16 დეკემბერი 2024 წელი
№ას-32-2024 თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე)
ლაშა ქოჩიაშვილი (მომხსენებელი)
გოჩა ჯეირანაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი - შ.პ.ს. „რ.ჯ–ი“
მოწინააღმდეგე მხარე - ზ.მ–ი
მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე - შ.პ.ს. „რ–ი“
გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 21 ნოემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
სასარჩელო მოთხოვნა:
1. შ.პ.ს. „რ.ჯ–მა“ (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „აპელანტი“, „კასატორი“) სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას ზ.მ–ის (შემდგომში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, „მოწინააღმდეგე მხარე“) მიმართ, მიყენებული ზიანის - 6 953 500 აშშ დოლარის ანაზღაურების მოთხოვნით.
(სასარჩელო მოთხოვნა დაკონკრეტდა დაზუსტებული სარჩელით (ტომი VIII, ს.ფ. 27-53) და შუამდგომლობით (ტომი IX, ს.ფ. 1-14)).
სარჩელის საფუძვლები:
2.1. ზ.მ–მა, როგორც შ.პ.ს. „რ–ი“-ს 39%-იანი წილის მფლობელმა და 2012 წლამდე ამავე კომპანიის სამეთვალყურეო საბჭოს წევრმა, ინსაიდერული ინფორმაციის გამოყენებით, კომპანიის დაუფლების მიზნით და მის ფარგლებში, არაერთი განზრახი მოქმედების ერთობლიობით, მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა შ.პ.ს. „რ–სა“ და მის შვილობილ საწარმოს, შ.პ.ს. „რ.ჯ–ს“. უმთავრესად, ზ.მ–ის ქმედებები გამოიხატებოდა მისი, როგორც პარტნიორის მხრიდან, უფლების ბოროტად გამოყენების გზით კომპანიის საზიანოდ წამოწყებული სასამართლო დავების წარმოებაში, რაც აფერხებდა მოსარჩელის მიერ საქართველოს მთავრობასთან გაფორმებული მემორანდუმის და აგრეთვე „ს.ფ–თან“ გაფორმებული საინვესტიციო ხელშეკრულების პირობების შესრულებას. ამასთანავე, ზ.მ–ის ქმედებათა შედეგს წარმოადგენდა იმ ფაქტობრივი მტრული სამართლებრივი მდგომარეობის შექმნა, რომლის ფარგლებშიც პრაქტიკულად შეუძლებელი გახდა პროექტის გაგრძელება. ზ.მ–ის მხრიდან მიყენებული ზიანი გამოიხატა კომპანიებისათვის სასიცოცხლო მნიშვნელობის პროექტის განხორციელების ხელშეშლაში, რის შედეგადაც კომპანიებმა ჯამში მიიღეს დაახლოებით 7 მილიონი აშშ დოლარის ოდენობით ფაქტობრივი ზიანი. ფაქტობრივი ზიანი გამოანგარიშებულია წლების განმავლობაში კომპანიების მიერ პროექტზე გაწეული ხარჯებისა და იძულების წესით ამ პროექტის რეალიზაციის შედეგად ამონაგები თანხის სხვაობის საფუძველზე. აღნიშნულის დადასტურების მიზნით, მოსარჩელე უთითებს შემდეგ გარემოებებზე:
2.2.1. შ.პ.ს. „რ–ი“ დაფუძნდა 2005 წლის 21 მარტს. 100%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორი იყო ბ.მ–ი. 2006 წლის 28 დეკემბერს შ.პ.ს. „რ–ი“-ს 100%-იანი წილის მფლობელი გახდა შ.პ.ს. „ს.ე.ლ–ი“, რომლის ერთპიროვნული წარმომადგენელი იყო ზ.მ–ი, რომელმაც შეიმუშავა შ.პ.ს. „რ–ი“-ს დღეს არსებული წესდების რედაქცია. 2008 წლის 15 იანვარს შ.პ.ს. „რ“-ს 100%-იანი წილის მფლობელი კვლავ ბ.მ–ი გახდა. 2012 წლის 30 მაისს ბ.მ–მა კუთვნილი შ.პ.ს. „რ–ი“-ს 100%-იანი წილიდან 52% მიჰყიდა მ.მ–ს, ხოლო 39% - ზ.მ–ს. 2012 წლის 19 სექტემბერს ბ.მ–მა მის საკუთრებაში დარჩენილი შ.პ.ს. „რ–ი“-ს 9%-დან 4% მიჰყიდა თ.მ–ს, ხოლო 2% - გ.ც–ნს.
2.2.2. 2009 წლის 27 ივლისს საქართველოს მთავრობასა და შ.პ.ს. „რ–ს“ შორის გაფორმდა ურთიერთგაგების მემორანდუმი რაჭაში მდინარე ლ–ნზე ჰიდროელექტროსადგურების კასკადის მშენებლობაზე, რომლის ფარგლებშიც უნდა აშენებულიყო სამი ჰესი: „ლ–ნი 1“, „ლ–ნი 2“ და „ლ–ნი 3“.
2.2.3. 2012 წლის 30 მაისს შ.პ.ს. „რ–სა“ და ს.ს „თ.ბ–ს“ შორის დაიდო საკრედიტო პროდუქტებით მომსახურების გენერალური ხელშეკრულება, რომლის ფარგლებშიც დაიდო ცალკეული კრედიტის ხელშეკრულება. ოთხივე საკრედიტო ხელშეკრულების ფარგლებში მოხდა შეთანხმებული სასესხო თანხების ნაწილის გაცემა. თუმცა სამი საკრედიტო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სასესხო თანხების დარჩენილი დიდი ოდენობის გაცემა ბანკმა შეაჩერა ორი საფუძვლით: 1. ზ.მ–ის მიერ წარმოწყებული პარტნიორული დავებისა და 2. ზ.მ–ის მიერ შ.პ.ს. „რ–ში“ მისი კუთვნილი 39%-იანი წილის დაუგირავებლობით. იგივე საფუძვლებით ბანკმა უკვე გაცემულ თანხებზე საპროცენტო განაკვეთი გაზარდა წლიური 1%-ით და ჯამში საპროცენტო სარგებელმა შეადგინა 12.5%, 2012 წლის 30 მაისს გაფორმებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხების სრულად ათვისების უზრუნველსაყოფად. დარჩენილი მეოთხე კონტრაქტის №1234751-2124249 საფუძველზე ბანკი საგამონაკლისოდ დათანხმდა 1 500 000 აშშ დოლარის გამოყოფაზე, რათა მომხდარიყო ჰესის პროექტში გვირაბის მშენებლობის იმ დონეზე მიყვანა, რომ სამუშაოების სრულად გაჩერების შემთხვევაში შესაძლებელი ყოფილიყო პროექტის დაკონსერვება დამატებითი ხარჯების გაწევის გარეშე. ბანკმა ზემოაღნიშნული ოთხივე კონტრაქტით განსაზღვრული თანხების გაცემის შეჩერება დაუკავშირა ჰესის პროექტის შეჩერებას. აღნიშნული 1 500 000 აშშ დოლარის გამოყოფისათვის ბანკმა დააწესა დამატებითი პირობები, რაც არ ითვალისწინებდა ზ.მ–ის კუთვნილი წილის დაგირავებას, ვინაიდან წარმოადგენდა საგამონაკლისო ზიანის დამზღვევ მექანიზმს. ბანკმა მკაფიოდ და განმეორებით დააფიქსირა, რომ შეჩერებული სამი საკრედიტო ხაზით გასაცემი თანხების გაცემა განახლდებოდა ბანკის მიერ არსებული დავების მდგომარეობის ანალიზის საფუძველზე. მიუხედავად ამისა, ბანკმა არ მოახდინა საკრედიტო ხელშეკრულებების აქსელირება.
2.2.4. ს.ს. „თ.ბ“-ს მოთხოვნის გათვალისწინებით, მ.მ–მა და ბ.მ–მა 2012 წლის 30 მაისს გაფორმებული სესხის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად 2012 წლის 2 აგვისტოს დააგირავეს მათ საკუთრებაში არსებული შ.პ.ს. „რ“-ს 61%-იანი წილი.
2.2.5. ზ.მ–ი შ.პ.ს. „რ“-ს სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი იყო 2007 წლის 27 დეკემბრიდან 2012 წლის 10 აგვისტოს ჩათვლით. 2012 წლის 10 აგვისტოს პარტნიორთა კრებაზე, მოვალეობათა არაჯეროვანი შესრულების გამო, ზ.მ–ი გაწვეულ იქნა სამეთვალყურეო საბჭოდან და მის ნაცვლად არჩეულ იქნა ბ.მ–ი.
2.2.6. 2012 წლის 10 სექტემბრიდან ზ.მ–მა შ.პ.ს. „რ“-სა და მისი მენეჯერების წინააღმდეგ დაიწყო სასამართლო დავები.
2.2.7. 2012 წლის ოქტომბერში ზ.მ–მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა შ.პ.ს. „რ“-ს დომინანტ პარტნიორთა ჯგუფისთვის, მ.მ–ისა და თ.მ–ისათვის, კომპენსაციის სახით, 5 473 541 ლარის, თანხის დაკისრება. მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენდა „რ“-ს 2012 წლის მეორე ნახევრის ბიუჯეტის დამტკიცება მოთხოვნილი თანხის ოდენობით. 2017 წელს მოსარჩელემ სამჯერ დააზუსტა სარჩელი და საბოლოო 2017 წლის 19 დეკემბერს წარდგენილი სარჩელით ითხოვდა საზოგადოების დომინანტ პარტნიორთა ჯგუფისთვის: მ.მ–ის, თ.მ–ის, ბ.მ–ისა და გ.ც–ნისთვის კომპენსაციის სახით 14 328 319 ლარის, აქედან საზოგადოების სასარგებლოდ 8 740 274.59 ლარის, ხოლო ზ.მ–ის სასარგებლოდ - 5 595 6.41 ლარის დაკისრებას.
2.2.8. 2014 წლის 22 აპრილს ს.ს. „თ.ბ–მა“ უარი უთხრა შ.პ.ს. „რ–ს“ 2012 წლის 30 მაისის გენერალური ხელშეკრულების ფარგლებში დადებული საკრედიტო ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული თანხების გაცემის განახლებაზე ორი მთავარი საფუძვლით: ერთ-ერთ პარტნიორთან არსებული დავების დაუსრულებლობა და მისი კუთვნილი 39%-იანი წილის დაუგირავებლობა. ბანკმა ამ შემთხვევაშიც თავი შეიკავა სესხების აქსელირებისაგან.
2.2.9. ს.ს. „თ.ბ–მა“ 2015 წლის 20 ოქტომბრისა და 2015 წლის 17 ნოემბრის წერილებით შ.პ.ს. „რ–ს“ მიუთითა 2012 წლის 30 მაისს გაფორმებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევებზე და გააფრთხილა ხელშეკრულების შეწყვეტისა და იპოთეკისა და გირავნობის ხელშეკრულებებით მისთვის მინიჭებული უფლებების რეალიზებაზე.
2.2.10. 2015 წლის 3 თებერვალს საქართველოს მთავრობას, შ.პ.ს. „რ–სა“ და შ.პ.ს. „რ.ჯ–ს“ შორის გაფორმდა მემორანდუმი, რომლის თანახმადაც შ.პ.ს. „რ–მა“ მთავრობას დაუბრუნა „ლ–ნი 1“-სა და „ლ–ნი 3“-ის პროექტები, ხოლო „ლ–ნი 2“-ის განხორციელება იკისრა შ.პ.ს. „რ–ი“-ს 100%-იანმა შვილობილმა კომპანიამ შ.პ.ს. „რ.ჯ–მა“.
2.2.11. ს.ს. „თ.ბ–ი“ ჯერ კიდევ 2014 წლიდან აფიქსირებდა პოზიციას, რომ ჰესის პროექტის ფინანსირების გაგრძელება შესაძლებელი იყო მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი პროექტი გაიმიჯნებოდა უშუალოდ შ.პ.ს. „რ“-ს საოპერაციო საქმიანობისგან და გავიდოდა უშუალოდ კომპანიის მფლობელობიდან, რაც განხორციელდა კიდეც პროექტის შ.პ.ს. „რ.ჯ–ში“ გადატანის გზით.
2.2.12. 2015 წლის 3 თებერვლის მემორანდუმის პარალელურად და შემდგომ თვეებში მიმდინარეობდა აქტიური ერთობლივი მუშაობა როგორც ს.ს. „თ.ბ–თან“, ისე ს.ფ–თან, რათა შ.პ.ს. „რ.ჯ–ს“ მოეპოვებინა ლ–ნი 2-ის დაფინანსებისთვის აუცილებელი საინვესტიციო თანხა. ამასთან, საინვესტიციო კონტრაქტების უმთავრესი მიზანი იყო გრაფიკის სამუშაოების ურთიერთშეთანხმებული სინქრონით დაფინანსება, რაც საბოლოო ჯამში აისახა კიდეც საინვესტიციო ხელშეკრულებებში;
2.2.13. 2016 წლის 18 მარტს შ.პ.ს. „რ–ს“, შ.პ.ს. „რ.ჯ–სა“ და ს.ს. „ს.ფ–ს“ შორის გაფორმდა პარტნიორთა შეთანხმება, რომლის თანახმადაც, ს.ს. „ს.ფ–ი“ „რ.ჯ“-ს 47.1%-ის დაუფლების სანაცვლოდ განახორციელებდა 5 500 000 აშშ დოლარის ინვესტიციას „ლ–ნი 2“-ის პროექტისათვის. პარტნიორთა შეთანხმება ითვალისწინებდა შ.პ.ს. „რ“-სა და შ.პ.ს. „რ.ჯ“-ს მთელ რიგ ვალდებულებებს, რაც წარმოადგენდა ინვესტიციის განხორციელების წინაპირობას.
2.2.14. საპარტნიორო შეთანხმების 8.1.1. მუხლის შესაბამისად, ხელშეკრულება ითვალისწინებდა იმის შესაძლებლობას, რომ ს.ფ–ის მიერ ინვესტიცია შესაძლოა განხორციელებულიყო 30 სექტემბრის შემდგომაც, ანუ მას შემდეგ, რაც გავიდოდა მემორანდუმით გათვალისწინებული პირველი შესასრულებელი ვადა (01 ოქტომბერი). შესაბამისად, პროექტის ფარგლებში, ინვესტორები წინასწარ განიხილავდნენ შესაძლებლობას, რომ შესაძლებელი იყო პროექტის ფინანსირების და შესაბამისად სამშენებლო სამუშაოების დაწყება TBCEBRD-ის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირველი ტრანშით, რომელიც 2.9 მილიონ აშშ დოლარს შეადგენდა.
2.2.15. 2016 წლის 18 მარტს ს.ს. „ს.ფ–თან“ გაფორმებული შეთანხმების გათვალისწინებით, და შ.პ.ს. „რ.ჯ"-ს მიერ წარმოებული აქტიური მოლაპარაკებების საფუძველზე, 2016 წლის 30 ივნისს ცვლილება შევიდა 2015 წლის 3 თებერვლის მემორანდუმით გათვალისწინებულ გრაფიკში - გაიზარდა ვადა.
2.2.16. შ.პ.ს. „რ.ჯ–ი“ აწარმოებდა მოლაპარაკებებს სამშენებლო კომპანია „ფ–თან“ „ლ–ნი 2“ ჰესის მშენებლობასთან დაკავშირებით. 2016 წლის 30 აგვისტოს შ.პ.ს. „რ.ჯ–სა“ და შ.პ.ს. „ფ–ს“ შორის გაფორმდა მემორანდუმი, რომელიც ითვალისწინებდა სამომავლოდ ხელშეკრულების გაფორმებას ჰესის სამშენებლო სამუშაოების განხორციელებასთან დაკავშირებით.
2.2.17. 2016 წლის 30 აგვისტოს „რ.ჯ–სა“ და შ.პ.ს. „ფ–ს“ შორის შეთანხმება მიღწეული იყო ყველა ტექნიკურ და ფინანსურ საკითხზე. რამდენადაც სამშენებლო კონტრაქტი უნდა შედგენილიყო FIDIC-ის პრინციპების მიხედვით, დროის მოგების თვალსაზრისით, ფონდის მოსაზრებით, უმჯობესი იყო მემორანდუმის გაფორმება მხარეებს შორის. მხარეებმა მემორანდუმს ხელი მოაწერეს 30 აგვისტოს და ამავე მემორანდუმმა ასახა მხარეთა მიღწეული შეთანხმების ყველა არსებითი პირობა: ხელშეკრულების მაქსიმალური ღირებულებისა და შესასრულებელი სამუშაოების ჩათვლით.
2.2.18. მთავრობასთან გაფორმებული მემორანდუმით გათვალისწინებული გრაფიკით დადგენილი ვადის დარღვევის შემდგომ, საფინანსო ინსტიტუტების პარალელურად კომპანია „ფ–თან“ კვლავ მიმდინარეობდა მოლაპარაკებები. მის მიერ შემოთავაზებული გრაფიკი ითვალისწინებდა კონტრაქტის ხელმოწერას 2016 წლის სექტემბერში, ტექნიკის მობილიზებას ოქტომბერში, მისასვლელი გზების მშენებლობას ნოემბერში და სამუშაოების დაწყებას დეკემბერში, და, რაც მთავარია, სამუშაოების 2018 წლის 30 სექტემბერში დასრულებას მიუხედავად პირველი დედლაინის (01.10.2016) შემდგომ ეტაპზე დაწყებული სამუშაოებისა.
2.2.19. 2016 წლის 18 მარტს, ს.ფ–თან გაფორმებული შეთანხმების ფარგლებში ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების, მათ შორის ჰესის პროექტის მშენებლობის, ჰესისთვის საჭირო ტურბინა-გენერატორების შეძენის და დამონტაჟების, აგრეთვე ჰესის მშენელობის პროცესის მონიტორინგის უზრუნველყოფის მიზნით, შ.პ.ს. „რ.ჯ–ი“ აქტიურ მოლაპარაკებებს აწარმოებდა როგორც შ.პ.ს. „ფ–თან“ (რომელთანაც უკვე გაფორმებული იყო მემორანდუმი) ისე საერთაშორისო კომპანიებთან (როგორებიცაა: Geppert, LP_Varkis LLC, Vaptech, და სხვა). ხელშეკრულებების დრაფტები პრაქტიკულად დასრულებული იყო და, რაც ასევე უმნიშვნელოვანესია, პირობები თანხმდებოდა ს.ფ–თან, ს.ს. „თ.ბ–თან“ და EBRD-თან. ზ.მ–ის მიერ განხორციელებულმა თავდასხმებმა კი, ფაქტობრივად კრიტიკულ მომენტში შეაჩერა და ჩაშალა პრაქტიკულად მიღწეული შეთანხმებები.
2.2.20. 2016 წლის 20 სექტემბერს ზ.მ–მა სესხის დავის ფარგლებში მიმართა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს და მოითხოვა შ.პ.ს. „რ“-ს ანგარიშებზე ყადაღის დადება, რაც დაკმაყოფილდა სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 20 სექტემბრის განჩინებით. ამავე დავის ფარგლებში, ზ.მ–მა განმეორებით მიმართა სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 26 სექტემბერს და მოითხოვა შ.პ.ს. „რ–ი“-სთვის შ.პ.ს. „რ.ჯ–ში“ კუთვნილი 100%-იანი წილის უფლებრივად დატვირთვისა და გაასხვისების აკრძალვა. მეორე მოთხოვნაც დაკმაყოფილდა 2016 წლის 26 სექტემბრის განჩინებით.
2.2.21. 2016 წლის 2 ნოემბერს შ.პ.ს. „რ“-ს საჩივრის საფუძველზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ: (1) შეამცირა შ.პ.ს. „რ–ი“-ს ანგარიშებზე სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 20 სექტემბრის განჩინებით დადებული ყადაღის ფარგლები და (2) ყადაღა მოხსნა შ.პ.ს. „რ.ჯ–ი“ 100%-იან წილს. საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ მემორანდუმის თანახმად ნაკისრი ვალდებულებებისა და მათი დარღვევის შემთხვევაში ფინანსური სანქციების გათვალისწინებით, შ.პ.ს. „რ“-ს ინტერესებში არ შედიოდა მემორანდუმის დარღვევა. სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ „სააპელაციო სასამართლოს 26.09.2016 განჩინებით გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიების ძალაში დატოვება რეალურ საფრთხეს წარმოადგენს საწარმოს ფუნქციონირებისათვის, განსახორციელებელი პროექტებისთვის."
2.2.22. ზ.მ–ი ინფორმირებული იყო, რომ მთავრობასთან გაფორმებული მემორანდუმის დარღვევა არ შედიოდა შ.პ.ს. „რ“-ს ინტერესებში, ვინაიდან კომპანია მძიმე ფინანსური სანქციების რისკის ქვეშ დადგებოდა.
2.2.23. 2016 წლის 15 ნოემბერს ზ.მ–მა მიმართა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა (1) შ.პ.ს. „რ–ს“ და შ.პ.ს. „რ–“-ს შორის 2016 წლის 15 იანვარს გაფორმებული საწარმოს დამოუკიდებლად მოქმედი ქვედანაყოფის ყველა აქტივის მიწოდების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და (2) შ.პ.ს. „რ“-ს სამეთვალყურეო საბჭოს 2015 წლის 30 ივლისის სხდომის ოქმისა და შ.პ.ს. „რ.ჯ–ი“-ს 2015 წლის 20 აგვისტოს პარტნიორის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, რომელთა საფუძველზეც შ.პ.ს. „რ–მა“ შ.პ.ს. „რ.ჯ–ს“ გადასცა უძრავი ქონებები „ლ–ნი 2“-ის პროექტის მიზნებისათვის. აღნიშნული დავის ფარგლებში ზ.მ–ის მოთხოვნის საფუძველზე 2016 წლის 15 ნოემბერს ყადაღა დაედო შ.პ.ს. „რ.ჯ–ი“-ს კუთვნილ უძრავ ქონებებს, რომელიც მას „ლ–ნი 2“-ის მიზნებისთვის გადასცა შ.პ.ს. „რ–მა“. ამავე დავის ფარგლებში 2016 წლის 2 დეკემბერს ზ.მ–მა განმეორებით მიმართა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების თაობაზე და მოითხოვა შ.პ.ს. „რ–ს“ აკრძალვოდა შ.პ.ს. „რ.ჯ–ში“ 52.9%-იანი წილისა და შ.პ.ს. „კ.ვ.რ–ში“ საწესდებო კაპიტალის 50% წილის გასხვისება, დატვირთვა (დაგირავება). მოთხოვნა დაკმაყოფილდა და რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 2 დეკემბრის განჩინებით შ.პ.ს. „რ–ს“ აეკრძალა „რ.ჯ–ში“ 52.9% წილისა და შ.პ.ს. „კ.ვ.რ–ში“ 50%-იანი წილის გასხვისება და დატვირთვა.
2.2.24. 2016 წლის 24 ნოემბერს „ს.ფ–მა“, მიუხედავად ზ.მ–ის მხრიდან განხორციელებული თავდასხმითი მოქმედებებისა, მაინც გადაიფორმა „რ.ჯ–ის“ 47.1%.
2.2.25. 2016 წლის 10 დეკემბერს შ.პ.ს. „რ.ჯ–ს“, ს.ს. „თ.ბ–სა“ და ევროპის განვითარებისა და რეკონსტრუქციის ბანკს (EBRD) შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც შ.პ.ს. „რ.ჯ–ი“ მიიღებდა 14 200 000 აშშ დოლარს მიზნობრივი სესხის სახით „ლ–ნი 2“ის პროექტისთვის.
2.2.26. ს.ს. „თ.ბ“-სა და EBRD-ის 14 200 000$-ის ოდენობის სესხის კონტრაქტს, რომელზეც მოლაპარაკება ჯერ კიდევ 2015 წელს დაიწყო, დაგეგმილი 2016 წლის 30 სექტემბრის ნაცვლად, ხელი მოეწერა დაგვიანებით, 2016 წლის 8 დეკემბერს, ზ.მ–ის დელიქტური ინტერვენციის გამო.
2.2.27. 2016 წლის 8 დეკემბერს ს.ს. „თ.ბ–სა“ და EBRD-თან ხელშეკრულება გაფორმდა იმ პირობებში, როდესაც პრაქტიკულად ვადაგადაცილებაში იყო მთავრობასთან გაფორმებული მემორანდუმი. მიუხედავად ამისა, ხელშეკრულების პირველი ტრანშის (2.9 მილიონი აშშ დოლარი) გაცემის წინაპირობას არ წარმოადგენდა მემორანდუმით გათვალისწინებული გრაფიკის შესრულება. მთავრობასთან გაფორმებული მემორანდუმის ვადებთან შესაბამისობის ვალდებულება ეკისრებოდა შ.პ.ს. „რ.ჯ–ს“ მხოლოდ მეორე ტრანშის მისაღებად.
2.2.28. შ.პ.ს. „რ.ჯ“-ს მიერ პრაქტიკულად დაკმაყოფილებული იყო TBC-EBRD-ის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირველი ტრანშის გაცემის წინაპირობები, რომლებსაც წარმოადგენდა: ა) ჰესის ქონების „რ.ჯ–ზე“ გადატანა; ბ) ჰესის ქონებისა და „რ.ჯ“-ს წილის დატვირთვისაგან თავისუფალ მდგომარეობაში შენარჩუნება და გ) სამშენებლო კონტრაქტების პირობების შეთანხმება.
2.2.29. მთავრობასთან გაფორმებული მემორანდუმის გრაფიკით გათვალისწინებული ვადის დარღვევის შემდგომ, ს.ს. „თ.ბ–ი“ მზადყოფნას გამოთქვამდა, რომ ზ.მ–ის მხრიდან განხორციელებული თავდასხმების ფონზეც კი, 2016 წლის 29 ნოემბერს ჩაერიცხა 2016 წლის 8 დეკემბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირველი ტრანში (2.9 მილიონი აშშ დოლარი), თუკი სესხის ხელმოწერა უზრუნველყოფების დროული განეიტრალებით შესაძლებელი იქნებოდა.
2.2.30. 2017 წლის 13 იანვარს ზ.მ–მა მიმართა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა შ.პ.ს. „რ–სა“ და ს.ს. „ს.ფ–ს“ შორის 2016 წლის 18 მარტს გაფორმებული პარტნიორთა შეთანხმების, როგორც თვალთმაქცური გარიგების ბათილობა. სარჩელით ზ.მ–მა ასევე მოითხოვა შ.პ.ს. „რ.ჯ–ში“ შ.პ.ს. „რ“-ს 52.9% და ს.ს. „ს.ფ“-ს 47.1% წილების გასხვისება/ დატვირთვის აკრძალვა, რაც დაკმაყოფილდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 13 იანვრის განჩინებით.
2.2.31. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 8 თებერვლის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა შ.პ.ს. „რ“-ს საჩივარი რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 15 ნოემბრის უზრუნველყოფის განჩინების გაუქმების თაობაზე, თუმცა დაკმაყოფილდა შ.პ.ს. „რ“-ს განცხადება უზრუნველყოფის ღონისძიებაზე უზრუნველყოფის გარანტიის გამოყენების თაობაზე და ზ.მ–ს დაევალა 1 000 000 ლარის განთავსება საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის სადეპოზიტო ანგარიშზე.
2.2.32. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 8 თებერვალის განჩინებით დაკმაყოფილდა შ.პ.ს. „რ“-ს საჩივარი და გაუქმდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 2 დეკემბრის განჩინება სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძების გამოყენების თაობაზე.
2.2.33. 2017 წლის 27 იანვარს შ.პ.ს. „რ–მა“ განცხადებით მიმართა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს და 2017 წლის 13 იანვრის უზრუნველყოფის ღონისძიების შედეგად მოსალოდნელი ზიანის გათვალისწინებით მოითხოვა უზრუნველყოფის გარანტიის გამოყენება. მოთხოვნა დაკმაყოფილდა და რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 20 თებერვლის განჩინებით ზ.მ–ს დაევალა 500 000 ლარის განთავსება საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის სადეპოზიტო ანგარიშზე.
2.2.34. ზ.მ–მა ვერ უზრუნველყო თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 8 თებერვლის განჩინებით განსაზღვრულ ვადაში უზრუნველყოფის გარანტიის თანხის განთავსება სადეპოზიტო ანგარიშზე და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 6 მარტის განჩინებით გაუქმდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 15 ნოემბრის განჩინება.
2.2.35. ზ.მ–ი უზრუნველყოფის ღონისძიების მოთხოვნის ყველა განცხადებასა თუ შუამდგომლობაში, უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების აუცილებლობას უკავშირებდა არა იმ დავის საგანს, რომლის ფარგლებშიც ითხოვდა უზრუნველყოფას, არამედ უთითებდა, რომ მხარეთა შორის მიმდინარე სესხის დავაზე უზენაესი სასამართლოს მიერ მის სასარგებლოდ გადაწყვეტილების გამოტანის შემთხვევაში სასამართლოს გადაწყვეტილება აღუსრულებელი დარჩებოდა.
2.2.36. 2017 წლის 27 მარტს თბილისის სააპელაციო სასამართლომ გააუქმა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 13 იანვრის უზრუნველყოფის ღონისძიების განჩინება საქმეზე 2/76-17. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ უზრუნველყოფის ღონისძიების მოთხოვნისთვის იურიდიული ინტერესი არ იკვეთებოდა და რომ მისი მიზანი იყო არა თავად მიმდინარე დავის საგნის უზრუნველყოფა, არამედ ზ.მ–სა და შ.პ.ს. „რ–ს“ შორის მიმდინარე სესხის დავის ფარგლებში გადაწყვეტილების უზრუნველყოფა, რის საფუძველზეც, გაუმართლებელი იურიდიული ინტერესის პირობებში ზიანი ადგებოდა შ.პ.ს. „რ–ს“.
2.2.37. 2017 წლის 5 მაისს ს.ს. „ს.ფ–ს“, შ.პ.ს. „რ–სა“ და შ.პ.ს. „რ.ჯ–ს“ შორის გაფორმდა პარტნიორთა შეთანხმება, რომლითაც აღინიშნა, რომ „ლ–ნი 2“-ის მიზნებისთვის შემაფერხებელ გარემოებად იქცა სესხის დავის ფარგლებში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ 2016 წლის 26 სექტემბერს მიღებული განჩინება უზრუნველყოფის ღონისძიების თაობაზე, რომლის ძალითაც შ.პ.ს. „რ–ს“ აეკრძალა შ.პ.ს. „რ.ჯ–ში“ თავისი კუთვნილი 100%-იანი წილის განკარგვა და რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 13 იანვრის განჩინება სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების თაობაზე საქმეზე 2/76-17. ხელშეკრულების მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ზიანის შემთხვევაში ერთად უჩივლებდნენ ზ.მ–ს.
2.2.38. 2017 წლის 11 აგვისტოს საქართველოს მთავრობამ ვალდებულებათა დარღვევის გამო ცალმხრივად შეწყვიტა 2015 წლის 3 თებერვლის მემორანდუმი.
2.2.39. მთავრობის 2017 წლის 10 ნოემბრის განკარგულებით ენერგეტიკის სამინისტროს დაევალა „ლ–ნი 2“-ის გასასხვისებლად აუქციონის უზრუნველყოფა და 2017 წლის 27 ნოემბერს ენერგეტიკის სამინისტრომ გამოაცხადა „ლ–ნი 2“-ის ფლობისა და ოპერირებისათვის ინტერესთა გამოხატვა.
2.2.40. „ლ–ნი 2-ის“ საწყისი სარეალიზაციო ფასი შეადგენდა 11 500 000 (თერთმეტი მილიონ ხუთასი ათასი) აშშ დოლარს
2.2.41. 2018 წლის 25 ივნისს „ლ–ნი 2“ გასხვისდა განმეორებით აუქციონზე 4 546 500 (ოთხი მილიონ ხუთას ორმოცდაექვსი ათას ხუთასი) აშშ დოლარად.
2.2.42. 2016 წლის 22 ნოემბერს პარტნიორთა შეთანხმებაში განხორციელდა ცვლილებები, რომლითაც ფონდმა ფაქტობრივად და კონკლუდენტურად უარი თქვა ხელშეკრულების ცალმხრივად და დაუყოვნებლივ შეწყვეტის უფლების გამოყენებაზე (18.2.2.ბ), რითაც დაადასტურა პარტნიორთა შეთანხმების წინაპირობების ვალიდურობა და ფონდის პირობითი საინვესტიციო ვალდებულების განგრძობითობა, კერძოდ: „3.1.დ“ პუნქტის ცვლილებებით გაიზარდა პროექტის მთლიანი საბოლოო ღირებულება 385 000 აშშ დოლარით, ჯამში 26 385 000 აშშ დოლარის ფარგლებში. ამოღებული იქნა პუნქტი 3.1., რომლის მიხედვითაც გამარტივდა წინაპირობები იმ მხრივ, რომ კომპანიის საკითხებისა და შედეგების შესწავლა აღარ გახდა სავალდებულო - ფონდის გარანტირებული უკუგების მიღების უზრუნველსაყოფად; „8.1.1“ პუნქტის ცვლილებით, ფონდის კომპანიაში პარტნიორად ყოფნის ვადა 7 წლის ნაცვლად განისაზღვრა 9 წლის ვადით (ე.ი. გაიზარდა 2 წლის ვადით), ხოლო 9 წლიანი პარტნიორობის შესაძლო ათვლის წერტილად განისაზღვრა 2016 წლის 30 ოქტომბერი, ნაცვლად 2016 წლის 30 სექტემბრისა; 12.1 პუნქტის ცვლილებით, „რ–ი“-ს წილის დაგირავების რიგითობა განისაზღვრა ბანკის მეორე რიგით, ნაცვლად პირველი რიგისა.
2.2.43. ს.ფ–მა 2017 წლის 20 თებერვალს წერილობით დაადასტურა პარტნიორთა შეთანხმების წინაპირობების ვალიდურობა და ფონდის პირობითი ვალდებულების განგრძობითობა 2016 წლის 18 სექტემბრის შემდგომ პერიოდზეც.
2.2.44. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 2 ნოემბრის, სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 8 თებერვლისა და სააპელაციო სასამართლოს 27 მარტის განჩინებებით სასამართლოებმა დაადგინეს ზ.მ–ის მიერ „ზიანის მომტანი, გაუმართლებელი, არაადეკვატური და არათანაზომიერი ქმედებები“, რომელსაც ის ახორციელებდა „ყოველგვარი იურიდიული ინტერესის გარეშე“ და სასამართლო საპროცესო უფლების ბოროტად გამოყენებით, კერძოდ, „ერთ სასარჩელო წარმოებაში, მეორე სასარჩელო წარმოების უზრუნველსაყოფად ამკრძალავი ღონისძიების მოთხოვნის სახით“. სააპელაციო სასამართლოს 27 მარტის განმარტებით, „კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის არსებობის შემთხვევაშიც კი, არათუ ხელი შეეწყობოდა მის აღსრულებას, არამედ შეიძლება ხელი შეუშალოს მოვალის, როგორც მეწარმე სუბიექტის გადახდისუნარიანობასა და მის ფინანსურ შესაძლებლობას, შეასრულოს გადაწყვეტილებით დადასტურებული ვალდებულება“. ხოლო, უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 2 ნოემბრის განმარტებით, „სააპელაციო სასამართლოს 26.09.2016 განჩინებით გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიების ძალაში დატოვება რეალურ საფრთხეს წარმოადგენს საწარმოს ფუნქციონირებისათვის, განსახორციელებელი პროექტებისთვის“.
2.2.45. შ.პ.ს. „ფ–თან“ ე.წ. FIDIC-ის სტანდარტით კონტრაქტის ტექსტზე მუშაობა დაიწყო 2016 წლის 18 აგვისტოდან. შ.პ.ს. „რ.ჯ–ი“, ისევე როგორც ს.ფ–ი, აცნობიერებდა, რომ ხელშეკრულების შეთანხმება შესაძლოა ვერ დასრულებულიყო 1 სექტემბრამდე. ხელშეკრულებაზე ხელმოწერა იგეგმებოდა 2016 წლის სექტემბრის თვეში. „ფ–თან“ კონტრაქტის ხელმოწერა შეაფერხა მოპასუხის მიერ 2016 წლის 26 სექტემბრს განხორციელებულმა დელიქტურმა ინტერვენციამ, რამაც, თავის მხრივ, დააყოვნა ხელშეკრულების საბოლოო სახით შეთანხმება მხარეთა შორის. აღსანიშნავია, რომ შეფერხების ერთ-ერთი უმთავრესი მიზეზი იყო მოპასუხის მხრიდან დელიქტური ინტერვენციების შედეგად ს.ს. „თ.ბ–თან“ და ი–თან ხელშეკრულების გაფორმების დაყოვნება, რამდენადაც შეუძლებელი იყო მბოჭავი ხელშეკრულების გაფორმება „ფ–თან“ ბანკებთან ხელშეკრულებათა გაფორმების გარეშე. ყოველივე აღნიშნულის შედეგად, სამშენებლო კონტრაქტზე მოლაპარაკებები ოქტომბრის თვეშიც გაგრძელდა. საბოლოოდ, კონტრაქტის ხელმოწერაზე მოლაპარაკება აღდგა მხოლოდ 2016 წლის ნოემბრიდან.
2.2.46. შ.პ.ს. „ფ–თან“ არსებული მოლაპარაკების ყოველ ეტაპზე ჩართული იყო ს.ფ–ი. გასაფორმებელი ხელშეკრულება (ისევე, როგორც 2016 წლის 30 აგვისტოს გაფორმებული მომორანდუმი) გასაცნობად ეგზავნებოდა ფონდს და კორექტირდებოდა მისი შენიშვნების შესაბამისად, რაც კიდევ ერთხელ მოწმობს ფონდის ჩართულობას არჩეულ სამშენებლო კომპანიასთან ურთიერთობაში.
2.2.47. შ.პ.ს. „რ.ჯ–ი“ აწარმოებდა მოლაპარაკებებს ტურბინა-გენერატორების მომწოდებელ კომპანიებთან, იმ მიზნით, რომ მოეძიებინა მაქსიმალურად ხელსაყრელი შემოთავაზებები ჰესის პროექტის მშენებლობისათვის. ამ მიზნით, რუსთავი ჯფუფს ჰქონდა მოლაპარაკებები ისეთ კომპანიებთან, როგორიცაა G., G., V.
2.2.48. შ.პ.ს. „რ.ჯ–ი“ საზედამხედველო სამუშაოებისათვის (Owners Engineer მომსახურების მისაღებად) მოლაპარაკებებს აწარმოებდა სხვადასხვა კომპანიასთან (მათ შორის, L. S., LP-V.). LP-V. განიხილებოდა პროექტის ერთ-ერთ მთავარ ფიგურად. შ.პ.ს. „რ.ჯ–სა“ და LP-V-ს შორის არსებული ხელშეკრულებაც მომზადდა FIDIC-ის სტანდარტების შესაბამისად.
2.2.49. 2016 წლის 5 დეკემბერს შ.პ.ს.“რ.ჯ–ს“, ს.ს. „თ.ბ–სა“ და H. LLC-ს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ამ უკნასკნელს სამართლებრივი თვალსაზრისით უნდა შეეფასებინა „რ.ჯ“-ს ხელშეკრულებები შ.პ.ს. „ფ“-სთან და LP-V-სთან. აღნიშნული წარმოადგენდა თ.ბ–ის მოთხოვნას, 2017 წლის 23 იანვრით დათარიღებულ სამართლებრივ დასკვნაზე დამკვეთებად (სპონსორებად) ფიქსირდებიან შ.პ.ს. „რ.ჯ–ი“ და ს.ს. „თ.ბ–ი“.
2.2.50. EBRD-ის მოთხოვნების დაკმაყოფილების მიზნით, შ.პ.ს. „რ.ჯ–ი“ თანამშრომლობდა კომპანია P. E. G-სთან, რომელიც ამზადებდა ჰესის პროექტისთვის გარემოსცადცვითი და სოციალური ხასიათის დამატებით დოკუმენტაციას (დაინტერესებულ პირთა ჩართულობის გეგმას; არატექნიკურ რეზიუმეს; ვრცელ ანგარიშს, რომელიც მოიცავდა პროექტის აღწერას, ფლორის კვლევასა და მისი დაცვის გეგმას, პროექტის სოციალურ გავლენის კვლევას). აღსანიშნავია, ასევე, „რ.ჯ–ი“-ს თანამშრომლობა კომპანია B.R-თან, რომელმაც მოამზადა ანგარიში წყლის გარემოს ბიომრავალფეროვნების შესწავლის შესახებ.
2.2.51. 2017 წლის 25 აპრილს შ.პ.ს. „რ.ჯ–ი“-ს დირექტორი დ.მ–ი თხოვნით მიმართავს ს.ფ–ს, რათა ფონდმა კომპანიას უშუამდგომლოს საქართველოს მთავრობასთან მემორანდუმში ცვლილების შეტანის გზით ჰესის მშენებლობის ვადის გადავადებასთან დაკავშირებით. ვადის გაგრძელების საჭიროების გამომწვევ მიზეზად დასახელებულია ზ.მ–ის 2017 წლის 13 იანვარს წამოწყებული სასარჩელო წარმოება ს.ფ–ის წინააღმდეგ, პარტნიორთა შეთანხების ბათილად ცნობის მოთხოვნით.
2.2.52. ზ.მ–ი უშუალოდ ეწვია და პირადად შეხვდა ს.ფ–ისა და ი–ის მენეჯმენტს, სადაც უარყოფითად მოიხსენია „რ–ი“-ს მენეჯმენტი და მოსთხოვა ფონდსა და საფინანსო ინსტიტუტებს არ დაეფინანსებინათ ჰესის პროექტი, რითაც თავიდანვე დაადასტურა ბოროტი განზრახვა ჰესის პროექტის განვითარების მიმართ. აღნიშნულზე საფინანსო ინსტიტუტებმა შ.პ.ს. „რ–ი“ და შ.პ.ს. „რ.ჯ–ი“ დაუყოვნებლივ ჩააყენეს საქმის კურსში.
2.2.53. შ.პ.ს. „რ.ჯ–მა“ გადაიხადა ს.ს. „თ.ბ–თან“ და ი–თან დადებული სესხის კონტრაქტის 2.04 „ა“ პუნქტით გათვალისწინებული საკომისიოს ნაწილი 55 473 აშშ დოლარის ოდენობით ბენეფიციარი ი–ის სასარგებლოდ.
2.2.54. 2017 წლის 5 მაისს ს.ფ–ს, შ.პ.ს. „რ–სა“ და შ.პ.ს. „რ.ჯ–ს“ შორის დაიდო შეთანხმება პარტნიორთა შეთანხმებასთან დაკავშირებით გასატარებელ ღონისძიებებთან დაკავშირებით, რომლის მიხედვითაც, მხარეები მოპასუხის მიერ 2016 წლის 26 სექტემბრისა და 2017 წლის 13 იანვრის აკრძალვის უზრუნველყოფებს მიიჩნევენ პროექტის შემაფერხებელ ფაქტორებად, ხოლო უშუალოდ სარჩელის (13.01.2017) უარყოფითად დასრულებას უკავშირებენ ფონდის ინვესტიციისათვის გამოუსწორებელი ზიანის მიყენებას. აღნიშნული წინამძღვრების გათვალისწინებით, მხარეები თანხმდებიან, რომ პარტნიორთა შეთანხმების მე-3 მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობების შესრულებას მხარეები ჯერ კიდევ გააგრძელებენ (მუხლი 1) თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში, თუმცა იმ დათქმით (მუხლი 2), რომ წინაპირობების შესრულების გაგრძელება აღარ ნიშნავს ფონდის ვალდებულებას, განახორციელოს ინვესტიცია, რადგან სარჩელის უარყოფითად დასრულებას შეუძლია გამოუსწორებელი ზიანი მიაყენოს ფონდის ინვესტიციას. აღნიშნულის გათვალისწინებით, ფონდი ნებისმიერ დროს იქნება უფლებამოსილი დატოვოს პროექტი, მათ შორის ცალმხრივად შეწყვიტოს კონტრაქტი იმგვარად, რომ ამან არ გამოიწვიოს ფონდის პასუხისმგებლობა. 5 მაისის შეთანხმების მე-3 მუხლით კი, მხარეები თანხმდებიან, რომ „რ–ი“ და „რ.ჯ–ი“, პროექტის ვერ განხორციელების ან გვიან განხორციელების შემთხვევაში, მოითხოვენ ზ.მ–ის მხრიდან მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას.
2.2.55. 2017 წლის 11 აგვისტოს, მთავრობის მემორანდუმის შეწყვეტის მომენტისათვის, „რ–ს“ 2010 წლიდან 2013 წელს პროექტის დასრულებამდე შესრულებული აქვს შემდეგი სამუშაოები: სადაწნეო გვირაბის გაყვანის სამუშაოები 48%; სათავე ნაგებობის სამშენებლო სამუშაოები და ბეტონირების სამუშაოები სალექარ აუზზე; სამშენებლო სამუშაოების მიზნებისათვის გზების გაყვანა და შესაბამისი ინფრასტრუქტურის მობილიზება; აღნიშნულ წლებში პროექტში ინვესტირებულია 9 462 000 აშშ დოლარი.
2.3. მოსარჩელემ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად დაასახელა სამოქალაქო კოდექსის მე-8, 115-ე, 992-ე მუხლები, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 3.8 მუხლი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199.3 მუხლი და განმარტა, რომ ზ.მ–ის მხრიდან წლების განმავლობაში განხორციელებული მოქმედებები, რომლებიც მიზანმიმართულად აზიანებდნენ ჯერ შ.პ.ს. „რ–ს“, ხოლო შემდგომ შ.პ.ს. „რ.ჯ–საც“, წარმოადგენს სამართლებრივ დოქტრინასა და სასამართლო პრაქტიკაში გავრცელებული ეკონომიკური დელიქტის ნათელ მაგალითს. აღნიშნული დელიქტი გამოიხატა სამართალდამრღვევის მხრიდან ორ მხარეს შორის ეკონომიკური ურთიერთობის ჩაშლის აქტიურ მცდელობაში, რაც, საბოლოოდ, შედეგიანი აღმოჩნდა. დელიქტი დამატებით შეიცავს ისეთი სპეციალური დელიქტის დამახასიათებელ ნიშან-თვისებებს, როგორებიც არის სამეწარმეო სამართლებრივი დელიქტი და პროცესის ბოროტად გამოყენების დელიქტი. აღნიშნული ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ ზ.მ–ის მხრიდან განხორციელებული მოქმედებები მართლსაწინააღმდეგო იყო არა ერთი, არამედ სულ მცირე სამი საფუძვლით, ვინაიდან მისი ქმედებები ვერ აკმაყოფილებს: (1) პროცესის ბოროტად გამოყენებისათვის დადგენილ სტანდარტს; (2) მინორიტარი პარტნიორისათვის დაწესებული ფიდუციური მოვალეობების სტანდარტს; (3) პარტნიორის მიერ დერივაციული სარჩელის აღძვრის უფლებაუნარიანობის წარმოშობისათვის დადგენილ სტანდარტს.
2.4. გარდა იმისა, რომ ზ.მ–ის მიერ განხორციელებული ქმედებები იყო მართლსაწინააღმდეგო, აგრეთვე ისინი ვერ აკმაყოფილებენ მათი განხორციელების რაციონალურობის მინიმალურ სტანდარტსაც კი. კერძოდ, ყოვლად გაუგებარი და ირაციონალური იყო ზ.მ–ის მოქმედება, რომელმაც პირდაპირი დარტყმა მიაყენა ს.ს. „ს.ფ–ს“ და მოითხოვა მასთან გაფორმებული იმ ხელშეკრულების ბათილობა, რომლის საფუძველზეც შ.პ.ს. „რ–სა“ და შ.პ.ს. „რ.ჯ–ს“ უნდა მიეღოთ დაფინანსება, რომლითაც მთავრობასთან გაფორმებული მემორანდუმით ნაკისრი ვალდებულებები უნდა შეესრულებინათ. ზ.მ–ი მემორანდუმის შეწყვეტის ბოლო მომენტამდე იბრძოდა ს.ფ–თან გაფორმებული ხელშეკრულების გაბათილების საფუძვლით. მან ამ მოქმედებით ყველანაირი შანსი მოუსპო შ.პ.ს. „რ–ს“ და შ.პ.ს. „რ.ჯ–ს“ იმისა, რომ უზომოდ დიდი ძალისხმევის პირობებში, რის შედეგადაც მიღწეული იყო ყველა საჭირო შეთანხმება მთელ რიგ უმსხვილეს ფინანსურ ინსტიტუტებთან და სამშენებლო კომპანიებთან, გაგრძელებულიყო მემორანდუმის ვადა და დასრულებულიყო პროექტი.
მოპასუხეების პოზიცია:
3. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ზ.მ–ს სასამართლოსათვის მიმართვის უფლებით ბოროტად არასოდეს უსარგებლია და ამით არცერთი საზოგადოებისათვის ზიანი არ მიუყენებია. ყველა სარჩელი შეგნებულად იქნა პროვოცირებული შ.პ.ს. „რ–ი“-ს წარმომადგენლობითი და ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების მქონე პირთა და დომინანტ პარტნიორთა ჯგუფის მხრიდან. საქმეში არსებული მასალებით უტყუარად დასტურდება, რომ მთელი 8 წლის განმავლობაში „ლ–ნი ჰესი 2“-ის მშენებლობა რჩებოდა დაკონსერვებული. ჰესის მშენებლობისათვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ხელშეკრულებებიც კი არ ჰქონდათ გაფორმებული მშენებლებთან, ინჟინრებთან, ტურბინა-გენერატორებისა და ელექტრო მექანიკური ნაწილების მომწოდებლებთან და სხვებთან, რომელთა გარეშეც არცერთი კონტრაქტორი საპასუხო მოქმედებებს არ შეასრულებდა. შესაბამისად, არანაირი სამუშაოები ახალი მემორანდუმის ფარგლებში არ წარმოებულა. საწინააღმდეგოს მტკიცება მოკლებულია ლოგიკას, რადგანაც ხელშეკრულების გარეშე მსგავს სამუშაოებს არცერთი კომპანია არ აწარმოებს. სწორედ ამან განაპირობა საქართველოს მთავრობის მიერ 2017 წლის 11 აგვისტოს №1699 განკარგულების გამოცემა, რომლის საფუძველზეც შ.პ.ს. „რ.ჯ–ი“-ს მხრიდან მემორანდუმით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო, შეწყდა 2015 წლის 03 თებერვლის მემორანდუმი და ჰესთან დაკავშირებული უძრავ-მოძრავი ქონება გატანილი იქნა აუქციონზე. ცალსახაა, რომ აღნიშნული შედეგი დადგა სწორედ შ.პ.ს. „რ–ი“-ს წარმომადგენლობითი და ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების მქონე პირებისა და დომინანტ პარტნიორთა ჯგუფის მხრიდან წლების განმავლობაში მიზანმიმართულად განხორციელებული რეიდერული ღონისძიებების შედეგად და ყოველგვარ საფუძველს მოკლებულია ამ შედეგების სხვისთვის გადაბრალება.
4. დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე მესამე პირი შ.პ.ს. „რ–ი“ დაეთანხმა როგორც სარჩელში ასახულ დავის ფაქტობრივ გარემოებებს, ისე სასარჩელო მოთხოვნას.
5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 05 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
6. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა შ.პ.ს. „რ.ჯ–მა“ და მოითხოვა გადაწყვეტილების შეცვლის გზით სარჩელის დაკმაყოფილება.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:
7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 21 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
8. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია დავისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
8.1. შ.პ.ს. „რ–ი“ რეგისტრირებული იქნა 2005 წლის 21 მარტს. 2005 წლის 21 მარტიდან 2012 წლის 31 მაისამდე შ.პ.ს. „რ“-ს პარტნიორი იყო ბ.მ–ი (100%). 2012 წლის 31 მაისიდან 2012 წლის 19 სექტემბრამდე შ.პ.ს. „რ“-ს პარტნიორები იყვნენ: ბ.მ–ი (9%), მ.მ–ი (52%) და ზ.მ–ი (39%). 2012 წლის 19 სექტემბრიდან შ.პ.ს. „რ“-ს პარტნიორები იყვნენ: ბ.მ–ი (3%), მ.მ–ი (52%), ზ.მ–ი (39%), გ.ც–ნი (2%) და თ.მ–ი (4%). 2005 წლის 21 მარტიდან შ.პ.ს. „რ“-ს დირექტორი იყო გ.ღ–ი, მოგვიანებით - გ.ღ–ი და თ.მ–ი.
8.2. 2009 წლის 27 ივლისს საქართველოს მთავრობასა და შ.პ.ს. „რ–ს“ შორის გაფორმდა ურთიერთგაგების მემორანდუმი რაჭაში მდინარე ლ–ნზე ჰიდროელექტროსადგურების კასკადის მშენებლობაზე, რომლის ფარგლებშიც უნდა აშენებულიყო 3 ჰესი: „ლ–ნი 1“, „ლ–ნი 2“ და „ლ–ნი 3“.
8.3. 2015 წლის 3 თებერვალს საქართველოს მთავრობას, შ.პ.ს. „რ–სა“ და შ.პ.ს. „რ.ჯ–ს“ შორის გაფორმდა მემორანდუმი, რომლის თანახმადაც შ.პ.ს. „რ–მა“ მთავრობას დაუბრუნა „ლ–ნი 1“-სა და „ლ–ნი 3“-ის პროექტები, ხოლო „ლ–ნი 2“-ის განხორციელება იკისრა შ.პ.ს. „რ–ი“-ს 100%-იანმა შვილობილმა კომპანიამ შ.პ.ს. „რ.ჯ–მა“.
8.4. 2017 წლის 11 აგვისტოს საქართველოს მთავრობამ ვალდებულებათა დარღვევის გამო ცალმხრივად შეწყვიტა 2015 წლის 3 თებერვლის მემორანდუმი.
8.5. 2017 წლის 10 ნოემბრის მთავრობის განკარგულებით ენერგეტიკის სამინისტროს დაევალა „ლ–ნი 2“-ის გასასხვისებლად აუქციონის უზრუნველყოფა და 2017 წლის 27 ნოემბერს ენერგეტიკის სამინისტრომ გამოაცხადა „ლ–ნი 2“-ის ფლობისა და ოპერირებისათვის ინტერესთა გამოხატვა.
8.6. ჰიდროელექტროსადგურ „ლ–ნი ჰესი 2“-ის საწყისი სარეალიზაციო ფასი შეადგენდა 11 500 000 (თერთმეტი მილიონ ხუთასი ათასი) აშშ დოლარს.
8.7. 2018 წლის 25 ივნისს ჰიდროელექტროსადგური „ლ–ნი ჰესი 2“ გასხვისდა განმეორებით აუქციონზე 4 600 000 (ოთხი მილიონ ექვსასი ათასი) აშშ დოლარად, საიდანაც 4 546 500 აშშ დოლარი გადახდილი იქნა გამყიდველისათვის, ხოლო 53500.73 აშშ დოლარი საქართველოს მთავრობის მიერ 2017 წლის 11 აგვისტოს №1699 განკარგულების საფუძველზე შ.პ.ს. „რ.ჯ–ი“-სთვის დაკისრებული ჯარიმის ასანაზღაურებლად.
8.8. ზ.მ–ს, შ.პ.ს. „რ“-ს, შ.პ.ს. „რ–ს“ და საწარმოს პარტნიორებს შორის მიმდინარეობდა არაერთი დავა, რომელთა შორის, კონკრეტული დავის საგნის ფარგლებში მნიშვნელოვან უდავო გარემოებად მიიჩნევა შემდეგი:
ა) 2016 წლის 9 ნოემბერს, ზ.მ–მა სარჩელი აღძრა შ.პ.ს. „რ“-ს, შ.პ.ს. „რ“-ის და შ.პ.ს. „რ.ჯ“-ს მიმართ (საქმე №2/2046-16). ამ ეტაპზე აღნიშნულ საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილება მიღებული არ არის. აღნიშნული დავის ფარგლებში:
- რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 15.11.2016 წლის განჩინებით გამოყენებული იქნა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლის თანახმად, შ.პ.ს. „რ“-ს აეკრძალა მის ბალანსზე არსბული 8 უძრავი ქონების გასხვისება და იპოთეკით დატვირთვა, ხოლო შ.პ.ს. „რ.ჯ–ს“ აეკრძალა მის ბალანსზე არსებული 4 უძრავი ქონების გასხვისება და იპოთეკით დატვირთვა, ასევე ბუნებრივი რესურსებით და სასარგებლო წიაღისეულით სარგებლობის კონკრეტული 2 ლიზენციის გასხვისება;
- ამავე სასამართლოს 02.12.2016 წლის განჩინებით შ.პ.ს. „რ–ს“ აეკრძალა შ.პ.ს. „რ.ჯ–ში“ საწესდებო კაპიტალის 52.9% წილის გასხვისება/დაგირავება, ხოლო შ.პ.ს. „კ.ვ.რ–ში“ – 50% წილის გასხვისება-დაგირავება;
- ორივე განჩინება გასაჩივრდა მოპასუხეების მიერ, აქედან თბილისის სააპელაციო სასამართლომ 08.02.2017 წლის განჩინებით გააუქმა 02.02.2016 წლის განჩინება სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ და არ დააკმაყოფილდა სარჩელის უზრუნველყოფასთან დაკავშირებით ზ.მ–ის შუამდგომლობა. ხოლო 06.03.2017 წლის განჩინებით გააუქმა 15.11.2016 წლის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება ზ.მ–ის მიერ მოსალოდნელი ზარალის ანაზღაურების უზრუნველყოფის მიზნით გარანტიის წარუდგენლობის საფუძვლით.
ბ) 2017 წლის 13 იანვარს ზ.მ–მა სარჩელი აღძრა შ.პ.ს. „რ“-ს, შ.პ.ს. „რ.ჯ–ის“ და ს.ს. „ს.ფ–ი“-ს მიმართ (საქმე №/76-17), სადაც ერთ-ერთ მოთხოვნას წარმოადგენდა 18.03.2016 წელს გაფორმებული საპარტნიორო შეთანხმების ბათილად ცნობა. აღნიშნული დავის ფარგლებში:
-13.01.2017 წლის განჩინებით სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით შ.პ.ს. „რ–ს“ აეკრძალა შ.პ.ს. „რ.ჯ–ში“ საწესდებო კაპიტალის 52,9%-ის გასხვისება/დაგირავება, ხოლო ს.ს. „ს.ფ–ს“ აეკრძალა შ.პ.ს. „რ.ჯ–ში“ საწესდებო კაპიტალის 47,1% წილის გასხვისება/დაგირავება.
- თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 27.03.2017 წლის განჩინებით დაკმაყოფილდა მოპასუხეთა საჩივრები და გაუქმდა სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 13.01.2017 წლის განჩინება.
- რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 16 იანვრის განჩინებით შეწყდა სამოქალაქო საქმეზე (2/76-17) წარმოება დავის საგნის არარსებობის საფუძვლით. სასამართლოს განმარტებით, დავის განხილვის დროისთვის, სადავო გარიგების მონაწილეთა შეთანხმებით საპარტნიორო შეთანხმება შეწყდა, შ.პ.ს. „რ–ს“ საკუთრებაში დაუბრუნდა შ.პ.ს. „რ.ჯ“-ს წილის 100%, რის გამოც მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი მიღწეული იყო.
გ) თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 7 აპრილის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით (საქმე №2/4580-13) არ დაკმაყოფილდა შ.პ.ს. „რ“-ს სარჩელი ზ.მ–ის მიმართ. სარჩელით შ.პ.ს. „რ“-ს მოთხოვნას წარმოადგენდა მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით ზ.მ–ისთვის ჯამში 5 143 808.43 ლარისა და 47 072.52 აშშ დოლარის დაკისრება. გადაწყვეტილება გასაჩივრდა სააპელაციო (საქმე №2ბ/3244-14) და საკასაციო (საქმე №ას-661-627-2015 ) წესით, თუმცა არ დაკმაყოფილდა.
დ) თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილებით (საქმე 2/10116-14) ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ზ.მ–ის სარჩელი შ.პ.ს. „რ“-ს მიმართ და სესხის სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე შ.პ.ს. „რ–ს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ძირითადი თანხის - 300 000 აშშ დოლარის, პროცენტის სახით - 150 000 აშშ დოლარის, ასევე 643 183 აშშ დოლარის და მიუღებელი შემოსავლის სახით 39 290 აშშ დოლარის გადახდა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 29.09.2016 წლის გადაწყვეტილებით (საქმე №2ბ/4132-15) შეიცვალა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 07.07.2015 წლის გადაწყვეტილება და ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ზ.მ–ის სარჩელი. შ.პ.ს. „რ–ს“ მოსარჩლის სასარგებლოდ დაეკისრა 793 183 აშშ დოლარის და 23 795,49 აშშ დოლარის გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 23.06.2017 წლის განჩინებით უცვლელი დარჩა, შესაბამისად, შესულია კანონიერ ძალაში. გადაწყვეტილებაზე გაცემულია სააღსრულებო ფურცელი, რომელიც ჯერ არ აღსრულებულა აღსასრულებელი ქონების არარსებობის გამო.
აღნიშნული დავის ფარგლებში:
- თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 20.09.2016 წლისა და 26.09.2016 წლის განჩინებებით გამოყენებული იქნა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლის თანახმად, ყადაღა დაედო შ.პ.ს. „რ“-ს საბანკო ანგარიშებზე არსებულ ფულად სახსრებს 2 305 362 ლარის ფარგლებში, ასევე შ.პ.ს. „რ–ს“ აეკრძალა შ.პ.ს. „რ.ჯ“-ს საწესდებო კაპიტალის 100% წილის გასხვისება/დაგირავება;
- უზრუნველყოფის განჩინებები გასაჩივრდა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს (საქმე №ას-956-921-2016) 02.11.2016 წლის განჩინებით ყადაღა შენარჩუნდა 700 000 აშშ დოლარის ფარგლებში, ხოლო წილის გასხვისება/დაგირავების აკრძალვის ნაწილში სრულად გაუქმდა გასაჩივრებული განჩინება.
ე) 2012 წლის 30 ოქტომბერს ზ.მ–მა სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში, შ.პ.ს. „რ“-ს დომინანტი პარტნიორების: მ.მ–ის, თ.მ–ის, ბ.მ–ისა და გ.ც–ნის მიმართ 14 328 319 ლარის დაკისრების მოთხოვნით (საქმე №2/14173-12). თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება გასაჩივრდა და საქმის განხილვა დასრულებული არ არის.
9. სააპელაციო პალატამ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს მისცა შემდეგი სამართლებრივი შეფასება:
9.1. არსებული მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერებისა და შეფასების საფუძველზე, პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა „ლ–ნი 2“-ის პროექტის განხორციელების მიზანი. აპელანტის მტკიცებით, მოპასუხის მიერ წარმოებული სასამართლო დავების და მათ ფარგლებში გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიებების შედეგად, ასევე თავის დროზე მოპასუხის მხრიდან კუთვნილი წილის დაგირავებაზე უარის თქმის გამო დადგა პროექტის განხორციელების შეუძლებლობის შედეგი.
9.2. აღნიშნული მტკიცების საწინააღმდეგოდ, პალატამ შენიშნა, რომ სასამართლო დავებთან დაკავშირებით აპელანტი/მოსარჩელე თავის პოზიციას ამყარებს, მათ შორის, ისეთ სარჩელებზე, რომლებზედაც საბოლოო შედეგი ჯერ კიდევ არ არის დამდგარი. სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების არარსებობის პირობებში კი, გაზიარებული ვერ იქნებოდა მისით დადგენილი გარემოებები და შესაბამისად, შედეგი. კერძოდ, მოსარჩელის განმარტებით, არ დასტურდება, რომ საზოგადოების დომინანტ პარტნიორთა ჯგუფმა - თ.მ–მა, მ.მ–მა, ბ.მ–მა და გ.ც–ნმა, თავიანთი დომინანტური მდგომარეობა გამოიყენეს საზოგადოების და ზ.მ–ის საზიანოდ და მათი ქმედების შედეგად საზოგადოებას მიადგა ზიანი. აღნიშნულ პოზიციას მოსარჩელე ამყარებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ზ.მ–ის სარჩელი მოპასუხეების მ.მ–ის, თ.მ–ის, ბ.მ–ისა და გ.ც–ნის მიმართ თანხის დაკისრების თაობაზე. აღნიშნულის საპირწონედ, სასამართლომ შენიშნა, რომ 05.12.2018 წლის გადაწყვეტილება არის გასაჩივრებული, შესაბამისად, ამ ეტაპზე არ არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რაც მოცემული დავის განხილვის ფარგლებში გამორიცხავდა ან დაადასტურებდა მოსარჩელის პოზიციას.
9.3. პროექტის განხორციელებაში ზ.მ–ის მხრიდან ხელშემშლელი გარემოებების დამადასტურებელ ერთ-ერთ მტკიცებულებად მოსარჩელე უთითებს ს.ს. „ს.ფ–ს“, შ.პ.ს. „რ–სა“ და შ.პ.ს. „რ.ჯ–ს“ შორის 2017 წლის 5 მაისს მიღწეულ შეთანხმებაზე. აღნიშნული შეთანხმების ერთ-ერთ წინაპირობად მხარეებმა გაითვალისწინებს შემდეგი: „ა) 2016 წლის 18 მარტს გაფორმებულ პარტნიორთა შეთანხმების შესაბამისად პროექტის განხორციელებისთვის შემაფერხებელ ფაქტორად იქცა ზ.მ–ის შუამდგომლობის საფუძველზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 26 სექტემბრის განჩინება (საქმე №2ბ/4132-15), რომლის თანახმად პარტნიორს აეკრძალა კომპანიის 100%-იანი წილის გასხვისება და დატვირთვა (დაგირავება), აგრეთვე ამავე მოსარჩელის 2017 წლის 13 იანვრის სარჩელის და შუამდგომლობის საფუძველზე რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 13 იანვრის განჩინება (საქმე №2/76-17), რომელთაც პარტნიორს და ფონდს აეკრძალა კომპანიაში კუთვნილი წილების გასხვისება და დატვირთვა(დაგირავება). ბ) ამ დავის (ზ.მ–ის 2017 წლის 13 იანვრის სარჩელი) უარყოფითად დასრულების შემთხვევაში, ფონდის ინვესტიციას მიადგება გამოუსწორებელი ზიანი)“.
9.4. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასებას მასზედ, რომ მოსარჩელის აღნიშნული არგუმენტი ვერ გამოდგებოდა იმ გარემოების მტკიცებად, რომ ზ.მ–ის მხრიდან ადგილი ჰქონდა ფიდუციური ვალდებულების დარღვევას, კერძოდ: უდავოა, რომ სარჩელი სესხის თანხის დაკისრების მოთხოვნით ზ.მ–მა ისე აღძრა და საქმის განხილვა პირველ ინსტანციის სასამართლოში ისე დასრულდა, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის შუამდგომლობით მას არ მიუმართავს. სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განჩინება პირველად საქმის სააპელაციო წესით განხილვის დროს, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ 2016 წლის 20 სექტემბერს იქნა მიღებული. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 20.09.2016 წლის განჩინებით (საქმე №2ბ/4132-15) დაედო ყადაღა შ.პ.ს. „რ“-ს ფულად სახსრებზე. ამავე დავის ფარგლებში, სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 26 სექტემბრის განჩინებით შ.პ.ს. „რ–ს“ აეკრძალა შ.პ.ს. „რ.ჯ–ში“ კუთვნილი 100%-იანი წილის უფლებრივად დატვირთვა და გაასხვისება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 02 ნოემბრის განჩინებით ყადაღა შენარჩუნდა თანხის ნაწილზე, ხოლო წილის გასხვისება/დაგირავების ნაწილში გაუქმდა.
9.5. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება მოხდა დავაზე, სადაც ზ.მ–ის მოთხოვნას წარმოადგენდა მოპასუხისთვის სესხის თანხის დაკისრება. დავაზე მიღებული 29.09.2016 წლის №2ბ/4132-15 გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში და მიმდინარეობს აღსრულება. საგულისხმოა, რომ როგორც თბილისის სააპელაციო სასამართლომ, ასევე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ აუცილებლად მიიჩნიეს სარჩელის აღსრულების უზრუნველყოფის მიზნით სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძოების გამოყენება, ვინაიდან წინააღმდეგ შემთხვევაში შეუძლებელი გახდებოდა ზ.მ–ის სასარგებლოდ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულება. ფაქტია, რომ სესხის თანხის დაკისრების შესახებ გადაწყვეტილება დღესაც არ აღსრულებულა. აღუსრულებლობის მიზეზს შ.პ.ს. „რ“-ს უსახსრობა წარმოადგენს.
9.6. ზემოაღნიშნული დავის პარალელურად, 2016 წლის 15 ნოემბერს ზ.მ–მა მიმართა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა (1) შ.პ.ს. „რ–ს“ და შ.პ.ს. „რ“-ს შორის 2016 წლის 15 იანვარს გაფორმებული საწარმოს დამოუკიდებლად მოქმედი ქვედანაყოფის ყველა აქტივის მიწოდების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და (2) შ.პ.ს. „რ“-ს სამეთვალყურეო საბჭოს 2015 წლის 30 ივლისის სხდომის ოქმისა და შ.პ.ს. „რ.ჯ–ი“-ს 2015 წლის 20 აგვისტოს პარტნიორის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, რომელთა საფუძველზეც შ.პ.ს. „რ–მა“ შ.პ.ს. „რ.ჯ–ს“ გადასცა უძრავი ქონებები „ლ–ნი 2“-ის პროექტის მიზნებისათვის. აღნიშნული დავის ფარგლებში ზ.მ–ის მოთხოვნის საფუძველზე 2016 წლის 15 ნოემბერს ყადაღა დაედო შ.პ.ს. „რ.ჯ–ის“ კუთვნილ უძრავ ქონებებს, რომელიც მას „ლ–ნი 2“-ის მიზნებისთვის გადასცა შ.პ.ს. „რ–მა“. ამავე დავის ფარგლებში 2016 წლის 2 დეკემბერს ზ.მ–მა განმეორებით მიმართა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების თაობაზე და მოითხოვა შ.პ.ს. „რ–ს“ აკრძალვოდა „რ.ჯ–ში“ 52.9%-იანი წილისა და „კ.ვ.რ–ში“ საწესდებო კაპიტალის 50% წილის გასხვისება, დატვირთვა (დაგირავება). მოთხოვნა დაკმაყოფილდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 2 დეკემბრის განჩინებით შ.პ.ს. „რ–ს“ აეკრძალა „რ.ჯ–ში“ 52.9% წილისა და „კ.ვ.რ–ში“ 50%-იანი წილის გასხვისება და დატვირთვა. აღნიშნული უზრუნველყოფის ღონისძიება გაუქმებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ, ყადაღის დადების ნაწილში ზ.მ–ის მხრიდან უზრუნველყოფის გარანტიის წარუდგენლობის გამო (თუმცა სასამართლო აუცილებლად მიიჩნევდა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების არსებობას), ხოლო წილის გასხვისება/დატვირთვის ნაწილში იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლომ გაუმართლებლად მიიჩნია მისი არსებობა. ზ.მ–ისთვის აღნიშნული დავის დაწყების მიზანს წარმოადგენდა უძრავ ქონებებზე შ.პ.ს. „რ“-ს საკუთრების უფლების აღდგენა, ხოლო პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შესაძლებელი გახდებოდა სესხის თანხის დაკისრების შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულება, რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებს მხარის ლეგიტუმურ მიზანს.
9.7. რაც შეეხება ზ.მ–ის მიერ 2017 წლის 13 იანვარს აღძრულ სარჩელს (დავის საგანი - შ.პ.ს. „რ–სა“ და ს.ს. “ს.ფ–ს“ შორის 2016 წლის 18 მარტს გაფორმებული პარტნიორთა შეთანხმების, როგორც თვალთმაქცური გარიგების ბათილობა), საქმის წარმოება შეწყდა დავის საგნის არარსებობის საფუძვლით. სასამართლოს განჩინებაში აღინიშნა, რომ საპარტნიორო შეთანხმება შეწყდა, შ.პ.ს. „რ–ს“ საკუთრებაში დაუბრუნდა შ.პ.ს. „რ.ჯ–ის“ წილის 100%, რის გამოც მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი მიღწეული იყო.
9.8. ზიანის მიყენების საფუძვლად მოსარჩელე უთითებს ასევე მოპასუხის უარზე, დაეგირავებინა შ.პ.ს. „რ–ში“ კუთვნილი 39%-იანი წილი, რამაც გამოიწვია ბანკის მხრიდან სესხის საპროცენტო განაკვეთის 1%-ით გაზდა. აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლომ მიუთითა, რომ მსგავს ფაქტობრივ გარემოებაზე დაყრდნობით შ.პ.ს. „რ–ს“ აღძრული ჰქონდა სარჩელი ზ.მ–ის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით (საქმე №2/4580-13). სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 7 აპრილის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა და გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში. აღნიშნულ დავაზე სამივე ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ს.ს. „თ.ბ“-ს 16.10.2012 წლის №2354ა/106-27 წერილის შინაარსი პირდაპირ ადასტურებს შ.პ.ს. „რ–ის“ მიერ აღებულ ვალდებულებას, სესხის უზრუნველსაყოფად დაეგირავებინა 100% წილი, რაც ვერ შესრულდა ზ.მ–ის უარის გამო. ამდენად, მოსარჩელის მიერ მითითებული ვერც აღნიშნული გარემოება გამოდგება იმ ფაქტის სამტკიცებლად, რომ საწარმოში 39% წილის შეძენის შემდგომ ზ.მ–ი მუდმივად აფერხებდა „ლ–ნი 2“ ჰესის მშენებლობას. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამაც არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია იმის თაობაზე, რომ ზ.მ–ის ქმედებები აფერხებდა მოსარჩელის მიერ საქართველოს მთავრობასთან გაფორმებული მემორანდუმის და აგრეთვე ს.ს. „ს.ფ–თან“ გაფორმებული საინვესტიციო ხელშეკრულების პირობების შესრულებას.
9.9. პალატამ შენიშნა, რომ ზ.მ–ის მიერ წარმოებულ თითოეულ დავაზე მას გააჩნდა ინტერესი. უფრო მეტიც, მის სასარგებლოდ მიღებულია სასამართლო გადაწყვეტილება და გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიების მიუხედავად, გადაწყვეტილება აღუსრულებელია. შესაბამისად, მოპასუხემ შეძლო იმ ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურება, რომელიც ეხება მისი მხრიდან ქმედებების (სასამართლო დავების დაწყებას) განხორციელების საჭიროებას და პროპორციულობას. ამრიგად, სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება მასზედ, რომ მისი ქმედება იყო მართლზომიერი და არ არსებობს მიზეზობრივი კავშირი ზ.მ–ის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის.
9.10. პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის მტკიცება ზ.მ–ის მხრიდან სასამართლოსადმი მიმართვის უფლების ბოროტად გამოყენებასთან მიმართებით, და მიუთითა, რომ მოსარჩელის მიერ ზიანის მიმყენებლად მიჩნეული დავები, საბოლოო ჯამში, მოპასუხის სასარგებლოდ სასამართლო გადაწყვეტილებით დადასტურებული ფულადი მოთხოვნის აღსრულების მცდელობას წარმოადგენდა, ამდენად, მხარეს პარტნიორისა და, ამავდროულად, კრედიტორის მიერ სასამართლოსადმი მიმართვის უფლება არ შეიძლებოდა, დაკვალიფიცირებულიყო მისი, როგორც პარტნიორის მხრიდან, ერთგულების მოვალეობის უგულებელყოფად ან უფლების ბოროტად გამოყენებად, რადგანაც დადგენილია, რომ სარჩელებით მხარე მოითხოვს გარკვეული ფულადი ვალდებულების შესრულებას, რომელსაც, თავის მხრივ, გააჩნია შესაბამისი ფაქტობრივი თუ სამართლებრივი საფუძველი სარჩელის აღძვრისათვის.
10. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ. მისი მოთხოვნაა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება. საკასაციო პრეტენზია არსებითად ეფუძნება არგუმენტებს, რომელიც აღწერილია წინამდებარე განჩინების 2.1.-2.4 (სარჩელის საფუძლების) პუნქტებში.
11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:
12. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
13. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ” ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა.
14. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.
15. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ. №ას-1529-1443-2012, 09.12.2013წ.). მოსარჩელე, შესაძლებელია, ცდებოდეს კიდეც სადავო ურთიერთობის სამართლებრივ შეფასებაში, რაც არათუ არ ზღუდავს სასამართლოს, არამედ, პირიქით, სწორედ სასამართლოა ვალდებული, სამართლებრივად სწორად შეაფასოს სადავო ურთიერთობა და მოძებნოს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი.
16. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი.
17. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.
18. წარმოდგენილი სარჩელი ეფუძნება იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ ზ.მ–ი, როგორც შ.პ.ს. „რ“-ს პარტნიორი, აფერხებდა ამავე კომპანიის შვილობილი საწარმოს - შ.პ.ს. „რ.ჯ“-ს სამეწარმეო საქმიანობას, რაც სახელმწიფოს წინაშე ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებისთვის ხელშეშლაში გამოიხატებოდა. ზიანის მიყენების ინსტრუმენტად კი, მოპასუხე სასამართლოსადმი სარჩელით მიმართვის უფლებასა და სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების ინსტიტუტებს იყენებდა, ამასთან, თავს იკავებდა გარიგების დადებისგან, რომლითაც საწარმოს ვალდებულების შესასრულებლად საჭირო ფულადი თანხები უნდა მოეძიებინა. აღნიშნულის შედეგად, მოსარჩელე მხარეს მიადგა ზიანი, რაც სახელმწიფოსგან საინვესტიციოდ მიღებული ქონების აუქციონზე რეალიზაციაში გამოიხატა. ზიანის ოდენობად მოსარჩელე ასახელებს საინვესტიციო პროექტზე გაწეულ ხარჯსა და აუქციონზე ქონების რეალიზაციის შედეგად მიღებულ ამონაგებს შორის სხვაობას, რაც 6 953 500 აშშ დოლარს შეადგენს.
19.1. პალატა განმარტავს, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუმართლებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგულირდება (თუ სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიება გაუმართლებელი გამოდგა იმის გამო, რომ მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელზე და გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში, ანდა იმის გამო, რომ სასამართლომ ამ კოდექსის 192-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ან 36330 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად გააუქმა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, მაშინ ის მხარე, რომლის სასარგებლოდაც მოხდა უზრუნველყოფა, ვალდებულია აუნაზღაუროს მეორე მხარეს ზარალი, რომელიც მას მიადგა სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიების შედეგად).
19.2. ამრიგად, ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის დადგომის კუმულატიური წინაპირობებია:
Ø გამოყენებული უნდა იყოს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება;
Ø ეს ღონისძიება უნდა იყოს გაუმართლებელი;
Ø უზრუნველყოფის ღონისძიების შედეგად უნდა არსებობდეს ზიანი და მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი.
19.3. ამ ფაქტების მითითება და მტკიცება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ეკისრება მოსარჩელეს. ის გარემოება, რომ მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმად გვევლინება საპროცესო სამართლის ნორმა, არსებითად არ ცვლის ვითარებას. აღნიშნული საკანონმდებლო ტექნიკის საკითხია და სამართლებრივი ურთიერთობის რეგულირების მხოლოდ მასზე დამყარება არ ეწინააღმდეგება მართლწესრიგის პრინციპებს. ეს ნორმა მნიშვნელოვანია იმ კონტექსტშიც, რომ იგი ერთი მხრივ, მოსამართლეს აძლევს პრევენციული მოქმედების განხორციელების შესაძლებლობას _ ზიანის აშკარა საფრთხის შემთხვევაში, მხარეს შეიძლება დაეკისროს მისი უზრუნველყოფა, ამასთანავე, პირს, რომლის ინტერესების დაცვასაც ემსახურება უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება, განემარტება ამ ღონისძიების გაუმართლებლობის გამო შესაძლო ზიანზე პასუხისმგებლობა (იხ. სუსგ. №ას-259-259-2018 30.06.2020წ.)
19.4. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, წინამდებარე საქმეში სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუმართლებლობით გამოწვეული მოთხოვნის წინაპირობები დაკმაყოფილებული არ არის, სახელდობრ, ზ.მ–ის ინიციატივით დაწყებული სამართალწარმოებების შედეგები შემდეგნაირია:
19.4.1. 2016 წლის 9 ნოემბერს, ზ.მ–ის მიერ შ.პ.ს. „რ–ი“-ს, შ.პ.ს. „რ“-ის და შ.პ.ს. „რ.ჯ“-ს მიმართ (საქმე №2/2046-16) აღძრულ სარჩელზე სამართალწარმოება ჯერაც არ დასრულებულა, შესაბამისად, მტკიცება იმისა, რომ მოცემული სარჩელი არსებითად უსაფუძვლო იყო და უფლების ბოროტად გამოყენების მიზანს ემსახურებოდა, ან მის ფარგლებში გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება იყო გაუმართლებელი, დამაჯერებლობას მოკლებულია. კანონიერ ძალაში შეული გადაწყვეტილების არარსებობის პირობებში, მარტოოდენ ის გარემოება, რომ წინამდებარე საქმეში პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიებები გაუქმებულია სააპელაციო სასამართლოს მიერ, ვერ დაედება საფუძვლად დასკვნას სარჩელის უზრუნველყოფის გაუმართლებლობაზე, ვინაიდან, როგორც აღინიშნა, კანონმდებლის ნორმატიული ნებით, სსსკ 199.3 მუხლის შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძვლიანობას განაპირობებს სარჩელზე მოსარჩელის საწინააღმდეგოდ დამდგარი საბოლოო მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგი, რაც, დღეის მდგომარეობით, სახეზე არ არის - დავა მიმდინარეა.
19.4.2. 2017 წლის 13 იანვარს ზ.მ–ის მიერ შ.პ.ს. „რ–ი“-ს, შ.პ.ს. „რ.ჯ–ის“ და ს.ს. „ს.ფ–ი“-ს მიმართ (საქმე №/76-17), 18.03.2016 წელს გაფორმებული საპარტნიორო შეთანხმების ბათილად ცნობის მოთხოვნით აღძრულ სარჩელზე რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 16 იანვრის განჩინებით სამოქალაქო საქმეზე (2/76-17) წარმოება შეწყვეტილია დავის საგნის არარსებობის საფუძვლით, იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ დავის განხილვის დროისთვის, სადავო გარიგების მონაწილეთა შეთანხმებით საპარტნიორო შეთანხმება შეწყდა, შ.პ.ს. „რ–ს“ საკუთრებაში დაუბრუნდა შ.პ.ს. „რ.ჯ“-ს წილის 100%, რის გამოც მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი მიღწეული იყო. ამრიგად, მოცემულ საქმეზეც არ არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული შემაჯამებელი აქტი, რომელიც საპარტნიორო შეთანხმების ბათილად ცნობის მოთხოვნის უსაფუძვლობაზე მიუთითებდა.
19.4.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილებით (საქმე 2/10116-14) ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ზ.მ–ის სარჩელი შ.პ.ს. „რ“-ს მიმართ და სესხის სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე შ.პ.ს. „რ–ს“ მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ძირითადი თანხის - 300 000 აშშ დოლარის, პროცენტის სახით - 150 000 აშშ დოლარის, ასევე 643 183 აშშ დოლარის და მიუღებელი შემოსავლის სახით 39 290 აშშ დოლარის გადახდა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 29.09.2016 წლის გადაწყვეტილებით (საქმე №2ბ/4132-15) შეიცვალა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 07.07.2015 წლის გადაწყვეტილება და ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ზ.მ–ის სარჩელი. შ.პ.ს. „რ–ს“ მოსარჩლის სასარგებლოდ დაეკისრა 793 183 აშშ დოლარის და 23 795,49 აშშ დოლარის გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 23.06.2017 წლის განჩინებით უცვლელი დარჩა და, მაშასადამე, შესულია კანონიერ ძალაში. გადაწყვეტილებაზე გაცემულია სააღსრულებო ფურცელი. მოცემული დავის ინიცირების ფაქტი შ.პ.ს. „რ.ჯ“-ს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის წარმომშობი ასევე ვერ იქნება, ვინაიდან წინამდებარე საქმეზე დამდგარი შემაჯამებელი გადაწყვეტილებით ზ.მ–ის სარჩელი ნაწილობრივ საფუძვლიანად არის მიჩნეული. წინამდებარე საქმეში სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიებების საკასაციო სასამართლოს მიერ ნაწილობრივ გაუქმების ფაქტი, ცალკე აღებული, ვერ დაედება საფუძვლად დასკვნას სარჩელის უზრუნველყოფის გაუმართლებლობაზე, ვინაიდან, როგორც აღინიშნა, კანონმდებლის ნორმატიული ნებით, სსსკ 199.3 მუხლის შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძვლიანობას განაპირობებს სარჩელზე მოსარჩელის საწინააღმდეგოდ დამდგარი საბოლოო მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგი. მოცემული დავა კი, დასრულებულია მოსარჩელის - ზ.მ–ის სასარგებლოდ.
19.4.4. 2012 წლის 30 ოქტომბერს ზ.მ–ის მიერ თბილისის საქალაქო სასამართლოში, შ.პ.ს. „რ“-ს დომინანტი პარტნიორების: მ.მ–ის, თ.მ–ის, ბ.მ–ისა და გ.ც–ნის მიმართ 14 328 319 ლარის დაკისრების მოთხოვნით (საქმე №2/14173-12) აღძრულ სარჩელზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილების არსებობა, რომლითაც სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, საკმარისი არ არის დასკვნისთვის, რომ წინამდებარე სარჩელი არსით უსაფუძვლო და შ.პ.ს. „რ.ჯ“-სთვის ზიანის მიყენების ინტერესით მოტივირებული სამართალწარმოების საფუძველია. სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების არარსებობის პირობებში კასატორის შეფასებების გაზიარების საფუძველი არ არსებობს.
19.5. ამრიგად, დავების სიმრავლის მიუხედავად, არცერთ საქმეზე დამდგარი შედეგი არ იძლევა იმ გარემოების დადასტურებულად მიჩნევის საფუძველს, რომ სარჩელის აღძვრის ინსტიტუტს პარტნიორი საწარმოს ან/და შვილობილი საწარმოს ინტერესების დასაზიანებლად იყენებდა.
20. კასატორის ძირითადი პრეტენზია მიემართება ზ.მ–ის მიერ სასამართლოსათვის მიმართვის უფლების ბოროტად გამოყენებას. საკასაციო პალატა ამ თვალსაზრისით მოიხმობს საქართველოს კონსტიტუციის 31.1 მუხლს, რომლის თანახმადაც, ყოველ ადამიანს უფლება აქვს, თავის უფლებათა დასაცავად მიმართოს სასამართლოს. სასამართლოსადმი ხელმისაწვდომობის ძირითად უფლებას სახელდებით იცნობს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენცია მე-6 მუხლის სახით, რომლითაც გარანტირებულია სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლება. პროცესუალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, სსსკ-ის მეორე მუხლი უზრუნველყოფს პირის უფლებას, მიმართოს სასამართლოს დარღვეული ან სადავო უფლების დასაცავად.
21. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სარჩელის საერთო სულისკვეთებას, რომ პარტნიორი ხელს უნდა უწყობდეს საწარმოს წარმატებას, გონივრულობის ფარგლლებში ზრუნავდეს კომპანიის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებაზე და გადაწყვეტილებებს საწარმოს საუკეთესო ინტერესზე დაფუძნებით უნდა იღებდეს. აღნიშნული ვალდებულებების შესრულების მნიშვნელობას „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 2022 წლის 01 იანვრიდან ამოქმედებული რედაქციის 143-ე მუხლი სპეციალურ რეგულირებას უძღვნის, რომლის თანახმადაც, თუკი პარტნიორის ქმედება მნიშვნელოვან ზიანს აყენებს შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების ინტერესებს ან მისი პარტნიორად დარჩენა საზიანოა შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების შემდგომი საქმიანობისთვის, შესაძლებელია პარტნიორი გაირიცხოს შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებიდან.
22. აღნიშნულის მიუხედავად, საწარმოს ინტერესს ყოველთვის აბსოლუტური უპირატესობა ვერ ექნება ცალკეული პარტნიორის კერძო ინტერესთან. შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში პარტნიორად ყოფნის მოტივი, საბოლოო ჯამში, კერძო ინტერესით არის ნაკარნახევი. სამეწარმეო ურთიერთობებში ხშირია შემთხვევები, როდესაც საწარმოს განვითარების ხედვა პარტნიორთა მიერ სხვადასხვაგვარად აღიქმება, რის გამოც, გადაწყვეტილებათა მიღების პროცესში ისინი ერთმანეთისგან რადიკალურად საწინააღმდეგო არჩევანს უჭერენ მხარს. საწარმოს მინორიტარ პარტნიორს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი უფლებას აძლევს, დომინანტი პარტნიორების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები სასამართლო კონტროლის საგნად აქციოს, თუკი მიიჩნევს, რომ ისინი საწარმოსთვის, ან უმცირესობაში მყოფი პარტნიორისათვის, ზიანის მომტანია.
23.1. უწინარესად, საკასაციო პალატა არ იზიარებს შ.პ.ს. „რ.ჯ“-ს მტკიცებას მასზედ, რომ ზ.მ–ი შ.პ.ს. „რ“-ს მაჟორიტარი პარტნიორია და, წინამდებარე სასარჩელო მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივ საფუძველს, შესაძლოა, წარმოადგენდეს 2022 წლის 01 იანვრამდე მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 3.8 მუხლი, რომლის თანახმადაც, თუ საწარმოს დომინანტმა პარტნიორმა განზრახ გამოიყენა თავისი დომინანტური მდგომარეობა ამ საზოგადოების საზიანოდ, მან დანარჩენ პარტნიორებს უნდა გადაუხადოს შესაბამისი კომპენსაცია. დომინანტად ითვლება პარტნიორი ან ერთად მოქმედ პარტნიორთა ჯგუფი, რომელსაც აქვს პრაქტიკული შესაძლებლობა, გადამწყვეტი ზეგავლენა მოახდინოს პარტნიორთა კრების კენჭისყრის შედეგზე.
23.2. საქმეში არსებული მასალების მიხედვით, რომ შ.პ.ს. „რ–ი“ რეგისტრირებული იქნა 2005 წლის 21 მარტს. 2005 წლის 21 მარტიდან 2012 წლის 31 მაისამდე შ.პ.ს. „რ“-ს პარტნიორი იყო ბ.მ–ი (100%). 2012 წლის 31 მაისიდან 2012 წლის 19 სექტემბრამდე შ.პ.ს. „რ“-ს პარტნიორები იყვნენ: ბ.მ–ი (9%), მ.მ–ი (52%) და ზ.მ–ი (39%). 2012 წლის 19 სექტემბრიდან შ.პ.ს. „რ“-ს პარტნიორები იყვნენ: ბ.მ–ი (3%), მ.მ–ი (52%), ზ.მ–ი (39%), გ.ც–ნი (2%) და თ.მ–ი (4%).
23.3. წარმოდგენილი წილობრივი მონაწილეობით ნათელია, რომ ზ.მ–ს სადავო პერიოდზე არ გააჩნდა იმ მოცულობის წილი, რომ მას საწარმოს სახელით გადაწყვეტილებების ერთპიროვნულად მიღების სამართლებრივი შესაძლებლობა ჰქონოდა. მას შემდეგ, რაც შ.პ.ს. „რ“-ს წილი ბ.მ–ის ერთპიროვნულ საკუთრებას აღარ წარმოადგენს (2012 წლის 31 მაისიდან), უშუალოდ მ.მ–ის ხელში კონცენტრირებულია იმ მოცულობის წილი (52%), რაც მას საწარმოს მართვასთან დაკავშირებულ საკითხთა დიდ ნაწილზე ერთპიროვნული გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობასაც კი აძლევს. ამავდროულად, შ.პ.ს. „რ–ში“ მიღებულ გადაწყვეტილებებს ედავება მხოლოდ ზ.მ–ი, რომლის ხელში თავმოყრილი წილის მოცულობა - 39%, ზ.მ–ს საწარმოს პარტნიორთა კრების კენჭისყრის შედეგზე, ზეგავლენის მოხდენის შესაძლებლობას არ აძლევს, გარდა ერთხმად მისაღები გადაწყვეტილებებისა. ამრიგად, საწარმოს დომინანტ პარტნიორად მოხსენიება და სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 3.8 მუხლის მიჩნევა მოცემულ დავაში გაუმართლებელია.
24. რაც შეეხება სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შეფასებას დელიქტის ჭრილში, პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული დელიქტური ვალდებულების წინაპირობებია: მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის, ზიანის მიმყენებლის ბრალი. პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა (გენერალური დელიქტი) (იხ. სუსგ. №ას-769-737-2016; 20.06.2018წ.; სუსგ №ას-176-163-2015, 04.10.2016წ.; სუსგ Nას-1426-2018; 11.04.2019წ.). საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს მითითებულ კონსტრუქციას, მათგან თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას.
25.1. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატის ყურადღების მიღმა ვერ დარჩება ის გარემოება, რომ მოპასუხეს, შ.პ.ს. „რ–თან“ აკავშირებს არამარტო პარტნიორული (სამეწარმეო), არამედ გამსესხებლისა და მსესხებლის ურთიერთობაც. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 29.09.2016 წლის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებულია ზ.მ–ის მოთხოვნის უფლება შ.პ.ს. „რ“-ს მიმართ 793 183 აშშ დოლარისა და 23 795.49 აშშ დოლარის ოდენობით ფულად თანხებზე. დადგენილია, რომ შ.პ.ს. „რ“-ს აქტივში საკმარისი ქონების არარსებობის გამო, ამ გადაწყვეტილების აღსრულება ჯერაც არ მომხდარა. ამ ფონზე, შ.პ.ს. „რ.ჯ“-სთვის, შ.პ.ს. „რ“-ისთვის და ს.ს. „ს.ფ–ი“-ისთვის შ.პ.ს. „რ“-ის ქონებრივი აქტივების გადაცემაზე მიღებული გადაწყვეტილებებით, ზ.მ–ს, როგორც შ.პ.ს. „რ“-ს კრედიტორს, არსებითად შეეზღუდა სოლიდური ფულადი მოთხოვნის მოვალის ქონებით დაკმაყოფილების შესაძლებლობა, შესაბამისად, მის მიერ 2016 წლის 09 ნოემბერსა და 2017 წლის 13 იანვარს აღძრულ სარჩელებს პალატა განიხილავს არა პარტნიორის მხრიდან საწარმოსთვის ზიანის მიყენების მიზნით ინიცირებულ სამართალწარმოებებად, არამედ როგორც კრედიტორის ლეგიტიმურ უფლებად, იდავოს მოვალის მიერ ქონების განკარგვის კანონიერებაზე საკუთარი ფულადი მოთხოვნის უფლების აღუსრულებლობისგან დასაცავად.
25.2. პალატის განსჯით, პარტნიორის მიერ საწარმოს ინტერესებზე ზრუნვის მოვალეობა არ შეიძლება განიმარტოს იმდენად ფართოდ, რომ იქცეს პარტნიორის ვალდებულებად, უარი თქვას საწარმოს წინაშე არსებული მოთხოვნების აღსრულების უფლებაზე. მოცემულ შემთხვევაში, საწარმოს ინტერესებს არ გააჩნიათ აბსოლუტური პრივილეგია პარტნიორის კერძო ინტერესთან მიმართებით. დასაბუთებული ქონებრივი ინტერესების კანონით დაშვებული ყველა მექანიზმით დაცვის უფლების რეალიზება მართლზომიერი აქტია, თუნდაც უფლების დაცვის პროცედურებმა შედეგად ხელყოს საწარმოს კომერციული შანსები. ამგვარი შედეგი ვერც უფლების ბოროტად გამოყენების აქტად დაკვალიფიცირდება, ვინაიდან, როგორც აღინიშნა, ზ.მ–ის მიერ წამოწყებული დავების წამყვანი მოტივი შ.პ.ს. „რ–ში“ ქონებრივი აქტივების დაბრუნება და ამის კვალობაზე, კრედიტორული მოთხოვნის დაკმაყოფილებაა.
26. რაც შეეხება ზ.მ–ის მიერ წილის დაუგირავებლობას, როგორც დელიქტს, საკასაციო პალატა შენიშნავს, რომ ამავე საფუძვლით შ.პ.ს. „რ–ს“ მის წინააღმდეგ ზიანის ანაზღაურების სარჩელი წარმოებული აქვს სამივე ინსტანციის სასამართლოში და მოცემულ დავაში სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით არის დადგენილი, რომ პარტნიორებს შორის მიღწეული არ ყოფილა შეთანხმება ბანკის წინაშე არსებული კომპანიის საკრედიტო ვალდებულების უზრუნველსაყოფად მათი კუთვნილი წილების გირავნობის უფლებით დატვირთვის თაობაზე და, შესაბამისად, ზ.მ–ი არ იყო ვალდებული, დაეგირავებინა მისი კუთვნილი წილი. ამრიგად, წილის დაუგირავებლობას საკასაციო პალატა არამართლზომიერ აქტად ვერ განიხილავს.
27.1. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). სამართლებრივ შეფასებებთან მიმართებით წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზიები კი, არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობის არცერთ კრიტერიუმს.
27.2. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
28. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. საკასაციო საჩივარზე გადახდილი 8000 ლარის 70%, რაც შეადგენს 5600 ლარს, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად მიჩნევის მოტივით განუხილველად დატოვების გამო.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. შ.პ.ს. „რ.ჯ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.
2. შ.პ.ს. „რ.ჯ–ს“ (ს/ნ ......) დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 8000 ლარის (საგადასახადო დავალება №0, გადახდის თარიღი: 09.01.2024წ, გადამხდელის ბანკი: ს.ს. „თ.ბ–ი“) 70% –5600 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე
ლაშა ქოჩიაშვილი
გოჩა ჯეირანაშვილი
