საქმე №ას-714-2025 02 აპრილი, 2026 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
გოჩა ჯეირანაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლაშა ქოჩიაშვილი, ამირან ძაბუნიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
პირველი კასატორი – შპს „მ.ს.კ.ი–ფ–ე“ (მოსარჩელე)
მეორე კასატორი – დ.ტ–ძე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე - ქუთაისის მუნიციპალიტეტის მერია (მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება
პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება
მეორე კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება თანხის დაკისრების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა
დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 14.03.2025წ. გადაწყვეტილებით:
1.1.შპს „მ.ს.კ.ი–ფ–ეს“ (შემდეგში -კოლეჯი ან მოიჯარე ან მოსარჩელე ან პირველი კასატორი) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ;
1.2.გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 14.03.2024წ. გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება;
1.3.კოლეჯის სარჩელი დ.ტ–ძის (შემდეგში - მეორე მოპასუხე ან მეორე კასატორი) მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ;
1.4.მეორე მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს მიყენებული ზიანის სახით 57371 (ორმოცდაჩვიდმეტი ათას სამას სამოცდათერთმეტი) ლარის ანაზღაურება. სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.
2. სააპელაციო პალატამ დაადგინა მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
3. 04.05.2010წ. კოლეჯს, რომლის დირექტორია - ი.დ–ი (შემდეგში - კოლეჯის დირექტორი) და ქალაქ ქუთაისის მუნიციპალიტეტის მერიას (შემდეგში - მეიჯარე ან ქალაქის მერია ან პირველი მოპასუხე) შორის იჯარის ხელშეკრულება დაიდო. კოლეჯმა ქალაქის მერიის საკუთრებაში არსებული ქ.ქუთაისში, ......... (ყოფილი .........) მდებარე შენობა-ნაგებობის მე-2 სართულზე არასაცხოვრებელი ფართი - 295.21 კვ.მ. (ს/კ: ..........) (შემდეგში - საიჯარო საგანი ან შენობა) იჯარით მიიღო (შემდეგში - ხელშეკრულება);
4. ხელშეკრულების 6.3. მუხლის „ე“ პუნქტით მოიჯარემ იკისრა ვალდებულება, იჯარის ხელშეკრულების გაფორმებიდან არა უგვიანეს ერთი თვისა, მეიჯარეს გადასცეს ელექტროტექნიკა, არანაკლებ 1200 ლარის ღირებულებით. ამავე მუხლის „ზ“ პუნქტით, ხელშეკრულების გაფორმებიდან ექვსი თვის ვადაში მოიჯარეს უნდა განეხორციელებინა მთლიანი შენობის ფასადის შეღებვა.
5. ხელშეკრულების 6.4 მუხლის „ბ“ პუნქტის თანახმად, მოიჯარეს უფლება აქვს მეიჯარესთან შეთანხმებით, საკუთარი სახსრებით, აწარმოოს მიმდინარე რემონტი, აგრეთვე სხვა სამუშაოები, რომლებიც დაკავშირებულია მოიჯარის საქმიანობასთან. აღნიშნულ საქმიანობებზე გაწეული ხარჯები მეიჯარის მხრიდან კომპენსაციას არ ექვემდებარება.
6. 04.05.2010წ. მოიჯარემ მიიღო საიჯარო ქონება.
7. 09.06.2010წ. მოიჯარემ შეასრულა ელექტროტექნიკის გადაცემის შესახებ ხელშეკრულების 6.3. მუხლის „ე“ პუნქტით გათვალისწინებული ვალდებულება.
8. მოგვიანებით, გაფორმდა ხელშეკრულების ცვლილება, რომლთაც შეიცვლა საიჯარო ხელშეკრულების 6.3. მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი, კერძოდ, ნაცვლად მთლიანი შენობის ფასადის შეღებვისა, მოიჯარეს დაევალა განახორციელოს ......... გამზირი №34-ში მდებარე შენობის სახურავის შეკეთება, როგორც თუნუქის, ისე ხის მასალით.
9. მოიჯარის დაკვეთით, ქუთაისის რეგიონული სავაჭრო სამრეწველო პალატის ექსპერტიზის ბიურომ 15.06.2010წ. შეადგინა აქტი N71, რომლის მიხედვითაც შემოწმდა მოსარჩელის მიერ საიჯარო შენობის მე-2 სართულის ვარგისიანობა. ექსპერტებმა გამოარკვიეს: დათვალიერებული ფართის ოთახები (11 ოთახი) დაზიანებულია - მოხსნილია კარები და მოხსნის შედეგად ჩამონგრეულია კარების ღიობების გვერდითი კედლები. ფანჯრები ჩამტვრეულია, ჩამონგრეულია კედლებიდან ძველი ნალესი, ჩამოყრილია ჭერიდან ტკეჩზე ქვიშა-ცემენტით ნალესი, ამოყრილია კედლებიდან განათების ელ. გამტარები, დაზიანებულია ხის იატაკი, ალაგ-ალაგ აყრილია პარკეტი. კედლებიდან ახსნილია თუჯის რადიატორები და მთლიანად გაუქმებულია გათბობის სისტემა. შენობის ტუალეტი ავარიულ მდგომარეობაშია, ჩამოყრილია ჭერიდან ნალესი, დაზიანებულია კაფელი, არ მუშაობს სან.ქსელი, შენობაში დაყრილია დიდი რაოდენობით სამშენებლო ნარჩენი. შენობის მე-2 სართულზე განთავსებული 11 ოთახი არ შეესაბამება სამშენებლო ნორმებით და წესებით გათვალისწინებულ მონაცემებს და ექსპლუატაციისათვის უვარგისია.
10. მოსარჩელის დაკვეთით, ქუთაისის რეგიონული სავაჭრო სამრეწველო პალატის ექსპერტიზის ბიურომ 26.11.2010წ. შეადგინა ექსპერტიზის აქტი N144, რომლის მიხედვითაც შემოწმდა შენობის სახურავის ვარგისიანობა. დასკვნაში მითითებულია, შენობის სახურავის საერთო ფართია 552.24 კვ,მ. წარმოადგენს ხის კონსტრუქციას, გადახურულია შიფერით, რომელიც შენობის ჩრდილოეთის მხრიდან გადახდილია და აღნიშნული შენობის მე-3 სართულზე მდებარე ბოლო ოთახის ხის ჭერი მთლიანად დაზიანებულია; ალაგ-ალაგ ნალესი ჩამოყრილია და ჭერი ავარიულ მდგომარეობაშია; ანალოგიური მდგომარეობაა შენობის სამხრეთ ნაწილშიც. სახურავის დარჩენილი შიფერის დიდი ნაწილი დახეთქილია და შენობაში ჩამოდის წვიმის წყალი. ატმოსფერული ნალექების ხანგრძლივი ზემოქმედების შედეგად ხის ნივნივების უმრავლესობა დაზიანებული და დეფორმირებულია, რამაც გამოიწვია სახურავზე არსებული შიფერის დეფორმაცია და დაბზარვა. შენობის სახურავის მთელ პერიმეტრზე აყრილია თუნუქის კარნიზი. შენობაზე არსებული დაზიანებული სახურავი ვერ უზრუნველყოფს შენობის ქვედა სართულების დაცვას ატმოსფერული ნალექებისგან. საბოლოოდ დასკვნაში მითითებულია, რომ ქ.ქუთაისში .......... მდებარე 3-სართულიანი შენობის სახურავი მთლიანად დაზიანებულია და ექსპლუატაციისათვის უვარგისია.
11. მოსარჩელემ ხელშეკრულების ცვლილების შესაბამისად ჩაატარა სახურავის სარემონტო სამუშაოები. ქუთაისის რეგიონული სავაჭრო სამრეწველო პალატის ექსპერტიზის ბიურომ 18.01.2011წ. შეადგინა ექსპერტიზის აქტი N4/1, რომლის მიხედვითაც შემოწმდა შენობის სახურავის ვარგისიანობა. დასკვნაში მითითებულია, მითითებული შენობის სახურავის დიდი ნაწილი დაზიანებული იყო, იგი შეიცვალა იმავე ზომის მეორადი შიფერით, ნაწილზე გამოცვლილია ხის კონსტრუქცია და შიფერის სახურავი შეცვლილია თუნუქის 21 ცალი შიფერით, სახურავის კეხი სახურავის მთელ სიგრძეზე (29.5მ) დამზადებულია მოთუთიებული სწორი თუნუქისაგან. ამდენად, სახურავის სარემონტო სამუშაოების ღირებულებამ, გამოყენებული მასალების ღირებულების და მუშაზე გაცემული ხელფასის გათვალისწინებით 2384.6 ლარი შეადგინა.
12. მოსარჩელემ საიჯარო შენობას სარემონტო სამუშაოები ჩაუტარა. ქუთაისის რეგიონული სავაჭრო სამრეწველო პალატის ექსპერტიზის ბიუროს 18.01.2011წ. N4 ექსპერტიზის აქტის მიხედვით: შემოწმდა შენობის მე-2 სართულის კაპიტალური შეკეთების მოცულობა და შესრულებული სამუშაოს ღირებულება. ექსპერტის დასკვნით: მე-2 სართულზე გარემონტებულია ცხრა ოთახი, კარიდორი და ორი ტუალეტი; გარემონტებულია სულ 9, ხოლო შეცვლილია სამი ფანჯარა, ჯამში 12 ფანჯარა საერთო ფართით 12X3=36მ2; შეღებილია ფანჯარა, სულ 36მ2; შეცვლილია და დაყენებულია ახალი ლამინატის შვიდი ცალი კარი, მასში ჩასმული ახალი საკეტებით, ხოლო 7 ცალი ხის კარი საერთო ფართით 34,836მ2 გარემონტებულია, გაწმენდილია ძველი საღებავისაგან, დაშპაკლულია და შეღებილია, სულ ოთახებში არის ხის იატაკი 133,0736მ2, მოხვეწილი და შეღებილია ზეთოვანი საღებავით; პარკეტის იატაკი, სულ 112,236მ2 მოხვეწილი და მოლაქული. 14,2მ2 მოწყობილია ბეტონის იატაკი, მასზე დაგებული ლინოლიუმით; კედლის ღიობების ამოსაშენებლად გამოყენებულია 101.1მ2 თაბაშირ-მუყაო; კორიდორის ჭერის მოსაწყობად გამოყენებულია 44.3მ2 თაბაშირ-მუყაო, ხოლო ტუალეტის კედლებზე გაკრულია 12მ2 ნესტგამძლე თაბაშირ-მუყაო; ფანჯრებისა და სამი შემინული კარის მთლიანი ჩამინვისათვის გამოყენებულია 40მ2 მინა; სანიტარულ კვანძში მოწყობილია პლასტიკატის ჭერი, ზომით 13,9მ2; იატაკზე მოგებულია მეტლახი, სულ 15მ2; კედელზე გაკრულია 146მ2, ჩასმულია ორი მეტალო-პლასტმასის კარი; ტუალეტში დაყენებულია ორი ცალი თურქული ჯამი, კომპლექტით. მე-2 სართულის შეღებილი კედლების საერთო ფართი შეადგენს 698,2მ2, ხოლო შეღებილი ჭერის საერთო ფართი შეადგენს 262,9მ2. ამდენად, შენობის მე-2 სართულზე ჩატარებული სარემონტო სამუშაოებისათვის გამოყენებული სამშენებლო მასალები, წარმოდგენილი ფორმა №2-ის მიხედვით: შიგა წყალსადენ-კანალიზაცია, შიგა ელ.მომარაგება, შესაბამისობაშია ფაქტობრივ, ხოლო „სამშენებლო სამუშაოები" ძირითადად ემთხვევა ფაქტობრივ შესრულებას, მცირე ცვლილების გაითვალისწინებით და ნაცვლად 24665,27 ლარისა, შეადგენს 23919,02 ლარს. ამდენად, ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების ღირებულება, სულ, 23919,02+2477,98+605,13=27002,13 ლარს შეადგენს;
13. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა შპს „ა-ფ–ის“ საექსპერტო დასკვნა საიჯარო შენობაში 62 191.04 ლარის სამუშაოების შესრულების თაობაზე. პალატამ აღნიშნა, მითითებული დასკვნა შედგენილია საიჯარო ფართის დემონტაჟის შემდეგ - 2020 წლის 01 ოქტომბერს და მასში მითითებულია, რომ ვინაიდან საიჯარო ფართი აღარ არსებობს შესრულებული სამუშაოს ღირებულება 2010 წელს შესრულებული სამუშაოების შესახებ ჩამონათვალით 2020 წელს არსებული ფასების მიხედვით შეფასდა, რაც პალატის მოსაზრებით, შეუძლებელია სამუშაოს ობიექტურ ღირებულებას წარმოადგენდეს. მით უფრო, დასკვნას არ ერთვის 2010 წელს შედგენილი დოკუმენტი, რომელიც სასამართლოს მისცემდა შედარების და შეფასების საშუალებას.
14. 2018წ. აუქციონზე მეორე მოპასუხემ 508 642.0 ლარად შეიძინა საიჯარო ქონება და აღირიცხა მესაკუთრედ. ამავე წლის 10 აპრილს ქალაქის მერიამ მეორე მოპასუხეს შენობის დემონტაჟის უფლება მისცა. ამავე წლის 03 ივლისს კი, შემძენმა-მეორე მოპასუხემ ქალაქის მერიას შეძენილი ქონებიდან კოლეჯის გამოსახლების შეუძლებლობა აცნობა და დახმარება სთხოვა, რასაც რეაგირება არ მოჰყოლია.
15. შესაბამისად, იმავე წლის 10 ივლისს 21:00 საათიდან 11 ივლისის 1:10 საათამდე შედგა აღსრულების ეროვნულ ბიუროს ოქმი ფაქტის კონსტატაციის შესახებ, კერძოდ, გადაიღეს მოსარჩელის კუთვნილი მოძრავი ნივთების გამოტანის პროცესი, მოპასუხის კუთვნილი უძრავი ქონებიდან. ნივთების სხვა ტერიტორიაზე გადატანა და დასაწყობება აღსრულების ეროვნულ ბიუროს არ დაუფიქსირებია, რადგან ეს უფლებამოსილება არ გააჩნდა. მოპასუხემ განმარტა, რომ ნივთები გადაიტანეს მისამართზე: ქ. ქუთაისი .......... აღსრულების ეროვნულ ბიუროს 2018 წლის 18 დეკემბრის ოქმით ფაქტების კონსტატაციის შესახებ, ქ.ქუთაისი ........... 36ა-ში შენახული ნივთები გადაიტანეს წყალტუბოს სოფელ .........., .......... მისამართზე.
16. საპატრულო სამმართველოში რამდენჯერმე შევიდა კოლეჯის დირეტორის შეტყობინება, რომლითაც იგი იტყობინება, რომ მის მიერ იჯარით აღებული და გარემონტებული შენობა ქალაქის მერიამ გაასხვისა. იგი ითხოვდა ფაქტის დაფიქსირებას ადგილზე მისვლით. ერთ-ერთი თხოვნის საფუძველზე შედგა რეაგირების ოქმი N7423, რომლის მიხედვითაც გამოძახების ადგილზე მისულ პოლიციას კოლეჯის დირექტორმა განუმარტა, რომ საიჯარო ფართში ჰქონდა თავისი პირადი დოკუმენტები, დიპლომები, ლიცენზიები, წიგნები, კოლეჯის დოკუმენტები, აბრები. ითხოვდა თავისი ნივთების დაბრუნებას, რომელიც აღსრულების ბიურომ დალუქა და გადაიტანა საწყობში.
17. ქუთაისის რაიონული პროკურატურის დადგენილებით მოსარჩელე ცნობილი იქნა დაზარალებულად (საქართველოს სსკ 177-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ბ“ და მეოთხე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტებით). დადგენილების მიხედვით, დადგენილია: 2018წ. მეორე მოპასუხემ შეიძინა შენობა, რომლის ერთ-ერთ ნაწილში განთავსებული იყო კოლეჯი. კოლეჯის ნივთები შემძენმა გადაიტანა წყალტუბოს რაიონი სოფელ ........, მისივე ნათესავის ავტოფარეხში, ნაწილი ნივთები კი მოპასუხემ განათავსა იმავე შენობის ეზოში. 2021 წლის 15 და 16 თებერვალს მოსამართლის განჩინების საფუძველზე ჩატარდა ნივთების დათვალიერება, რომელშიც მონაწილეობდა კოლეჯის დირექტორი, რომელმაც განმარტა, რომ მოსარჩელის კუთვნილი ნივთები სრულად არ აღმოჩნდა ადგილზე, მანვე ჩამოთვალა ეს ნივთები (სულ 42 დასახელება).
18. მოსარჩელის დაკვეთით „ე. კომპანიმ“ შეადგინა „ანგარიში მოძრავი ქონების ღირებულების შეფასების შესახებ“. ანგარიშის მიხედვით წყალტუბოს რაიონის სოფელ ......., მესამე პირის კუთვნილ ქონებაში, შენახული ნივთების ჯამურმა ღირებულებამ შეადგინა 2084.50 ლარი. ასევე, შეადგინა იმ ნივთების სია, რომელიც არ აღმოჩნდა შენახულ ნივთებთან ერთად (სულ 42 დასახელება). იგივე კომპანიამ მოამზადა „ანგარიში მოძრავი ქონების ღირებულების შესახებ“, რომლის მიხედვითაც მოსარჩელის კუთვნილი იმ ნივთების ღირებულება, რომელიც ინახებოდა წყალტუბოს რაიონის სოფელ ......., მესამე პირის საკუთრებაში, შეადგენდა დაზიანებამდელი მდგომარეობით 47515 ლარს, ხოლო იმ ნივთების ღირებულება, რომელიც ადგილზე არ აღმოჩნდა 26025 ლარს, ჯამში 73540 ლარს.
19. შპს „ა-ფ–ის“ 10.11.2020წ. N79 დასკვნით კოლეჯის სასაქონლო ზედნადებებით, საბანკო ამონაწერებით და საგადასახადო ინსპექციაში წარდგენილი წლიური მოგების დეკლარაციებით, 2010-2018წწ-ში მოსწავლეთა სწავლის საფასური შეადგენდა 273124 ლარს, აქედან საშუალო წლიური შემოსავალია 34140 ლარი, გაწეული ხარჯი 271281 ლარი. აღნიშნულ პერიოდში სასაქონლო ზედნადებებით მიღებულია 34220 ლარის საქონელი; აქედან მასალები - 18884 ლარის, ინვენტარი - 7558 ლარის, ტექნიკა - 7166 ლარის და სამედიცინო წიგნები-612 ლარის. კოლეჯის დირექტორის და ბუღალტერის განმარტებით, 2010 წლის 25 ივნისისათვის ნაშთად ქონდათ სასწავლო სამეცნიერო საგანმანათლებლო წიგნადი ფონდი 250 ცალი, ღირებულება - 7500 ლარი და ფარმაცევტული ლაბორატორია, ღირებულება - 3000 ლარი. საბუღალტრო ჩანაწერების დოკუმენტაცია ინახებოდა შენობაში. შენობის დანგრევის შემდეგ ქონებისა და საბუთების ადგილსამყოფელი ხელმძღვანელებისათვის უცნობია. კოლეჯს იჯარი ჰქონდა აღებული შენობა. ფართისა და სასწავლო სამეცნიერო ლიტერატურისა და ინვენტარის არქონის შემთხვევაში კოლეჯი ვერ მიიღებდა ავტორიზაციას. ავტორიზაციის თანხა 14 000 ლარი გადახდილია. 2010 წლის სწავლის დაწყების პერიოდისათვის, საზოგადოებას ჩატარებული ჰქონდა შენობის რემონტი, რაზედაც არსებობს სამუშაოს შესრულების აქტი. რემონტის ღირებულებაა 62 000 ლარი. აღნიშნულ წლებში თანამშრომლებისათვის გადახდილია ხელფასი 134 061 ლარი. 2018 – 2019 წლებში უმუშევარი დარჩა საშუალოდ 12 თანამშრომელი, რომელთა საშუალო წლიური ანაზღაურება 19 200 ლარია, 2 წელიწადში - 38400 ლარი. მერიის მიერ გაყიდული შენობის დაშლა - დანგრევის შედეგად, კოლეჯს წარმოეშვა ზარალი 126 236 ლარი, მათ შორის, სხვადასხვა დასახელების ინვენტარი და ტექნიკა შეფასებული იყო 14724 ლარად, წიგნადი ფონდი - 8112 ლარად, ფარმაცევტული ლაბორატორია-3000 ლარად, ჩატარებული რემონტის ღირებულება 62000 ლარად, თანამშრომელთა უმუშევრობით დაკარგული ხელფასი - 38400 ლარად (ტ.1. ს.ფ. 81-90).
20. ზიანის სახით 73 540 ლარის დაკისრება მოსარჩელემ დაზარალებულად ცნობის დადგენილებას დააფუძნა, თუმცა საქმის განხილვის დროს, დაზარალებულად ცნობის დადგენილებით, თვით მოპასუხის განმარტებებით, ფაქტის კონსტატაციის ვიდეოჩანაწერებითა და მოწმეების ჩვენებებით დადგინდა, რომ შენობის ყიდვამდე მეორე მოპასუხისათვის ცნობილი იყო, რომ შენობაში ფუნქციონირებდა კოლეჯი. მეორე მოპასუხემ შენობის შეძენის შემდეგ, მოიჯარეს არ მიმართა ფართის დაცლის მოთხოვნით და არ წარადგინა სარჩელი გამოსახლების მოთხოვნით. კოლეჯის დირექტორისაგან მოიპოვა შენობის მთავარი შესასვლელი კარის გასაღები, მოსარჩელისაგან მალულად ჩაატარა ფაქტის კონსტატაცია და თვითნებურად გაიტანა კოლეჯის კუთვნილი ნივთები, რომელთა ნაწილი .......... №36ა-ში განათავსა საწყობში, რომელსაც ლუქი არ დადებია და ერთადერთი გასაღები თავად მოპასუხეს ჰქონდა. სისხლის სამართლის საქმის აღძვრის შემდეგ, მოპასუხემ, კოლეჯთან და პროკურატურასთან შეუთანხმებლად კოლეჯის კუთვნილი მოძრავი ნივთები გადაიტანა სოფელ ......ში, ავტოფარეხში, რომელიც ასევე, არ დალუქულა. გასაღები კი ამ შემთხვევაშიც მხოლოდ მოპასუხეს გააჩნდა. ნივთების თვითნებური გადაადგილება ასევე დადასტურებულია ფაქტის კონსტატაციის მასალებით მოწმეების ჩვენებებითა და სისხლის სამართლის საქმიდან წარმოდგენილი მასალებით (ტ.2 ს.ფ. 43-44 - დათვალიერების ოქმი, ს.ფ. 61; ტ.2 ს.ფ. 66; ტ.2 ს.ფ. 225).
21. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მეორე მოპასუხე გულისხმიერად არ მოეპყრო სხვის ქონებას, არ მიმართა მას ნივთების გატანის მოთხოვნით, შემდეგ კი სარჩელი არ წარადგინა ქონების გამოთავისუფლების მოთხოვნით. ქონებიდან გამოიტანა მოსარჩელის კუთვნილი მოძრავი ნივთები, რომლებიც საბოლოოდ, ორ სხვადასხვა მისამართზე განათავსა, რაც მოპასუხემ არამართლზომიერად განახორციელა და მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელის კუთვნილი ნივთები მან ფაქტის კონსტატაციის გზით, სააღსრულებო ბიუროს წარმომადგენლის თანდასწრებით გამოიტანა. ეს ქმედება ვერ იქნება მიჩნეული მართლზომიერად იმის გამო, რომ კოლეჯის დირექტორს მეორე მოპასუხეს არ შეატყობინა ნივთების გატანის თარიღი. ასევე, ნივთების გამოტანა და შენახვის ადგილებზე განთავსება აღწერისა და სათავსოების დალუქვის გარეშე განხორციელდა.
22. მოსარჩელის დაკვეთით, „ე. კომპანიმ“ შეადგინა „ანგარიში მოძრავი ქონების ღირებულების შეფასების შესახებ“, რომლის თანახმად, კოლეჯის კუთვნილი იმ ნივთების ღირებულება, რომელიც ინახებოდა წყალტუბოს რაიონის სოფელ ......ში, თ.წ–ის საკუთრებაში შეადგენდა დაზიანებამდელი მდგომარეობით 47 515 ლარს, ხოლო იმ ნივთების ღირებულება, რომელიც ადგილზე არ აღმოჩნდა 26 025 ლარს, ჯამში 73 540 ლარს.
23. მოსარჩელის დაკვეთით „ე. კომპანიმ“ 2021წ. შეადგინა ანგარიში, რომლითაც შეფასებულია წყალტუბოს რაიონის სოფელ ......ში, თ.წ–ის საკუთრებაში შენახული, კოლეჯის მოძრავი ნივთები, რომლის ჯამურმა ღირებულებამ, არსებული მდგომარეობით შეადგინა 2 084.50 ლარი. შედგენილია იმ ნივთების სია, რომელიც არ აღმოჩნდა მოპასუხის მიერ შენახულ ნივთებთან ერთად (სულ 42 დასახელება). დაკარგული ნივთების შეფასება განხორციელდა ანალოგებთან შედარების გზით და შესაბამის ცხრილში მიეთითა თითოეული ნივთის ამჟამინდელი დაზიანების აღწერა, სადაც დაკარგული ნივთების ნაწილზე მითითებულია, რომ ვარგისია. ექსპერტმა ბ.კ–მა სასამართლოს სხდომაზე განმარტა, რომ შეფასებისას, ფიზიკურად არსებული ნივთები მოიძია საიტზე, შეადარა ექსპლუატაციაში ნამყოფ ნივთებს, ხოლო იმ ნივთების ფასები, რომლის მოძიება ვერ მოხერხდა, განისაზღვრა საიტზე მოძიებული ახალი ნივთების ფასის მიხედვით (ტ.1 ს.ფ. 209-210).
24. საქმეში წარმოდგენილია „ე.კომპანის მიერ“ 28.02.2021 და 17.09.2021წწ. შედგენილი დასკვნები. 28 თებერვლის დასკვნის მიხედვით, ვარგისია 4 560 ლარის ნივთები, ხოლო 17 სექტემბრის დასკვნის მიხედვით ვარგისია 1 109 ლარის ღირებულების ნივთები. კოლეჯის სილაბუსების (სასწავლო ელექტრონული პროგრამების) ღირებულება შეადგენს 10 500 ლარს.
25. ვარგის მდგომარეობაში არსებული ნივთების გათვალისწინებით, ასევე სილაბუსების ღირებულების გამოკლებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კოლეჯის მოძრავი ნივთების დაზიანებითა და დაკარგვით მიყენებული ზიანი 57 371 (73 540-4 560-1 109-10 500) ლარს შეადგენს. მეორე მოპასუხეს ჰქონდა შესაძლებლობა მართლზომიერი გზით გაეთავისუფლებინა თავის საკუთრებაში არსებული ქონება, რაც მან არ განხორციელა, რის გამოც, ამ ნაწილში მოთხოვნა სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული დელიქტური საფუძვლით წარმატებულია.
26. გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით მოსარჩელემ და მეორე მოპასუხემ გაასაჩივრა. მოსარჩელე სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას ორივე მოპასუხისაგან მოითხოვს, ხოლო მეორე მოპასუხე 57 371 ლარის მისთვის დაკისრების ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმებას და სარჩელის უარყოფას მოითხოვს.
27. პირველი კასატორის პრეტენზია საიჯარო ქონების გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯის ანაზღაურებას შეეხება. იგი აცხადებს, 04.05.2010 წლიდან 18.01.2011 წლამდე პერიოდში შენობა გამოუსადეგარი იყო რაიმე სახის საქმიანობისათვის, ხოლო რემონტის შემდეგ შენობაში რვა წლის მანძილზე ფუნქციორებდა კოლეჯი და ამ ხნის მანძილზე მოსარჩელე უვლიდა შენობას, ატარებდა რემონტს. გაუმჯობესების ფაქტი და გაწეული ხარჯი დასტურდება ექსპერტიზის დასკვნებით. დახარჯულმა თანხამ 62 191.04 ლარი შეადგინა. მოსარჩელემ წარმოადგინა შპს ა.ფ–ის საექსპერტო დასკვნა, რომელიც სასამართლომ იმ მოტივით არ გაიზიარა, რომ დასკვნას არ ერთვის 2010წ. შედგენილი დოკუმენტი, რაც სასამართლოს მისცემდა შესაძლებლობას შეედარებინა და შეეფასებინა შესრულებული სამუშაოების ჩამონათვალი. პირველ კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს არ ჰქონდა უფლება სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის დასკვნა ეჭვქვეშ დაეყენებინა, არ ჰქონდა უფლება სამუშაოთა ჩამონათვალი და ხარჯთაღრიცხვა შეეფასებინა.
28. პირველი კასატორი პრეტენზიას აცხადებს მის მიერ ჩატარებული კაპიტალური სამუშაოების შედეგად ქონების ფასის ზრდით ქალაქის მერიის გამდიდრების ფაქტზე და ითხოვს გამდიდრების 158 642 ლარის ოდენობით გათანაბრებას.
29. პირველი კასატორი პრეტენზიას აცხადებს მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებაზე. აღნიშნავს, რომ იჯარით აღებულ ფართში ფუნქციონირებდა კოლეჯი, რაც წარმოადგენდა შემოსავლის წყაროს. კოლეჯი თითოეული მოსწავლისაგან იღებდა სწავლის საზღაურს პროფესიული განათლების სახეობის მიხედვით და გათვლილი იყო 88 მოსწავლეზე. 2018წ. მოსარჩელეს უნდა მიეღო ხუთ წლიანი ლიცენზია, რისთვისაც აგროვებდა დოკუმენტაციას. მზად ჰქონდათ სილაბუსები და სხვა დოკუმენტაცია. ლიცენზიის ვადის გაგრძელების აუცილებელი პირობა იყო კოლეჯის შენობის და საჭირო ინვენტარის არსებობა. ქალაქის მერიამ ვადაზე ადრე გააუქმა იჯარის ხელშეკრულება, აუქციონზე გაყიდა შენობა და ბოლოს შენობის დემონტაჟის გადაწყვეტილება მიიღო, ხოლო მეორე მოპასუხემ შენობა დაანგრია, უნებართვოდ გამოიტანა კოლეჯის ინვენტარი, დოკუმენტები, სილაბუსები და პროგრამები. მოპასუხეთა ქმედებით პირველმა კასატორმა ვერ მიიღო მოსწავლეები, რითაც დაკარგა შემოსავალი - წელიწადში 34 140 ლარი, ხოლო ხუთ წლიანი ლიცენზიის ფარგლებში მიიღებდა 170 700 ლარის შემოსავალს.
30. პირველი კასატორის პრეტენზია რეპუტაციული ზიანის ანაზღაურებასაც შეეხება. იგი აღნიშნავს, რომ ვერ აძლევს თავის კურსდამთავრებულებს დიპლომებს და პირად დოკუმენტებს რადგან ეს დოკუმენტები პირველი მოპასუხის ავტოფარეხშია დაყრილი.
31. პირველი კასატორი აცხადებს, რომ კოლეჯი წარმატებით ფუნქციონირებდა. 2017წ. განათლების სამინისტრომ შეცვალა სტანდარტები და მოითხოვა ახალი პროგრამები. ახალი ლიცენზიის მიღების მიზნით, კოლეჯმა თითოეული ფაკულტეტისთვის მოამზადა პროგრამები და გასწია 15000 ლარის ხარჯი.
32. კოლეჯი რეკლამირებას უწევდა თავის საქმიანობას და ამზადებდა ბუკლეტებს, აფიშებს და სატელევიზიო რეკლამებს, ჰქონდა ვებ.გვერდი. თითეული ამ მომსახურებისთვის იხდიდა საფასურს, კერძოდ, 2010წ. ვებ. გვერდის მომზადებისთვის 2000 ლარი გადაიხადა, ხოლო 2017წ. ახალი ვებ გვერდის მომზადებისათვის - 1200 ლარი, გვერდის ყოველთვიური მომსახურებისთვის 200 ლარს იხდიდა, 2017წ. სატელევიზიო რეკლამისთვის - 4000 ლარი. აფიშებისა და ბუკლეტებისთვის - 2000 ლარი. ჯამში, დახარჯული აქვს 24400 ლარი, რაც უსარგებლო ხარჯად იქცა კოლეჯისთვის, რადგან, მეორე მოპასუხემ გაყიდა, ხოლო პირველმა მოპასუხემ დაანგრია შენობა და გაანადურა კოლეჯის ინვენტარი.
33. პირველი კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არასწორად დათვალა პირველი მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობა. მოსარჩელე, მოითხოვდა ზიანის - 73540 ლარის დაკისრებას, სასამართლომ კი, არასწორად დათვალა ზიანის ოდენობა და ნაცვლად ექსპერტის დასკვნით დადგენილი 73540 ლარისა, პირველ მოპასუხეს 57371 ლარის ანაზღაურება დააკისრა და სხვადასხვა ხარჯები გამოქვითა.
34. მეორე კასატორი კი, სადავოდ ხდის მისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების კანონიერებას. აღნიშნავს, რომ თუკი ნივთები კოლეჯს ეკუთვნოდა, მის დირექტორს შეეძლო აუქციონის გამოცხადების შემდეგ, ან შენობის დემონტაჟის შესახებ ბრძანების სასამართლო წესით გასაჩივრებამდე ან საქმის წარმოების პროცესში მოეთხოვა და წაეღო სადავო ნივთები. მეორე მოპასუხემ არაერთხელ მიმართა კოლეჯის დირექტორს ნივთების გატანის თხოვნით, მათ შორის, პოლიციის და პროკურატურის ჩართულობით, თუმცა უშედეგოდ. ამასთან, ნივთები არ დაზიანებულა, ისინი იმ მდგომარეობაშია რა მდგომარეობაშიც იმყოფებოდა შენობიდან გატანის მომენტში. მოსარჩელე ვერ ამტკიცებს რომ ნივთები დაზიანებულია.
35. მეორე კასატორი სადავოდ ხდის მოძრავი ნივთების შეფასებას, აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე კოლეჯს წარმოდგენილი აქვს „ე. კომპანის“ ანგარიში, თუმცა, ეს არაა საკმარისი მოთხოვნის დასადასტურებლად, კერძოდ, მოსარჩელეს უნდა წარმოედგინა მტკიცებულება, რომ ნივთები კოლეჯის ბალანსზე იმყოფებოდა და ამით დაედასტურებინა, რომ ზიანი, რომლის ანაზღაურებასაც ედავება მოპასუხეს, მისი კუთვნილი ნივთების დაზიანებითაა გამოწვეული. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ დასკვნებში შეფასება გაკეთებულია დამკვეთი მოსარჩელის ზეპისიტყვიერი განცხადების საფუძველზე და არა ნივთების ზედნადებების ან საბალანსო ღირებულების გათვალისწინებით.
36. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2026 წლის 06 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივრები ცნობილ იქნა დასაშვებად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის სამართლებრივი საფუძვლით.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
37. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:
38. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.
39. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა სსსკ-ის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას სწორედ საკასაციო საჩივარში გამოთქმული პრეტენზიების შესაბამისად შეამოწმებს.
40. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.
41. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა.
42. განსახილველ შემთხვევაში, მეორე მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებული აქვს ზიანის - 57 371 ლარის ანაზღაურება. სარჩელი, მოთხოვნების დანარჩენ ნაწილში, უარყოფილია. პირველი კასატორი მოწინააღმდეგე მხარეებისათვის სარჩელით მოთხოვნილი თანხის სრულად დაკისრებას მოითხოვს.
43. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ პირველი საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, კერძოდ:
44. პირველი კასატორის პრეტენზია საიჯარო ქონების გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯის - 62191.04 ლარის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილშია წარმოდგენილი. პირველი კასატორი აცხადებს, 04.05.2010 - 18.01.2011 წლამდე პერიოდში შენობა გამოუსადეგარი იყო. რემონტის შემდეგ შენობაში კოლეჯმა დაიწყო ფუნქციონირება. საიჯარო პერიოდში მოსარჩელე უვლიდა შენობას, ატარებდა რემონტს. გაწეული ხარჯის დასადასტურებლად მოსარჩელემ წარმოადგინა შპს ა.ფ–ის საექსპერტო დასკვნა.
45. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, ექსპერტის დასკვნა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახეა, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. სსსკ-ის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. საბოლოოდ, როგორც სხვა მტკიცებულებების, ასევე, ექსპერტის დასკვნის იურიდიული ძალას აფასებს სასამართლო. ექსპერტის დასკვნის შეფასება ხდება ზოგადად მტკიცებულებების შეფასებისათვის დადგენილი ყოველმხრივი სრული და ობიექტური განხილვის კრიტერიუმებით, რის შედეგადაც, სასამართლოს გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ექსპერტიზის დასკვნის შეფასება გულისხმობს თავდაპირველად ექსპერტიზის დასკვნის შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას. ექსპერტიზის დასკვნის შეფასებისას (იმდენად, რამდენადაც იგი სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კომპეტენციას ეფუძნება), ყურადღება უნდა მიექცეს რამდენიმე გარემოებას, მათ შორის: გამოსაკვლევად მიწოდებულ მასალას, მის კვლევით ნაწილს, რადგან სწორედ კვლევითი ნაწილია ასახული საბოლოო დასკვნაში. ამასთანავე, ექსპერტის დასკვნა კრიტიკულად უნდა შეფასდეს, როგორც ცალკე აღებული, ასევე საქმეზე მოპოვებულ ყველა სხვა მტკიცებულებასთან ერთობლიობაში (იხ. ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, თბილისი, 2020 წელი, გვ: 97-122. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი).
46. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ შპს „ა-ფ–ის“ საექსპერტო დასკვნა შედგენილია საიჯარო ფართის დემონტაჟის შემდეგ - 2020 წლის 01 ოქტომბერს და დასკვნაში მითითებულია, რომ ვინაიდან საიჯარო ფართი აღარ არსებობს შესრულებული სამუშაოს ღირებულება 2010 წელს შესრულებული სამუშაოების შესახებ ჩამონათვალით 2020 წელს არსებული ფასების მიხედვით შეფასდა, რაც არაობიექტური და არარელევანტურია გაწეული ხარჯის შესახებ სადავოდ ქცეული ფაქტის დასადასტურებლად. ამასთან, როგორც ირკვევა მოიჯარეს საიჯარო პერიოდში ქირის შემცირება ან ნაკლის გამოსწორება არ მოუთხოვია. შესაბამისად, პირველი კასატორის სასარჩელო მოთხოვნა გაუმჯობესების ხარჯის - 62191.04 ლარის ანაზღაურების შესახებ, სწორად იქნა უარყოფილი.
47. პირველი კასატორის პრეტენზია საიჯარო შენობაზე ჩატარებული კაპიტალური სამუშაოების შედეგად ქონების ფასის ზრდით მეორე მოპასუხის 158 642 ლარის ოდენობით გამდიდრებას და გამდიდრების გათანაბრებას შეეხება. პირველი კასატორი უთითებს, 16.03.2018წ. მეორე მოპასუხემ აუქციონი გამოაცხადა ქ.ქუთაისში ......... ქ. N34-ში მდებარე შენობის გაყიდვის მიზნით, საწყისი ფასი 503 642 ლარს შეადგენდა. 2009წ. მდგომარეობით კი, მითითებული შენობის და მიწის ნაკვეთის საპრივატიზაციო ფასი 350 000 ლარს შეადგენდა. ქონება აუქციონზე გაიყიდა 508 642 ლარად. ქონების ფასის ზრდა მოსარჩელის მიერ გატარებული კაპიტალური სამუშაოების შედეგია, რითაც მეორე მოპასუხე გამდიდრდა, რადგან დამატებით 158 642 ლარის სარგებელი მიიღო.
48. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ პირველი კასატორის პრეტენზიის გაზიარების საფუძველი ამ ნაწილშიც არ არსებობს. პალატა მიუთითებს სსკ-ის 317-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. ამავე კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა” ქვეპუნქტით კი, დადგენილია ქცევის იმგვარი წესი, რომლის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში.
49. ამდენად, კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის სახეზე უნდა იყოს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს სამართლებრივ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობდა, ან შემდგომში მოიშალა. ამასთან, მნიშვნელობა არა აქვს იმ გარემოებას თუ, რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი – თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების, თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად ან განხორციელდა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ასევე, არ აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ განხორციელებული მოქმედებების მართლზომიერებას, თუ მართლწინააღმდეგობას. კონდიქციური ვალდებულების არსებობის სამართლებრივი საფუძვლით, სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია დადგინდეს მხოლოდ ობიექტური შედეგი, რაც გულისხმობს ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენას (დაზოგვას) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. ასევე, აუცილებელია, რომ გამდიდრება მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე (იხ. სუსგ-ები №ას-360-342-2015, 3.06.2015წ.; №ას-251-2021, 11.06.2021წ.).
50. სსსკ-ის მე-4 (1) მუხლი ადგენს სამართალწარმოების ისეთ ფუნდამენტურ პრინციპს, როგორიცაა შეჯიბრებითობა და განსაზღვრავს, რომ სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამ წესისაგან გამონაკლისი (ნორმის მე-2 ნაწილი) გამართლებულია, თუ ეს შესაბამისი საპროცესო მოქმედების მარეგულირებელი ნორმითაა გათვალისწინებული, ასევე, მხარეთა თანასწორობის საყოველთაო უფლების დაცვის მიზანს ემსახურება. შეჯიბრებითობა, როგორც სამართლიანი სასამართლოს ქვაკუთხედი, არაერთ საპროცესო ნორმაშია გადმოცემული და იგი, ბუნებრივია, მათ შორის მტკიცების ტვირთზე ახდენს გავლენას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით აღიარებულია რა ფაქტზე მიმთითებული მხარის ვალდებულება, წარადგინოს ამ ფაქტის დამადასტურებელი განკუთვნადი მტკიცებულებები, სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, ჩაერთოს ამ პროცესში, რამეთუ აქსიომატურია, რომ მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები (იხ., სსსკ-ის 83-ე, ასევე, 102-ე მუხლები).
51. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ არ არის წარმოდგენილი რაიმე მტკიცებულება, რომ 2010 წლიდან 2018 წლამდე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქონების ღირებულების ზრდა სწორედ მისი მოქმედების -სარემონტო სამუშაოების ჩატარება - უშუალო და პირდაპირი შედეგი იყო და არ უკავშირდებოდა უძრავი ქონების, მათ შორის, მიწის ნაკვეთის, საბაზრო ღირებულების გაზრდას ბაზარზე. გამდიდრების ფაქტის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება, განსახილველ შემთხვევაში, კი მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის წარმატებული რეალიზება, შესაბამისად, არ არის დადგენილი მოსარჩელის ხარჯზე მოპასუხის გამდიდრების ფაქტი, რაც ამ ნაწილში სარჩელის უარყოფის საფუძველია.
52. პირველ კასატორს არც მიუღებელი შემოსავლის - 170 700 ლარის, რეპუტაციული ზიანის - 500 000 ლარის და ზარალის - 24 400 ლარის ანაზღაურების დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილი აქვს წარმოდგენილი დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია.
53. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს.
54. კონტინენტური ევროპის კერძო სამართლის მიხედვით, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა განიხილება ვალდებულების ნატურით შესრულების მოთხოვნასთან მიმართებით, როგორც დამატებითი ხასიათის და გამოიყენება მხოლოდ მაშინ, თუკი ვალდებულების ნატურით შესრულება შეუძლებელია ანდა კრედიტორმა დაკარგა ინტერესი ასეთი შესრულების მიმართ. საერთო სამართალი კი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას განიხილავს, როგორც კრედიტორის უფლებების დაცვის ძირითად საშუალებას და მას ყოველთვის შეუძლია მოითხოვოს ფულადი კომპენსაცია ვალდებულების შეუსრულებლობის (დარღვევის) შემთხვევაში.
55. ზიანის ანაზღაურების საკითხთან მიმართებით, როგორც კონტინენტური ევროპის, ისე საერთო სამართლის სისტემის ქვეყნები ადგენენ საერთო ზოგად პრინციპებს: ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში ფულადი ანაზღაურების მიზანია დაზარალებული მხარის ქონებრივი დანაკარგების კომპენსაცია. კრედიტორი არ უნდა დაზარალდეს მატერიალურად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში. მოვალის მხრიდან ზიანის ანაზღაურებამ უნდა გამოიწვიოს კრედიტორის აღდგენა იმ მდგომარეობაში, რომელშიც იგი იქნებოდა, თუკი მოვალე ვალდებულებას ჯეროვნად შეასრულებდა. დოქტრინაში ასეთ მიდგომას უწოდებენ დადებით სახელშეკრულებო ინტერესების დაცვას, განსხვავებით უარყოფითი სახელშეკრულებო ინტერესების დაცვისაგან, რომლის მიზანსაც წარმოადგენს კრედიტორის იმ მატერიალური მდგომარეობის უზრუნველყოფა, რომელშიც იგი იქნებოდა, თუკი ხელშეკრულება საერთოდ არ დაიდებოდა და რომლის დაცვაც, როგორც წესი, ხდება იმ შემთხვევაში, როდესაც ხელშეკრულება ბათილად იქნება აღიარებული.
56. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ერთმანეთისაგან განასხვავებს ქონებრივ და არაქონებრივ ზიანს. ქონებრივი ზიანი ქონებრივი სიკეთის ხელყოფით შემოიფარგლება. ქონებრივ ზიანში იგულისხმება არა მხოლოდ დაზარალებულის ქონებრივი აქტივების შემცირება, არამედ პასივების გაზრდაც (შდრ. გიორგი რუსიაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 408-ე, ველი 9, თბილისი, 2019).
57. სსკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც პირს არ მიუღია და რომელსაც იგი მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალურად განვითარების შემთხვევაში ანუ ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო (შდრ. გიორგი რუსიაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 408-ე, ველი 10, თბილისი, 2019).
58. ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს. სსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. პირი მხოლოდ მაშინ აგებს პასუხს ზიანისათვის, როცა მისი ქმედება ადეკვატურ კავშირშია დამდგარ შედეგთან/ზიანთან (causa principalis sine qua non) ანუ, დამდგარი ზიანი დარღვეული ვალდებულების რეალური და მოსალოდნელი შედეგია და მისი მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასთან ობიექტური გადმოსახედიდან დასტურდება. სავარაუდობა სახეზეა, თუ შედეგის დაშვება შეგნებული მოვალის პერსპექტივიდან ობიექტურად შესაძლებელი იყო (შდრ. ჰ.ბიოილინგი, პ.ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ. 48). პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მხოლოდ მაშინაა ზიანის მიზეზი, როცა ის უშუალოდაა დაკავშირებული დამდგარ ზიანთან. ამგვარად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მისი გამომწვევი ქმედების უშუალო, აუცილებელი, პირდაპირი შედეგია.
59. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ზიანის ბრალეული მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი ეკისრება დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც განსახილველ დავაში წარმოადგენს მოსარჩელეს. მოცემულ შემთხვევაში, არ დასტურდება მოპასუხეთა მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედება, რადგან საიჯარო ხელშეკრულების შეწყვეტის და შენობის დემონტაჟის შესახებ ბრძანებების არამართლზომიერება არ არის დადგენილი.
60. ყოველივე ზემომითითებულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მოპასუხეთა ბრალეული ქმედება, რაც შეიძლება გამხდარიყო ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.
61. რაც შეეხება მეორე მოპასუხისათვის ზიანის - 57 371 ლარის ანაზღაურების დაკისრების შესახებ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერებას, ამ ნაწილს, საკასაციო პალატა შეაფასებს ორივე კასატორის მიერ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. პირველი კასატორი მიიჩნევს, რომ ზიანი 73 540 ლარია, საიდანაც არასწორად გამოიქვითა სხვა თანხები, ხოლო მეორე კასატორი აღნიშნავს, კოლეჯის დირექტორს შეეძლო აუქციონის გამოცხადების შემდეგ, ან შენობის დემონტაჟის შესახებ ბრძანების სასამართლო წესით გასაჩივრებამდე ან საქმის წარმოების პროცესში მოეთხოვა და წაეღო სადავო ნივთები. მოპასუხემ არაერთხელ მიმართა კოლეჯის დირექტორს მოძრავი ნივთების გატანის თხოვნით, მათ შორის, პოლიციის და პროკურატურის ჩართულობით, თუმცა უშედეგოდ.
62. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ პირველი კასატორის პრეტენზია ზიანის სრული მოცულობით მეორე მოპასუხისათვის დაკისრების ნაწილში დაუსაბუთებელია, ხოლო მეორე კასატორის პრეტენზია ზიანის ანაზღაურების მისთვის დაკისრების ნაწილში, დასაბუთებულია.
63. სსკ-ის 992-ე, მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება....
64. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების და მეორე კასატორის პრეტენზიის საფუძველზე, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ასევე, სსკ-ის 415-ე მუხლის დანაწესზეც, რომლის თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში – თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი.
65. ამასთან, თუ რაიმე სპეციალური კანონი განსხვავებულ წესს არ ითვალისწინებს, სსკ-ის 415-ე მუხლი მოქმედებს ყველა სახელშეკრულებო და კანონისმიერი თუ დელიქტური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის შემთხვევაში. დელიქტურ ვალდებულებებთან მიმართებაში სსკ-ის 415-ე მუხლის გამოყენება ეფუძნება ამავე კოდექსის 326-ე მუხლს, რომლის თანახმადაც წესები სახელშეკრულებო ვალდებულების შესახებ გამოიყენება ასევე სხვა არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა მიმართ, თუკი ვალდებულების ხასიათიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს.
66. შერეული ბრალის არსებობისას დამდგარი ზიანის სრული ოდენობით ანაზღაურება არ დაეკისრება ზიანის მიმყენებელს, პირიქით, მისი პასუხისმგებლობა მცირდება იმ ნაწილში, რითაც დაზარალებულმა ხელი შეუწყო ზიანის წარმოშობას. ამდენად, თუ დამდგარი ზიანი ხელშეკრულების მონაწილე მხარეთა ერთობლივი ბრალეული ქმედების შედეგია, მაშინ პასუხისმგებლობა ორივე მხარეზე გადანაწილდება თითოეულის ბრალეულობის ხარისხის გათვალისწინებით (იხ., ლ.ჭანტურია (რედ.), საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი, 2001, 482.).
67. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაში განიმარტა და შემდგომშიც არაერთ გადაწყვეტილებაში აღინიშნა, რომ მთელ რიგ შემთხვევებში კონკრეტული ზიანის დადგომაში არა მხოლოდ დამზიანებელს, არამედ, ასევე, დაზარალებულსაც შეაქვს თავისი „წვლილი“. სსკ-ის 415-ე მუხლი აწესებს იმ წინაპირობებს, რომელთა არსებობის შემთხვევაშიც უნდა მოხდეს დაზარალებულის ამ „წვლილის“ გათვალისწინება, და, მისგან გამომდინარე, სამართლებრივ შედეგებს. შერეული ბრალის არსებობისას სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის განსაზღვრა გულისხმობს არა ზიანის ანაზღაურებას დაზარალებულის მიერ, არამედ ზიანის მიმყენებლის პასუხისმგებლობის შემცირებას და ზიანის შესაბამისი ნაწილის დაზარალებულზე (კრედიტორი) დაკისრებას. ამ ვითარებაში არსებული ზიანი მოვალისა და დაზარალებულის ერთობლივი მოქმედების განუყოფელი შედეგია. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება მხარეთა ბრალეულობის ხარისხით – უფრო მეტად თუ რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული (სსკ-ის 415-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევის ანალოგიურ დებულებებს ითვალისწინებს გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის 254-ე პარაგრაფი – „თანაბრალეულობა“. იხ., Münch Komm BGB/Oetker §254. Bd 2a. Rn. 10. Palandt/Heinrichs, §254. Rn.15. Staudinger/Schiemann. §254. Rn.67. Bamberger/Roth., Grüneberg §254. Bd. 1. Rn.11. 19 (იხ., სუსგ №ას-351-2024, 26 ივნისი, 2024 წელი).
68. საგულისხმოა, რომ შერეული ბრალის პრინციპი ძალაშია მაშინაც, როცა დაზარალებული არაფერს აკეთებს ზიანის თავიდან ასაცილებლად ან შესამცირებლად. სირთულეს ამ შემთხვევაში წარმოადგენს არა იმდენად შერეული ბრალის არსებობის დადგენა და კვალიფიკაცია, არამედ მისი ანაზღაურების ადეკვატურ ოდენობაში გარდასახვა. ერთიანი და უნივერსალური კრიტერიუმები შერეული ბრალის დადგენისა და მისი პროპორციული ანაზღაურების განსაზღვრისათვის არ არსებობს. სასამართლომ, ამ შემთხვევაში უნდა იხელმძღვანელოს ისეთი კატეგორიებით, როგორიცაა ბრალის ხარისხი, დაზიანებული სიკეთის უნიკალურობა, მისი აღდგენის შეუძლებლობა და ა.შ.
69. სსკ-ის 415-ე მუხლი ზიანის მიყენებისას ითვალისწინებს არა რომელიმე მხარის ბრალის გამორიცხვას, არამედ შერეული ბრალის არსებობას, რა შემთხვევაშიც დაზარალებული ინარჩუნებს ზიანის ანაზღაურების უფლებას თუმცა, იმ ფარგლებში, რაც შეესაბამება ზიანის მიმყენებლის ბრალს (იხ. სუსგ №ას-85-2021, 14.12.2021წ.).
70. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით მეორე მოპასუხის პასუხისმგებლობა, კოლეჯის მოძრავი ნივთების დაზიანებით მიყენებულ ზიანში, უნდა შეფასდეს 50%-ით.
71. განსახილველ შემთხვევაშია ირკვევა, რომ კოლეჯის დირექტორისათვის ცნობილი იყო იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტის, საიჯარო შენობის აუქციონზე გატანის, მისი გაყიდვის, შენობაზე მეორე მოპასუხის საკუთრების უფლების წარმოშობის და შენობის დემონატაჟის შესახებ ბრძანების არსებობა. კერძოდ, დადგენილია, რომ 2018წ. აუქციონზე მეორე მოპასუხემ 508 642.0 ლარად შეიძინა საიჯარო ქონება და აღირიცხა მესაკუთრედ. ამავე წლის 10 აპრილს ქალაქის მერიამ მეორე მოპასუხეს შენობის დემონტაჟის უფლება მისცა. ამავე წლის 03 ივლისს კი, შემძენმა-მეორე მოპასუხემ ქალაქის მერიას შეძენილი ქონებიდან კოლეჯის გამოსახლების შეუძლებლობა აცნობა და დახმარება სთხოვა, რასაც რეაგირება არ მოჰყოლია. დადგენილია, ისიც რომ 2018წ. 10 ივლისს შედგა აღსრულების ეროვნულ ბიუროს ოქმი ფაქტის კონსტატაციის შესახებ რომლითაც გადაღებულია მოსარჩელის კუთვნილი მოძრავი ნივთების გამოტანის პროცესი. მეორე მოპასუხემ განმარტა, რომ ნივთები გადაიტანეს ორ ლოკაციაზე.
72. ამავდროულად, საყურადღებოა კეთილსინდისიერების ინსტიტუტის როლი სამოქალაქო სამართალში, როგორც მთლიანად კერძო სამართლის უმთავრესი პრინციპი (სსკ-ის 8.3. მუხლი: სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი).
73. კეთილსინდისიერება გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით და ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას, ამასთან, კეთილსინდიერება სუბიექტური კატეგორიაა და საკუთარი უფლებებითა და მოვალეობებით ისეთ სარგებლობას გულისხმობს, რა დროსაც დაცული უნდა იყოს სხვათა უფლებებისა და მოვალეობებისადმი გულისხმიერად მოპყრობის პრინციპი. სხვათა ინტერესების გათვალისწინება საკუთარი ინტერესების უგულებელყოფას არ ნიშნავს. მხარეს არც ის მოეთხოვება, რომ სხვისი ინტერესი საკუთარ ინტერესზე მაღლა დააყენოს (შდრ სუსგ №ას-815-2023, 14 ივნისი, 2024 წელი, პ.45)
74. შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში, მხედველობაშია მისაღები მეორე მოპასუხის მხრიდან გულისხმიერების ვალდებულების დარღვევაც, რაც იმაში გამოიხატა, რომ მან კანონით დადგენილი წესით არ უზრუნველყო სხვისი უკანონო მფლობელობიდან მისი კუთვნილი უძრავი ნივთის გამოთხოვა, არამედ მოახდინა ნივთებისაგან ქონების გათავისუფლება და სხვა ლოკაციებზე გადატანა, რა დროსაც, როგორც მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დგინდება მოძრავი ნივთების დაზიანებით მოსარჩელეს ზარალი მიადგა (იხ., ამ გადაწყვეტილების პპ:24, 25). შესაბამისად, ვინაიდან დადგენილია, რომ კოლეჯის მოძრავი ნივთების დაზიანებითა და დაკარგვით მიყენებული ზიანი 57 371 ლარს შეადგენს, თუმცა ზიანის დადგომაში დაზარელებულის თანაბრალეულობაა გამოკვეთილი, ზარალის დადგენილი ოდენობა უნდა განახევრდეს და 28,685.5 ლარი უნდა დაეკისროს მეორე მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ.
75. გასაზიარებელი არაა მეორე კასატორის ამ გადაწყვეტილების პ.35 პარაგრაფში მითითებული პრეტენზია, რომ მოსარჩელეს უნდა წარმოედგინა მტკიცებულება ნივთების კოლეჯის ბალანსზე არსებობის შესახებ.
76. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 158-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ივარაუდება, რომ ნივთის მფლობელი არის მისი მესაკუთრე. მესაკუთრედ ყოფნის პრეზუმფცია გამოიყენება მხოლოდ მოძრავი ნივთების მიმართ, ვინაიდან კანონი მათზე საკუთრების უფლების წარმოშობისათვის არ ადგენს სპეციალურ რეჟიმს, როგორიცაა წერილობითი გარიგება და მისი რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში (სსკ-ის 158-ე მუხლის მეორე ნაწილი). მოძრავი ნივთების ცნებას სამოქალაქო კანონმდებლობა არ იძლევა, რის გამოც, მოქმედებს პრეზუმფცია, რომ ყველა ნივთი მოძრავია, რომელიც არაა უძრავი.
77. დადგენილია რომ მეორე მოპასუხის მიერ შეძენილი ქონება, თავის დროზე, კოლეჯის მართლზომიერ მფლობელობაში იყო, რაც იმის მაუწყებელია რომ იქ განთავასებული მოძრავი ნივთები კოლეჯის საკუთრებას წარმოადგენდა, ამის საპირისპირო მტკიცებულება კი, მეორე მოპასუხეს არ წარმოუდგენია.
78. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად. ამდენად საკასაციო პალატა კასატორთა არაძირითად არგუმენტებზე აღარ იმსჯელებს (იხ., „ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ“, N7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v. France (dec.); Perez v. France [GC], par. 81).
79. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თავად მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე.
80. სსსკ-ის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.
81. სარჩელი დაკმაყოფილებულია 2.89%-ით (სარჩელის ფასი 158642+62191.04+170700+73540+24400+500000). ვინაიდან სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა მხოლოდ დ.ტ–ძის მიმართ, მოსარჩელეს მოპასუხისაგან უნდა აუნაზღაურდეს სარჩელსა და სააპელაციო საჩივარზე გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის ნაწილი 895.20 ლარი. რაც შეეხება დ.ტ–ძეს მას საკასაციო საჩივარზე გადახდილი აქვს 2,868.55 ლარი, ვინაიდან მისი საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა 50%-ით, მას მოსარჩელისაგან უნდა აუნაზღაურდეს 1,434.27 ლარი. ამ თანხების ურთიერთგაქვითვის შედეგად (1,434.27 - 895.20), მოსარჩელეს დ.ტ–ძის სასარგებლოდ 539.07 ლარის გადახდა მოუწევს.
82. ვინაიდან მოსარჩელეს პირველ და სააპელაციო ინსტანციაში გადავადებული აქვს სახელმწიფო ბაჟის გადახდა, ზემოთ მითითებული ხარჯების გაქვითვის გათვალისწინებით, მოსარჩელეს უნდა დაეკისროს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ პირველ ინსტანციაში გადავადებული 5000 ლარის და სააპელაციო ინსტანციაში გადავადებული 7000 ლარის გადახდა.
83. რაც შეეხება საკასაციო საჩივრებზე სახელმწიფო ბაჟს, ვინაიდან პირველ კასატორს გადავადებული აქვს ბაჟის გადახდა, ხოლო პირველი საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, პირველ კასატორს უნდა დაეკისროს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის გადახდა - 8000 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 411-ე მუხლით და
გადაწყვიტა:
1. შპს „მ.ს.კ.ი–ფ–ეს“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. დ.ტ–ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
3. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება;
4. შპს „მ.ს.კ.ი–ფ–ეს“ სარჩელი ზარალის ანაზღაურების ნაწილში დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და დ.ტ–ძეს შპს „მ.ს.კ.ი–ფ–ეს“ სასარგებლოდ 28,685.5 ლარის გადახდა დაეკისროს;
5. შპს „მ.ს.კ.ი–ფ–ეს“ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს, პირველი, სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციის სასამართლოებში გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის 20 000 (ოცი ათასი) ლარის გადახდა.
6. შპს „მ.ს.კ.ი–ფ–ეს“ დ.ტ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სანაცვლო ანაზღაურების სახით 539.07 ლარი;
7. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: გოჩა ჯეირანაშვილი
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი
ამირან ძაბუნიძე
