევა, საჩივრის ავტორს (აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარეს) გააჩნდა პროცესზე გამოუცხადებლობის საპატიო მიზეზი. სასამართლოსათვის ცნობილი გახდა, რომ ადგილი ჰქონდა დაუძლეველ ძალას, ისეთ მოვლენას, რომელსაც შეეძლო ხელი შეეშალა სასამართლოში მხარის დროულად გამოცხადებისათვის, აღნიშნული კი, გამორიცხავდა მოწინააღმდეგე მხარის წინააღმდეგ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობას.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 11 აპრილის განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

8.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 11 აპრილის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 21 ოქტომბრის გადაწყვეტილება;

8.2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

8.2.1. 2018 წლის 10 სექტემბრის შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, მოპასუხე დასაქმდა სს „ე.ჰ–ში“ - ი.ბ–ს სახელობის რეფერალურ ჰოსპიტალში (უფლებამონაცვლეობის დადგენის შემდგომ სს „ვ–ი“), ანესთეზიოლოგიისა და რეანიმაციის განყოფილების უფროსისა და ექიმ-ანესთეზიოლოგის პოზიციებზე. ხელშეკრულება მოქმედებდა 5 წლის ვადით, 2023 წლის 10 სექტემბრამდე;

8.2.2. 2019 წლის 11 ნოემბრიდან დასაქმებულმა დაიკავა კლინიკის სამედიცინო დირექტორის პოზიციაც.

8.2.3. ხელშეკრულების 1.9 პუნქტის თანახმად, დასაქმებულს მისი მონაწილეობით განხორციელებული ყოველი კარდიო-ქირურგიული ოპერაციიდან ყოველთვიურად უნდა მიეღო გამომუშავებით ანაზღაურება, დამსაქმებელთან არსებული სქემის მიხედვით, რომლის ოდენობაც დაანგარიშდებოდა ასეთი ოპერაციის სრული ღირებულების დარიცხული 28 %-ით, რომელიც გადანაწილდებოდა ოპერაციაში ჩართულ გუნდის წევრთა შორის. თუმცა, მაღალტექნოლოგიური ოპერაციების შემთხვევაში, გათვალისწინებული იქნებოდა ძვირადღირებული სახარჯი მასალებიც, ანუ სახელფასე ბაზად აღებული იყო ოპერაციის სრულ ღირებულებას გამოკლებული ძვირადღირებული სახარჯი მასალების ღირებულება. ოპერაციაში ჩართულ გუნდის წევრთა შორის გამომუშავებითი ანაზღაურების განაწილება ექვემდებარებოდა დამატებით შეთანხმებას, კარდიო-ქირურგიული სამსახურის უფროსთან. ამასთან, ზემოთ მითითებული პროცენტიდან (28%) უშუალოდ დასაქმებულის ანაზღაურება იქნებოდა დარიცხული 6,25%.

8.2.4. ხელშეკრულების დანართი #1-ის პირველი პუნქტის 1.1 ქვეპუნქტის თანახმად, დამსაქმებელი დასაქმებულს გადაუხდის საწყის ბონუსს, დარიცხული (გროს) 125 000 ლარის ოდენობით, რომლის გადახდაც მოხდება შემდეგი წესითა და პირობებით: (ა) დარიცხული 62 000 ლარი ექვემდებარება გადახდას შრომითი ურთიერთობის ძალაში შესვლის თარიღიდან (10/09/2018) 10 სამუშაო დღის ვადაში; (ბ) დარიცხული 62000 ლარი დაექვემდებარება გადახდას არაუგვიანეს 2020 წლის 20 იანვრისა, მაგრამ მხოლოდ წინამდებარე სპეციალური პირობების (დანართი #1) 2 (i); 2 (iii) და 2 (iv) პუნქტებით გათვალისწინებული მოთხოვნების სრულად დაკმაყოფილების პირობით/შემთხვევაში.

8.2.5. მე-2 პუნქტის (i) ქვეპუნქტის თანახმად, არაუგვიანეს 2018 წლის 1 ნოემბრისა, დასაქმებული უზრუნველყოფს, რომ კარდიო-ქირურგიული რეანიმაცია-ანესთეზიის სამსახური სრულად იქნას დაკომპლექტებული ყველა საჭირო, კვალიფიციური საკადრო რესურსით და გამართული იმგვარად, რომ აკმაყოფილებდეს საქართველოს კანონმდებლობითა და სავალდებულოდ შესასრულებელი შესაბამისი რეგულაციური მოთხოვნებით გათვალისწინებულ ყველა პირობასა და სტანდარტს. (ii) ქვეპუნქტის თანახმად, გარდა ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სხვა კომპონენტებისა და ფუნქცია-მოვალეობებისა, დასაქმებულის მოვალეობებში შედის: კარდიო-ქირურგიული სერვისის გამართულად მუშაობის უზრუნველყოფა და აღნიშნული მიმართულების მუდმივი და მდგრადი განვითარება კლინიკაში; პაციენტების მოზიდვა; სამსახურის კვალიფიციური სპეციალისტებით დაკომპლექსტებაზე ზრუნვა; სამსახურის თანამშრომელთა სწავლა-განვითარებაში ჩართულობა/ზრუნვა. (iii) ქვეპუნქტის თანახმად, დასაქმებული, თავის გუნდთან ერთად, უზრუნველყოფს 2019 კალენდარული წლის განმავლობაში არანაკლებ 250 კარდიო-ქირურგიული ოპერაციის ჩატარებას. (iv) ქვეპუნქტის თანახმად, დასაქმებული იღებს ვალდებულებას და უზრუნველყოფს, რომ ამ ხელშეკრულების ხელმოწერისთანავე, წერილობით განაცხადს წარუდგენს: (ა) კლინიკა LG-სა (ქუთაისი) და ასევე, ნებისმიერ სხვა სამედიცინო დაწესებულებას იმერეთის ტერიტორიაზე, რომელშიც იგი ამ ხელშეკრულების გაფორმების თარიღისთვის დასაქმებულია ან უწევს მომსახურებას, მოახდენს მათ ინფორმირებას მასზედ, რომ არაუგვიანეს 2019 წლის 28 თებერვლიდან სრულად შეწყვეტს მათთან ურთიერთობას/თანამშრომლობას; და (ბ) ბათუმის სამედიცინო ცენტრ მედინასა და ნებისმიერ სხვა სამედიცინო დაწესებულებას აჭარის ტერიტორიაზე, რომელშიც იგი ამ ხელშეკრულების გაფორმების თარიღისთვის დასაქმებულია ან უწევს მომსახურებას, მოახდენს მათ ინფორმირებას მასზედ, რომ არაუგვიანეს 2019 წლის 1 სექტემბრიდან სრულად შეწყვეტს მათთან ურთიერთობას/თანამშრომლობას; და (გ) უზრუნველყოფს ზემოხსენებული ორივე განცხადების ასლის (ადრესატის მიერ ჩაბარების დასტურით) დამსაქმებლისათვის წარმოდგენას ამ ხელშეკრულების ხელმოწერიდან 10 სამუშაო დღის ვადაში და უზრუნველყოფს არაუგვიანეს ზემოხსენებულ (ა) და (ბ) ქვეპუნქტებით მითითებული თარიღებიდან დასახელებულ კონკურენტ სამედიცინო დაწესებულებებთან შრომითი/მომსახურების ხელშეკრულებების/ურთიერთობების სრულად შეწყვეტას.

8.2.6. ხელშეკრულების დანართი #1-ის მე-3 პუნქტის 3.1. ქვეპუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ დასაქმებული, ამ ხელშეკრულების ძალაში შესვლის შემდეგ 5 წლის განმავლობაში, ნებისმიერ დროს უარს იტყვის წინამდებარე ხელშეკრულებაზე და/ან მისი ინიციატივით/მიზეზით მოხდება ამ ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტა; ან შრომითი ურთიერთობის/მოვალეობების ძალაში შესვლის მომენტისათვის უარს განაცხადებს ამ ხელშეკრულებით შეთანხმებული შრომითი მოვალეობების შესრულებაზე, თითოეულ ასეთ შემთხვევაში, დასაქმებული ვალდებული იქნება, სრულად დაუბრუნოს დამსაქმებელს მისგან (და/ან სს „ს.კ.ე–გან“/მისი რომელიმე ბიზნეს-ერთეულისგან, მათ შორის, შპს „რ.ჰ–გან“) შესაბამისი თარიღისათვის მიღებული საწყისი ბონუსის სრული ოდენობა და ასევე, პირგასამტეხლოს სახით, გადაუხადოს 200, 000.00 (ხუთასი ათასი) ლარი;

8.2.7. 2018 წლის 25 სექტემბერს, საბანკო გადარიცხვის გზით, მოსარჩელემ მოპასუხეს ჩაურიცხა წინასწარი ბონუსი 49 600 ლარი, ხოლო 2020 წლის 15 იანვარს, წინასწარი ბონუსი - 48 608 ლარი;

8.2.8. 2020 წლის 9 ოქტომბერს, მოპასუხემ წერილობით მიმართა მოსარჩელეს და შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა მოითხოვა 2020 წლის 12 ოქტომბრიდან.

8.3. სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც დადგინდა, რომ არ არსებობდა მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების შეწყვეტის მართლზომიერი საფუძველი, მოპასუხეს არ გაუსაჩივრებია. შესაბამისად, აღნიშული გარემოების უდავოდ დადგენის პირობებში, სააპელაციო პალატამ შეაფასა ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის გამო მოპასუხისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების (მიღებული საწყისი ბონუსის დაბრუნების, პირგასამტეხლოსა და მიუღებელი შემოსავლის მოპასუხისთვის დაკისრების) მართლზომიერება.

8.4. სასამართლომ აღნიშნა, რომ პირგასამტეხლოს სახით მხარეთა მიერ შეთანხმებული იყო არა 200 000 ლარი, როგორც ეს რიცხობრივადაა მითითებული, არამედ სიტყვიერად მითითებული ხუთასი ათასი ლარი. მოპასუხის განმარტებით, მხარეები შეთანხმებული იყვნენ 200 000 ლარზე, ხოლო სიტყვიერად 500 000 ლარის მითითება შეცდომაა. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას იმის შესახებ, რომ მხარეთა ახსნა-განმარტებების გარდა, საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება, რომლითაც დადგინდებოდა ხელშეკრულებით შეთანხმებული პირგასამტეხლოს ოდენობა, თუმცა სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ შესაძლებელია შეფასდეს ის სამართლიანი და გონივრული ოდენობა, რომელიც მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა გადახდეს. ასეთად კი, სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 417-ე-418-ე მუხლების დისპოზიციისა და პირგასამტეხლოს ოდენობის გონივრულ ოდენობამდე შემცირების შესახებ სასამართლო პრაქტიკის ურთიერთშეჯერებით, მიიჩნია 15 000 ლარი და დაასკვნა, რომ არ არსებობდა მისი გაზრდის საფუძველი.

8.5. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 405-ე, 352-ე მუხლებით, იმსჯელა და შეაფასა, თუ რა შემთხვევაში წარმოიშობა ხელშეკრულებიდან ცალმხრივად გასვლის შემთხვევაში ორმხრივი რესტიტუციის უფლება. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მხარეები იმყოფებოდნენ გრძელვადიან შრომით ურთიერთობაში, რომელიც მოიშალა ვადამდე, შესაბამისად, აღნიშნული არ ითვალისწინებდა მიღებულის დაბრუნებას. ამასთან, ბონუსი, რომელიც მოსარჩელემ მოპასუხეს გადაუხადა, წარმოადგენდა შრომის ანაზღაურების ერთ-ერთ სახეს, რომლის მოპასუხისთვის დაბრუნების დავალება, არამართლზომიერია. შესაბამისად, დაასკვნა, რომ არ არსებობდა ამ საფუძვლით მოპასუხის მიერ ბონუსის დაბრუნების წინაპირობა.

8.6. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 411-ე, 412-ე მუხლებით და, ასევე, გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა მიუღებელი შემოსავლის სახით თანხის (32 530,82 ლარის, 2021 წლის 22 მარტიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველდღიურად 202,05 ლარის, ასევე, 1 922 928 ლარის) მოპასუხისთვის დაკისრების უსაფუძლობის თაობაზე. სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს პოზიცია მოსარჩელის მიერ წარდგენილი აუდიტორ-შემფასებლის დასკვნის (დასკვნაში მითითებულია შემდეგი: „მიუღებელი შემოსავალი დათვლილია 01.12.2018-10.10.2020 წწ დროის პერიოდში „ჰოსპიტლის“ კარდიოქირურგიის მიმართულების შემოსავლებზე დაყრდნობით, რომელიც დამოკიდებულია კონკრეტული ანესთეზიოლოგ-რეანიმატოლოგის/სამედიცინო დირექტორის მიერ ჩატარებული ოპერაციების რაოდენობაზე, სახეობაზე და მის პროფესიონალურ გუდვილზე. კარდიოქირურგიის განყოფილების 1 თვის საშუალო მოგების ანგარიშისას შეფასებული და გაანალიზებული იქნა ყველა თანმდევი ხარჯები, რომელიც თან ახლავს კარდიო- ქირურგიულ ოპერაციებს, ამასთან მონაცემები ხარჯების შესახებ აღებული იქნა საშუალო საბაზრო მონაცემებზე დაყრდნობით. აუდიტორ-შემფასებლის აზრით, იმ პერიოდის მერე, როდესაც კონკრეტულმა ანესთეზიოლოგ-რეანიმატოლოგმა/სამედიცინო დირექტორმა დატოვა განყოფილება, რომლის პროფესიონალიზმზეც იყო დამოკიდებული განყოფილების მოგება, კარდიოქირურგიის განყოფილებიდან საშუალოდ 1 თვის მიუღებელი შემოსავალი შეადგენს 54 320 ლარს“ (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 397-408)) ბუნდოვანების თაობაზეც და აღნიშნა, რომ არ დგინდება, რა მტკიცებულებების/ინფორმაციის შედეგად იქნა გამოთვლილი მიუღებელი შემოსავალი, რა მეთოდით იქნა გამოთვლილი ზიანი, რა გარემოებები იქნა შესწავლილი და გამოკვლეული, რა სახის და შინაარსის ინფორმაცია იქნა მიწოდებული დამკვეთისგან. ამასთან, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ დგინდებოდა არც მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტასა და დამდგარ ზიანს შორის (დასაქმებული ოპერაციებში მონაწილეობას იღებდა, როგორც ანესთეზიოლოგი, იგი უშუალოდ ქირურგიულ პროცესს არ წარმართავდა. მხარეთა განმარტებით, ოპერაციებს ატარებდა ლევან ქარაზანაშვილი, რომელმაც კლინიკა მოპასუხის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტამდე დატოვა).

9. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

9.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 11 აპრილის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

9.2. კასატორმა სადავოდ გახადა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინებაც და განმარტა, რომ ვინაიდან საქმის მასალებით დგინდებოდა აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის სასამართლო პროცესზე არასაპატიო მიზეზით გამოუცხადებლობა (2025 წლის 21 მარტს, 11 საათზე დანიშნულ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე, რომლის შესახებაც ინფორმირებული იყო აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე, სხდომაზე არ გამოცხადებულა და არც გამოუცხადებლობის დამაბრკოლებელი გარემოების შესახებ უცნობებია სასამართლოსთვის), სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა გაეუქმებინა მისივე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება.

9.3. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ ისე შეამცირა პირგასამტეხლო, რომ არ გამოუკვლევია, არსებობდა თუ არა მისი შემცირების საფუძველი. აღნიშნული გარემოება კი მოპასუხეს უნდა ემტკიცებინა.

9.4. სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 411-ე, 412-ე მუხლები და არასწორად არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის მოპასუხისთვის დაკისრების შესახებ (საშემფასებლო დასკვნით დგინდება, რომ მოპასუხის მოსარჩელე კომპანიაში დასაქმების შემდეგ კარდიოქირურგიის განყოფილებიდან მიღებული შემოსავალი თითქმის 20-ჯერ გაიზარდა, შესაბამისად, სასამართლოს დადასტურებულად უნდა მიეჩნია, რომ მოპასუხის არამართლზომიერი ქცევით მოსარჩელემ შემოსავალი დაკარგა).

11. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

11.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 7 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

12. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ-ის) 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

13. საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანია სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის (მოპასუხის) გამოუცხადებლობის გამო მიღებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილებისა და მისი გაუქმების შესახებ განჩინების, ასევე საქმის არსებითად განხილვის შედეგად მიღებული განჩინების კანონიერება.

14. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 372-ე მუხლის მიხედვით, საქმის განხილვა სააპელაციო სასამართლოში წარმოებს იმ წესების დაცვით, რაც დადგენილია პირველი ინსტანციით საქმეთა განხილვისათვის, ამ თავში მოცემული ცვლილებებითა და დამატებებით. ამავე კოდექსის 230-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სასამართლოს სხდომაზე არ გამოცხადდება მოპასუხე, რომელსაც გაეგზავნა შეტყობინება ამ კოდექსის 70-ე–78-ე მუხლებით დადგენილი წესით, და მოსარჩელე შუამდგომლობს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაზე, მაშინ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები დამტკიცებულად ითვლება. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, თუ სარჩელში მითითებული გარემოებები იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას, სარჩელი დაკმაყოფილდება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლო უარს ეტყვის მოსარჩელეს მის დაკმაყოფილებაზე.

15. მსგავსი პრინციპით საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 387-ე მუხლის მეორე ნაწილი ადგენს, რომ თუ საქმის განხილვაზე მოწინააღმდეგე მხარე არ გამოცხადდება, სააპელაციო საჩივრის შემტანი პირის თხოვნით სააპელაციო სასამართლო გამოიტანს დაუსწრებელ გადაწყვეტილებას, რომელიც შეიძლება დაემყაროს მომჩივნის ახსნა-განმარტებას. აღნიშნული ნორმით კანონმდებელი უშვებს შესაძლებლობას, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას ყოველგვარი გამოკვლევის გარეშე დადგენილ და გაზიარებულ იქნეს სააპელაციო საჩივარში დასახელებული გარემოებები. თუ ისინი იურიდიულად ამართლებენ სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნას, სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდება. ამდენად, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღებისათვის უნდა დადასტურდეს შემდეგი წინაპირობები: 1. აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარისათვის საქმის განხილვის შესახებ კანონის მოთხოვნათა დაცვით შეტყობინება; 2. მისი არასაპატიო გამოუცხადებლობა; 3. სააპელაციო საჩივარში მითითებული ფაქტების იურიდიული მართებულობა აპელანტის მოთხოვნასთან მიმართებით (იხ. სუსგ საქმე №ას-920-2019, 27.11.2019წ.).

16. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ინსტიტუტი მიზნად ისახავს სასამართლოს ეფექტიან საქმიანობას, სასამართლო დავების სწრაფად და გაჭიანურების გარეშე გადაწყვეტას, მხარეთა „იძულებას“, განახორციელონ საპროცესო კანონით მინიჭებული უფლებები - საქმის განხილვაში მიიღონ აქტიური მონაწილეობა და ხელი შეუწყონ სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანაში. დაუსწრებელი გადაწყვეტილება თავისი იურიდიული ბუნებით წარმოადგენს სანქციას იმ მხარისათვის, რომელიც არ ცხადდება საქმის განხილვაზე (სსსკ-ის 229-ე, 230-ე, 231-ე, 232-ე მუხლები) ანდა არ ახორციელებს თავის საპროცესო უფლებებს (სსსკ-ის 232¹მუხლი), რითაც ქმნის ვარაუდს, რომ მან დაკარგა ინტერესი, შეეწინააღმდეგოს მის მიმართ აღძრულ სარჩელს (პრეზუმფცია). ასეთ შემთხვევაში მტკიცებულებათა გამოკვლევა არ ხდება, არამედ კანონის ძალით სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები უპირობოდ დადასტურებულად მიიჩნევა და თუ მათი ერთობლიობა ქმნის იმ სამართლებრივი შედეგის დადგომის შესაძლებლობას, საქმის განმხილველი მოსამართლე გამოიტანს დაუსწრებელ გადაწყვეტილებას (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 17.03.2016წ. განჩინება საქმეზე №121-117-2016). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ინსტიტუტი წარმოადგენს შეჯიბრებითობის პრინციპის განხორციელების, მხარეთა მოქმედების/უმოქმედობის გამო პასუხისმგებლობის დონის ამაღლების დამატებით გარანტიას (იხ: ქურდაძე შ., ხუნაშვილი ნ., საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, მეორე გამოცემა (შევსებული და გადამუშავებული), გამომცემლობა „მერიდიანი“, თბილისი 2015, გვ.632).

17. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 241-ე მუხლით, დაუსწრებელი გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმის განხილვა განახლდეს, თუ არსებობს 233-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, ან თუ მხარის გამოუცხადებლობა გამოწვეული იყო სხვა საპატიო მიზეზით, რომლის შესახებაც მას არ შეეძლო თავის დროზე ეცნობებინა სასამართლოსთვის. კანონმდებელი ავალდებულებს მხარეს, წინასწარ აცნობოს სასამართლოს სხდომაზე მისი გამოცხადების შეუძლებლობისა და მიზეზების შესახებ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ასეთი შეტყობინების გაგზავნა სხდომამდე შეუძლებელია. იმ გარემოებათა მტკიცების ტვირთი, რომლებზეც მიუთითებს მხარე თავის საჩივარში, როგორც გამოუცხადებლობის საპატიო მიზეზზე, ეკისრება მომჩივანს, ხოლო ამ გარემოებათა შეფასება იმ თვალსაზრისით, თუ რამდენად საპატიოა მხარის გამოუცხადებლობა – სასამართლოს უფლებამოსილებაა (იხ. სუსგ საქმე №ას-738-2019, 19.12.2019წ.).

18. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 233-ე მუხლის პირველ ნაწილში მოცემულია იმ შემთხვევების ჩამონათვალი, რომელთა არსებობის დროს დაუშვებელია დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის მიხედვით, მხარის გამოუცხადებლობის შემთხვევაში სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანა დაუშვებელია, თუ: ა) გამოუცხადებელი მხარე მოწვეული არ იყო ამ კოდექსის 70-ე–78-ე მუხლებით დადგენილი წესით; ბ) სასამართლოსათვის ცნობილი გახდა, რომ ადგილი ჰქონდა დაუძლეველ ძალას ან სხვა მოვლენებს, რომელსაც (რომლებსაც) შეეძლო ხელი შეეშალა სასამართლოში მხარის დროულად გამოცხადებისათვის; გ) გამოუცხადებელ მხარეს დროულად არ ეცნობა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები; დ) არ არსებობს სარჩელის აღძვრის წინაპირობები.

19. ამავე კოდექსის 215-ე მუხლის მესამე ნაწილის მიხედვით კი, საპატიო მიზეზად ჩაითვლება მხარის მიერ შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენის შეუძლებლობა, რაც გამოწვეულია ავადმყოფობით, ახლო ნათესავის გარდაცვალებით ან სხვა განსაკუთრებული ობიექტური გარემოებით, რომელიც მისგან დამოუკიდებელი მიზეზით შეუძლებელს ხდის სასამართლო პროცესზე გამოცხადებას ან/და შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენას. ავადმყოფობა დადასტურებული უნდა იქნეს სამედიცინო დაწესებულების ხელმძღვანელის მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტით, რომელიც პირდაპირ მიუთითებს სასამართლო პროცესზე გამოცხადების შეუძლებლობაზე. ამრიგად, „სასამართლო უფლებამოსილია, მხარის მიერ კონკრეტული საპროცესო მოქმედების შეუსრულებლობა ჩათვალოს საპატიოდ, თუკი აღნიშნული მოქმედება მან ვერ შეასრულა ავადმყოფობის გამო. ამასთან, კანონის ზემოაღნიშნული დანაწესი პირდაპირ განსაზღვრავს, თუ რა მტკიცებულებით უნდა დადასტურდეს მხარის ავადმყოფობის ფაქტი და ასეთად მიიჩნევს სამედიცინო დოკუმენტს, რომელიც: ა) ხელმოწერილია სამედიცინო დაწესებულების ხელმძღვანელის მიერ; ბ) პირდაპირ მიუთითებს მხარის შეუძლოდ ყოფნაზე კონკრეტული დროის მონაკვეთში (რომლის განმავლობაშიც უნდა შესრულებულიყო სადავო საპროცესო მოქმედება); გ) ასახავს პაციენტის ჯანმრთელობის იმგვარ გაუარესებას, რაც გამორიცხავს საპროცესო მოქმედების შესრულების შესაძლებლობას“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 სექტემბრის №ას-652-2021 განჩინება). ამასთან, საგულისხმოა, რომ „იმ გარემოებათა დამტკიცების ტვირთი, რომლებზეც მიუთითებს მხარე თავის საჩივარში, როგორც გამოუცხადებლობის საპატიო მიზეზზე, ეკისრება მომჩივანს“ (იხ. სუსგ საქმე №ას-1037-991-2013, 09.12.2013).

20. დადგენილია, რომ სააპელაციო სასამართლოში 2025 წლის 21 მარტს დანიშნულ სასამართლო სხდომაზე არ გამოცხადდა აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე. აპელანტმა მოითხოვა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღება - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება. სააპელაციო პალატამ გამოიტანა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, თუმცა მოპასუხის საჩივრის საფუძველზე, აღნიშნული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება გაუქმდა, განახლდა საქმის წარმოება და სააპელაციო სასამართლომ არსებითად იმსჯელა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების მართებულობაზე, 2025 წლის 11 აპრილის განჩინებით არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დატოვა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

21. სწორედ აღნიშული განჩინებისა და დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ განჩინების გაუქმებას ითხოვს კასატორი საკასაციო საჩივრით და აცხადებს, რომ აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის პროცესზე გამოუცხადებლობა გამოწვეული არ იყო საპატიო მიზეზით, რაც ქმნიდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების წინაპირობას

22. საკასაციო საჩივრის ავტორი არსებითად უსწოროდ მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების დასაბუთებას ბონუსის, პირგასამტეხლოსა და მიუღებელი შემოსავლის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილშიც და მიიჩევს, რომ სააპელაციო პალატამ ნორმათა არასწორი განმარტების შედეგად მიიღო არასწორი გადაწყვეტილება.

23. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მხარეთა შეჯიბრებითობაზეა დამყარებული და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი თითოეულ მხარეს უდგენს ვალდებულებას, სათანადო მტკიცებულებით დაასაბუთოს მოთხოვნა. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლით კი განსაზღვრულია მხარის აბსოლუტური შესაძლებლობა, თავადვე განსაზღვროს სადავო გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები და წარუდგინოს ისინი სასამართლოს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც დამტკიცებას საჭიროებს, მხოლოდ მხარის განმარტებით ვერ დადგინდება. ამდენად, სათანადო მტკიცებულებით დადასტურებას საჭიროებს საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობის მიზეზად დასახელებული ნებისმიერი გარემოება, რომელზეც მხარე აპელირებს.

24. საკასაციო პალატა კასატორის პრეტენზიის პასუხად, რომელიც აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის პროცესზე არასაპატიო მიზეზით გამოუცხადებლობაზე აპელირებს, მიუთითებს საქმეში არსებულ დოკუმენტებზე (ცნობა სამედიცინო დაწესებულებიდან ლ.მ–ის პროცესზე გამოუცხადებლობის შეუძლებლობის შესახებ, ცნობა ი.გ–იას ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ, ა-მ. მ–ის დაბადების მოწმობა, ცნობა ა.-მ. მ–ის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ), რომლითაც დასტურდება, რომ 2025 წლის 21 მარტს, 10:30 საათზე მოპასუხის წარმომადგენელი (ლ.მ–ი) იმყოფებოდა სამედიცინო დაწესებულება შპს „M. მ. ..“-ში, როგორც თავისი შვილის, პაციენტ ა-მ. მ–ის თავმდგომი პირი. შესაბამისად, მართებულია სააპელაციო პალატის დასკვნა იმის შესახებ, რომ ადგილი ჰქონდა ისეთ მოვლენას, რომელსაც შეეძლო ხელი შეეშალა სასამართლოში მხარის დროულად გამოცხადებისათვის. კასატორს კი არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია, რაც სააპელაციო პალატის ზემოთ მითითებული დასკვნის გაბათილებისა და საქმის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

25. რაც შეეხება სარჩელის იურიდიული დასაბუთებულობის ნაწილს ბონუსის, პირგასამტეხლოსა და მიუღებელი შემოსავლის დაკისრებაზე უარის თქმის შესახებ, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს განჩინებაში მითითებულ მსჯელობას სამოქალაქო კოდექსის 417-ე, 418-ე, 420-ე მუხლების განმარტების შესახებ (პირგასამტეხლო წარმოადგენს ერთგვარ სანქციას, სასჯელს მხარისათვის ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო. შესაბამისად, აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობა წარმოიშობა ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ხოლო ვალდებულების დარღვევად მიიჩნევა, როგორც ვალდებულების არაჯეროვნად, არასრულად შესრულება, ასევე მისი შეუსრულებლობაც (სუსგ. Nას-1432-1351-2012, 20 მაისი, 2013 წელი). შესაბამისად, პირგასამტეხლოს დაკისრება მოაზრებულია მხოლოდ ძირითადი ან/და დამატებითი ვალდებულების დარღვევისას (იხ. გიორგი ვაშაკიძე, სამოქალაქო კოდექსის გართულებულ ვალდებულებათა სისტემა, თბილისი, 2010, გვერდი. 232). მტკიცების ტვირთის განაწილების მხრივ კრედიტორმა უნდა ამტკიცოს ვალდებულების დარღვევა და პირგასამტეხლოს თაობაზე წერილობითი შეთანხმების არსებობა, ხოლო მოვალის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება ან მისი ბრალეულობის გამორიცხვა (იხ. ქეთევან მესხიშვილი, კერძო სამართლის აქტუალური საკითხები, ტომი I, თბილისი, 2020, გვერდი 93). როგორც ვალდებულების დარღვევის მნიშვნელობა, სახელშეკრულებო ინტერესის შინაარსისა და ფარგლების განმარტება და დადგენილ პირგასამტეხლოს ოდენობასთან მისი ადეკვატურობა (კრედიტორის მტკიცების ტვირთი), ისე ვალდებულების დარღვევის ხარისხის შეუსაბამობა პირგასამტეხლოს ოდენობასთან (მოვალის მტკიცების ტვირთი), არის უმნიშვნელოვანესი შეფასებითი კატეგორიები, რომელზეც თავად მხარეებმა უნდა შეუქმნან მოსამართლეს დასაბუთებული წარმოდგენა და მიანიჭონ მას მხარეთა ნების განმარტების შესაძლებლობა (იხ: ნათია ჩიტაშვილი. პირგასამტეხლოსა და ზიანის მოთხოვნათა სახელშეკრულებო ინტერესის უზრუნველმყოფი ფუნქცია. შედარებითი სამართლის ჟურნალი 2/2020, გვ.17; ასევე იხ.: სუსგ Nას-827-2021, 03.12.2021წ.). „მიუხედავად იმისა, რომ კანონმდებლობით პირგასამტეხლო მხარეთა მიერ ნების თავისუფალი გამოვლენის გზით მიღწეული შეთანხმებაა, იგი არ წარმოადგენს მხარეთა აბსოლუტურ უფლებას და კვალიფიციური შედავების პირობებში, სასამართლო უფლებამოსილია შეაფასოს კრედიტორის მიერ მოთხოვნილი ოდენობით პირგასამტეხლოს თანაზომიერება ვალდებულების დარღვევასთან მიმართებით. სასამართლოს მხრიდან მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენით მიღწეულ შეთანხმებაში ჩარევის კანონისმიერ საფუძველს წარმოადგენს სასამართლოსათვის დაკისრებული ერთგვარი საჯარო წესრიგის უზრუნველმყოფელი ვალდებულება და რაც მთავარია ყოველი კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინება, სახელდობრ, ის სუბიექტური და ობიექტური ფაქტორები, როგორიცაა: მხარეთა ქონებრივი მდგომარეობა, ვალდებულების დარღვევის ხარისხი, კრედიტორის მოლოდინი ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების მიმართ და ა.შ. (შდრ.,სუსგ-ები: Nას-708-678-2016, 27 იანვარი, 2017 წელი; Noას-1199-1127-2015, 13 აპრილი, 2016 წელი; Noას-222-209-2015, 06 მაისი, 2015 წელი) “ (იხ. სუსგ. #ას-693-2024, 10 ოქტომბერი, 2024 წელი)) და საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების (ხელშეკრულების თანახმად, პირგასამტეხლოს სახით მხარეთა მიერ რიცხობრივად შეთანხმებული იყო 200 000 ლარი, თუმცა იქვე, სიტყვიერად მითითებული იყო 500 000 ლარი; ამასთან, ) ურთიერთშეჯერებით ასკვნის, რომ ვინაიდან გარდა მხარეთა განსხვავებული ახსნა-განმარტებებისა, საქმეში არ მოიპოვებოდა მტკიცებულება, რომლითაც ნათლად და არაორაზროვნად იქნებოდა დადგენილი ხელშეკრულებით შეთანხმებული პირგასამტეხლოს ოდენობა, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა იგი 15 000 ლარით, კასატორს კი არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია, რაც სააპელაციო სასამართლოს მითითებული დასაკვნის გაბათილებისა და საქმის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

26. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, ასევე, რომ მხარეები იმყოფებოდნენ გრძელვადიან შრომით ურთიერთობაში, ხოლო ბონუსი, რომელიც მოსარჩელემ მოპასუხეს გადაუხადა, წარმოადგენდა შრომის ანაზღურების ერთ-ერთი სახეს, შესაბამისად, ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის პირობებში, მისი დაბრუნების მოპასუხისთვის დავალებაც სწორად შეფასდა არამართლზომიერად და ამ ნაწილშიც არ არსებობს წარდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობა.

27. რაც შეეხება მიუღებელი შემოსავლის მოპასუხისთვის დაკისრებაზე უარის თქმის მართებულობას, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ამ საკითხზე სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა სრულად შეესაბამება უზენაესი სასამართლოს განმარტებებს და პრაქტიკას (საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ: ,,სსკ-ის 411-ე მუხლის შესაბამისად, მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო. მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია. ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“ (pure economic loss), რომელიც ხელშეკრულების მხარემ განიცადა და რომელსაც ადგილი არ ექნებოდა, ხელშეკრულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირ კავშირში იგულისხმება მოვლენების, მოქმედებისა და დამდგარი შედეგის ის ლოგიკური ბმა, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას, ზიანის ანაზღაურება უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით, ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება“ (იხ. სუსგ-ები: N ას-945-895-2015, 14. 03. 2016წ; N ას-307-291- 2011, 24.10.2011 წ; N ას-899-845-2012, 22.11.2012 წელი). სსკ-ის 408.1-ე, 411-ე და 412-ე მუხლების ამოსავალი დებულება სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუღებელი შემოსავალი, ანუ განაცდური მოგება. ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, მიუღებლად მიიჩნევა შემოსავალი, რომელიც კრედიტორს არ მიუღია და რომელსაც იგი მიიღებდა მოვალეს რომ ვალდებულება ჯეროვნად შეესრულებინა. მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია. ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება (იხ. სუსგ Nას-243-2021, 04.06.2021წ.). სსკ-ის 411-ე მუხლი კიდევ უფრო აკონკრეტებს 408-ე მუხლში მოცემული ზიანის სრულად ანაზღაურების პრინციპს. სრული ანაზღაურება ეხება არა საერთოდ ზიანს, რომელიც შეიძლება ვინმემ განიცადოს, არამედ იმ ზიანს, რომელიც სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საერთო საფუძვლებიდან გამომდინარე ანაზღაურებადია. ანაზღაურებას ექვემდებარება ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. როდესაც ხელშეკრულების მხარე კისრულობს ვალდებულებას, მას მხედველობაში აქვს მხოლოდ იმ რისკის აღება, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშეკრულების შესრულებასთან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მისგან შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგად აღიქმება (იხ. სუსგ საქმე Nას-775-2024, 25 სექტემბერი, 2024 წელი). საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, 411-ე მუხლის მიზნებისათვის სავალდებულოა, მოსარჩელე მიუთითებდეს, რომ თანხის დეპოზიტზე განთავსება მის ჩვეულებრივ საქმიანობას წარმოადგენს და ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, ამგვარი ქმედების ნეგატიური შედეგები სავარაუდოა მეორე მხარისათვის. ამ ფაქტების მითითების გარეშე მიუღებელი შემოსავლის მხოლოდ თანხის დაყოვნების მოტივით მოვალისათვის დაკისრება დაარღვევს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის პრინციპს (იხ. სუსგ საქმე Nას-884-2022, 27.04.2022), სააპელაციო სასამართლომ მტკიცებულებათა ყოველმხრივი შეფასების შედეგად მართებულად დაასკვნა, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი საშემფასებლო დოკუმენტი ვერ მიიჩნეოდა მოპასუხის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულების არამართლზომიერად შეწყვეტის გამო მოსარჩელისთვის მიყენებული ზიანის ოდენობისა და მიუღებელი შემოსავლის გამოთვლისთვის საკმარის მტკიცებულებად. ამასთან, დასაქმებული ვერც იმ გარემოებას ადასტურებდა, რომ თანხის დეპოზიტზე განთავსება მის ჩვეულებრივ საქმიანობას წარმოადგენდა, რაც სსკ-ის 411-ე მუხლის მიზნებისთვის მას შესაძლებლობას მისცემდა აღნიშნული საფუძვლით მოეთხოვა მიუღებელი შემოსავლის მოპასუხისთვის გადახდის დაკისრება.

28. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივ შეფასებას და მიაჩნია, რომ არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

29. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც.

30. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

31. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „ვ–ის“ (სს „ე.ჰ–ის“ უფლებამონაცვლე) საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. სს „ვ–ს“ (ს.კ. ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი (ელ. საგადასახადო დავალება: N302517; გადახდის თარიღი: 25.06.2025, გადასახადის გადამხდელის დაასხელება - VIAN-HO) 8000 ლარის 70% - 5600 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: თ. ძიმისტარაშვილი

ა. კოჭლამაზაშვილი