31 ოქტომბერი 2025 წელი
საქმე №ას-482-2025 თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ამირან ძაბუნიძე
გოჩა ჯეირანაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი - ვ.ბ–ძე
მოწინააღმდეგე მხარე - ჟ.ბ–ძე
მოწინააღმდეგე მხარე - შ.პ.ს. „ე.ბ–ი“
გასაჩივრებული განჩინება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 12 თებერვლის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი - სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტის დადგენა, ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანა, თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
სასარჩელო მოთხოვნა:
1. ჟ.ბ–ძემ სარჩელით მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების ვ.ბ–ძისა და შ.პ.ს. „ე.ბ–ი“-ს მიმართ, შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:
1.1. დადგენილი იქნეს იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტი, ჟ.ბ–ძის მიერ, აწ.გარდაცვლილ მამასთან - ი.ბ–თან და მოპასუხე ვ.ბ–ძესთან ერთად, 2004 წლის 26 მარტს გარდაცვლილი დედის - ვ.ბ–ძის თანასაკუთრებაში არსებული, ქ. ბათუმი, .......... ქუჩა №69-ში მდებარე ს/კ .......... უძრავი ქონების - სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღება და ქონებიდან მოსარჩელეს მიეკუთვნოს 1/6 წილი;
1.2. 2010 წლის 27 აგვისტოს ი.ბ–ა და ვ.ბ–ძეს შორის ს/კ .......... უძრავ ქონებაზე დადებულ ჩუქების ხელშეკრულებაში შევიდეს ცვლილება და ნაჩუქრობის საგნიდან ამორიცხული იქნეს მოსარჩელე ჟ.ბ–ძის მიერ მემკვიდრეობით მიღებული უძრავი ქონების 1/6 წილი;
1.3. 2017 წლის 05 დეკემბერს ვ.ბ–ძესა და შ.პ.ს. „ე.ბ"-ს შორის დადებულ უძრავი ქონების ნასყიდობისა და სანაცვლო ქონების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულებაში შევიდეს ცვლილება ვ.ბ–ძეზე გადასაცემი საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართების და გადაცემული 40000 აშშ დოლარის 1/6 ნაწილში და ამ ნაწილში შ.პ.ს. „ე.ბ–ი" დავალდებულდეს, გააფორმოს ხელშეკრულება მოსარჩელე ჟ.ბ–ძესთან 288.3 კვ.მ. ფართის (არასაცხოვრებელი და საცხოვრებელი ფართი) გადაცემის, ასევე გადაცემული 40000 აშშ დოლარის 1/6 ნაწილში.
სარჩელის საფუძვლები:
2.1. ვ.დ–ძე (ბ–ძე) და ი.ბ–ძე 1952 წლიდან არარეგისტრირებულ, ხოლო 1953 წლის 19 მარტიდან, რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ. ქორწინების რეგისტრაციის შემდეგ, ვ.დ–ძემ მიიღო მეუღლის გვარი - ბ–ძე. მათ ერთად ცხოვრების პერიოდში შეეძინათ შვილები: მოსარჩელე ჟ.ბ–ძე და მოპასუხე ვ.ბ–ძე. ვ.ბ–ძემ და ი.ბ–ძემ, რეგისტრირებული ქორწინების პერიოდში, 1954-1959 წლებში, 1001 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე ააშენეს საცხოვრებელი სახლი.
2.2. 2004 წლის 26 მარტს გარდაიცვალა ვ.ბ–ძე, ხოლო ი.ბ–ძე გარდაიცვალა 2015 წლის 02 ნოემბერს. 2010 წლის 27 აგვისტოს, უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულებით, ი.ბ–ძემ, ს/კ ....... უძრავი ქონება - საცხოვრებელი სახლი და 1001 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი - აჩუქა მოპასუხე ვ.ბ–ძეს, რაც საჯარო რეესტრში აღირიცხა ვ.ბ–ძის საკუთრებად.
2.3. 2017 წლის 05 დეკემბრის უძრავი ქონების ნასყიდობისა და სანაცვლო ქონების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულებით მოპასუხე ვ.ბ–ძემ მის საკუთრებაში რეგისტრირებული უძრავი ქონება მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის ასაშენებლად მიჰყიდა შ.პ.ს. „ე.ბ"-ს. ამ გარიგების საფუძველზე, ქონება საკუთრების უფლებით აღირიცხა შ.პ.ს. „ე.ბ"-ს საკუთრებაში. შ.პ.ს. „ე.ბ"-მ აიღო ვალდებულება, საკუთრებაში გადაცემული ქონების სანაცვლოდ, გამყიდველ ვ.ბ–ძეს, ასაშენებელ საცხოვრებელ სახლში გადასცეს 1500 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართი, 200 კვ.მ. კომერციული ფართი და ორი 15-15 კვ.მ. ფართის ავტოსადგომი. ასევე, დამატებით, სახლის აშენებამდე, საკუთრებაში გადასცეს არანაკლებ 100 კვ.მ. ფართის კეთილმოწყობილი ბინა და 40000 აშშ დოლარი.
2.4. მოსარჩელე შვილთან, ა.მ–თან ერთად, დაბადებიდან ჩაწერილი იყო სადავო საცხოვრებელ სახლში. როგორც დედის სიცოცხლის განმავლობაში, ისე მისი გარდაცვალების შემდეგ, შვილებთან ერთად ცხოვრობდა მასში და ფლობდა დედის დანაშთ ქონებას.
მოპასუხეების პოზიცია:
3.1. მოპასუხე ვ.ბ–ძემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ არც დედის სიცოცხლეში და არც მისი გარდაცვალების შემდეგ, მოსარჩელეს სადავო საცხოვრებელ სახლში არ უცხოვრია, შესაბამისად, არც ფაქტობრივი ფლობით დაუფლებია დედის დანაშთ ქონებას. ჟ.ბ–ძე დედის გარდაცვალებამდე დაახლოებით 18 წლით ადრე, გათხოვდა და ცხოვრობდა ქმრის ოჯახში - ქობულეთის რაიონ სოფელ ........ და ამჟამადაც იქ ცხოვრობს. მისამართის რეგისტრაცია ან/და ბავშვის ბათუმში დაბადების ფაქტი, არ ნიშნავს სადავო ქონებაში ცხოვრების დადასტურებას. მოსარჩელეს არ გააჩნია იურიდიული ინტერესი, რის გამოც საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს. გარდა ამისა, სარჩელი ხანდაზმულია, ვინაიდან დედის გარდაცვალებიდან გასულია 10 წელიწადზე მეტი.
3.2. მოპასუხე შ.პ.ს. „ე.ბ–ი“-ს წარმომადგენელმა სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ხელშეკრულების გაფორმებისას, საჯარო რეესტრში ვ.ბ–ძე იყო მესაკუთრედ რეგისტრირებული. შესაბამისად, მანამდე არსებული სხვა გარემოებები მისთვის სავალდებულო ვერ იქნება. მისთვის ასევე უცნობია, თუ რას დაეუფლა ფაქტობრივი ფლობით მოსარჩელე. რაც შეეხება 2017 წლის 05 დეკემბრის ხელშეკრულებას, იგი შესრულებულია, მიწის ნაკვეთები გაერთიანდა და აშენდა მრავალსართულიანი საცხოვრებელი სახლი, გადაცემულია ფართები, გადახდილია 40000 აშშ დოლარიც და დამატებით 6666.6 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება კომპანიას არ გააჩნია.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
4. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 09 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ჟ.ბ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა და:
4.1. დადგენილი იქნა იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტი იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელე ჟ.ბ–ძემ, აწ.გარდაცვლილ მამასთან - ი.ბ–თან, მოპასუხე ვ.ბ–ძესთან ერთად, ფაქტობრივი ფლობითა და სარგებლობით მიიღო დედის - 2004 წლის 26 მარტს გარდაცვლილი ვ.ბ–ძის თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე ქ. ბათუმი, .........., ს/კ ........... და აღნიშნული ქონებიდან მიეკუთვნა 1/6 წილი;
4.2. ცვლილება შევიდა 2017 წლის 05 დეკემბერს ვ.ბ–ძესა და შ.პ.ს. „ე.ბ–ი“-ს შორის დადებულ უძრავი ქონების ნასყიდობისა და სანაცვლო ქონების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულებაში და ვ.ბ–ძეზე გადასაცემი საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართების, გადაცემული 40000 აშშ დოლარის 1/6 ნაწილში და ამ ნაწილში დავალდებულდა შ.პ.ს. „ე.ბ–ი", გაეფორმებინა ხელშეკრულება მოსარჩელე ჟ.ბ–ძესთან 288.3 კვ.მ. ფართის (არასაცხოვრებელი და საცხოვრებელი ფართი), ასევე გადაცემული 40000 აშშ დოლარის 1/6 ნაწილში (6666.6 აშშ დოლარი).
5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა ვ.ბ–ძემ და მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
6. შეგებებული სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემაც. შეგებებული სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნას წარმოადგენდა გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ამ ნაწილში ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რომლითაც ნაჩუქრობის საგნიდან ჟ.ბ–ძის კუთვნილი წილის ამორიცხვის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდებოდა. ასევე, მოწინააღმდეგე მხარეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრებოდა ადვოკატის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის - 3000 ლარის გადახდა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:
7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 12 თებერვლის განჩინებით ვ.ბ–ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო ჟ.ბ–ძის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ვ.ბ–ძეს ჟ.ბ–ძის სასარგებლოდ დამატებით დაეკისრა ადვოკატის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის - 3000 ლარის ანაზღაურება, ხოლო დანარჩენ ნაწილში ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 09 დეკემბრის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
8. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია დავისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
8.1. ვ.დ–ძე (ბ–ძე) და ი.ბ–ძე 1952 წლიდან არარეგისტრირებულ ქორწინებაში, ხოლო 1953 წლის 19 მარტიდან რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ. ქორწინების რეგისტრაციის შემდეგ, ვ.დ–ძემ მიიღო მეუღლის გვარი ბ–ძე. ერთად ცხოვრების პერიოდში, მათ შეეძინათ შვილები - მოსარჩელე ჟ.ბ–ძე და მოპასუხე ვ.ბ–ძე.
8.2. ვ.ბ–ძემ და ი.ბ–ძემ, 1954-1959 წლებში, რეგისტრირებული ქორწინების პერიოდში, 1001 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე ააშენეს საცხოვრებელი სახლი.
8.3. ვ.ბ–ძე გარდაიცვალა 2004 წლის 26 მარტს, ხოლო ი.ბ–ძე გარდაიცვალა 2015 წლის 02 ნოემბერს.
8.4. 2010 წლის 27 აგვისტოს უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულებით ი.ბ–ძემ მის საკუთრებაში რეგისტრირებული ს/კ ..... უძრავი ქონება - საცხოვრებელი სახლი და 1001 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი - აჩუქა მოპასუხე ვ.ბ–ძეს. აღნიშნული გარიგების საფუძველზე, ს.კ ........ უძრავი ქონება, მდებარე: ქ.ბათუმი, ..........., 06.09.2010წ. აღირიცხა ვ.ბ–ძის საკუთრებაში.
8.5. 2017 წლის 05 დეკემბრის უძრავი ქონების ნასყიდობისა და სანაცვლო ქონების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულებით, მოპასუხე ვ.ბ–ძემ, მის საკუთრებაში რეგისტრირებული უძრავი ქონება, მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის ასაშენებლად მიჰყიდა შ.პ.ს. „ე.ბ–ი"-ს. ამ გარიგების საფუძველზე, ქონება საკუთრების უფლებით აღირიცხა შ.პ.ს. „ე.ბ"-ს საკუთრებაში. შ.პ.ს. „ე.ბ–ი"-მ აიღო ვალდებულება, საკუთრებაში გადაცემული ქონების სანაცვლოდ, გამყიდველ ვ.ბ–ძისათვის ასაშენებელ საცხოვრებელ სახლში გადაეცა 1500 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართი, 200 კვ.მ. კომერციული ფართი და ორი 15-15 კვ.მ. ფართის ავტოსადგომი. ასევე, დამატებით, სახლის აშენებამდე, საკუთრებაში გადაეცა, არანაკლებ 100 კვ.მ. ფართის კეთილმოწყობილი ბინა და 40000 აშშ დოლარი.
8.6. მოსარჩელე ჟ.ბ–ძე დაბადებიდან რეგისტრირებული იყო სადავო ქონების მისამართზე, სადაც ასევე, რეგისტრირებულნი იყვნენ მისი შვილებიც, რომელთა სამისამართო რეგისტრაცია გაუქმდა 21.11.2018წ., ი.გ–ძის განცხადების საფუძველზე.
8.7. შ.პ.ს. „ე.ბ–მა", ვ.ბ–ძისგან უძრავი ქონების შეძენის შემდეგ, ასევე შეიძინა მიმდებარედ მდებარე უძრავი ქონებები, სულ 3997 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი. მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობები დააანგრია და მოამზადა მშენებლობის დასაწყებად.
8.8. 2017 წლის 05 დეკემბრის ხელშეკრულებით გადასაცემი ფართის 1/6 წილი შეადგენს 288.3 კვ.მ.-ს, ხოლო თანხის 1/6 ნაწილი- 6666.6 აშშ დოლარს.
8.9 პირველი ინსტანციის სასამართლოს 24.05.2022წ. სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა ლ.ვ–ძემ განმარტა, რომ არის მოდავე მხარეთა ბიძაშვილის მეუღლე და მეზობელი. ორივე მხარესთან ძალიან კარგი ურთიერთობა აქვს. მხარეთა დედის გარდაცვალებამდეც და მის შემდეგაც, ჟ. ცხოვრობდა სადავო სახლში. დედის გარდაცვალებიდან 8 თვის შემდეგ, ჟ. წავიდა თურქეთში. მას დედის სახლში ოთახი ჰქონდა გამოყოფილი. ოჯახის წევრები ერთად ჭამდნენ და სვამდნენ. ჟ–ს შვილი ა., ძირითადად სადავო სახლში იყო. გოგო ჯერ სოფელში სწავლობდა, შემდეგ გადმოვიდა ქალაქში. მათ ძალიან კარგი ურთიერთობა ჰქონდათ, ბოლოს რა შეიცვალა არ იცის. ჟ. ბათუმში მუშაობდა პოლიკლინიკაში, მისი მეუღლე კი, ვაჭრობდა. ჟ–ს პირველ სართულზე ჰქონდა საძინებელი, შემდეგ, როდესაც ა. სასწავლებელში წავიდა, იმ ოთახში კომპიუტერი დადგეს, რომელიც ჟ–მ უყიდა ძმის შვილებს. 2012 წელს ჟ–ს მამა დაავადებული იყო, ჟ.მ ეტლი გამოუგზავნა თურქეთიდან მამას. ქმრის ოჯახში თვეში ერთხელ მიდიოდა. ის დაოჯახების შემდეგ პოლიკლინიკაში მუშაობდა და თურქეთში წასვლამდე მშობლების ოჯახში ცხოვრობდა. მისი აივნიდან ჩანდა, რომ როდესაც ყველა დაწვებოდა დასაძინებლად, ჟ. კიდევ ალაგებდა სახლს. ჟ. დედას სიცოცხლეში უვლიდა, რადგან ლოგინად იყო ჩავარდნილი. დღისით მას არ ეცალა და საღამოს მოდიოდა სახლში. ეზოს ჟ–ს რძალი ალაგებდა. (იხ. მოწმის ჩვენება, ტომი 1, ს.ფ. 179-230, 17:16-17:27სთ.).
8.10. პირველი ინსტანციის სასამართლოს 24.05.2022წ. სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა ნ. ბ–ძემ განმარტა, რომ ის არის მოდავე მხარეთა ბიძაშვილი. დაოჯახების შემდეგ, დედის ოჯახში რამდენიმე ხანი იყო ჟ., ხან სადავო სახლში რჩებოდა, ხან ქმრის ოჯახში. დედის გარდაცვალების შემდეგ, თურქეთში წავიდა სამუშაოდ. სადავო სახლში ჟ–ს ბავშვებს საძინებელი ჰქონდათ გამოყოფილი, თავად ჟ–ს თუ ჰქონდა, არ იცის. და-ძმას შორის დაძაბული ურთიერთობა არ იყო. ჟ. თვითონაც უვლიდა დედას და რძალიც. თავად თბილისში იყო გათხოვილი და სულ ბათუმში არ იყო. ბავშვები ერთად იწვნენ პირველ სართულზე. საწოლი ჟ–ს მეუღლის სახლიდან არ მოუტანია. ტანსაცმელი ჟ–ს იქ ჰქონდა, თუ არა, არ იცის, ბავშვებს კი, ჰქონდათ. (იხ. მოწმის ჩვენება, ტომი 1, ს.ფ. 179-230, 17:28-17:37სთ.).
8.11. პირველი ინსტანციის სასამართლოს 24.05.2022წ. სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა ა.მ–მა განმარტა, რომ არის მოსარჩელე ჟ.ბ–ძის შვილი. მთელი ცხოვრება გატარებული აქვს ბებიის სახლში. იქ მათ გამოყოფილი ჰქონდათ ოთახი პირველ სართულზე, სადაც ცხოვრობდა დედასთან და დასთან ერთად. როდესაც დედა წავიდა თურქეთში, შემდეგ მეორე სართულზე ცხოვრობდა ბიძაშვილთან ერთად. ბებიის გარდაცვალებიდან დაახლოებით ერთი წლის შემდეგ, დედა წავიდა თურქეთში. იქედან რომ ჩამოდიოდა, რჩებოდა ბათუმში, იშვიათად ადიოდა სოფელში. მათ მთელი სანათესაო ჰყავთ ბათუმში, ამიტომ იქ იყვნენ, ხოლო მამის სოფელში, დაახლოებით, ერთი თვე თუ ავიდოდა. ლოგინად ჩავარდნილ ბებიას ყველა უვლიდა. ბაბუა ლოგინად ჩავარდნილი არ ყოფილა, თუმცა დამხმარე სჭირდებოდა და მისი ბიძაშვილებიც, სახლში რომ იყვნენ, ეხმარებოდნენ. 2010 წლიდან, როდესაც სასწავლებლიდან დაბრუნდა, ბაბუა დავარდნილი დახვდა. ოთხი წელი სწავლობდა სტამბულის უნივერსიტეტში. 2016 წელს წამოვიდა სადავო სახლიდან, როდესაც დაოჯახდა და გადავიდა ნაქირავებ ბინაში. მისი და სადავო სახლში იყო, ვიდრე ის სახლი არ აიღეს. მათ ისე კარგი ურთიერთობა ჰქონდათ ერთმანეთთან, რომ არც დაუშვია, რომ ასე მოხდებოდა. როდესაც ინვესტორთან მოხდა შეთანხმება, მაშინ გაიგეს, ნათესავის მეშვეობით, რომ ჩუქებას ჰქონდა ადგილი. ამ სახლში არის გაზრდილი და ჩაწერილიც იყო, თუმცა რეესტრიდან მოსული სმს-ით გაიგო, რომ ბიძამისმა ამოწერა სახლიდან. დედამისის მიერ ხდებოდა ოჯახზე ყველა მატერიალური, ფინანსური დახმარება. მისი ბიძაშვილის ლიცეუმში სწავლის თანხაც დედამისმა გადაიხადა. ასევე, შეუძინა კომპიუტერი და ავტომანქანა „ფოლცვაგენ ჯეტა“. სადავო სახლში ცხოვრების დროს, ნებისმიერ პროცესში ჰქონდა მონაწილეობა მიღებული, მათ შორის, ეზოს წინ მაღაზიის მშენებლობაში. ჟ. ალაგებდა სახლს და აკეთებდა ყველაფერს, რაც ქალს ევალებოდა. (იხ. მოწმის ჩვენება, ტომი 1, ს.ფ. 179-230, 17:41-17:56სთ.).
8.12. პირველი ინსტანციის სასამართლოს 24.05.2022წ. სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა მ.დ–ძემ განმარტა, რომ ის არის ვ.ბ–ძის ქვისლი (ცოლის დის მეუღლე). ადრე ცხოვრობდა მოდავე მხარეთა მეზობლად. იმ დროიდან, როდესაც თურქეთში ვაჭრობა გაიხსნა, თვითონ ჩამოსახლდა ქედიდან, წლები ზუსტად არ ახსოვს. როდესაც ჟ–ს დედა გარდაიცვალა, ჟ. გადასული იყო ქობულეთში. ჟ. ყოველ დღე სადავო სახლში არ ცხოვრობდა. სადავო სახლში პირველ სართულზე საძინებელი არ იყო, გარდა მოხუცების საძინებლისა. არდადეგებზე ჟ–ს შვილები მოდიოდნენ სტუმრად. მამის გარდაცვალების დროს, ჟ. თურქეთში იყო. ჟ–ს შვილების სად სწავლობდნენ, ზუსტად არ იცის. დედის გარდაცვალების დროს ჟ. სად იყო, არ იცის. ჟ. ქობულეთში მუშაობდა ექთნად, ასე აქვს გაგონილი. ჟ. სახლს ალაგებდა თუ არა, არ იცის. ჟ. ვაჟას ოჯახს საჩუქრებს თუ უგზავნიდა, არ იცის, მანქანა თუ აჩუქა ძმის შვილს, არ იცის, ბათუმში თუ მუშაობდა, არ იცის. ჟ–ს შვილები ა. და ნ. სკოლაში სად სწავლობდნენ, არ იცის. სადავო სახლში პირველ სართულზე თაროებიანი სათავსო გადააკეთეს და იქ ოთახი გააკეთეს, სადაც მისი სიდედრი ჰყავდა ჩამოყვანილი, როდესაც ავად იყო. შემდეგ იქ ბავშვები დაწვნენ. (იხ. მოწმის ჩვენება, ტომი 1, ს.ფ. 179-230, 18:00-18:15სთ.).
8.13. პირველი ინსტანციის სასამართლოს 24.05.2022წ. სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა ი.გ–ძემ განმარტა, რომ ის არის ვ.ბ–ძის მეუღლე. სადავო სახლში, პირველ სართულზე ერთი საძინებელი იყო, სადაც მოხუცები ცხოვრობდნენ. მეორე სართულზე კი, ორი ოთახი იყო. ერთი საძინებელი მისი და მეუღლის იყო, მეორე კი, მისი შვილების. მამის მოვლაში ჟ–ს წვლილი არ მიუძღვის. ვ–ეს გარდაცვალების დროს, ჟ. ქობულეთში ცხოვრობდა, მისი შვილები კი, სტუმრად მოდიოდნენ და რჩებოდნენ მეორე სართულზე, ბავშვების ოთახში. ვ–ე რომ გარდაიცვალა, ჟ. რამდენიმე თვის შემდეგ წავიდა თურქეთში. ჟ–ს შვილები ბათუმში სწავლობდნენ, მე-7 კლასში გადმოვიდნენ. ქობულეთში დადიოდნენ პარასკევობით, სხვა დროს მათთან რჩებოდნენ. ჟ–ს არაფერში მონაწილეობა არ მიუღია, არც საჩუქრები უჩუქებია. როდესაც სადავო ჩუქება გაფორმდა, მაშინ ეს ქონება ვ–სი იყო. ოჯახის უფროსი მამა იყო, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი, ქონება გადაფორმდა ვ–ზე, რადგან ერთადერთი ვაჟი იყო და ქონებაც მისი იყო. ჟ. ჯერ კლინიკაში მუშაობდა, ბოლო წლები ბათუმში იმუშავა. რამდენი წელი, ზუსტად არ იცის. ბათუმში მუშაობის დროს, ყოველ დღე მის ქმართან დადიოდა სოფელში. მანქანა ჟ–მ უყიდა თავის შვილს, მერე გაბრაზდა შვილზე და აჩუქა მის (მოწმის) შვილს. ჟ. და მისი შვილები ჩაწერილები იყვნენ სადავო სახლში. მამამ ვაჟას ქონება იმიტომ აჩუქა, რომ თქვა, ჟ. არ შეეშვებოდათ. ჯერ მას (მოწმეს) შესთავაზა, რომ გადაეფორმებინა საკუთარ სახელზე, შემდეგ ვაჟას გადაუფორმა. (იხ. მოწმის ჩვენება, ტომი 1, ს.ფ. 179-230, 18:16-18:35სთ.).
8.14. პირველი ინსტანციის სასამართლოს 24.05.2022წ. სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა გ.გ–ძემ განმარტა, რომ ის არის ვ.ბ–ძის მეუღლის - ი.გ–ძის და. ჟ. ცხოვრობდა ქობულეთში, მეუღლის ოჯახში. სადავო სახლში ის იყო სტუმარი. ი–ნი გარდაცვალებამდე ავადმყოფობდა, დაახლოებით ორი წელი. ვ–ე როდის გარდაიცვალა, არ ახსოვს. ვ–ეს გარდაცვალების დროს, არც მანამდე და არც მას შემდეგ, ჟ. იქ არ ცხოვრობდა. ჟ–ს შვილები სწავლობდნენ ბათუმში და სადავო სახლში რჩებოდნენ. ჟ. ბათუმში ცოტახანს მუშაობდა, იმ დროს ქობულეთში ცხოვრობდა. ვ–ეს ავადმყოფობის დროს უვლიდა რძალი. ჟ–ს უფროსი შვილი მე-7 კლასიდან გადმოვიდა ბათუმში, თურქულ ლიცეუმში სწავლობდა. (იხ. მოწმის ჩვენება, ტომი 1, ს.ფ. 179-230, 18:37-18:43სთ.).
9. დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს სააპელაციო პალატამ მისცა შემდეგი სამართლებრივი შეფასება:
9.1. მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა გამომდინარეობს სამემკვიდრეო სამართლიდან. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტის დადგენა, სამკვიდრო ქონებაზე დადებულ ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანა და სამკვიდრო ქონების სანაცვლოდ უძრავი ქონებისა და თანხის გადაცემის დავალდებულება, მოთხოვნა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1306-ე, 1319-ე, 1320-ე, 1328.1, 1336-ე, 1421-ე, 1424-ე, 1433-ე, 54-ე, 976.1. „ა“, 979.1 მუხლებიდან გამომდინარეობს.
9.2. წარმოდგენილი სარჩელისა და სააპელაციო საჩივრების ფარგლებში უნდა დადგენილიყო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 1) ჟ.ბ–ძე მამასთან, ი.ბ–თან და ძმასთან, ვ.ბ–ძესთან ერთად, კანონით დადგენილი წესით დაეუფლა თუ არა, ქ. ბათუმში, ......... მდებარე, ს/კ ....... უძრავი ქონებიდან დედის - ვ.ბ–ძის სამკვიდროს, რაც აღნიშნული უძრავი ქონების ½ ნაწილს შეადგენდა; 2) ვ.ბ–ძეს გააჩნია თუ არა სადავო მთელ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება; 3) 2017 წლის 05 დეკემბერს ვ.ბ–ძესა და შ.პ.ს. „ე.ბ"-ს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობისა და სანაცვლო ქონების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულებით განიკარგა თუ არა მოსარჩელის კუთვნილი ქონება. დადებითი პასუხის შემთხვევაში, არსებობდა, თუ არა ამ ქონების სანაცვლოდ მიღებული სარგებელის მოსარჩელისათვის გადაცემის საფუძველი.
9.3. პალატამ მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, იმ ფაქტების მტკიცების ტვირთი, რომ დედის - ვ.ბ–ძის სამკვიდრო, კანონით დადგენილ 6-თვიან ვადაში, მიღებული აქვს ჟ.ბ–ძეს; რომ ქ. ბათუმში, ტბელ აბუსერიძის ქუჩა №69-ში მდებარე, ს/კ ........ მთელი უძრავი ქონება ვ.ბ–ძის საკუთრებას არ წარმოადგენდა და 2017 წლის 05 დეკემბერს ვ.ბ–ძესა და შ.პ.ს. „ე.ბ–ი"-ს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობისა და სანაცვლო ქონების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულებით განიკარგა მოსარჩელეს კუთვნილი წილი, მოსარჩელეს მტკიცების ვალდებულებას წარმოადგენდა.
9.4. მოსარჩელეს, სადავო დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში განაცხადი სანოტარო ორგანოში არ შეუტანია და არც სამკვიდრო მოწმობა მიუღია, თუმცა პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელის შუამდგომლობით დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებით ირკვევა, რომ მოსარჩელე და მისი შვილები დედის/ბებიის-ვ.ბ–ძის გარდაცვალებამდე და გარდაცვალების შემდეგაც ცხოვრობდნენ სადავო სახლის პირველ სართულზე მდებარე ოთახში, რეგისტრირებულნი იყვნენ ამ მისამართზე, ჟ–ს შვილები ქ. ბათუმში დადიოდნენ სკოლაში, თავად ჟ–ც ქ. ბათუმის პოლიკლინიკაში მუშაობდა ექიმად; მშობლების სახლში ცხოვრებისას ზრუნავდა მშობლებზე, უვლიდა სახლ-კარს, ძმის ოჯახიც თავისად მიაჩნდა, მატერიალურად ეხმარებოდა მათ, ზრუნავდა ძმის შვილებზე. დედის გარდაცვალებიდან გარკვეული დროის (8 თვის) შემდეგ ჟ.ბ–ძე წავიდა თურქეთში სამუშაოდ, საიდანაც მატერიალურად ეხმარებოდა მათ; ძმის შვილებს კომპიუტერი შეუძინა, ასევე აჩუქა მსუბუქი ავტომანქანა.
9.5. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ მითითებული მტკიცებულებებით დასტურდებოდა ჟ.ბ–ძის მიერ დედის სამკვიდროს გახსნის მომენტიდან, სხვა მემკვიდრეებთან: მამასთან - ი.ბ–თან და ძმასთან - ვ.ბ–ძესთან ერთად, კანონით დადგენილი წესით, ქ. ბათუმში, ......... მდებარე, ს/კ .......... უძრავი ქონებიდან დედის - ვ.ბ–ძის სამკვიდროს დაუფლების ფაქტი, რაც აღნიშნული მთლიანი უძრავი ქონების ½ ნაწილს შეადგენდა, ხოლო მისი (ჟ.ბ–ძის) წილი საკუთრება ამ ქონებაში ½-ის 1/3-ს, ანუ მთელი ქონების 1/6 ნაწილს შეადგენდა.
9.6. პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის შუამდგომლობით დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებები იმ საკითხთან დაკავშირებით, თითქოს ჟ.ბ–ძე დედის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდრო ქონებას არ დაუფლებია. ამ მსჯელობის დასაბუთებისთვის პალატამ მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ მართალია, პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე, მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მოწმეთა ჩვენებები ზოგ შემთხვევაში ურთიერთსაწინააღმდეგო იყო, თუმცა მოსარჩელის შუამდგომლობით დაკითხული მოწმეთა ჩვენებები იყო დამაჯერებელი, ვინაიდან არც ერთ მათგანს არ გააჩნდა პირადი ინტერესი პროცესთან დაკავშირებით. გარდა ამისა, მათ ჩვენებაში მოყვანილი გარემოებები ემთხვეოდა თავად მოპასუხის მეუღლისა და იმავდროულად მოწმის - ი.გ–ძის, ასევე, ი.გ–ძის დის - გ.გ–ძის ჩვენებას სადავო საცხოვრებელ სახლში მოსარჩელის შვილების ცხოვრებაზე, ქ. ბათუმის სკოლაში მათ სწავლაზე, ქ. ბათუმის პოლიკლინიკაში ჟ.ბ–ძის მუშაობაზე, შემდეგში თურქეთის რესპუბლიკაში სამუშაოდ წასვლასა და ვ.ბ–ძის შვილებისათვის კომპიუტერისა და ავტომანქანის ჩუქების საკითხებზე, რაც მოსარჩელის მოწმეთა ჩვენების სისწორეზე მეტყველებდა და დამაჯერებელს ხდიდა მათ.
9.7. რაც შეეხება მოპასუხის მოწმეებს, რომლებიც ვ.ბ–ძის მეუღლესა და მეუღლის ახლო ნათესავებს წარმოადგენდენ, პალატამ მიიჩნია, რომ მათ ჩვენებებში საქმის მიმართ დაინტერესება იკვეთებოდა, ამასთან, მოწმე მ.დ–ძეს თავისი ცხოვრების უმნიშვნელოვანეს საკითხებთან დაკავშირებით არ ახსოვდა ფაქტები (როდის ჩამოსახლდა ბათუმში, რომელ წლებში ვაჭრობდა სახლთან ახლოს მაღაზიაში და სხვ.), ასევე სხდომაზე ჩვენების მიცემისას არაერთ კითხვაზე უპასუხა, რომ „არ იცის“ და „არ ახსოვს“, ხოლო ჟ.ბ–ძესთან დაკავშირებით არასწორად მიუთითა, რომ იგი სოფლის პოლიკლინიკის ექთანი იყო (და არა ექიმი). ანალოგიურად, მისმა მეუღლემ -გ.გ–ძემაც, რომელიც მოპასუხის ცოლის დაა, განმარტა, რომ მასაც არ ახსოვს გარკვეული გარემოებები, თუმცა დაადასტურა ჟ.ბ–ძის შვილების სკოლაში სწავლის პერიოდში სადავო სახლში მათი ცხოვრების ფაქტი, ხოლო მოპასუხის მეუღლემ, ი.გ–ძემ დაადასტურა ამ ქონებასთან მიმართებით ჟ.ბ–ძის დაინტერესებაზე, რომლის შედეგების თავიდან აცილების მიზნითაც დაიდო სადავო ჩუქების ხელშეკრულება.
9.8. ვინაიდან სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია მოსარჩელის მიერ სადავო სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი დაუფლების გარემოება დედის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში, სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე, და 1433-ე მუხლების შესაბამისად, მოსარჩელე ჩაითვალა ქ. ბათუმში, ........... მდებარე ს/კ ........... უძრავი ქონების 1/6 ნაწილის მესაკუთრედ. შესაბამისად, მოპასუხის მსჯელობა, რომ ეს ქონება მთლიანად მის საკუთრებას წარმოადგენდა, არ იქნა გაზიარებული.
9.9. პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თანახმად, პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი, ასევე 979.1 მუხლზე, რომლის შესაბამისადაც, უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით.
9.10. პალატის განსჯით, ვინაიდან უდავოდ დასტურდებოდა ჟ.ბ–ძის მიერ, დედის სამკვიდროს ნაწილზე კერძოდ, ქ. ბათუმში, ............. მდებარე, ს/კ 05.24.07.033 უძრავი ქონების 1/6 ნაწილზე საკუთრების წარმოშობის ფაქტი, ვ.ბ–ძის მიერ მთლიანი უძრავი ქონების შ.პ.ს. „ე.ბ–ზე“ განკარგვა, რომლითაც ფაქტობრივად გასხვისდა ჟ.ბ–ძის საკუთრება - ბათილ განკარგვას წარმოადგენს, შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 982-ე, 979.1 მუხლების გათვალისწინებით პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც, ცვლილება შევიდა 2017 წლის 05 დეკემბერს ვ.ბ–ძესა და შ.პ.ს. „ე.ბ–ი"-ს შორის დადებულ უძრავი ქონების ნასყიდობისა და სანაცვლო ქონების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულებაში და ვ.ბ–ძეზე გადასაცემი საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართების, გადაცემული 40000 აშშ დოლარის 1/6 ნაწილში და ამ ნაწილში დავალდებულდა შ.პ.ს. „ე.ბ–ი", გაეფორმებინა ხელშეკრულება მოსარჩელე ჟ.ბ–ძესთან 288.3 კვ.მ. ფართის (არასაცხოვრებელი და საცხოვრებელი ფართი), ასევე გადაცემული 40000 აშშ დოლარის 1/6 ნაწილში (6666.6 აშშ დოლარი) - დასაბუთებული და კანონიერი იყო.
9.11. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა შეგებებული აპელანტის პრეტენზია იმის თაობაზე, რომ ვინაიდან გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში ასახული არ იქნა მისი მოთხოვნა ნაჩუქრობის ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანისა და ნაჩუქრობის საგნიდან ჟ.ბ–ძის კუთვნილი წილის ამორიცხვის თაობაზე, აღნიშნული წარმოადგენდა გადაწყვეტილების შეცვლის წინაპირობას. პალატამ შენიშნა, რომ სარჩელის თანახმად, მოსარჩელის მოთხოვნის ძირითად იურიდიულ ინტერესს წარმოადგენდა უძრავი ქონების ნაწილზე მესაკუთრედ აღიარება და მისი წილის პროპორციულად, მოპასუხის მხრიდან ამ ქონების განკარგვით მიღებული სარგებლის მიღება. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ჟ.ბ–ძის მიკუთვნებითი მოთხოვნა სრულად დააკმაყოფილა, ამდენად, სარეზოლუციო ნაწილში ნაჩუქრობის ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანისა და ნაჩუქრობის საგნიდან ჟ.ბ–ძის კუთვნილი წილის ამორიცხვის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნასთან დაკავშირებით შესაბამისი ჩანაწერის დაუფიქსირებლობა, არ წარმოადგენდა არსებითს, რაც გავლენას მოახდენდა მოსარჩელის ისეთ უფლებაზე, როგორიცაა სამკვიდრო ქონებაზე საკუთრების უფლების აღიარება. აღნიშნული კი, გამორიცხავდა ამ ნაწილში შეგებებული სააპელაციო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.
9.12. პალატამ ყურადღება მიაპყრო საქმეზე წარდგენილ საგადახდო დოკუმენტზე, რომლითაც ირკვევა, რომ ჟ.ბ–ძის მიერ ვ.ბ–სათვის გადახდილია იურიდიული მომსახურების მიზნით 3000 ლარი. იმის გათვალისწინებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით ჟ.ბ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ხოლო დაკმაყოფილებული მოთხოვნის პროპორციულად მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ ადვოკატის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯი დაკისრებული არ ყოფილა, პალატამ მიიჩნია, რომ ჟ.ბ–ძის შეგებებული სააპელაციო მოთხოვნა მოწინააღმდეგე მხარისათვის აღნიშნული საპროცესო ხარჯის დამატებით დაკისრების თაობაზე, საფუძვლიანი იყო და უნდა დაკმაყოფილებულიყო სრულად.
10. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე ვ.ბ–ძემ და მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგ გარემოებათა გამო:
10.1. სააპელაციო სასამართლოს ვ.ბ–ძის საჩივარი სრულყოფილად არ განუხილავს და, ფაქტობრივად, მასზე პასუხიც არ გაუცია, ვინაიდან მთელი მისი მსჯელობა შეეხება ძირითადად მხოლოდ ჟ.ბ–ძის მიერ სამკვიდროს მიღება-არმიღებას, ხოლო საქმისათვის არსებით სხვა გარემოებებზე ყურადღება არ მიუქცევია. სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეზეა, მოცემულ შემთხვევაში სამკვიდროს მიღების დასტურად ვერ ვერ გამოდგება ჟ.ბ–ძისა და მისი შვილების სამკვიდრო ქონებაში რეგისტრაციის ფაქტი, ვინაიდან იგი განხორციელებულია მამკვიდრებლის სიცოცხლეში და არა მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის ვადაში, ხოლო ის გარემოება, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის გასვლამდე მოსარჩელე დაუფლა სამკვიდრო ქონებას, სხვა უტყუარი მტკიცებულებებით არ დასტურდება. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება, რომ მოსარჩელის ქმარი ქობულეთის რაიონის სოფელ ........ მარტო ცხოვრობდა, ხოლო მათი შვილები მშობლების გარეშე ცხოვრობდნენ ბიძასთან და ბაბუასთან. არდადეგებზე ჩამოსულ ბავშვებს რომ დასაძინებლად თავის ოთახი ჰქონოდათ გამოყოფილი, არ ნიშნავს მათი დედის მიერ სამკვიდროს მიღებას. რაც შეეხება მოწმეთა ჩვენებებს, მოპასუხე ვ.ბ–ძის მოწმეები ადასტურებენ იმას, რომ მოსარჩელე გათხოვების შემდეგ ცხოვრობდა თავის ქმართან, ქობულეთის რაიონის სოფ. ........, მისი შვილები არდადეგებზე ჩამოდიოდნენ ქობულეთიდან, მოსარჩელეს თავისი ოთახი არ ჰქონია გამოყოფილი და იშვიათად რჩებოდა ღამისთევით. სააპელაციო სასამართლო უთითებს, რომ მოსარჩელის მოწმეთა ჩვენებები დამაჯერებელია, ვინაიდან არც ერთ მათგანს არ გააჩნია პირადი ინტერესი პროცესთან დაკავშირებით, ამ დროს კი, მოწმე ა.მ–ი მოსარჩელე ჟ.ბ–ძის შვილია.
10.2. ჟ.ბ–ძეს ფაქტობრივი ფლობით კანონის შესაბამისადაც რომ ჰქონდეს დედის - ვ.ბ–ძის წილი მიღებული, სარჩელი მაინც არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო, ვინაიდან მოსარჩელეს ჰქონდა სამი სასარჩელო მოთხოვნა, პირველი ინსტანციის სასამართლომ კი, გადაწყვეტილება გამოიტანა მხოლოდ ორ (პირველ და მესამე) სასარჩელო მოთხოვნაზე. მეორე სასარჩელო მოთხოვნაზე, რომელიც ჩუქების ხელშეკრულებიდან ჟ.ბ–ძის 1/6-ის ამორიცხვას შეეხებოდა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება არ გამოუტანია, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ ეს გადაწყვეტილება ძალაში დატოვა. ამით სააპელაციო სასამართლომ უხეშად დაარღვია საპროცესო კანონი და არ გამოიყენა სსკ-ის 261-ე მუხლი დამატებითი გადაწყვეტილების შესახებ. მას შემდეგ, რაც მოწინააღმდეგე მხარეს ჩაბარდა ვ.ბ–ძის სააპელაციო საჩივარი, სადაც აღნიშნა, რომ 2010 წლის ჩუქების ხელშეკრულება ძალაშია და მოწინააღმდეგეს იურიდიული ინტერესი აღარ გააჩნია 2017 წლის ნასყიდობისა და ქონების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით, ჟ.ბ–ძემ მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ამ სასარჩელო მოთხოვნაზე დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის მოთხოვნით. მოსარჩელეს უარი ეთქვა დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანაზე იმ საფუძვლით, რომ თურმე პირველი და მესამე მოთხოვნა მოიცავდა მეორე მოთხოვნასაც. დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანაზე უარის განჩინება არ გასაჩივრებულა და შესულია კანონიერ ძალაში. ამდენად, შეიქმნა ასეთი სიტუაცია: 2010 წლის ჩუქების ხელშეკრულებას (რომლითაც ვ.ბ–ძე გახდა მესაკუთრე) სასამართლო გადაწყვეტილება არ შეხებია და დღემდე ძალაშია. ასეთ ვითარებაში, როდესაც უფლებადამდგენი დოკუმენტი ძალაშია, ქონების განკარგვა მესაკუთრის უფლებამოსილებაა. შესაბამისად, ამ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს პირველი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილება 2017 წლის 5 დეკემბრის ნასყიდობისა და ქონების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის ნაწილში უნდა გაეუქმებინა და სარჩელი იურიდიული ინტერესის არარსებობის გამო განუხილველად უნდა დაეტოვებინა. ამავდროულად, შეგებებული სააპელაციო საჩივარი, შეტანილი იქნა სააპელაციო საჩივრის მიღებიდან 10 დღიანი ვადის დარღვევით.
10.3. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის ნორმები გარიგების ბათილობის შესახებ. ყველგან, მათ შორის, სააპელაციო შესაგებელშიც, ჟ.ბ–ძე გარკვევით უთითებს, რომ ის არ ითხოვს ხელშეკრულებების ბათილად ცნობას, რადგან საამისო საფუძველი არ გააჩნია და ითხოვს არსებულ ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანას. 2010 წლის 2 აგვისტოს ჩუქების ხელშეკრულებით უძრავი ქონება საკუთრებაში მიიღო მოპასუხე ვ.ბ–ძემ და ეს ხელშეკრულება ძალაშია, მოსარჩელეს არ მოუთხოვია მისი თუნდაც ნაწილობრივ (1/6 ნაწილში) ბათილად ცნობა. ასეთ ვითარებაში, როდესაც ვ.ბ–ძის უფლებადამდგენი დოკუმენტი ბათილად ცნობილი არ არის, გაურკვეველია, რის 1/6 ნაწილის მესაკუთრედ ცნო სასამართლომ ჟ.ბ–ძე. ვ.ბ–ძის კუთვნილი ქონების ნაწილზე მესაკუთრედ ვერ ცნობდა (ვინაიდან ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა არ იყო მოთხოვნილი), ასევე, ვ.ბ–ძის სამკვიდრო ქონებაც არ არსებობს, რადგან იგი (თუკი არსებობდა) ი.ბ–ძემ განკარგა ვ.ბ–ძისათვის მთლიანი ქონების ჩუქებით. სააპელაციო სასამართლოც იზიარებს მოსაზრებას, რომ ჟ.ბ–ძის სარჩელის თეორიულად დაკმაყოფილებისთვისაც კი, საჭირო იყო ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ისე, რომ არც მოსარჩელეს მოუთხოვია და არც გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში არ ასახულა, სამოტივაციო ნაწილით ფაქტობრივად ბათილად ჩათვალა 2010 წლის ჩუქების ხელშეკრულება. ამით სასამართლომ დაარღვია სსკ-ის 248-ე მუხლის მოთხოვნა, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა.
10.4. სასამართლოს არ უმსჯელია სააპელაციო საჩივრის არგუმენტებზე, ამათ შორის არც იმაზე, რომ მოსარჩელე არ ითხოვს ხელშეკრულებების ბათილად ცნობას და ითხოვს ხელშეკრულებებში ცვლილების შეტანას. სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სსკ-ის 319-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც მხარეები თავისუფლად დებენ ხელშეკრულებას და ათანხმებენ პირობებს (რათქმაუნდა, კანონის ფარგლებში) და ამ ხელშეკრულების პირობების შეცვლა მხოლოდ მხარეებს შეუძლიათ. სასამართლო ვერ ასაბუთებს, რომელი სამართლებრივი საფუძვლითაა დაშვებული მხარეთა შორის დადებულ ხელშეკრულებში სხვა მხარის შემოყვანა ხელშეკრულების დამდები მხარეების ნების გარეშე. თუ ხელშეკრულება კანონდარღვევითაა დადებული ან ლახავს სხვის უფლებებს, ასეთ შემთხვევაში კანონი ითვალისწინებს ამ ხელშეკრულების მთლიანად ან ნაწილობრივ ბათილად ცნობას ასეთი სასარჩელო მოთხოვნის არსებობისას, მოცემულ შემთხვევაში კი, მოსარჩელეს ასეთი მოთხოვნა არა აქვს. ამდენად, ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის მოთხოვნა ისეთი მოსარჩელისაგან, რომელიც თვითონ არ არის ხელშეკრულების მხარე, არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.
11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებული იქნა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე სასამართლოს 2025 წლის 17 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილი იქნა დასაშვებად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
12. საკასაციო პალატამ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულია, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:
13. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად კი, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.
14. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის პირველი პრეტენზია მიემართება მოსარჩელის მიერ დედის დანაშთი სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით დაუფლების შესახებ დადგენილ გარემოებას. დასახელებული გარემოების დადგენის მიზნებისათვის, განსაკუთრებულ სამართლებრივ დატვირთვას იძენს მოსარჩელის საცხოვრებელი ადგილის განსაზღვრა როგორც მამკვიდრებელი დედის სიცოცხლის განმავლობაში, ისე მისი გარდაცვალების შემდეგ. კასატორის განცხადებით, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა ისე დააკმაყოფილეს მოსარჩელის მოთხოვნა სადავო ქონების მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის შესახებ, რომ სასამართლოს უტყუარი მტკიცებულებების საფუძველზე არ დაუდგენია მამკვიდრებლისა და მოსარჩელის (მემკვიდრის) თანაცხოვრებისა და მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდგომ მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს კანონით განსაზღვრულ ვადაში მიღების ფაქტი. საკასაციო პალატის განსჯით, კასატორის ეს პრეტენზია ნაწილობრივ გასაზიარებელია, რასთან დაკავშირებითაც ამ განჩინების ფარგლებში პალატა დეტალურად იმსჯელებს.
15. სამკვიდრო ქონებაზე საკუთრების უფლების დადგენის თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 982.1-ე (პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი), 408.1-ე (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება), 1306.1-ე (გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით), 1336.I-ე (კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან პირველ რიგში - გარდაცვლილის შვილები . . . ), 1421.2-ე (მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის მიხედვით სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო), 1421.3-ე (თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი), 1424-ე (სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან) და 1433-ე (მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან) მუხლები. სწორედ მითითებულ ნორმათა შემადგენლობის განხორციელებაზეა დამოკიდებული სამკვიდროს მიღების შედეგად მოპოვებული, თუმცა მოპასუხის არამართლზომიერი ქმედებით ხელყოფილი საკუთრების უფლების რესტიტუცია.
16. სამემკვიდრეოსამართლებრივი ურთიერთობების წარმოშობა და სამემკვიდრეო უფლებების განხორციელება უკავშირდება არა მარტო სამკვიდროს გახსნის მომენტს, არამედ მემკვიდრეთა მხრიდან გარკვეული იურიდიული მოქმედებების შესრულებას. მართალია, კანონის თანახმად, სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრება ხდება მისი გახსნის მომენტიდან, მაგრამ როდესაც სამკვიდროს მიმღებ მემკვიდრეთა რიცხვი ერთზე მეტია, მაშინ აუცილებელია, თითოეულმა მემკვიდრემ კანონით დადგენილი ექვსთვიანი ვადის დაცვით შეასრულოს სამკვიდროს მიღებისათვის აუცილებელი მოქმედება. სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დროს განმსაზღვრელია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე კომპონენტები - სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისკენ მიმართული ნება და ამგვარი ნების მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში გამოვლენა. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი. მემკვიდრის ყველა მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლება (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვა, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა) (იხ. სუსგ. №ას-283-268-2017, 07.07.2017წ.; №ას-1172-1127-2016, 31.03.2017წ;. №ას-203-193-2016, 02.06.2016წ.; №ას-972-921-2015, 15.12.2015წ.; №ას-482-455-2012, 31.05.2012წ.).
17. მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების პირობებში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.1 მუხლის შესაბამისად, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის ვადაში მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ფლობას, მოსარჩელის, ესე იგი, იმ პირის მხარეზეა, ვინც მიუთითებს, რომ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების გზით მემკვიდრეობის უფლების რეალიზებულია.
18. კონკრეტულ შემთხვევაში, როგორც საქმის გარემოებებიდან ირკვევა, მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2004 წლის 26 მარტს, მის პირველი რიგის მემკვიდრეებს წარმოადგენდნენ შვილები (მოსარჩელე და მოპასუხე) და მეუღლე. მემკვიდრეთა შორის სადავო არაა ის ფაქტი, რომ ვ.ბ–ძის დანაშთ ქონებაზე სამკვიდრო წილის მისაღებად მემკვიდრეებს ნოტარიუსისთვის არ მიუმართავთ.
19. განსახილველი დავის ქვაკუთხედს სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლების გზით მიღების დადგენა წარმოადგენს. მოსარჩელის მითითებით, მამკვიდრებლის თანასაკუთრებაში არსებულ საცხოვრებელ სახლში ცხოვრების გაგრძელების გზით სამკვიდროს ფაქტობრივად დაეუფლა, თუმცა განსახილველი დავის ფარგლებში მხარეთა შორის სადავოა მოსარჩელე მემკვიდრის საცხოვრებელი ადგილი.
20.1. სააპელაციო პალატამ უპირატესად მოწმეთა ჩვენებებზე დაყრდნობით დაადგინა, რომ მოსარჩელე როგორც დედის სიცოცხლეში, ისე მისი გარდაცვალების შემდეგ, მშობლების სახლში ცხოვრობდა. ამ გარემოების დასადგენად პალატამ ყურადღება მიაპყრო ლ.ვ–ძის, ნ. ბ–ძისა და ა.მ–ის ჩვენებებს.
20.2. საკასაციო სასამართლომ არაერთგზის განმარტა, რომ სათანადოდ მოტივირებული და დამაჯერებელი უნდა იყოს მტკიცებულებათა შეფასება, რაც ეფუძნება შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას და არა - სასამართლოს სუბიექტურ მოსაზრებებს. სასამართლო ობიექტურ საწყისებზე მტკიცებულებათა ყოველმხრივი და სრული გამოკვლევის შედეგად ადგენს მათ იურიდიულ ძალას, კერძოდ, განსაზღვრავს, თუ რა გარემოების დადგენა ან პირიქით, უარყოფაა შესაძლებელი. აქ, უპირველეს ყოვლისა, იგულისხმება მტკიცებულებათა შეფასება უტყუარობის თვალსაზრისით, რისთვისაც საჭიროა ამ მტკიცებულებათა ყოველმხრივი შემოწმება, მათი დაპირისპირება საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან. მტკიცებულებათა შეფასებას კი, პროცედურულად მოჰყვება საქმის ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა. სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. ხაზგასასმელია, რომ მტკიცებულებებს სასამართლო აფასებს ორი, სარწმუნოობისა და არასარწმუნოობის თვალსაზრისით და იმის მიხედვით, თუ საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე რომელ ფაქტს ადასტურებს ეს მტკიცებულება. მტკიცებულებათა შეფასება მოსამართლის შინაგანი რწმენით არ ნიშნავს უანგარიშგებო დასკვნების გამოტანის უფლებას (იხ. სუსგ. №ას-400-2020, 15.02.2020წ.; №ას-91-2022 04.05.2022წ.).
20.3. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი სადავოდ ხდის მოსარჩელის მიერ ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს დაუფლების ფაქტს. ვინაიდან მატერიალური სამართლის არცერთი ნორმა სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტის დადასტურების სპეციალურ სტანდარტს არ ადგენს, საკასაციო პალატას გამოაქვს დასკვნა, რომ გამოყენებულ უნდა იქნეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მეორე ნაწილი, რომელიც დასაშვებ მტკიცებულებად მოწმის ჩვენებასაც მიიჩნევს, თავის მხრივ კი, ამავე კოდექსის 140-ე მუხლი მოწმედ განიხილავს ნებისმიერ პირს, რომელსაც შესაძლებელია, ჰქონდეს სადავო გარემოების შესახებ რაიმე ინფორმაცია (იხ. სუსგ. №ას-91-2022 04.05.2022წ). საკასაციო პალატა დასძენს, რომ ამ ზოგადი სტანდარტის გამოყენება გამართლებულია მით უფრო ისეთ პირობებში, როდესაც განსახილველი საკითხი საკმაოდ სპეციფიკურია, ერთი მხარე აცხადებს, რომ ქონებას ფაქტობრივად არ დაუფლებია, ხოლო მეორე, საწინააღმდეგოს უთითებს, ასეთ დროს, ე.წ. ცოცხალი მტკიცებულება (მოწმეთა ჩვენება) ჩაუნაცვლებელია, რადგან, როგორც წესი, უმეტეს შემთხვევაში, შეუძლებელია ფაქტობრივი ფლობის დოკუმენტურად დადასტურება (მაგალითად, სამკვიდრო მასიდან სხვადასხვა მოძრავი ნივთის წაღება, სახლში მისვლისა და უძრავი ქონების მოვლის ფაქტი და სხვა).
20.4. უწინარესად, საკასაციო პალატა შენიშნავს, რომ მოწმედ დაკითხული ა.მ–ი მოსარჩელის შვილი და, ამავდროულად, წინამდებარე საქმეში მოსარჩელის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებით აღჭურვილი პირიც არის (იხ. ტ.1, ს.ფ. 18), სწორედ მის მიერ გადანდობილი უფლებამოსილების ძალით წარმოადგენდნენ ვ.ბ– და მ.მ–ძე ჟ.ბ–ძეს 24.10.2021 წლის ჩათვლით (ტ.1, ს.ფ. 19). დასახელებული გარემოებები, პალატის განსჯით, ადასტურებს საქმის შედეგის მიმართ მოწმის მოჭარბებული ინტერესის არსებობას, დაინტერესებული მოწმის ნეიტრალურობის ვარაუდი კი, უკიდურესად დაბალია, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მის მიერ მიწოდებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით სადავო ფაქტობრივი გარემოება არ უნდა დაედგინა.
20.5. საკასაციო პალატის განსჯით, სასამართლომ საკმარისი კრიტიკულობით არ შეაფასა მოწმე ლ.ვ–ძის მიერ მიცემული ჩვენება, რომელიც, დაბეჯითებით ამტკიცებს, რომ ჟ.ბ–ძე დედის გარდაცვალებიდან 8 თვის განმავლობაში აგრძელებდა მშობლების სახლში ცხოვრებას, ხოლო 8 თვის შემდეგ სამუშაოდ თურქეთში წავიდა. იმ პირობებში, რომ ვ.ბ–ძე 2004 წლის 26 მარტს არის გარდაცვლილი, დასახელებული მოწმის ჩვენების გაზიარების შემთხვევაში, უნდა მიჩნეულიყო, რომ არაუგვიანეს 2004 წლის ნოემბერ-დეკემბრის თვისა, ჟ.ბ–ძე უკვე თურქეთში იქნებოდა სამუშაოდ გამგზავრებული; იმავე ჩვენებაში, მოგვიანებით კი, იგივე მოწმე დაბეჯითებით აგრძელებს მტკიცებას, რომ მისი (მოწმის) შვილის გარდაცვალებისას (2005 წელს) ჟ.ბ–ძე ჯერ ისევ მშობლების სახლში ცხოვრობდა და სამუშაოდ 2005-2006 წლებში გაემგზავრა. აღნიშნული საკითხის მხედველობის მიღმა დატოვება მაშინ, როდესაც მოპასუხის ინიციატივით გამოძახებული მოწმის - მ.დ–ძის ჩვენება სასამართლოს მიერ უკუგდებულია სწორედ იმ მოტივით, რომ კონკრეტული თარიღების შესახებ სასამართლოს ინფორმაცია ვერ მიაწოდა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოწმეთა ჩვენების სანდოობის საკითხის ერთი და იმავე პრობლემის სხვადასხვაგვარად გადაჭრას წარმოადგენს. ამავდროულად, დასახელებული მოწმის მიუკერძოებლობის ვარაუდს ასუსტებს მის მიერ ჩვენების დასასრულს ვ.ბ–ძის შვილის მიმართ განხორციელებული რეპლიკა, სადაც ახსენებს, თუ მოსარჩელე როგორ პატივს სცემდა, ფულს უგზავნიდა, მანქანა უყიდა და გამოხატავს უკმაყოფილებას წინამდებარე დავის არსებობის გამო (იხ. 24.05.2022 წლის სასამართლო სხდომის ოქმი 17:18:43-დან; 17:23:47-დან; 17:24:25-დან; 17:27:09-დან).
20.6. რაც შეეხება მოწმე ნიგარ ბ–ძეს, ის ადასტურებს, რომ ჟ.ბ–ძე დაოჯახების შემდეგ გარკვეული დროით იყო დედის ოჯახში, მაგრამ სულ არა, არამედ, ცხოვრობდა ქობულეთში მეუღლის ოჯახში და ჩამოდიოდა ხოლმე დედასთან და ზოგჯერ რჩებოდა იქ (იხ. 24.05.2022 წლის სასამართლო სხდომის ოქმი 17:30-17:31 სთ). მოწმემ არ დაადასტურა ვ.ბ–ძის გარდაცვალების შემდეგ ჟ.ბ–ძის მშობლების სახლში ცხოვრების ფაქტი, არამედ მიუთითა, რომ ზუსტად არ იცის ეს მოვლენები, რადგან გათხოვილი იყო და ცხოვრობდა თბილისში, ამასთან, განმარტა, რომ დედის გარდაცვლებიდან მალევე ჟ. წავიდა თურქეთში. ამრიგად, დასახელებული მოწმის ჩვენებაზე დაფუძნებით იმ გარემოების უტყუარად დადგენა, რომ მოსარჩელე დედის გარდაცვალების შემდეგ მის დანაშთ საცხოვრებელ სახლში განაგრძობდა ცხოვრებას, დაუშვებელია.
20.7. ამრიგად, პალატის განსჯით, მარტოოდენ მოწმეთა ჩვენებებზე დაფუძნებით ის გარემოება არ მტკიცდება, რომ ვ.ბ–ძის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში მოსარჩელე მართლაც შეუდგა დანაშთი ქონების საკუთრად ფლობას მასში ცხოვრების გზით. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრების გაგრძელებად და, შესაბამისად, სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღებად ვერ ჩაითვლება ამავე სახლში ზოგჯერ დარჩენა, არამედ აუცილებელია, დადგინდეს, რომ პირი, რომელიც სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით დაუფლებაზე მიუთითებს, საოჯახო მეურნეობას სწორედ ამ ადგილას სწევდეს და სამკვიდრო აქტივს ფლობდეს საკუთრად.
21. სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების პირობებში შეფასება უნდა მისცეს სარჩელზე დართულ AA2018025372-03 საარქივო ცნობასაც, რომლითაც დგინდება, რომ ხელვაჩაურის რაიონ სოფელ ....... ი.ბ–ძის კომლში, 1973-1982 წლებში კომლის წევრებად ჩაწერილნი არიან ბ–ძე ი–ნ, ბ–ძე ვ–ე, ბ–ძე ჟ. და ბ–ძე ვაჟა, ხოლო 1983-1985 წლებში ამავე კომლში მხოლოდ ბ–ძე ი–ნი და ბ–ძე ვ–ე ფიქსირდებიან. საკვლევ საკითხს უნდა წარმოადგენდეს, რამ განაპირობა კომლის წევრთა სიიდან ბ–ძე ჟ.ს ამოღება და რამდენად არის კავშირში საკომლო წიგნში განხორციელებული ცვლილება მის დაოჯახების ფაქტთან. ამ თვალსაზრისით, სწორედ მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა იმის დადგენა, რომ დაოჯახების მიუხედავად, იგი მეუღლის კომლის წევრი არ გამხდარა, არამედ მის ფაქტობრივ საცხოვრებელ მისამართს კვლავაც ხელვაჩაური, სოფელი ..... (ბათუმის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1985 წლის 18 სექტემბრის განკარგულების შემდეგ, ქ. ბათუმი, ........) წარმოადგენდა.
22. პალატის შეფასებით, დავის გადაწყვეტის დროს სააპელაციო სასამართლო მოსარჩელის საცხოვრებელი ადგილის განსაზღვრის მიზნებისათვის არასწორად დაეყრდნო ბათუმი, .......... მდებარე მისამართზე მისი რეგისტრაციის ფაქტს. პირს გააჩნია უფლებამოსილება, რეგისტრაცია განახორციელოს როგორც საცხოვრებელ, ისე სხვა ადგილზე. რეგისტრაციის ადგილის განსაზღვრა პრაქტიკულ დანიშნულებას, უპირველეს ყოვლისა, საჯარო-სამართლებრივი ურთიერთობების დროს პოვებს... რეგისტრაციის განხორციელება ავტომატურად არ წარმოშობს პირის საცხოვრებელი ადგილის დაფუძნებას. (სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, თბილისი, 2017, მე-20 მუხლის კომენტარი, სერგი ჯორბენაძე, გვ. 162-163).
23. საკასაციო პალატის შეფასებით, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვის დროს ზემოთ განხილული (იხ. წინამდებარე განჩინების 20-22 პუნქტები) იურიდიული ნიუანსების გათვალისწინებით, უნდა გამოიკვლიოს და დაადგინოს განაგრძო/შეუდგა თუ არა ცხოვრებას მშობლების სახლში მოსარჩელე ვ.ბ–ძის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში.
24.1. რაც შეეხება საკასაციო საჩივარში დაფიქსირებულ პრეტენზიას, რომ 2010 წლის 27 აგვისტოს ი.ბ–ა და ვ.ბ–ძეს შორის ს/კ ........ უძრავ ქონებაზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულებისა და 2017 წლის 05 დეკემბერს ვ.ბ–ძესა და შ.პ.ს. „ე.ბ"-ს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობისა და სანაცვლო ქონების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულების 1/6 ნაწილში ბათილად ცნობის მოთხოვნის გარეშე მიკუთვნებითი მოთხოვნა განუხორციელებელია, საკასაციო პალატა არ იზიარებს და მიუთითებს შემდეგზე:
24.2. მოთხოვნის წარმომშობი სამართლებრივი საფუძვლების მოძიების მიზნით, სასამართლო ვალდებულია, დაადგინოს, რა სახის სარჩელია წარმოდგენილი - მიკუთვნებითი, გარდაქმნითი თუ აღიარებითი. სარჩელის სახეებად დაყოფა პრაქტიკული მნიშვნელობისაა და უზრუნველყოფს პირის კანონით დაცული უფლებისა და ინტერესების სასამართლო წესით დაცვას. როგორც წესი, მოსარჩელის ინტერესი განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას უკავშირდება (მაგ. ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, ქონების დაბრუნება, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, ზიანის ანაზღაურება და ა.შ), რომელიც მხოლოდ მიკუთვნებითი სარჩელით მიიღწევა და ასეთ შემთხვევაში, აღიარებითი სარჩელის აღძვრა დაუშვებელია, რადგანაც, პროცესის ეკონომიის პრინციპიდან გამომდინარე, დარღვეული უფლების აღდგენასა და სამართლებრივი მდგომარეობის გაუმჯობესებას პირმა ერთი და არა რამდენიმე სარჩელის აღძვრის გზით უნდა მიაღწიოს, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილებას მოსარჩელისათვის მისთვის სასარგებლო შედეგი უნდა მოჰქონდეს და მიკუთვნებითი სარჩელის აღძვრის საჭიროება აღარ უნდა არსებობდეს (იხ. სუსგ. №ას-1389-2018, 30.11.2018წ.). აღიარებითი სარჩელი დასაშვებია, თუ იკვეთება მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს. მაგალითად, მამად ცნობა, მამობის დადგენა, ქორწინების ბათილად ცნობა, ლიტერატურული ნაწარმოების ავტორად აღიარება და ა.შ. ამ სახის სარჩელების მიზანია არა სუბიექტური უფლების მიკუთვნება, არამედ უფლების სადავოობის აღმოფხვრა. ამ დროს სულაც არ არის აუცილებელი, რომ პირის უფლება დარღვეული იყოს, მაგრამ, ვარაუდი იმისა, რომ მომავალში შეიძლება დაირღვეს, წარმოადგენს პირის იურიდიულ ინტერესს. ამიტომაც, ამ ტიპის სარჩელებს „უფლების დამდგენ“ სარჩელებსაც უწოდებენ. მიკუთვნებითი სარჩელებისგან განსხვავებით, აღიარებითი სარჩელის დავის საგანია თვით მატერიალურსამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც სუბსიდიური ხასიათის მატარებელია და იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, თუ შესაძლებელია მოპასუხის მიმართ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა (იხ. სუსგ. №ას-937-887-2015, 10.11.2015წ.).
24.3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, მიკუთვნებითი სარჩელის შემთხვევაში გარიგების ბათილად ცნობის, როგორც დამოუკიდებელი მოთხოვნის, დაყენება არ არის აუცილებელი (იხ. სუსგ. №ას-322-322-2018, 23.03.2020წ.). მიკუთვნებითი სარჩელის აღძვრისას, მოთხოვნის საფუძვლების დადგენისა და შემოწმების შემდეგ, გარიგებების ბათილობა ფაქტობრივ წინაპირობად უნდა იქნეს მიჩნეული და არა დამოუკიდებელ მოთხოვნად. შესაბამისად, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში სწორედ აღსრულებითი სარჩელის განხილვის შედეგი და არა კონკრეტულ გარიგებათა ბათილად ცნობა მიეთითება, რადგან თავისთავად გარიგების ბათილად ცნობა არ იწვევს რაიმე იურიდიულ შედეგს, თუკი წმინდა სამართლებრივი თვალსაზრისით აღიარებითი სარჩელი არ იხილება. სასამართლოს მიერ კანონის ნორმის მოძიება, რომელიც განსაზღვრული შემადგენლობის ნიშნების არსებობისას ერთ მხარეს ანიჭებს უფლებას მეორე მხარისაგან მოითხოვოს შესრულება, მოქმედება ან თავის შეკავება, არ საჭიროებს ამ მოთხოვნის იურიდიული შედეგის მიღწევის თვალსაზრისით კონკრეტული გარიგების თუ აქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნის დამოუკიდებლად დაყენებას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 02.03.2017 წლის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, პ.234; №ას-1330-1250-2017, 12.11.2018წ.).
24.4. პალატას მიაჩნია, როცა მოსარჩელის მიზანია ქონების დაბრუნება (მიკუთვნებითი მოთხოვნა), შესაბამისად, თუ დადასტურდა მისი განკარგვის საფუძვლის (ჯერ ჩუქების, შემდეგ კი, უძრავი ქონების ნასყიდობისა და სანაცვლო ქონების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულების) გაფორმებისას მესაკუთრის საკუთრების უფლების ხელყოფა, ჩუქებისა და უძრავი ქონების ნასყიდობისა და სანაცვლო ქონების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულების ბათილობის შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის ცალკე დაყენების გარეშეც მიკუთვნებით მოთხოვნას იურიდიული საფუძველი აქვს.
24.5. პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავს მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი. მესაკუთრის მიერ ნივთზე საკუთრების (მფლობელობის) დაკარგვისას, მისი კანონით დაცული ინტერესების დაცვა შესაძლოა, როგორც სანივთო (სავინდიკაციო), ისე ვალდებულებითი - სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო (დელიქტური ან კონდიქციური) სარჩელებით. თითოეული მათგანი მიმართულია უფლებამოსილი პირისათვის ქონების დაბრუნებისა და უფლების დარღვევამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენისაკენ (იხ. სუსგ. №ას-533-509-2016, 26.10.2018წ., პ.59).
24.6. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1433-ე მუხლის თანახმად, მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან. მაშასადამე, თუკი დადგინდება, რომ ვ.ბ–ძის დანაშთი ქონების ფაქტობრივ ფლობას მოსარჩელე მართლაც შეუდგა კანონით დადგენილ 6-თვიან ვადაში, მიიჩნევა, უნდა ჩაითვალოს, რომ მას, 2004 წლის 26 მარტიდან ქ. ბათუმი, ......... მდებარე ს/კ ........... უძრავი ქონების 1/6 ნაწილზე საკუთრების უფლება მოპოვებული ჰქონდა, მაშასადამე, მამის მიერ ქონების ჩუქების გზით ერთპიროვნულად განკარგვა მოსარჩელის 1/6 ნაწილში არაუფლებამოსილ განკარგვად და, მაშასადამე, კანონსაწინააღმდეგო ნების გამოვლენად ჩაითვლება, რაც, სსკ 54-ე მუხლიდან გამომდინარე, უცილობლად განაპირობებს ამ ნაწილში ჩუქების ბათილობის დასკვნას და უფლების გარეშე განკარგული ქონების მესაკუთრისათვის დაბრუნებას სსკ 976-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, თუმცა ამ სამართლებრივი შედეგის დადგომას დააბრკოლებს სამართალურთიერთობაში კეთილსინდისიერი შემძენის შემოსვლის, აგრეთვე საცხოვრებელი სახლისა და მიწის ნაკვეთის ფიზიკური არარსებობის ფაქტი (ვინაიდან, შემძენის მიერ სახლი დაშლილია, მიწის ნაკვეთი გაერთიანებულია მომიჯნავე მიწის ნაკვეთებთან და დაწყებულია მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის სამშენებლო სამუშაოები), სწორედ ამიტომ, თუკი ჩაითვლება, რომ მოსარჩელის კუთვნილი წილი საამისო უფლების გარეშე განიკარგა მოპასუხის მიერ, მოსარჩელის უფლებაში აღდგენის ინსტრუმენტად მოგვევლინება ხელყოფის კონდიქცია სსკ 982-ე მუხლის სახით, რომლის თანახმადაც, პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი. ამავდროულად, სსკ 979.1 მუხლის შესაბამისად, უკან დაბრუნების მოთხოვნა უნდა გავრცელდეს ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით.
25. რიგით მე-3 სასარჩელო მოთხოვნის ანალიზით ნათელია, რომ მოსარჩელის ინტერესია, სამკვიდრო ქონებაში საკუთარი წილის კვალობაზე, უკან დაიბრუნის ყველაფერი, რაც, მისი მტკიცების თანახმად, სამკვიდრო ქონებიდან მოსარჩელის ნაწილის არაუფლებამოსილი განკარგვის შედეგად კასატორმა სარგებლის სახით მიიღო. მაშასადამე, მიკუთვნებით მოთხოვნას აცხადებს ვ.ბ–ძის მიერ შ.პ.ს „ე.ბ–ი“-სთვის უძრავი ნივთის გადაცემის სანაცვლოდ მისაღები ქონებრივი სიკეთის 1/6 წილზე. საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის, რომ კასატორმა უკვე მიიღო 2017 წლის 05 დეკემბრის ხელშეკრულების ძალით შეთანხმებული უძრავი ნივთები და ფულადი თანხა. ამ მოცემულობაში კი, ვ.ბ–ძისთვის გადასაცემი ფართიდან 288.3 კვ.მ. არასაცხოვრებელი და საცხოვრებელი ფართისა და 40000 აშშ დოლარის 1/6 ნაწილის გადაცემის დავალდებულების ადრესატი შესაძლოა იყოს მეორე მოპასუხეც. სასარჩელო მოთხოვნის იმგვარად ფორმულირება, რაც ხელშეკრულებაში ცვლილების შეტანის შედეგად, შ.პ.ს. „ე.ბ–ს“ კონტრაჰირების ვალდებულებას უდგენს, საკასაციო პალატას გაუმართავად მიაჩნია, რისი გამოსწორებაც, შესაძლებელია სააპელაციო სასამართლოშიც, რამეთუ მართლმსაჯულების ეფექტიანობა მის საპროცესო ეკონომიაშიც გამოიხატება და სწორედ ამ პრინციპიდან გამომდინარე, სასამართლოს მოსარჩელისათვის შეკითხვების მეშვეობით უნდა მიეცეს სასარჩელო მოთხოვნის დაკონკრეტების (დაზუსტების) შესაძლებლობა (სსსკ-ის 83-ე მუხლის მეოთხე ნაწილი). ამასთან, უნდა აღინიშნოს, რომ სარჩელის დაზუსტება, მოთხოვნის გამართულად ჩამოყალიბება არ წარმოადგენს იმ შემთხვევას, რომელიც დადგენილია სსსკ-ის 381-ე მუხლით, როდესაც დაუშვებელია სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება (იხ. სუსგ. №ას-671-671-2018 22.04.2019წ.)
26. რაც შეეხება შეგებებული სააპელაციო საჩივრის ვადის დარღვევის წარდგენის შესახებ წარდგენილ საკასაციო პრეტენზიას, პალატა მოიხმობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 379-ე მუხლს, რომლის თანახმად, მოწინააღმდეგე მხარეს შეუძლია სააპელაციო საჩივრის გადაცემიდან 10 დღის ვადაში წარადგინოს შეგებებული სააპელაციო საჩივარი, მიუხედავად იმისა, განცხადებული აქვს თუ არა უარი სააპელაციო საჩივრის შეტანაზე. სააპელაციო საჩივარზე უარის თქმის ან მისი განუხილველად დატოვების შემთხვევაში შეგებებული სააპელაციო საჩივარი არ განიხილება. დასახელებულ ნორმაში მითითებული 10-დღიანი ვადა აითვლება იმ მომენტიდან, როდესაც მოწინააღმდეგე მხარეს გადაეცემა აპელანტის სააპელაციო საჩივარი. დადგენილია, რომ ვ.ბ–ძის სააპელაციო საჩივრის ასლი ჟ.ბ–ძის წარმომადგენელს გადაეცა 2024 წლის 26 ივნისს (იხ. ტ.2, ს.ფ. 35-36), მაშასადამე, მას 2024 წლის 06 ივლისის ჩათვლით შეგებებული სააპელაციო საჩივრის წარდგენის უფლება მოწინააღმდეგე მხარეს გააჩნდა. დადგენილია, რომ ჟ.ბ–ძის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი სასამართლოს კანცელარიას წარედგინა 2024 წლის 02 ივლისს, მაშასადამე, შეგებებული სააპელაციო საჩივრის აღძვრის ვადის რღვევის შესახებ საკასაციო პრეტენზია გაზიარებული ვერ იქნება.
27. სსსკ-ის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. ამავე ნორმის მე-2 ნაწილის თანახმად კი, ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის. საქმე ხელახლა განსახილველად შეიძლება დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს იმავე ან სხვა შემადგენლობას.
28. სსსკ-ის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საქმის ხელახლა განხილვისას, სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს სააპელაციო სასამართლოს მიერ შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით,
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ვ.ბ–ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 12 თებერვლის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი
ამირან ძაბუნიძე
გოჩა ჯეირანაშვილი
