13 თებერვალი, 2026 წელი,

საქმე №ას-1438-2025 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე,

ბადრი შონია

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - ნ.მ–ი, ს.მ–ი (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - გ.თ–ძე (მოსარჩელე)

მოპასუხე - ქ.მ–ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - უძრავ ნივთზე საზიარო უფლების გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ქ.თბილისში, ......II გასასვლელის N9-ში 312კვ.მ მიწის ფართობზე მდებარე N1 შენობა-ნაგებობის (საზიარო შენობა-ნაგებობა) თანამესაკუთრეები არიან გ.თ–ძე (შემდეგში - მოსარჩელე, პირველი მესაკუთრე ან კასატორის მოწინააღმდეგე მხარე), ნ.მ–ი (შემდეგში - პირველი მოპასუხე ან მეორე მესაკუთრე), ქ.მ–ი (შემდეგში - მეორე მოპასუხე ან მესამე მესაკუთრე) და ს.მ–ი (შემდეგში - მესამე მოპასუხე ან მეოთხე მესაკუთრე).

შენობა-ნაგებობის მიმართ თანამესაკუთრეთა წილი შემდეგნაირადაა განსაზღვრული: მოსარჩელის საკუთრებად დარეგისტრირებულია მეორე სართულზე მდებარე 127.42კვ.მ და პირველ სართულზე მდებარე 68.13კვ.მ ფართები, მესამე მოპასუხის საკუთრებად - 2/3 ნაწილი, პირველი მოპასუხისა და მეორე მოპასუხის საკუთრებად - 1/3 ნაწილი. თანასაკუთრებაში ირიცხება 23კვ.მ საცხოვრებელი ფართი.

2. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2023 წლის 15 სექტემბრის ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ექსპერტიზის წინაშე შემდეგი შეკითხვა დაისვა: „გთხოვთ მოგვიმზადოთ დასკვნა, შესაძლებელია თუ არა განაშენიანებისგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთის გამიჯვნა 2 ნაწილად (თანაბარწილად).“

დასკვნის მიხედვით, ქ.თბილისში, .......... II გასასვლელის N9-ში მდებარე N......... საკადასტრო კოდით დარეგისტრირებული, განაშენიანებისგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთის (შემდეგში - სადავო მიწის ნაკვეთი, მიწის ნაკვეთი ან სადავო ფართი) ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2016 წლის 24 მაისის დადგენილების შესაბამისად ორ ნაწილად (თანაბარწილად) გამიჯვნა შეუძლებელია.

დასკვნის კვლევითი ნაწილის თანახმად, საკვლევი მიწის ნაკვეთის ფართობი საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემებით 110კვ.მ-ს შეადგენს, რომლის ორ ნაწილად (თანაბარწილად) გამიჯვნის შემთხვევაში 55-55კვ.მ დარჩება. აქედან გამომდინარე, ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2016 წლის 24 მაისის დადგენილების მიხედვით მიწის ნაკვეთის ორ ნაწილად გამიჯვნა შეუძლებელია.

3. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2024 წლის 10 ოქტომბრის ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად, ექსპერტიზის წინაშე შემდეგი შეკითხვა დაისვა: აღნიშნულ მისამართზე მდებარე შენობა-ნაგებობებში მოსარჩელის ორი საკუთრებისა და მოპასუხეთა ერთი საკუთრების, რომლებსაც დამოუკიდებელი საკადასტრო კოდები აქვთ, ორ დამოუკიდებელ ფართად გამიჯვნა შესაძლებელია თუ არა იმგვარად, რომ ერთმანეთთან მათ შემხებლობა არ ჰქონდეთ, მათ შორის, შემხებლობა არ ჰქონდეთ არც სველ წერტილებთან და საცხოვრებელ ფართთან, აქვთ თუ არა დამოუკიდებელი შესასვლელები.

დასკვნის თანახმად, საჯარო რეესტრში დარეგისტრირებული ფართების შესაბამისად, იზოლირებულად, ორ დამოუკიდებელ საკადასტრო ერთეულად, ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს დადგენილების მოთხოვნათა დაცვით სადავო მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობის გამიჯვნა შეუძლებელია.

გარდა ამისა, მესაკუთრეთა სახელზე დარეგისტრირებული 218.55კვ.მ ფართი ფაქტობრივად არსებულ შენობა-ნაგებობის საერთო 277.68კვ.მ ფართზე 59.13კვ.მ-ით ნაკლებია (277.68-218,55=59.13). ამასთან, შენობა-ნაგებობაში მოსარჩელის მიერ ფაქტობრივად დაკავებული ფართობი მთლიანობაში 215.14კვ.მ-ს შეადგენს, ხოლო მოპასუხეთა მიერ ფაქტობრივად დაკავებული ფართობი - 62.54კვ.მ-ს. აღნიშნული ნაწილები იზოლირებულია, ერთმანეთისგან გამიჯნულია და დამოუკიდებელი შესასვლელები აქვთ.

4. მოპასუხეთა წინააღმდეგ მოსარჩელემ სასამართლოში სარჩელი შეიტანა, რომლითაც მოითხოვა ზემომითითებულ მიწის ნაკვეთსა და შენობა-ნაგებობებზე საზიარო უფლების გაუქმება ამ ქონების იძულებით აუქციონზე რეალიზაციის გზით და თითოეული მესაკუთრის საკუთრებაში არსებული ქონების შესაბამისად ამონაგები თანხის განაწილებით.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2024 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

6. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით მოსარჩელემ გაასაჩივრა.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2025 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილებით: მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით ახალი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული; სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; უძრავი ნივთის აუქციონზე რეალიზაციის გზით ამ ქონებაზე მხარეთა საზიარო უფლება გაუქმდა და თანასაკუთრებაში არსებული წილების შესაბამისად ამონაგები თანხა მესაკუთრეებს შორის განაწილდა.

7.1. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-3 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და მიიჩნია, რომ იძულებით აუქციონზე სადავო მიწის ნაკვეთისა და მასზე მდგომი შენობა-ნაგებობის რეალიზაციის გზით უძრავ ქონებაზე საზიარო საკუთრების უფლება უნდა გაუქმებულიყო და თანასაკუთრებაში არსებული წილების შესაბამისად ამონაგები თანხა მესაკუთრეებს შორის უნდა განაწილებულიყო (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის 961-ე, 963-ე და 964-ე მუხლები).

7.2. რაც შეეხებოდა თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმზე გადაყვანას, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მასზე თანამესაკუთრეთა იდეალური წილის შესაბამისი რეალური წილის გამოყოფა იყო შეუძლებელი. ის გარემოება, რომ შენობა-ნაგებობა მიწის თანამესაკუთრეთა შორის ისეა დაყოფილი, რომ შენობის თითოეულ ნაწილს განსხვავებული საკადასტრო კოდი აქვს მინიჭებული, ვერ შეცვლიდა შენობის, როგორც ნივთის შემადგენელი ნაწილის (სსკ-ის 149-ე, 150-ე მუხლები) სამართლებრივ ბუნებას. საქმეზე წარმოდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერების თანახმად, მხარეთა ინდივიდუალურ საკუთრებას მხოლოდ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული ნაგებობები წარმოადგენს, თუმცა მიწის ნაკვეთის კონკრეტული წილობრივი კუთვნილება საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ არის. ასეთ ვითარებაში კი, თანამესაკუთრეთა წილების დასადგენად სსკ-ის 954-ე მუხლის დანაწესი გამოიყენება, რომლის თანახმად, თუ სპეციალურად სხვა რამ არ არის დადგენილი, თითოეულ მოწილეს თანაბარი წილი ეკუთვნის.

8. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოთხოვნით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივრები შემოიტანეს პირველმა მოპასუხემ და მესამე მოპასუხემ, რომლებიც შემდეგნაირადაა დასაბუთებული:

8.1. პირველი მოპასუხის საკასაციო საჩივრის დასაბუთება შემდეგია:

- სსკ-ის 149-ე, 171-ე, 150-ე მუხლების დანაწესიდან გამომდინარე, მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს მიეკუთვნება შენობა-ნაგებობები და ნივთები, რომლებიც მიწასთან მყარადაა დაკავშირებული და დროებითი სარგებლობისთვის არ არის გამიზნული. ნივთის შემადგენელ ნაწილად უნდა ჩაითვალოს ის, რაც მასთან მიზნობრივადაა დაკავშირებული. ამავდროულად, საჭიროა, რომ აღნიშნული კავშირის შედეგები განვიხილოთ, როგორც ერთიანი ნივთი. ვინაიდან ნივთების კავშირით ერთიანი ნივთი იქმნება, ამიტომ შეუძლებელია, რომ ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი საკუთრების უფლების მქონე სხვადასხვა ნივთზე ვისაუბროთ. სსკ-ის 150-ე მუხლის მიზანია, რომ ნივთების შეერთების შედეგად შექმნილი ერთიანი ნივთის ეკონომიკური ღირებულება შეინარჩუნოს და ნივთის ეკონომიკური თვალსაზრისით მიზანშეუწონელი განცალკევება თავიდან მხოლოდ იმ მიზეზით აიცილოს, რომ განცალკევებულ ნაწილებზე სხვადასხვა უფლების წარმოშობა იყოს შესაძლებელი. „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 156.4 მუხლის თანახმად, შენობა-ნაგებობა შეიძლება იყოს ერთეული უფლების ობიექტი ან შედგებოდეს ერთზე მეტი ცალკე უფლების ობიექტისგან (ერთეულისგან). ამავე მუხლის მე-6 პუნქტის შესაბამისად, შენობა-ნაგებობის ცალკე უფლების ობიექტებად (ერთეულებად) დაყოფის/ფართობის განაწილების რეგისტრაცია, შესაბამის მიწის ნაკვეთზე რეგისტრირებულ საკუთრების უფლებაში ცვლილების შეტანის საფუძველია. ასეთ შემთხვევაში, მიწის ნაკვეთზე რეგისტრირდება შენობა-ნაგებობის ცალკე უფლების ობიექტების (ერთეულების) მესაკუთრეთა თანასაკუთრების უფლება. აღნიშნულ მიწის ნაკვეთში ცალკე უფლების ობიექტის (ერთეულის) წილი განისაზღვრება ცალკე უფლების ობიექტის (ერთეულის) ფართობის შესაბამისი შენობა-ნაგებობის საერთო ფართობთან შეფარდებით. ამდენად, საყურადღებოა, რომ განსახილველ შემთხვევაში უძრავი ნივთები თანაზიარ საკუთრებას კი არ მიეკუთვნება, არამედ, ისინი ინდივიდუალურ საკუთრებად, ე.ი. ცალკე უფლების ობიექტებად ირიცხება. შესაბამისად, ვინაიდან თანასაკუთრების რეჟიმი მათზე არ ვრცელდება, საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ სარჩელი უსაფუძვლოა.

8.1. მესამე მოპასუხის საკასაციო საჩივრის დასაბუთება შემდეგია:

- იმ პირობებში, როდესაც უძრავი ნივთები მხარეთა თანასაკუთრებაში სხვადასხვა საკადასტრო კოდით არის დარეგისტრირებული, ისინი სასამართლომ თანაზიარ საკუთრებად არასწორად მიიჩნია. მითითებული ქონება მხარეთა ინდივიდუალურ საკუთრებას და, ამდენად, ცალკე უფლების ობიექტებს მიეკუთვნება.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2025 წლის 18 დეკემბრისა და 2026 წლის 20 იანვრის განჩინებებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით საკასაციო საჩივრები წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ისინი დაუშვებელია:

10. სსსკ-ის 391.5 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმა განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

11. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება განაპირობა.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ კასატორებს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ, ამიტომ საკასაციო სასამართლოსთვის ისინი სავალდებულოა.

12. საკასაციო სასამართლოს მიერ განსახილველი უმთავრესი საკითხი შემდეგია: რამდენად კანონიერია, უძრავი ნივთის გაყიდვით საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნა და, შესაბამისად, სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შესახებ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

13. განსახილველი მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი სსკ-ის 961-ე (თითოეულ მოწილეს შეუძლია, ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება), 963-ე (საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე, თანაბარი წილების განაწილება მონაწილეთა შორის ხდება კენჭისყრით) და 964-ე (თუკი ამგვარი დაყოფა გამოირიცხება, უფლება შეიძლება გაუქმდეს ქონების რეალიზაციისა და ამონაგები თანხის თანამესაკუთრეთა წილების პროპორციულად განაწილების გზით) მუხლებშია წარმოდგენილი.

14. თავდაპირველად მნიშვნელოვანია, განიმარტოს, რომ სამოქალაქო კოდექსი იცნობს საზიარო უფლების გაუქმების ორ შესაძლებლობას: საზიარო უფლების გაუქმებას ნატურით გაყოფის გზით (963-ე მუხლი) და საზიარო უფლების გაუქმებას საზიარო საგნის გაყიდვით (964-ე მუხლი). ეს უკანასკნელი გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ ნივთის ნატურით გაყოფა გამორიცხულია.

საზიარო უფლების გაუქმების საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ მიღებულ არაერთ განჩინებაში განმარტებულია, რომ ასეთი წესით საზიარო ქონების გაყოფისთვის გარკვეული წინაპირობების არსებობაა საჭირო, კერძოდ:

საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ: 1. საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2. ამგვარი დაყოფის შედეგად არ მცირდება ნივთის ღირებულება. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი, ამასთან, ორივე შემთხვევაში ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ასრულებდა გაყოფამდე. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი მხოლოდ იმ შემთხვევაში ითვალისწინებს საგნის ნატურით გაყოფის შესაძლებლობას, თუ იგი არ დაკარგავს თავის ფუნქციონალურ დანიშნულებას. ღირებულებაში ნივთის საბაზრო ღირებულება (ფასი) კი არ იგულისხმება, არამედ მოიაზრება მისი საგნობრივი (ფუნქციონალური) დანიშნულება, რომლის შემცირება ნივთის გაყოფამ არ უნდა გამოიწვიოს. ნატურით გასაყოფმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ის ასრულებს გაყოფამდე, ე.ი. არ უნდა წაერთვას ის ფუნქცია და მნიშვნელობა (იხ. სუსგ №ას-67-65-2014, 31.07.2014; №ას-1653-1550-2012, 15.04.2013; №ას-1089-1020-2012, 8.10.2012; №ას-932-875-2012, 17.09.2012; №ას-1665-1562-2012, 4.02.2013).

ამდენად, სსკ-ის 964-ე მუხლის შესაბამისად, საზიარო უფლების გაუქმება ნივთის აუქციონზე რეალიზაციის გზით არ წარმოადგენს მესაკუთრის უპირობა უფლებას. აღნიშნულ უფლებას მესაკუთრე იძენს მხოლოდ მას შემდეგ, რაც სარწმუნოდ დაადასტურებს ნივთის ნატურით გაყოფის შეუძლებლობას (სუსგ №ას-240-2025, 26.02.2026).

15. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ კანონშესაბამისად მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში უძრავ ნივთზე საზიარო საკუთრების უფლება უნდა გაუქმდეს იძულებით აუქციონზე სადავო ქონების რეალიზაციის გზით და თანასაკუთრებაში არსებული წილების შესაბამისად ამონაგები თანხა მესაკუთრეებს შორის უნდა განაწილდეს.

ზემომითითებული დასკვნის საფუძველს ქმნის სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილად ცნობილი გარემოებები (დასახელებულ საკითხთან მიმართებით უმთავრესია სააპელაციო სასამართლოს მიერ ექსპერტიზის დასკვნების საფუძველზე დადგენილი გარემოება მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობის ნატურით გამიჯვნის შეუძლებლობის შესახებ), რომლებიც სსსკ-ის 407.2 მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლოსთვის სავალდებულოა. ამ გარემოებების დამტკიცებულად ცნობის პირობებში, სსკ-ის 961-ე, 963-ე და 964-ე მუხლების საფუძველზე სარჩელი წარმატებულია.

16. საკასაციო პალატის მოსაზრებით საკასაციო საჩივრის იურიდიულ დასაბუთებაზე ზეგავლენას ვერ მოახდენს საქმეზე გამოკვეთილი გარემოება იმის შესახებ, რომ საჯარო რეესტრში მხარეთა ინდივიდუალური საკუთრება უძრავი ქონებიდან მხოლოდ შენობა-ნაგებობაზეა რეგიტრირებული, ხოლო ამავე შენობა-ნაგებობის ქვეშ არსებულ მიწის ნაკვეთზე მათი კონკრეტული წილობრივი მონაცემები ასახული არ არის.

განსახილველ შემთხვევაში, საზიარო საგანი, რომლის აუქციონზე რეალიზაციის გზით საზიარო უფლების გაუქმებასაც მოსარჩელე მოითხოვს, ერთი უძრავი ქონებაა (ნივთი ერთი საკადასტრო კოდითაა რეგიტრირებული), კერძოდ, საუბარია, ქ.თბილისში, .......... II გასასვლელის N9-ში 312კვ.მ მიწის ფართობზე მდებარე N1 შენობა-ნაგებობის გასხვისებაზე და თითოეული მესაკუთრის საკუთრებაში არსებული ქონების შესაბამისად ამონაგები თანხის განაწილებაზე.

სსკ-ის 149-ე (უძრავ ნივთებს მიეკუთვნება მიწის ნაკვეთი მასში არსებული წიაღისეულით, მიწაზე აღმოცენებული მცენარეები, ასევე, შენობა-ნაგებობანი, რომლებიც მყარად დგას მიწაზე) და 150-ე (ნივთის შემადგენელი ნაწილი, რომლის გამოცალკევებაც შეუძლებელია მთლიანი ნივთის ან ამ ნაწილის განადგურების ანდა მათი დანიშნულების მოსპობის გარეშე (ნივთის არსებითი შემადგენელი ნაწილი), ცალკე უფლების ობიექტად შეიძლება იყოს მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს განეკუთვნება შენობა-ნაგებობანი და ნივთები, რომლებიც მყარადაა დაკავშირებული მიწასთან და არ არის გამიზნული დროებითი სარგებლობისათვის, რაც ხელშეკრულებითაც შეიძლება განისაზღვროს) მუხლების მიხედვით, მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობა-ნაგებობა არის იმავე მიწის არსებითი შემადგენელი ნაწილი და ცალკე უფლების ობიექტს არ მიეკუთვნება.

ამდენად, ზემოაღნიშნული უძრავი ქონების, ერთი მთლიანი ნივთის სახით რეალიზაციის პირობებში შემძენი უძრავ ქონებაში შემავალ შენობა-ნაგებობასა და მიწის ნაკვეთს სრულად შეიძენს, ხოლო საზიარო საგნის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა უძრავი ნივთის მესაკუთრეებს სწორედ იმ წილის პროპორციულად უნდა მიეკუთვნოთ, რომელიც საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული შენობა-ნაგებობის წილობრივი მონაცემებიდან გამომდინარეობს.

17. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისგან.

18. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

19. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

20. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. შესაბამისად, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

21. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოში მის მიერ გაწეული საპროცესო ხარჯის (სახელმწიფო ბაჟის, ექსპერტიზის ჩატარებისა და საჯარო რეესტრში მოპასუხეთა საკუთრების უფლების რეგისტრაციისთვის გადახდილი თანხები) კასატორისთვის დაკისრების თაობაზე მოწინააღმდეგე მხარის შუამდგომლობა არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებთა გამო:

საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-5 პუნქტზე რომლის შესაბამისად მოპასუხეებს აპელანტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 280 ლარი უკვე დაკისრებული აქვთ.

ამავდროულად, სსსკ-ის 53.1 თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით.

ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებს მოგებული მხარისთვის მის მიერ გაწეული ხარჯის მეორე მხარისთვის დაკისრების შესაძლებლობას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, საპროცესო კანონმდებლობა პროცესის ხარჯების საკითხის განხილვის თაობაზე რაიმე სპეციალური წარმოების სახეს არ იცნობს, გარდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლით დადგენილი შემთხვევებისა. ამასთან, სასამართლოს ყოველთვის შეუძლია გამოიტანოს გადაწყვეტილება პროცესის ხარჯების თაობაზე, თუკი ამას მხარეები მოითხოვენ და დაადასტურებენ სათანადო მტკიცებულებებით. სასამართლოსთვის მინიჭებული ამგვარი ლეგიტიმური უფლება გამომდინარეობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249.5 მუხლის დებულებიდან, რომლის მიხედვითაც, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი უნდა შეიცავდეს სასამართლოს მითითებას სასამართლო ხარჯების განაწილების თაობაზე. საპროცესო ხარჯების განაწილება მხარეთა შორის ხდება თითოეული ინსტანციის სასამართლოში ცალ-ცალკე და იმის მიხედვით, თუ როგორ შეცვლის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილებას, ამას მოჰყვება პროცესის ხარჯების განაწილების ცვლილებაც.

საკასაციო პალატის შეფასებით, ვინაიდან არსებობს დავის გადაწყვეტასთან ერთად იმავე დავაზე გაწეული ხარჯების დაბრუნების სამართლებრივი მექანიზმი, ხოლო საპროცესო კანონი სპეციალურ რეგულაციას არ იცნობს, მხარეებმა პროცესის ხარჯების დაბრუნების (მეორე მხარისათვის მათ სასარგებლოდ დაკისრება) შესახებ უნდა მიუთითონ ძირითად სასარჩელო მოთხოვნასთან ერთად, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ივარაუდება, რომ მათ პრეტენზია პროცესის ხარჯებთან დაკავშირებით არ გააჩნიათ. ამასთან, მხარეებს არ უნდა შეეზღუდოთ პროცესის ხარჯების მოთხოვნის უფლება საქმის მომზადების დასრულების შემდგომ, ან საქმის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე, თუკი ხარჯების საკითხი სწორედ საქმის განხილვის ამ სტადიაზე წარმოიშვა და მანამდე მხარისთვის ამ ფაქტის შესახებ ობიექტურად ცნობილი ვერ იქნებოდა (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-165-158-2013, 27.01.2014). სსსკ-ის მე-3 და 248-ე მუხლების ერთობლივი ანალიზის შესაბამისად, მოგებული მხარის სასარგებლოდ წაგებულისთვის იურიდიული მომსახურების ხარჯის ანაზღაურება დასაშვებია, თუმცა მოთხოვნა წარდგენილი უნდა იყოს შესაბამისი ინსტანციის სასამართლოში. თუკი ამგვარი შუამდგომლობა წარდგენილი არ იქნება, მიიჩნევა, რომ მხარეს არ სურს ამ თანხის მოწინააღმდეგე მხარისთვის დაკისრება, ხოლო სხვა ინსტანციის სასამართლოში აღძრული შუამდგომლობა დაგვიანებულად განიხილება.

ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, სხვა ინსტანციის სასამართლოებში მოსარჩელის მიერ გაწეული ხარჯის მოპასუხეთათვის დაკისრების თაობაზე საკასაციო სასამართლო ვერ იმსჯელებს, ხოლო საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის პირობებში საპროცესო ხარჯი არ ანაზღაურდება (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1545-2014, 7.03.2025).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ.მ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ნ.მ–ს (პ/ნ .........) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გ.ნ–ძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 150 ლარის (საგადახდო დავალება #30678301018, გადახდის თარიღი - 2.12.2025) 70% - 105 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. ს. მ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

4. ს.მ–ს (პ/ნ ..........) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ლ. ძ–ძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 150 ლარის (საგადახდო დავალება №778, გადახდის თარიღი - 1.12.2025) 70% - 105 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

5. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე

ბადრი შონია