საქმე №ას-1025-2024 08 აპრილი, 2026 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
გოჩა ჯეირანაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლაშა ქოჩიაშვილი, ამირან ძაბუნიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „თ–სი“ (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – თ.მ–ი (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 12 ივნისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – თანხის დაკისრება (ძირითად სარჩელში); ელექტროენერგიის მიწოდების აღდგენა (შეგებებულ სარჩელში)
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 12 ივნისის განჩინებით სს „თ–სის“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „მოსარჩელე კომპანია“, „შეგებებული სარჩელით მოპასუხე“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 17 მაისის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის მოთხოვნა თ.მ–ის (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე“) მიმართ არ დაკმაყოფილდა; შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა; შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს დაევალა შეგებებული სარჩელით მოსარჩელისთვის (აბონენტის N6868259) ელექტროენერგიის მიწოდების აღდგენა.
2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2.1. 2022 წლის 12 აგვისტოს მოსარჩელე კომპანიამ შეადგინა ელექტროენერგიის აღრიცხვიანობის შემოწმების აქტი N518099, რომლითაც დადგინდა, რომ N2107 სატრანსფორმატორო ჯიხურის ქსელში დანაკარგის გამო ჩატარდა მოკვლევა ..... ქ. N16-ის მიმდებარე ტერიტორიაზე. მოკვლევის შედეგად დადგინდა, რომ სატრანსფორმატორო ჯიხურიდან ძალოვან კარადამდე მიმავალ ძალოვან კაბელზე მიერთებული იყო ე.წ. მარცხენა ხაზი, რომელიც შედიოდა დაკეტილ ფართში. დაკეტილი ფართის კედლიდან გამომავალი ორი სადენი კი შედიოდა მესამე სართულზე, აბონენტი მოპასუხის ბინაში (აბონენტის N....). აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით შედგა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი Nა017063 და ელექტროენერგიის აღრიცხვიანობის შემოწმების აქტი N518099. დარღვევა აღმოიფხვრა. ე.წ. მარცხენა ხაზი ჩაიჭრა;
2.2. სემეკის N19 დადგენილების 33-ე მუხლის თანახმად, განისაზღვრა უკანონოდ მოხმარებული ელექტროენერგიის რაოდენობა და მოპასუხეს დაერიცხა დავალიანება 6540,17 ლარის ოდენობით;
2.3. მოსარჩელე კომპანიის 2022 წლის 19 ოქტომბრის N616 დადგენილების საფუძველზე Nა017063 ოქმის საფუძველზე დაწყებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება შეწყდა;
2.4. უდავოა, რომ ე.წ. „მარცხენა ხაზის“ ჩაჭრის შემდეგ აბონენტს N6.... ელექტროენერგია არ მიეწოდება.
3. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე კომპანია ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ახორციელებს მოპასუხისთვის ელექტროენერგიის მიწოდებას. მოპასუხე რეგისტრირებულია აბონენტად №........ მოსარჩელე ითხოვს მოპასუხის მიერ უკანონოდ მოხმარებული ელექტროენერგიის საფასურის, 6540,17 ლარის გადახდას.
4. სააპელაციო პალატამ საქმის მასალებით დადგენილად მიიჩნია, რომ 2022 წლის 12 აგვისტოს ელექტროენერგიის უკანონო დატაცებასთან, ე.წ. „მარცხენა ხაზთან“ დაკავშირებით შედგა ელექტროენერგიის აღრიცხვიანობის შემოწმების აქტი N518099 და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევის ოქმი Nა0170063, რომლის საფუძველზეც მოხდა მოპასუხეზე დატაცებული ელექტროენერგიის საფასურის დაკისრება. ასევე, 2022 წლის 19 ოქტომბერს მოსარჩელე კომპანიამ მიიღო დადგენილება №616 ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის შეწყვეტის თაობაზე. აღნიშნული დადგენილებით შეწყდა Nა0170063 ოქმის საფუძველზე დაწყებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება. მოსარჩელის მიერ Nა0170063 ოქმის საფუძველზე დაწყებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოების შედეგს წარმოადგენდა სამართალდამრღვევისათვის, ამ შემთხვევაში მოპასუხისათვის, სანქციის დაკისრება. თუმცა იმ გარემოების გამო, რომ მოსარჩელის მიერ უწყება ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის განხილვაზე გამოცხადების უზრუნველყოფის მიზნით, ოქმში სამართალდამრღვევად დაფიქსირებულ პირს - მოპასუხეს ვერ ჩაბარდა ორი თვის განმავლობაში, 2022 წლის 19 ოქტომბრის N616 დადგენილების თანახმად, Nა017063 ოქმის საფუძველზე დაწყებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება შეწყდა. ვინაიდან საქმისწარმოება შეწყდა, სანქცია არ დაეკისრა მოპასუხეს. შესაბამისად, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ არ არსებობდა სამართალდარღვევის სუბიექტი, რაც გამორიცხავდა მოპასუხისათვის თანხის დაკისრების სამართლებრივ და ფაქტობრივ საფუძვლებს.
5. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოსარჩელის განმარტება, რომ №ა0170063 ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის შეწყვეტა არ ნიშნავს №518099 აქტის გაუქმებას; №518099 აქტი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმში მითითებულია როგორც №ა0170063 ოქმში აღწერილი გარემოებების დამადასტურებელი ერთ-ერთი მტკიცებულება და №518099 აქტი არ წარმოადგენს დოკუმენტს, რომელიც ძალას კარგავს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის საფუძველზე დაწყებული ადმინისტრაციული წარმოების შეწყვეტასთან ერთად. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ №ა0170063 ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი შედგენილია ელექტროენერგიის აღრიცხვიანობის შემოწმების აქტი N518099-ის საფუძველზე. ვინაიდან №ა0170063 ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის საფუძველზე დაწყებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება შეწყდა, შესაბამისად, არ არსებობდა ელექტროენერგიის აღრიცხვიანობის შემოწმების აქტი N518099-ის საფუძველზე თანხის დაკისრების საფუძველი.
6. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 172.2 მუხლით და აღნიშნა, რომ, ვინაიდან მოსარჩელემ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეს შეუწყვიტა ელექტროენერგიის მიწოდება არსებული დავალიანების გამო და არ არსებობდა დავალიანების დაკისრების საფუძველი, შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად მიიჩნია უსაფუძვლოდ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელისთვის ელექტროენერგიის მიწოდების შეზღუდვა.
7. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
8. კასატორმა მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:
8.1. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის საფუძველზე დაწყებული ადმინისტრაციული წარმოების შეწყვეტა პროცედურული მიზეზით (უწყების ჩაბარების შეუძლებლობის გამო და არა სამართალდარღვევის არარსებობის გამო) აუქმებდა აღრიცხვიანობის შემოწმების აქტსაც, რაც არასწორია;
8.2. მოცემული დავის საგანია არა ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის დაკისრება, არამედ - დატაცებული ელექტროენერგიის საფასურის დაკისრება. აღნიშნული საფასური მოწინააღმდეგე მხარეს დაეკისრა არა ადმინისტრაციული წარმოების შედეგად, არამედ - საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2021 წლის 28 ივნისის №19 დადგენილების 33-ე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად;
8.3. სადავო ვერ გახდება ის ფაქტი, რომ სატრანსფორმატორო ჯიხურიდან ძალოვან კარადამდე მიმავალ ძალოვან კაბელზე მიერთებული იყო ე.წ. მარცხენა ხაზი, რომელიც შედიოდა დაკეტილ ფართში №6868259 აბონენტის ბინაში, რაზეც გამოძახებულ იქნა საპატრულო და კრიმინალური პოლიციის წარმომადგენლობა და მათი თანდასწრებით შედგა ელექტროენერგიის აღრიცხვიანობის შემოწმების აქტი №518099. სამართალდარღვევაზე შედგა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის №ა0170063 ოქმი, ხოლო ოქმს თან დაერთვის დარღვევის ამსახველი ფოტოსურათებიც;
8.4. შემდგომში, ოქმის საფუძველზე დაწყებული ადმინისტრაციული წარმოება შეწყდა მხოლოდ იმ მიზეზით, რომ დამრღვევს ვერ ჩაბარდა უწყება და წარმოების მასალები, მიუხედავად არაერთი მცდელობისა. ადმინისტრაციული წარმოების შედეგად მიღებულ №616 დადგენილებაში შეწყვეტის საფუძვლად მითითებულია მხოლოდ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის კოდექსის 232-ე მუხლის მე-7 პუნქტი, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება არ შეიძლება დაიწყოს, ხოლო დაწყებული საქმე უნდა შეწყდეს, თუ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განხილვის მომენტისთვის განვლო ამ კოდექსის 38-ე მუხლით გათვალისწინებულმა ვადებმა. განმხილველი პირი უთითებს, რომ ადმინსტრაციული სამართალდარღვევა გამოვლენილ იქნა 2022 წლის 12 აგვისტოს, ხოლო ოქმში სამართალდამრღვევად დაფიქსირებულ პირზე გზავნილის (უწყება, ოქმი) ჩაბარება ვერ მოხერხდა ორი თვის განმავლობაში. ამდენად, სამართალდარღვევის ფაქტის არსებობა სადავო ვერ გახდება.
8.5. ამასთან, სემეკის მე-19 დადგენილების 33-ე მუხლის მოქმედება არ არის დამოკიდებული იმაზე, შედგენილი იყო თუ არა საერთოდ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი და იქნა თუ არა ცნობილი პირი სამართალდამრღვევად. დადგენილების 33-ე მუხლის მე-4 პუნქტით განსაზღვრულია, თუ რა შემთხვევაში ხდება მომხმარებელზე არასანქცირებულად მოხმარებული ელექტროენერგიის საფასურის დარიცხვა აქტის საფუძველზე და როგორ უნდა მოხდეს ამ საფასურის ოდენობის განსაზღვრა. დადგენილების ეს მუხლი მომხმარებელს აკისრებს არალეგალური მოხმარების გამო სემეკის 33-ე მუხლით გათვალისწინებულ საფასურს. ადმინისტრაციული წარმოება ოქმის საფუძველზე რომც არ დაწყებულიყო, სემეკის 33-ე მუხლით მოსარჩელეს სრული უფლება ჰქონდა დაერიცხა მომხმარებელზე მრიცხველის გვერდის ავლით მოხმარებული ელექტროენერგიის შესაბამისი საფასური, ვინაიდან ეს თანხა ადმინისტრაციული წარმოების შედეგად კი არ არის დაკისრებული, არამედ - კომპანიისათვის მიყენებული ზიანია. აღნიშნული ზიანის შესახებ ინფორმაციას შეიცავს ელექტროენერგიის აღრიცხვიანობის აქტი. არალეგალურად მოხმარებული ელ.ენერგია განიხილება კომერციულ დანაკარგად ანუ ელ.ენერგიის არალეგალური მოხმარებით მოსარჩელისთვის მიყენებულია ზიანი, რაც გაანგარიშებულია კომისიის დადგენილებით და სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განხილვის საგანი შეიძლება გახდეს;
8.6. ოქმის განხილვის შედეგად, დამრღვევ ფიზიკურ პირს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის კოდექსის 961 მუხლით, სახდელის ზომად შეიძლება განესაზღვროს გაფრთხილება პირველ შემთხვევაზე, ხოლო სამართალდარღვევის განმეორებით ჩადენის შემთხვევაში - ჯარიმა 100 ლარის ოდენობით, რაც კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს იმ გარემოებას, რომ მოთხოვნილი 6540,17 ლარი არ წარმოადგენს ადმინისტრაციული წარმოების შედეგად დადებულ სახდელს და მას საფუძვლად ედება მხოლოდ სემეკის №19 დადგენილების 33-ე მუხლის განმარტება. შესაბამისად, სამართალდარღვევის ოქმის განხილვის შედეგს არანაირი კავშირი არ აქვს №518099 აქტისა და სემეკის №19 დადგენილების 33-ე მუხლით განხორციელებულ დარიცხვასთან. ის გარემოება, რომ ადმინისტრაციული წარმოება შეწყდა უწყების ჩაუბარებლობის გამო, არ გამორიცხავს მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობას მიყენებული ზიანის ჭრილში.
9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 ივლისის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 10 ოქტომბრის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391.5 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
11. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
12. საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში [სსსკ-ის 404.1 მუხლის პირველი წინადადება]. საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407-ე მუხლი]. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.
13. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. ამდენად, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით ადგენს, თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.
14. განსახილველ შემთხვევაში სარჩელის საგანია უკანონოდ მოხმარებული ელექტროენერგიის საფასურის ანაზღაურება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) სამართლებრივ მოწესრიგებას საჭიროებს დელიქტური ვალდებულებებით გათვალისწინებული საფუძვლებიდან [სსკ-ის 992-ე მუხლი: პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი; 408.1 მუხლი: იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება]. ამასთან, მხარეთა უფლება-მოვალეობები განსაზღვრულია ასევე საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის ნორმატიული აქტით, კერძოდ, სემეკის 2021 წლის 28 ივნისის №19 დადგენილებით დამტკიცებული ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელის წესებით, რომელიც არეგულირებს ელექტროენერგიის განაწილებასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, ელექტროენერგიის გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორს, მიმწოდებელსა და საბოლოო მომხმარებელს შორის [1.1 მუხლი]. ელექტროენერგიის მიმწოდებელი, სისტემის ოპერატორი, მომხმარებელი ვალდებულია დაიცვას წესებში მოცემული ნორმები. წესების შესრულება სავალდებულოა ყველა იმ პირისათვის, რომელიც ახორციელებს ელექტროენერგიის წარმოებას, განაწილებას, გატარებას, მიწოდებას ან/და მოხმარებას. დაუშვებელია ამ წესებთან შეუსაბამო ვალდებულებების დაკისრება [2.1 მუხლი].
15. ელექტროენერგიის უკანონო მოხმარების აღკვეთის წესი განსაზღვრულია ზემოაღნიშნული ნორმატიული აქტის 33-ე მუხლით, რომლის თანახმად, ელექტროენერგიის უკანონო მოხმარებაში იგულისხმება გამანაწილებელ ქსელთან მოწყობილობების თვითნებურად მიერთება, შეწყვეტილი ელექტროენერგიის მიწოდების თვითნებური აღდგენა, ელექტროენერგიის მრიცხველის ბრჯენების განზრახ დაზიანება (აღრიცხვის სიზუსტის დარღვევის შემთხვევაში), ელექტროენერგიის მრიცხველის ციფრული მაჩვენებლის გაყალბება, ელექტროენერგიის დატაცება, მათ შორის, ელექტროენერგიის მრიცხველის (აღრიცხვის სისტემის) გვერდის ავლით ან/და მის გარეშე ელექტროენერგიის მოხმარება (გარდა წესებით განსაზღვრული შემთხვევებისა) [1-ლი პუნქტი]. ელექტროენერგიის უკანონო მოხმარების გამოვლენის შემთხვევაში, სისტემის ოპერატორი წესების შესაბამისად ვალდებულია, შეუწყვიტოს ელექტროენერგიით მომარაგება შესაბამის მომხმარებელს. ამ შემთხვევაში ელექტროენერგიით მომარაგების შეწყვეტა შესაძლებელია მომხმარებლის წინასწარი გაფრთხილების გარეშე (გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ცნობილია, რომ ამ მომხმარებლისთვის ელექტროენერგიით მომარაგების შეწყვეტა გამოიწვევს ადამიანის ჯანმრთელობის გაუარესებას ან/და საფრთხეს შეუქმნის მის სიცოცხლეს ან ამ მომხმარებლის არათანაზომიერად დიდ ხარჯებს, დასარიცხ ან დარიცხულ თანხასთან მიმართებაში) [მე-2 პუნქტი]. სისტემის ოპერატორი ელექტროენერგიის უკანონო მოხმარების ფაქტის გამოვლენისთანავე ვალდებულია შეადგინოს შესაბამისი აქტი და დაუყოვნებლივ გადაუგზავნოს მისი ასლი შესაბამის მიმწოდებელს (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) [მე-3 პუნქტი]. პირის მიერ გამანაწილებელ ქსელთან ელექტროენერგიის მოწყობილობების თვითნებურად მიერთების, ელექტროენერგიის მრიცხველის ბრჯენების განზრახ დაზიანების (აღრიცხვის სიზუსტის დარღვევის შემთხვევაში), ელექტროენერგიის მრიცხველის ციფრული მაჩვენებლის გაყალბების, ელექტროენერგიის დატაცების, მათ შორის, ელექტროენერგიის მრიცხველის (აღრიცხვის სისტემის) გვერდის ავლით ან/და მის გარეშე ელექტროენერგიის არასანქცირებული მოხმარების შემთხვევაში, ელექტროენერგიის უკანონოდ მომხმარებელი ვალდებულია, გადაიხადოს ელექტროენერგიის უკანონოდ მოხმარების პერიოდში მის მიერ მოხმარებული ელექტროენერგიის ღირებულება. უკანონოდ მოხმარებული ელექტროენერგიის რაოდენობის განსაზღვრა უნდა მოხდეს, ყველაზე ზუსტი მეთოდის გამოყენებით (მათ შორის, ქსელში არსებული აღრიცხვის კვანძისა და სხვა ტექნიკური მახასიათებლების გათვალისწინებით) [მე-4 პუნქტი]. ამავე პუნქტით დადგენილია შესაბამისი აქტის საფუძველზე რაოდენობის განსაზღვრის წესი.
16. სემეკის ნორმატიული აქტის თანახმად, მომხმარებელს, რომელიც უკანონოდ სარგებლობდა სისტემის ოპერატორის მომსახურებით, გარდა სისტემის ოპერატორისთვის მიყენებული ზიანის კომპენსაციისა, მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად სისტემის ოპერატორის მიერ დაეკისრება საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სახდელი [33.8 მუხლი]. სისტემის ოპერატორს უფლება აქვს იმ დრომდე არ გაუწიოს მომსახურება იმ პირს, რომელიც უკანონოდ სარგებლობდა მომსახურებით და ამის გამო ერიცხება დავალიანება, სანამ არ იქნება დაფარული დავალიანება ან მიღწეული შეთანხმება დავალიანების სრულად გადახდაზე, მათ შორის, დავალიანების განაწილვადებაზე [33.12 მუხლი].
17. საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 961 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიანტის, მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურის გადაცემის ან განაწილების ქსლიდან ელექტროენერგიის ან ბუნებრივი გაზის (აირის) ტრანსპორტირების სისტემიდან ან განაწილების ქსლიდან ბუნებრივი გაზის (აირის) დატაცება, მიუხედავად დატაცების ფორმისა, ელექტროენერგიის ან ბუნებრივი გაზის (აირის) მოხმარება მისი აღრიცხვის გარეშე ან აღრიცხვის წესების დარღვევით გამოიწვევს გაფრთხილებას.
18. საკასაციო პალატის განმარტებით, ვალდებულების დარღვევა სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგომის საფუძველია, რომელიც იურიდიული პასუხისმგებლობის სახეა. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ფორმათაგან ზიანის ანაზღაურებას აქვს უნივერსალური მნიშვნელობა და გამოიყენება სამოქალაქო უფლებათა დარღვევის ყველა შემთხვევაში, მაშინ როცა სხვა ფორმების გამოყენებაზე პირდაპირ უთითებს კანონი ან ხელშეკრულება კონკრეტული სამართალდარღვევისას. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა, პასუხისმგებლობა ერთი კონტრაჰენტისა მეორეს წინაშე, სამართალდამრღვევისა – დაზარალებულის წინაშე, დაკავშირებულია არა პიროვნული თავისუფლების ბოჭვასთან, როგორც ისტორიულ წარსულში, არამედ მოვალის მხოლოდ ქონების შემცირებასთან. ქონებრივი პასუხისმგებლობის ვალდებულ პირზე დასაკისრებლად საჭიროა, რომ სახეზე იყოს სამართალდარღვევის შემადგენლობა. შემადგენლობის ორგანიზმს ჰქმნის სამართლებრივად ფასეულ სუბიექტურ და ობიექტურ გარემოებათა ერთობლიობა, რომელთა თანაარსებობა მოვალეზე პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველია.
19. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ წარმოშობის საფუძვლების მიხედვით განასხვავებენ სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო ზიანს. არასახელშეკრულებო ზიანის უზოგადესი და ცენტრალური ნორმაა სსკ-ის 992-ე მუხლი, რომელიც განამტკიცებს ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპს და დაზარალებულს (კრედიტორს) ვალდებული პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. აღნიშნული მუხლის გამოყენების წინაპირობებია: ზიანი; ქმედების მართლწინააღმდეგობა; მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი (ე.წ. „გენერალური დელიქტი“). თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას (იხ. მაგ., სუსგ საქმე Nას-718-683-2015, 09 სექტემბერი, 2015 წელი; Nას-1131-1087-2016, 01 მარტი, 2017 წელი).
20. სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს.
21. საკასაციო პალატის განმარტებით, როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს (იხ. სუსგ საქმე №ას-934-2020, 25 მარტი, 2021 წელი). მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ვალდებულია, დაამტკიცოს ზიანის არსებობა და მისი მოცულობა, ასევე, მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ანუ მოპასუხის მოქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული, არამედ ზიანის გამომწვევიც. თავის მხრივ, ზიანის მიმყენებელმა უნდა დაამტკიცოს მის ქმედებაში მართლწინააღმდეგობისა და ბრალის არარსებობა (იხ. სუსგ საქმე №ას-1090-2019, 30 ოქტომბერი, 2019 წელი).
22. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება არამართლზომიერი მოქმედებაა. მართლზომიერი ქმედება კი, არა მარტო სამართლის ნორმათა მოთხოვნების დაცვას გულისხმობს, არამედ ზოგად მოვალეობას, რომ პირმა თავისი ქმედება/ურთიერთობა ადამიანებისა და საგნების მიმართ ისე წარმართოს, რომ არავინ და არაფერი დააზიანოს. ამდენად, თუ მოქმედება არღვევს საგანგებოდ დაცულ უფლებებს (სიცოცხლის, ჯანმრთელობის, საკუთრების, პირად უფლებებს), მართლწინააღმდეგობა იმთავითვე სახეზეა (იხ. სუსგ საქმე №ას-40-37-2015, 24 დეკემბერი, 2015 წელი). მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია სამართალდარღვევისა და მისი არსებობა არაა დამოკიდებული მოვალის ცნობიერების ხასიათზე ანუ აცნობიერებდა თუ არა მოვალე თავისი ქმედების სამართლებრივ ხასიათს. მთავარია, რომ მოვალის ქმედება არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს. სამოქალაქო სამართალში მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა სხვა პირთა დაცული ინტერესის ხელყოფა. მართლწინააღმდეგობა მოიცავს როგორც კანონით დადგენილი წესების, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევას.
23. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს. თუ მიზეზობრივი კავშირი სახეზეა, არსებული ზიანი ანაზღაურდება სრულად, მიუხედავად იმისა, თუ რა ოდენობისაა ეს ზიანი ან რამდენად მაღალია მოვალის ბრალეულობა დამდგარ შედეგში. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როდესაც კრედიტორი თავადაც არის პასუხისმგებელი დამდგარი შედეგისათვის (სსკ-ის 415-ე მუხლი). პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მხოლოდ მაშინაა ზიანის მიზეზი, როცა ის უშუალოდაა დაკავშირებული დამდგარ ზიანთან. ამგვარად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მისი გამომწვევი ქმედების უშუალო, აუცილებელი, პირდაპირი შედეგია.
24. ბრალი სამართალდარღვევის შემადგენლობის უმნიშვნელოვანესი სუბიექტური ელემენტია. ბრალის სამართლებრივი კატეგორია განსაკუთრებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონეა, როგორც კონტინენტური, ისე საერთო სამართლის სისტემაში. სამოქალაქო სამართალში განასხვავებენ ბრალის ორ ფორმას: განზრახვა (dolus) და გაუფრთხილებლობა (culpa), რომლებიც პირის ქმედების სუბიექტური შემადგენლობის ელემენტებია.
25. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ერთმანეთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი, დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის ჩვეულებრივი წარმოებისაგან. კანონით მინიჭებული შესაძლებლობა, საქმე განხილულ იქნას გამარტივებული წესით შემჭიდროვებულ ვადებში, მოსარჩელე მხარის დისპოზიციური უფლებაა და მას არ ეკრძალება სარჩელის წარდგენა საერთო საფუძველზე. გამარტივებული წარმოებით საქმის განსახილველად კი, მოსარჩელეს კანონი ვალდებულებას აკისრებს, სარჩელს თან დაურთოს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენი (თუ დანაშაული გვაქვს სახეზე) ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულ–სამართლებრივი აქტი, რითაც სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს [სსსკ-ის 30917 მუხლის 1-ლი ნაწილი] (იხ. სუსგ საქმე Nას-1322-2018, 04 აპრილი, 2019 წელი). ამ კატეგორიის საქმეების განხილვის თავისებურება მდგომარეობს იმაში, რომ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით დადგენილ ფაქტებს პრეიუდიციული მნიშვნელობა გააჩნიათ [სსსკ-ის 30920 მუხლის მეორე ნაწილი], რაც იმას გულისხმობს, რომ დამტკიცებულად და განხორციელებულად ითვლება დელიქტური სამართლის მთავარი ნორმის - სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა სამართლებრივი წანამძღვარი: მოქმედების მართლსაწინააღმდეგობა, ზიანი, ადეკვატური მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №ას-176-163-2015, 4 ოქტომბერი, 2016 წელი). ასეთ შემთხვევაში, სასამართლო კვლევისა და შეფასების საგანია მხოლოდ ზიანის ოდენობა, ისიც იმ შემთხვევაში, თუ განაჩენით/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტით იგი არ არის დადგენილი. ზიანის ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულება მოსარჩელემ უნდა წარადგინოს (იხ. სუსგ საქმე №ას-256-2023, 01 დეკემბერი, 2023 წელი).
26. რაც შეეხება ჩვეულებრივი სასარჩელო წარმოების წესით დელიქტის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის განხილვას, ასეთ დროს, მხარეები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 103-ე მუხლების შესაბამისად, სასამართლოს წარუდგენენ როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების, ისე ზიანის ფაქტის, მიზეზობრივი კავშირისა და ზიანის ოდენობის ამსახველ მტკიცებულებებს, ხოლო, სასამართლო მხარის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად აფასებს (იხ. სუსგ საქმე Nას-1322-2018, 04 აპრილი, 2019 წელი; სუსგ საქმე №ას-256-2023, 01 დეკემბერი, 2023 წელი).
27. მნიშვნელოვანია საკითხი იმის შესახებ, თუ ვინ იღებს გადაწყვეტილებას მასზედ, თუ რა წესით უნდა იქნეს განხილული დანაშაულით მიყენებული ზიანის თაობაზე წარმოდგენილი სარჩელი. აღსანიშნავია, რომ მითითებული საკითხი კოდექსით პირდაპირ მოწესრიგებული არ არის, თუმცა, საპროცესო ნორმათა ერთობლივი ანალიზი იძლევა გარკვეული დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას, კერძოდ, აღნიშნული საკითხი წყდება სარჩელის შეტანის ეტაპზე. გამარტივებული წესით საქმის განსახილველად აუცილებელია მოსარჩელის შუამდგომლობა და სარჩელზე მოპასუხის მიმართ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენის/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის დართვა.
28. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ ერთ-ერთ საქმეზე გაკეთებული განმარტებები, რომელშიც სადავო იყო დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება, თანაბრად ვრცელდება ადმინისტრაციული სამართალდარღვევით გამოწვეულ ქონებრივ ზიანთან მიმართებითაც: საკასაციო პალატის განმარტებით, მოსარჩელის (დაზარალებულის) მიერ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების დაცვა სასარჩელო და არა გამარტივებული წარმოების წესით, შეიძლება განპირობებული იქნეს სხვადასხვა გარემოებით, კერძოდ, ჯერ ერთი, ყოველთვის ვერ ხერხდება სავარაუდო დამნაშავის დროული იდენტიფიცირება, რაც აბრკოლებს მის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენის დადგომას. შესაძლოა, პირი კიდევაც იქნას ცნობილი ბრალდებულად, მაგრამ საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით განსაზღვრული რომელიმე საფუძვლის არსებობისას შეწყდეს გამოძიება ან/და სისხლისსამართლებრივი დევნა, მაგალითად, პროკურორმა უარი თქვა ბრალდებაზე, ბრალდების მხარემ პირის მიმართ გამოიყენა სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის ან განრიდების მექანიზმი და ა.შ.; მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რომ შესაძლებელია, სისხლის სამართლის საქმემ არსებითი განხილვის ეტაპამდეც მიაღწიოს, მაგრამ ბრალდებამ ვერ შეძლოს გონივრულ ეჭვს მიღმა მტკიცებულებათა სტანდარტით ბრალდებულის დამნაშავეობის დამტკიცება და ამის გამო გამოტანილი იქნას გამამართლებელი განაჩენი. სწორედ ამიტომაც, არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება იმ გარემოებას, რომ ყველა ზემოთ განხილულ შემთხვევაში დაუცველი არ დარჩეს კონკრეტული დაზარალებული, მისი ინტერესები და ანაზღაურდეს ის ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იქნა მიყენებული. ცხადია, თუკი დანაშაულებრივი ქმედებით მიყენებული ზიანის არსებობისას, სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაკისრების აუცილებელ წინაპირობად, ზიანის მიმყენებლის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენის დადგომას ჩავთვლიდით, ამით უხეშად დაირღვეოდა დაზარალებულის უფლებები. გამოვიდოდა, რომ უფრო უპირატეს მდგომარეობაში იქნებოდა ის დაზარალებული, რომელსაც ზიანი არა დანაშაულებრივი, არამედ სხვაგვარი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით/სამოქალაქო-სამართლებრივი დელიქტით მიადგა. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საქმეზე „რინგეოლდი ნორვეგიის წინააღმდეგ.“ მომჩივანი სწორედ ევროკონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტზე დაყრდნობით ასაჩივრებდა ეროვნული სასამართლოების გადაწყვეტილებას, რომლის მიხედვითაც, მას დაზარალებულის სასარგებლოდ კომპენსაციის გადახდა დაეკისრა. კერძოდ, მომჩივანს ბრალი დასდეს არასრულწლოვანის მიმართ სექსუალური ხასიათის ძალმომრეობით ქმედების განხორციელებაში, თუმცა ნაფიც მსაჯულთა სასამართლომ იგი უდანაშაულოდ ცნო და გაამართლა. მიუხედავად ამისა, იმავე წარმოების ფარგლებში, განმცხადებელს დაეკისრა დაზარალებულისათვის კომპენსაციის გადახდა, რაც, გამამართლებელი ვერდიქტის არსებობის პირობებში, მომჩივანმა უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევად მიიჩნია. ევროპული სასამართლო არ დაეთანხმა მომჩივანის პოზიციას კომპენსაციის დაკისრების დაუშვებლობასთან დაკავშირებით და მიუთითა შემდეგი: მართალია, გარკვეულ შემთხვევებში, სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობებსა და სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძვლებს შორის შესაძლოა თანხვედრა ხდებოდეს, მაგრამ განსახილველ საქმეში მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურებაზე სამოქალაქო (კონკრეტულად, დელიქტური) სამართლის პრინციპების მიხედვით უნდა განხილულიყო. სისხლის სამართლის საქმის წარმოების შედეგი არ თამაშობდა გადამწყვეტ როლს კომპენსაციის დაკისრებასთან დაკავშირებული სამართალწარმოებისათვის. მსხვერპლს უფლება ჰქონდა მოეთხოვა კომპენსაცია, იმის მიუხედავად, ბრალდებულს გაამტყუნებდნენ თუ, როგორც ამ შემთხვევაში მოხდა, გაამართლებდნენ. საკითხის გადაწყვეტა კომპენსაციის მინიჭების თაობაზე, დამოუკიდებელ სამართლებრივ შეფასებას მოითხოვდა იმ კრიტერიუმებისა და მტკიცებითი სტანდარტის საფუძველზე, რაც განსხვავდებოდა სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრებისას გამოსაყენებელი კრიტერიუმებისა და სტანდარტებისაგან (იხ. Ringvold v Norway, no. 34964/97, 11/02.2003, § 38.). სხვა შემთხვევებშიც ევროპულმა სასამართლომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა მის მიერ დადგენილი პრაქტიკა მსგავს საქმეებზე და განმარტა, რომ დელიქტთან დაკავშირებული სამოქალაქო სამართალწარმოების ფარგლებში, პირისათვის (რომელიც სასამართლომ დამნაშავედ არ ცნო) პასუხისმგებლობის დაკისრება, თუნდაც ამ პირის მიერ ჩადენილი ქმედება ფარავდეს რომელიმე დანაშაულის დამაფუძნებელ ელემენტებს (შემადგენლობას), არ არღვევს უდანაშაულობის პრეზუმფციას. თავისთავად კომპენსაციის დაკისრების ფაქტი არ უთანაბრდება სისხლისსამართლებრივ სანქციას, მის მიზანს არ წარმოადგენს პასუხისგებაში მიცემული პირის დასჯა. სისხლისსამართლებრივი სანქციისაგან განსხვავებით, კომპენსაციის მინიჭების მთავარი არსი სწორედ დაზარალებული მხარისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაა და, ამდენად, ეს პროცესი არ შეიძლება განიმარტოს, კონვენციის გაგებით, როგორც პირის დადანაშაულება კონკრეტული ბრალეული ქმედების ჩადენაში. საქმეზე „ლაგარდერი საფრანგეთის წინააღმდეგ“ მომჩივანს ქონებრივი პასუხისმგებლობა დაეკისრა მამამისის მიერ ერთ-ერთი საწარმოს დირექტორად ყოფნის პერიოდში კომპანიის ქონების მითვისების გამო. მამკვიდრებელი გარდაიცვალა მის მიმართ სასამართლოს მიერ გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანამდე. ევროპულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ ცალკე აღებული საკომპენსაციო თანხის დაკისრება მემკვიდრისათვის (მომჩივანი) მამკვიდრებლის სამკვიდროს აქტივის ფარგლებში, არ ხელყოფდა არც გარდაცვლილი მამკვიდრებლის და არც მემკვიდრის უდანაშაულობის პრეზუმფციას. აღნიშნულ მიზანს არა სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის განსაზღვრა და დადგენა, არამედ, დაზარალებული კომპანიის მიერ განცდილი დანაკარგის ანაზღაურება წარმოადგენდა. ამრიგად, საკომპენსაციო თანხის დაკისრებით ადგილი არ ჰქონია გარდაცვლილი პირისათვის ბრალის წაყენებას დანაშაულის ჩადენის გამო, ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის მიზნებისათვის (იხ. Lagardere v France, no. 18851/07, 12/04/2012, §61.). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკით, ევროკონვენციის მე–6 მუხლის მე–2 პუნქტს არ ეწინააღმდეგება არც ის გარემოება, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ბედი შეიძლება გადაწყდეს სისხლის სამართლის საქმის მასალებიდან მოპოვებული მტკიცებულებებით. ევროპული სასამართლოს შეფასებით, საწინააღმდეგო განმარტების პირობებში, ერთი მხრივ, არაპროპორციულად შეიზღუდება თავად მსხვერპლის უფლება სამართლიანი სასამართლოს ხელმისაწვდომობაზე (კონვენციის 6.1-ე მუხლი), ვინაიდან, მას აღარ ექნებოდა საშუალება მოეთხოვა ზიანის ანაზღაურება სისხლის სამართლის საქმეზე უდანაშაულოდ ცნობილი პირისაგან, მეორე მხრივ კი, თვითონ ბრალდებული აღმოჩნდებოდა პრივილეგირებულ მდგომარეობაში, იმის მიუხედავად, რომ იარსებებდა სამოქალაქო წესით პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის საკმარისი მტკიცებულებები (იხ. Diacenco v. Romania, no. 124/04, 07/02/2012, §58). საკასაციო პალატა დასკვნის სახით მიუთითებს, რომ დანაშაულის შედეგად დაზარალებულ პირს, საქართველოს კანონმდებლობით გააჩნია შესაძლებლობა, დარღვეული უფლების დასაცავად (ზიანის ანაზღაურება) მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს საქმის განხილვა ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით ან გამარტივებული წარმოების წესით. ამასთან, გამარტივებული წესით საქმის განსახილველად აუცილებელია მოსარჩელის შუამდგომლობა და სარჩელზე მოპასუხის მიმართ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენის დართვა. რაც შეეხება ისეთ შემთხვევებს, როდესაც მოპასუხის მიმართ გამოტანილია გამამართლებელი განაჩენი ან მოპასუხის მიმართ სახეზე არაა სისხლის სამართლის საქმეზე არსებითი განხილვის შედეგად გამოტანილი შემაჯამებელი აქტი, აღნიშნული არ წარმოადგენს საერთო სასარჩელო წესით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დამაბრკოლებელ გარემოებას, თუკი მოსარჩელის (დაზარალებული) მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები სსსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, საკმარისია სამოქალაქო დავის ფარგლებში ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ზემოთ აღნიშნული პრაქტიკაც ნათლად ადასტურებს, რომ ცალკე აღებული, დაზარალებულის სასარგებლოდ კომპენსაციის დაკისრება იმ პირისათვის, რომლის მიმართაც სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი იქნა გამამართლებელი განაჩენი, არ წარმოადგენს უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევას და არ ეწინააღმდეგება კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტს (იხ. სუსგ საქმე Nას-1322-2018, 04 აპრილი, 2019 წელი).
29. საკასაციო პალატის განმარტებით, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის საერთო წესით წარდგენისას მოსარჩელეს ევალება მართლსაწინააღმდეგო ქმედების, დამდგარი ზიანის, ქმედებასა და შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის მტკიცება. მტკიცებულებათა სიმწირის პირობებში, მაღალია რისკი იმისა, რომ სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს. ზიანის გამომწვევი იმგვარი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენისას, რომელიც ამავდროულად, სისხლის სამართლის დანაშაულის ან/და ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შემადგენლობას ქმნის, სამართალდამცავი ორგანოები გამოძიებისა თუ ადმინისტრაციული მოკვლევის პირობებში მოიპოვებენ მტკიცებულებებს, რომელთა მოპოვებაც დაზარალებულისთვის არსებითად რთული, რიგ შემთხვევებში კი შეუძლებელიც შეიძლება იყოს. სწორედ ამიტომ, კანონმდებელი გარკვეული არჩევანის თავისუფლებას უტოვებს დაზარალებულ პირს - მას შეუძლია სისხლის სამართლის/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმისგან დამოუკიდებლად აღძრას სარჩელი და მტკიცების ტვირთის საკუთარ თავზე აღების გზით მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება, ან დაელოდოს დელიქტის შესახებ სასამართლო განაჩენის გამოტანას/სამართალდარღვევის შესახებ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას. ცხადია, ამგვარი ლოდინი დაკავშირებულია გარკვეულ რისკებთან – ფაქტობრივი თუ სამართლებრივი მიზეზებით, შესაძლოა, გამამტყუნებელი განაჩენი არც კი დადგეს (ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი სამართალდარღვევის შესახებ არ გამოიცეს), ხოლო დაზარალებულმა დაკარგოს უფლების იძულების წესით დაცვის შესაძლებლობა ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო, თუმცა ამგვარ მოლოდინს საპირწონე სარგებელიც გააჩნია - განაჩენის/ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტის არსებობა მნიშვნელოვანწილად უმსუბუქებს მტკიცების ტვირთს დაზარალებულს და ზიანის ანაზღაურების მარტივ მექანიზმს უზრუნველყოფს. უფლების დაცვის საშუალებებს შორის არჩევანის გაკეთების თავისუფლება დაზარალებულს ეკუთვნის (იხ. სუსგ საქმე №ას-200-2022, 30 მარტი, 2023 წელი; საქმე №ას-555-2024, 23 დეკემბერი, 2024 წელი).
30. საკასაციო პალატა მიუბრუნდება განსახილველი საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს, რომელთა თანახმად:
30.1. 2022 წლის 12 აგვისტოს მოსარჩელე კომპანიამ შეადგინა ელექტროენერგიის აღრიცხვიანობის შემოწმების აქტი N518099, რომლშიც აღნიშნულია, რომ N2107 სატრანსფორმატორო ჯიხურის ქსელში დანაკარგის გამო ჩატარდა მოკვლევა .......... ქ. N16-ის მიმდებარე ტერიტორიაზე. მოკვლევის შედეგად დადგინდა, რომ სატრანსფორმატორო ჯიხურიდან ძალოვან კარადამდე მიმავალ ძალოვან კაბელზე მიერთებული იყო ე.წ. მარცხენა ხაზი, რომელიც შედიოდა დაკეტილ ფართში. დაკეტილი ფართის კედლიდან გამომავალი ორი სადენი კი შედიოდა მესამე სართულზე, აბონენტი მოპასუხის ბინაში (აბონენტის N6........). აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით შედგა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი Nა017063 და ელექტროენერგიის აღრიცხვიანობის შემოწმების აქტი N518099. დარღვევა აღმოიფხვრა. ე.წ. მარცხენა ხაზი ჩაიჭრა;
30.2. სემეკის N19 დადგენილების 33-ე მუხლის თანახმად, განისაზღვრა უკანონოდ მოხმარებული ელექტროენერგიის რაოდენობა და მოპასუხეს დაერიცხა დავალიანება 6540,17 ლარის ოდენობით;
30.3. მოსარჩელე კომპანიის 2022 წლის 19 ოქტომბრის N616 დადგენილების საფუძველზე Nა017063 ოქმის საფუძველზე დაწყებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება შეწყდა;
30.4. უდავოა, რომ ე.წ. „მარცხენა ხაზის“ ჩაჭრის შემდეგ აბონენტს N....... ელექტროენერგია არ მიეწოდება.
31. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია ისიც, რომ 2022 წლის 19 ოქტომბერს მოსარჩელე კომპანიამ მიიღო დადგენილება №616 ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის შეწყვეტის თაობაზე. აღნიშნული დადგენილებით შეწყდა Nა0170063 ოქმის საფუძველზე დაწყებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება. მოსარჩელის მიერ Nა0170063 ოქმის საფუძველზე დაწყებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოების შედეგს წარმოადგენდა სამართალდამრღვევისათვის, ამ შემთხვევაში მოპასუხისათვის, სანქციის დაკისრება. თუმცა იმ გარემოების გამო, რომ მოსარჩელის მიერ უწყება ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის განხილვაზე გამოცხადების უზრუნველყოფის მიზნით, ოქმში სამართალდამრღვევად დაფიქსირებულ პირს - მოპასუხეს ვერ ჩაბარდა ორი თვის განმავლობაში, 2022 წლის 19 ოქტომბრის N616 დადგენილების თანახმად, Nა017063 ოქმის საფუძველზე დაწყებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება შეწყდა. ვინაიდან საქმისწარმოება შეწყდა, სანქცია არ დაეკისრა მოპასუხეს. შესაბამისად, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ არ არსებობდა სამართალდარღვევის სუბიექტი, რაც გამორიცხავდა მოპასუხისათვის თანხის დაკისრების სამართლებრივ და ფაქტობრივ საფუძვლებს (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-4 პუნქტი). სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, №ა0170063 ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი შედგენილია ელექტროენერგიის აღრიცხვიანობის შემოწმების აქტი N518099-ის საფუძველზე. ვინაიდან №ა0170063 ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის საფუძველზე დაწყებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება შეწყდა, შესაბამისად, არ არსებობდა ელექტროენერგიის აღრიცხვიანობის შემოწმების აქტი N518099-ის საფუძველზე თანხის დაკისრების საფუძველი.
32. ამდენად, ფაქტობრივად სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ, ვინაიდან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება შეწყდა და საბოლოოდ მოპასუხეს არ დაეკისრა ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა, აღარ არსებობდა სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით დელიქტური პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველიც, რაც წინამდებარე განჩინებაში მითითებული სამართლებრივი ნორმებიდან, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებებიდან და მსჯელობიდან გამომდინარე, გაზიარებული ვერ იქნება. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ელექტროენერგიის დატაცების ფაქტზე ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოების შეწყვეტა უკანონოდ მოხმარებული ელექტროენერგიის საფასურის ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობას არ გამორიცხავს. სარჩელის უარყოფა იმ საფუძვლით, რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოების ფარგლებში ადმინისტრაციული სახდელი არ შეფარდებია მოპასუხეს, თავისთავად არ გამორიცხავს დელიქტის არსებობას, თუკი მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები სსსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, საკმარისია სამოქალაქო დავის ფარგლებში ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის (საერთო სასარჩელო წესით). ამ მხრივ კი, სააპელაციო სასამართლოს საქმეში არსებული მტკიცებულებები არ გამოუკვლევია და არ შეუფასებია, რაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველია.
33. სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.
34. სსსკ-ის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.
35. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან სახეზეა მტკიცებულებათა ხელახალი გამოკვლევის აუცილებლობა, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას თავად მიიღოს გადაწყვეტილება დავაზე, ხოლო საერთო სასარჩელო წარმოების წესით დელიქტური ურთიერთობისათვის დამახასიათებელი ცალკეული ელემენტების მტკიცების ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას, მოპასუხის წერილობითი შესაგებლის (შედავების) გათვალისწინებით, საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად უნდა დაადგინოს გენერალური დელიქტის (ელექტროენერგიის უკანონო მოხმარება) წინაპირობების არსებობა/არარსებობის ფაქტი და ამ გარემოების შესაბამისად გადაწყვიტოს სარჩელისა და შეგებებული სარჩელის საფუძვლიანობა.
36. სსსკ-ის 53.4 მუხლიდან გამომდინარე [თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით], საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ, ვინაიდან მოცემული საქმე ხელახლა განსახილველად უბრუნდება ქვემდგომ სასამართლოს, პროცესის ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. სს „თ–სის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 12 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;
3. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე გ. ჯეირანაშვილი
მოსამართლეები: ლ. ქოჩიაშვილი
ა. ძაბუნიძე
