საქმე №ას-256-2025

07 აპრილი 2026 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

თეა ძიმისტარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე

არჩილ კოჭლამაზაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - ბ.ჩ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „ჯ.ს–ბი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ბრძანებების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, პირგასამტეხლოს დაკისრება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სასარჩელო მოთხოვნა

ბ.ჩ–ძემ (შემდეგში ტექსტში ხსენებული, როგორც „მოსარჩელე", „აპელანტი“, “კასატორი“), სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში, შპს „ჯ.ს–ბის“ (შემდეგში ტექსტში ხსენებული, როგორც „მოპასუხე", „მოწინააღმდეგე მხარე“), მიმართ, შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:

1.1 ბათილად იქნეს ცნობილი შპს "ჯ.ს–ბის" 2017 წლის 5 მაისის, 2017 წლის 25 დეკემბრისა და 2018 წლის 01 თებერვლის ბრძანებები ბ.ჩ–ძისათვის დისციპლინური პასუხისმგებლობის (გაფრთხილება, სიტყვიერი გაფრთხილება, წერილობითი გაფრთხილება) დაკისრების შესახებ;

1.2 ბათილად იქნეს ცნობილი შპს "ჯ.ს–ბის" 2018 წლის 2 აპრილის N06/34 ბრძანება ბ.ჩ–ძის სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე;

1.3 ბ.ჩ–ძე აღდგენილ იქნეს შპს "ჯ.ს–ბში" დანაკარგების თავიდან აცილების სამსახურის ცვლის უფროსის თანამდებობაზე;

1.4 შპს "ჯ.ს–ბს" ბ.ჩ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება ყოველთვიურად 900 ლარის (ხელზე მისაღები) ოდენობით 2018 წლის 2 აპრილიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე;

1.5 მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ ასევე დაეკისროს ანაზღაურების დაყოვნებისათვის პირგასამტეხლოს გადახდა ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე დავალიანებული თანხის 0.07% სამსახურიდან გათავისუფლების დღიდან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

2. მოპასუხის პოზიცია

მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

3.1 თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 09 ივნისის გადაწყვეტილებით, ბ.ჩ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი შპს „ჯ.ს–ბის“ 2017 წლის 25 დეკემბრის ბრძანება ბ.ჩ–ძისათვის დისციპლინური პასუხისმგებლობის ღონისძიების - სიტყვიერი გაფრთხილების გამოცხადების შესახებ; ბათილად იქნა ცნობილი შპს „ჯ.ს–ბის“ 2018 წლის 01 თებერვლის ბრძანება ბ.ჩ–ძისათვის დისციპლინური პასუხისმგებლობის ღონისძიების - წერილობითი გაფრთხილების გამოცხადების შესახებ; ბათილად იქნა ცნობილი შპს „ჯ.ს–ბის“ 2018 წლის 2 აპრილის N06/34 ბრძანება ბ.ჩ–ძის სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე; შპს „ჯ.ს–ბს“ ბ.ჩ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის სახით 10 000 ლარის (ხელზე მისაღები ოდენობა) ანაზღაურება; ბ.ჩ–ძის სარჩელი დისციპლინური პასუხისმგებლობის ღონისძიების - სიტყვიერი გაფრთხილების გამოცხადების შესახებ შპს „ჯ.ს–ბის“ 2017 წლის 05 მაისის ბრძანების ბათილად ცნობის, სამსახურში აღდგენის, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების და პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

3.2 აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ბ.ჩ–ძემ და შპს „ჯ.ს–ბმა“.

4. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

4.1 თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, შპს „ჯ.ს–ბის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; ბ.ჩ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 9 ივნისის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მხოლოდ 1.4 პუნქტი და ამ ნაწილში მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება; შპს „ჯ.ს–ბს“ ბ.ჩ–ძის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით დაეკისრა 15 000 ლარი (ხელზე ასაღები) ანაზღაურება; დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

4.2 სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი გარემოებები:

4.2.1 ბ.ჩ–ძე 2004 წლის მარტიდან დასაქმებული იყო შპს ,,ჯ.ს–ბის’’ ქ.მ–ის დანაკარგების თავიდან აცილების სამსახურის (LP სამსახური) ცვლის უფროსის პოზიციაზე, სადაც მისი ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 900 ლარს (ხელზე მისაღები ოდენობა).

4.2.2 2017 წლის 5 მაისს მოსარჩელეს მიეცა გაფრთხილება.

4.2.3 2017 წლის 25 დეკემბერს, ბ.ჩ–ძეს გამოეცხადა სიტყვიერი გაფრთხილება.

4.2.4 2018 წლის 1 თებერვალს, მოსარჩელის მიმართ გამოყენებული იქნა კიდევ ერთი დისციპლინური ღონისძიება, წერილობითი გაფრთხილება.

4.2.5 შპს ,,ჯ.ს–ბის’’ ქ.მ–ის 2018 წლის 2 მარტის წერილით ბ.ჩ–ძეს ეცნობა, რომ საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის, პირველი ნაწილის, „ზ” „თ’’ „ო” პუნქტების საფუძველზე იგი, 2018 წლის 2 აპრილიდან, გათავისუფლებული იქნებოდა დაკავებული თანამდებობიდან.

4.2.6 2018 წლის 2 აპრილის N06/34 ბრძანებით, საქართველოს შრომის კოდექსის 37 მუხლის პირველი ნაწილის „ზ” „თ’’ „ო” პუნქტების (დასაქმებულის მიერ მასზე შრომითი ხელშეკრულებით ან შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა) საფუძვლით მოსარჩელესთან შეწყდა შრომითი ხელშეკრულება 2018 წლის 2 აპრილიდან.

4.2.7 შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლების 2018 წლის 7 მარტის მოთხოვნის საპასუხოდ, მოპასუხის 2018 წლის 12 მარტის წერილით მოსარჩელეს ეცნობა, რომ მასთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველს წარმოადგენდა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის, პირველი ნაწილის, „ზ“, „თ“ და „ ქვეპუნქტები.

4.2.8 წერილის მიხედვით, სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულების პროცესში, გამოვლენილი იქნა რიგი დარღვევები, რაც გახდა გათავისუფლების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების წინაპირობა, კერძოდ:

4.2.9 მან არა ერთხელ მოახდინა თანამშრომლების თანდასწრებით დაუმსახურებლად და უსაფუძვლოდ ნეგატიური ინფორმაციის გავრცელება კომპანიის და მისი მენეჯმენტის შესახებ, რაც ცუდ ზეგავლენას ახდენდა კოლეგებზე და სამუშაო გარემოზე საწარმოში. აღნიშნულის შესახებ მოსარჩელე გაფრთხილებული იქნა, თუმცა იგი განაგრძობდა იმავე ხასიათის დაუსაბუთებელი ინფორმაციის გავრცელებას კოლეგებთან, რაზეც არსებობს შესაბამისი ფაქტები და მტკიცებულებები.

4.2.10 იგი მუდმივ უკმაყოფილებას გამოხატავდა სამუშაო ცვლების შუალედში ყოველწლიურ სავალდებულო ტრენინგზე დასწრებაზე, რაც ყოველწლიურად ტარდებოდა დასაქმებულთა პროფესიული ზრდისათვის და სამუშაო საჭიროებებთან მუდმივ რეჟიმში შესაბამისობაში ყოფნისთვის (მოსარჩელის გარდა, არც ერთ თანამშრომელს არ გამოუთქვამს პრეტენზია ტრენინგში მონაწილეობის მიღებაზე).

4.2.11 რამდენიმე თანამშრომლის მხრიდან მოწოდებულ იქნა ინფორმაცია, რომ მოსარჩელემ განახორციელა ზემოთ აღნიშნული ტრენინგის წინ დანიშნული დაცვის შიდა თათბირის ფარული ვიდეო და აუდიო ჩანაწერი.

4.2.12 კომპანიის მენეჯმენტს მიმართა რამდენიმე თანამშრომელმა წერილობით მიმართა იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელე აკნინებდა სხვა თანამშრომლებს, კერძოდ, შეურაცხმყოფელ სიტყვებს ეუბნებოდა მათ და ა.შ.

4.2.13 მოსარჩელის მხრიდან ადგილი ჰქონდა აგრესიული, ხმამაღალი და პროვოკაციული ტონით საუბარს მენეჯმენტის სხვადასხვა წარმომადგენლებთან. მან არა ერთხელ დატოვა მენეჯმენტის შეხვედრა სკანდალურად, შეურაცხმყოფელი განცხადებებით მენეჯმენტის წარმომადგენლების მისამართით, რაზეც არსებობს შესაბამისი ფაქტები და მტკიცებულებები.

4.2.14 წერილის მიხედვით, ჩამოთვლილი დარღვევები მიუთითებს მის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების და შრომის კოდექსის მოთხოვნების დარღვევებზე. ბოლო ერთი წლის მანძილზე მოსარჩელის მიმართ გამოყენებულ იქნა დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომის სახით გაფრთხილება, სამჯერ, კერძოდ:

4.2.15 05.05.2017წ., მოსარჩელემ მიიღო გაფრთხილება იმასთან დაკავშირებით, რომ მან არ შეასრულა თანამშრომლების ინსპექტირება, რასაც მოსარჩელე გაეცნო და დაეთანხმა.

4.2.16 2017 წლის 25 დეკემბერს მოსარჩელემ მიიღო გაფრთხილება იმასთან დაკავშირებით, რომ არასწორად მოახდინა ტრენინგის ფორმის შევსება, რის გამოც, იგი დაიბარა უშუალო ზედამხედველმა. შეხვედრაზე მოსარჩელის მხრიდან გაჟღერებულ იქნა სასტუმროს მფლობელების გვარები, რომელთა ხსენებითაც, მან ზედამხედველი გააფრთხილა, რომ ის გათავისუფლდებოდა დაკავებული თანამდებობიდან, თუ იგი განახორციელებდა მფლობელებთან სატელეფონო ზარს. აღნიშნულ გაფრთხილებას გაეცნო მოსარჩელე, თუმცა უარი განაცხადა ხელის მოწერაზე.

4.2.17 2018 წლის 1 თებერვალს, მოსარჩელე დაიბარა მენეჯმენტმა შეხვედრაზე იმასთან დაკავშირებით, რომ იგი თანამშრომლების თანდასწრებით ახდენდა უსაფუძვლო და ნეგატიური ინფორმაციის გავრცელებას კომპანიის და მენეჯმენტის შესახებ. მან განახორციელა დაცვის შიდა თათბირის ფარული ვიდეო და აუდიო ჩაწერა. გადამოწმებულ იქნა დაცვის ოთახში არსებული კამერის ჩანაწერები, სადაც ნათლად ჩანს მის მიერ დაცვის დეპარტამენტის შიდა თათბირის ფარული ჩაწერა მობილური ტელეფონით. რაც დასტურდება განყოფილების თანამშრომელთა წერილობითი განცხადებებით. ამასთან დაკავშირებით მოსარჩელემ მიიღო გაფრთხილება, თუმცა მენეჯმენტთან შეხვედრა მოსარჩელემ დატოვა პროვოკაციული გზით, სკანდალური, ხმამაღალი განცხადებებით და მენეჯმენტმა ვერ შეძლო მისთვის გადაეცა გაფრთხილება წერილობითი სახით, რაზეც ასევე არსებობს ფაქტები და მტკიცებულებები.

4.2.18 მოპასუხეს, საწარმოს არა ერთმა თანამშრომელმა წერილობით თუ ზეპირად მიმართა მოსარჩელის შესახებ უარყოფითი შეტყობინებით, რის შესახებ მენეჯმენტმა არა ერთხელ სცადა მოსარჩელისათვის აეხსნა ის გარემოება, რომ მისი ქცევა შეუსაბამო იყო დაკავებულ თანამდებობასთან და საწარმოს ნორმალურად ფუნქციონირების საჭიროებებთან, თუმცა უშედეგოდ.

4.3 პალატის განმარტებით, უპირველესად შესაფასებელია, სადავო ბრძანება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტასთან მიმართებით, რისი არამართლზომიერად ცნობის პირობებშიც, უნდა დადგინდეს შრომითი ხელშეკრულების აღდგენის შესაძლებლობა, კომპენსაციის დაკისრების მიზანშეწონილობა და მისი გონივრული ოდენობის განსაზღვრა კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით.

4.4 პალატის განმარტებით, 2017 წლის 5 მაისს, დასაქმებულს გაფრთხილება მიეცა თანამშრომლების ინსპექტირების განუხორციელებლობასთან მიმართებით. საგულისხმოა, რომ აღნიშნულ გაფრთხილებას მოსარჩელე გაეცნო და ხელმოწერით დაეთანხმა წარდგენილ პრეტენზიას. პალატამ ამ ნაწილში გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება და დადასტურებულად მიიჩნია დასაქმებულის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობის შეუსრულებლობა - ინსპექტირების განუხორციელებლობა, თუმცა მითითებული დარღვევა, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას ვერ გაამართლებს.

4.5 სააპელაციო პალატამ, დადასტურებულად არ მიიჩნია დისციპლინური გადაცდომის ჩადენის ფაქტი, რაც გახდა 2017 წლის 25 დეკემბრის ბრძანების გამოცემის საფუძველი.

4.6 სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ დასაქმებულთა კანონიერი უფლებების დაცვის მიზნით აქტივობა, შრომის პირობების გაუმჯობესების მიზნებით აზრის გამოხატვა, ვერ

შეფასდება სამუშაო პროცესისთვის ნეგატიური ზემოქმედების მქონე იმგვარ ქცევად, რაც შეიძლება მის მიმართ დისციპლინური პასუხისმგებლობის გამოყენების საფუძველი გახდეს. პალატამ, დისციპლინურ გადაცდომად ასევე არ მიიჩნია ის გარემოება, რომ მოსარჩელე უკმაყოფილებას გამოთქვამდა ცვლებს (მორიგეობებს) შორის, დასვენების დროს ტრენინგზე მონაწილეობასთან დაკავშირებით, რაც ასევე დასაქმებულის შრომის პირობებსა და დასვენების კანონიერი უფლებით სარგებლობას ეხებოდა.

4.7 სააპელაციო პალატამ, 2017 წლის 20 დეკემბრის ფაქტთან დაკავშირებით განმარტა, რომ ერთმნიშვნელოვნად არ დასტურდება ბ.ჩ–ძის მიერ ტრენინგის წინ დანიშნული დაცვის შიდა თათბირის ფარული ვიდეო და აუდიო ჩაწერის განხორციელება. ასევე, არ დგინდება, ტრენინგის ჩაწერის განხორციელების მიმართ მოსარჩელის მიზანი, ზიანი მიეყენებინა დამსაქმებელი კომპანიისათვის, არ დასტურდება, რომ მოსარჩელის მიერ გამჟღავნებული იქნა სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს მიღებული რაიმე კონფიდენციალური ინფორმაცია და სხვა. ასეთ გარემოებაზე არ მიუთითებს არც მოპასუხე მხარე. როგორც სადავო ბრძანებაშიც აღინიშნა, გაუფრთხილებლად ჩანაწერის წარმოება დამსაქმებლის მიერ უარყოფითად შეფასდა არა იმ საფუძვლით, რომ აღნიშნულით გამჟღავნდა კონფიდენციალური ინფორმაცია, ან შეიქმნა მისი საფრთხე, არამედ, იმაზე მითითებით, რომ იგი წარმოადგენდა ადამიანის პერსონალური მონაცემების უფლებების დარღვევას. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ არ დასტურდება 2018 წლის 01 თებერვლის ბრძანებით მოსარჩელისათვის დისციპლინური სახდელის შეფარდების საფუძვლები.

4.8 სააპელაციო პალატის განმარტებით, დამსაქმებლის 2018 წლის 2 აპრილის N06/34 ბრძანებით, ბ.ჩ–ძე გაათავისუფლა დაკავებული თანამდებობიდან. აღნიშნულ ბრძანებას საფუძვლად დაედო დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა, თუმცა მოპასუხემ ვერ დაასაბუთა, თუ რაში გამოიხატებოდა მოსარჩელის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების უხეში დარღვევა.

4.9 გათავისუფლების ბრძანება ეფუძნება ასევე, სშკ-ის (ძვ.რედაქცია) 37.1 მუხლის „ო“ ქვეპუნქტს, რომლის თანახმად, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველია სხვა ობიექტური გარემოება, რომელიც ამართლებს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას. პალატის შეფასებით, არ დასტურდება კანონით პირდაპირ გაუთვალისწინებელი რაიმე გარემოების არსებობა, რაც ობიექტურად გაამართლებდა მოსარჩელის გათავისუფლების თაობაზე გადაწყვეტილების მიღებას.

4.10 სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა დასაქმებულის მიმართ დისციპლინური სასჯელის სახით სიტყვიერი და წერილობითი გაფრთხილებების გამოცხადების აუცილებლობა, რის შედეგადაც, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, მოპასუხის მიერ გამოცემული 2017 წლის 25 დეკემბრის და 2018 წლის 01 თებერვლის ბრძანებები (ბოლო ერთი წლის განმავლობაში გამოყენებული სახდელები) ბათილად იქნა ცნობილი, რაც საფუძველს აცლის გადაწყვეტილებას დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე განმეორებითი დარღვევის ჩადენის მიზეზით. აღნიშნული გამორიცხავს სშკ- ის (ძვ.რედაქცია) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას.

4.11 სააპელაციო პალატამ, სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის წინაპირობები განხორციელებულად მიიჩნია, თუმცა უკანონოდ დათხოვნილი დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენა შეუძლებლად ჩათვალა, ვინაიდან მოსარჩელის მიერ დაკავებული პოზიცია არსებული მონაცემებით, არ არის ვაკანტური. აღნიშნულის გამო, მიზანშეწონილად განიხილა უკანონოდ გათავისუფლებულ მუშაკისთვის სშკ-ის 48-ე მუხლის საფუძველზე, კომპენსაციის მიკუთვნება.

4.12 სააპელაციო პალატამ, მოცემულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების, კერძოდ, დასაქმების ხანგრძლივობის, გათავისუფლების უკანონობის ხარისხის და სამომავლო დასაქმების პერსპექტივის შესაბამისად, გამართლებულად მიიჩნია უკანონოდ გათავისუფლებულ მუშაკს კომპენსაციის სახით მიეკუთვნოს 15 000 ლარი.

4.12 პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს განმარტება, რომ ნებისმიერ ანაზღაურებაში, თუ ანგარიშსწორებაში, რომლის დაყოვნებასაც სშკ-ის 31.3 მუხლი (ძვ. რედაქცია) უკავშირებს დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადახდის ვალდებულებას, არ მოიაზრება აღდგენის სანაცვლო კომპენსაცია, თუ იძულებითი განაცდური, ვინაიდან, აღნიშნული წარმოადგენს არა სახელშეკრულებო შეთანხმების, არამედ, ვალდებულების დარღვევით, მათ შორის, შრომითი ურთიერთობის უსაფუძვლო შეწყვეტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების სახეს. ამდენად, სააპელაციო პალატის დასკვნით, მოსარჩელის მოთხოვნას იძულებით განაცდურზე/კომპენსაციაზე პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია, რის გამოც მოსარჩელეს მართებულად ეთქვა უარი პირგასამტეხლოს ანაზღაურების ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

5. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

5.1 თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება, საკასაციო წესით გაასაჩივრა ბ.ჩ–ძემ, რომელმაც მოითხოვა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

5.2 კასატორის განმარტებით, სასამართლოს ბათილად უნდა ეცნო შპს "ჯ–ი" სასტუმროების 2017 წლის 05 მაისის გაფრთხილება. სასამართლომ მითითებულ მოთხოვნაზე უარის თქმის საფუძვლად მიუთითა ის გარემოება, რომ მოსარჩელე გაეცნო ბრძანებას და დაეთანხმა მას. სასამართლოს მითითებით, ამ პირობებში მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა მოსარჩელე მხარეს, ხოლო მოსარჩელემ საწინააღმდეგოს დადასტურება ვერ მოახდინა. უდავოა ის გარემოება, რომ საქმეში მოპასუხე მხარის მიერ არათუ არ ყოფილა წარმოდგენილი რაიმე სახის მტკიცებულება, არამედ, განმარტებაც კი არ გაკეთებულა, თუ რატომ გამოიცა 2017 წლის 5 მაისის ბრძანება, კონკრეტულად რომელი ვალდებულების დარღვევის გამო გამოიცა, გააჩნდა თუ არა კონკრეტული ვალდებულება დასაქმებულს, რომლის შეუსრულებლობასაც მხარეს ედავება და რითი დასტურდებოდა აღნიშნული.

5.3 კასატორის განმარტებით, სასამართლომ ბათილად ცნო ბ.ჩ–ძის სამსახურიდან გათავისუფლების ბრძანება, თუმცა არ დააკმაყოფილა მოთხოვნა მისი სამსახურში აღდგენის თაობაზე. სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიუთითებს, რომ „საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დგინდება, რომ მოსარჩელის მიერ დაკავებული პოზიცია დღეის მდგომარეობით ვაკანტურია.“ მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეს არ წარმოუდგენია რაიმე სახის მტკიცებულება, რომლითაც აღდგენის შესაძლებლობა გამოირიცხებოდა.

5.4 კასატორის განმარტებით, იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო ჩათვლის, რომ არ არსებობს აღდგენის წინაპირობა, უნდა გაიზარდოს სასამართლოს მიერ დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობა. კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის მიზნებისათვის, მინიმუმ გათვალისწინებულ უნდა იქნას სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის თარიღი, იძულებითი განაცდურის ოდენობა, სამსახურიდან გათავისუფლების დღიდან, მინიმუმ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის დღემდე.

5.5 კასატორის განმარტებით, იძულებითი განაცდურის დაკისრების პირობებში, მოპასუხეს უნდა დაეკისროს პირგასამტეხლოს გადახდა.

6. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი:

6.1 საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 17 აპრილის განჩინებით, ბ.ჩ–ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნას წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

6.2 საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 22 მაისის განჩინებით, შპს „ჯ.ს–ბის“ საკასაციო საჩივარი, ხარვეზის შეუვსებლობის მოტივით განუხილველად იქნა დატოვებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

7. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს, ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

10. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

11. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 26-ე მუხლის შესაბამისად, უზრუნველყოფილია შრომის თავისუფლება. შრომის თავისუფლება და სხვა სოციალური უფლებები ადამიანის სასიცოცხლო ინტერესებს უკავშირდება და ძირითადი უფლებების განხორციელების წინაპირობაა. „შრომა თავისუფალია“, რაც, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით ,„იმას ნიშნავს, რომ ადამიანს მინიჭებული აქვს უფლება, თავად განკარგოს საკუთარი შესაძლებლობები შრომით საქმიანობაში, თავად აირჩიოს შრომითი საქმიანობის ესა თუ ის სფერო, ასევე, შრომის თავისუფლებაში იგულისხმება სახელმწიფოს ვალდებულება, იზრუნოს მოქალაქეთა დასაქმებაზე და დაიცვას მათი შრომითი უფლებები. კონსტიტუციით დაცულია არა მარტო უფლება, არჩიო სამუშაო, არამედ ასევე უფლება, განახორციელო, შეინარჩუნო და დათმო ეს სამუშაო“ (იხ., საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის გადაწყვეტილება საქმეზე გადაწყვეტილება საქმეზე N2/2-389).

12. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვინაიდან საკითხი შეეხება დასაქმებულის კონსტიტუციურ უფლებას - დამსაქმებლის მხრიდან ამ უფლების შეზღუდვა უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ კრიტერიუმებს, რომ მიჩნეული იქნეს მართლზომიერად, კერძოდ, შრომის უფლების შეზღუდვა გათვალისწინებული უნდა იყოს კანონით, უნდა ემსახურებოდეს ლეგიტიმურ მიზანს და იყოს პროპორციული. დასახელებული კრიტერიუმებიდან პირველი - „გათვალისწინებული იყოს კანონით“ ნიშნავს იმას, რომ ამ უფლების შეზღუდვა სშკ-ით გათვალისწინებულ კანონიერ საფუძველზე უნდა განხორციელდეს.

13. საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში სშკ-ი) მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარეობს შრომითი ურთიერთობის ის სახელმძღვანელო პრინციპები, რაც ამ სამართლებრივ ურთიერთობას ნებისმიერი სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობისაგან განასხვავებს. შრომითი ურთიერთობის სუბიექტები არიან დამსაქმებელი და დასაქმებული (სშკ-ის მე-3 მუხლი), ამასთან, დასაქმებული ეწევა დაქვემდებარებულ საქმიანობას, ასრულებს დამსაქმებლის მითითებას სათანადო ანაზღაურების პირობით. ამ შემთხვევაში, გადამწყვეტია სამუშაო პროცესი, რომელიც ორგანიზებულად წარიმართება დამსაქმებლის მიერ დადგენილი წესებითა და პირობებით (შრომითი ხელშეკრულება, შინაგანაწესი, საკანონმდებლო რეგულაცია და სხვა) (იხ. სუსგ №ას-934-2018, 05.06.2020წ.; №ას-1432-1352-2017, 16.03.2018წ.; №ას-1132-1088-2016, 17.02.2017წ.).

14. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ შრომითი ურთიერთობის სწორი სამართლებრივი რეგულაცია წარმოადგენს შრომის უფლების დაცვის გარანტს. შესაბამისად, დასაქმებულსა და დამსაქმებელს შორის უფლებათა წონასწორობას ემსახურება შრომითი ხელშეკრულების შეჩერების თუ შეწყვეტის კანონიერი საფუძვლების არსებობა. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონისმიერ რეგულირებას აქვს შემაკავებელი ეფექტი, რომელიც ამ ურთიერთობის მონაწილეებს იცავს თვითნებობისა და სოციალური უსამართლობისაგან.

15. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. “favor prestatoris” პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში (შდრ. სუსგ №ას-941-891-2015, 29.01.2016წ.; №ას-1502-1422-2017, 20.02.2018წ. პ-14.4).

16. საკასაციო პალატა, პირველ რიგში მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების უწინარეს საფუძველს წარმოადგენს იმის სწორად განსაზღვრა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განმხილველმა სასამართლომ პირველყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი. მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შეამოწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს. ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით) (იხ. სუსგ №ას-53-49-2017, 07.04.2017წ.).

17. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, დისციპლინური სახდელის დადების შესახებ გადაწყვეტილებების, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა (უფლებრივი რესტიტუცია) და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველია სშკ-ის 38.8-ე (მოქმედი რედაქციით 48.8) „სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით“, 58-ე „ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისთვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით“, ასევე, სსკ-ის 394.1 „მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის“ და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

18. იმის გათვალისწინებით, რომ სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელი დაკმაყოფილდა, გადაწყვეტილება ამ ნაწილში არ გასაჩივრებულა და იგი შესულია კანონიერ ძალაში, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საკასაციო პალატის მიერ შესაფასებელია, კანონიერად ეთქვა თუ არა უარი მოსარჩელეს, დისციპლინური პასუხისმგებლობის ღონისძიების - სიტყვიერი გაფრთხილების გამოცხადების შესახებ, შპს „ჯ.ს–ბის“ 2017 წლის 05 მაისის ბრძანების ბათილად ცნობის, სამსახურში აღდგენის და პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე.

19. კასატორი ერთ-ერთ პრეტენზიას აცხადებს, მასზედ, რომ 2017 წლის 5 მაისს, დასაქმებულს გაფრთხილება მიეცა თანამშრომლების ინსპექტირების განუხორციელებლობასთან მიმართებით, თუმცა საქმეში არ მოიპოვება ამ გარემოების დამადასტურებელი არც ერთი მტკიცებულება.

20. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაპყრობს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე გაეცნო აღნიშნულ გაფრთხილებას, ყოველგვარი შენიშვნის გაკეთების გარეშე, სიტყვით, „ვეთანხმები“ ხელმოწერით დაეთანხმა დისციპლინური სახდელის დადების შესახებ გადაწყვეტილებას (იხ. ტ I, ს.ფ.85).

21. საკასაციო პალატა, იზიარებს პირველი და მეორე ინსტანციის სასამართლოების დასკვნებს, რომლითაც დადასტურებულად მიიჩნიეს დასაქმებულის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოვალეობის შეუსრულებლობა - თანამშრომელთა ინსპექტირების განუხორციელებლობა. კერძოდ, საკასაციო სასამართლო კვლავ ყურადღებას გაამახვილებს შპს „ჯ.ს–ბის“ 2017 წლის 05 მაისის ბრძანებაზე. დადგენილია, რომ აღნიშნული ბრძანებით, თანამშრომლების ინსპექტირების განუხორციელებლობის გამო, დისციპლინური პასუხისმგებლობის სახით, მიეცა გაფრთხილება. აღნიშნულ ბრძანებაზე არსებული წარწერით "ვეთანხმები", იგი დაეთანხმა როგორც მისთვის შეფარდებულ დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომას, ასევე აღიარა დისციპლინური პასუხისმგებლობის საფუძვლად დადებული ფაქტობრივი გარემოება - თანამშრომელთა ინსპექტირების განუხორციელებლობა.

22. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს კასატორის (მოსარჩელე) უფლებრივი რესტიტუციის ნაწილში წარმოდგენილ საკასაციო შედავებაზე, სადაც კასატორი მიიჩნევს, რომ იგი უნდა აღდგენილიყო პირვანდელ სამუშაოზე თანამდებობაზე, ხოლო აღდგენის შეუძლებლობის მტკიცების ტვირთი უნდა დაჰკისრებოდა სწორედ დამსაქმებელს.

23. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობის თანმდევ შედეგებს ადგენს საქართველოს ორგანული კანონის „საქართველოს შრომის კოდექსის“ 38.8-ე მუხლი (მოქმედი რედაქციით 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილი), რომლის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მოხმობილი ნორმის დისპოზიციიდან გამომდინარე, კანონმდებელი ითვალისწინებს დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის სამ საშუალებას, რომლებიც თანმიმდევრობით უნდა შეამოწმოს სასამართლომ. „ერთ-ერთ საქმეზე, რომელშიც ბათილად იქნა ცნობილი სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება, საკასაციო სასამართლომ იმსჯელა დასაქმებულის დარღვეული უფლების აღდგენის საკითხთან მიმართებით. საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ როდესაც უკანონოდ დათხოვნილი დასაქმებული შრომითი ხელშეკრულების ბათილად ცნობასა და უფლებებში აღდგენას ითხოვს, სასამართლომ თავად უნდა შეაფასოს მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის საუკეთესო გზა შემდეგი პრიორიტეტული თანმიმდევრობით, კერძოდ, თუ მოსარჩელის ინტერესი პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენაა, სასამართლომ დასაქმებულისა და დამსაქმებლის ორმხრივი პატივსადები ინტერესების დაცვით უნდა შეამოწმოს მითითებული მოთხოვნის საფუძვლიანობა და დაკმაყოფილების მიზანშეწონილობა. პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის მოთხოვნა საფუძვლიანია, თუ ხელშეკრულების შეწყვეტა უკანონოა, თუმცა აღნიშნული ავტომატურად არ იწვევს დასაქმებულის პირვანდელ მდგომარეობის აღდგენას, ვინაიდან, აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილება დამოკიდებულია მისი აღსრულების შესაძლებლობასა და მხარეთა კანონიერი ინტერესების გათვალისწინებით, მისი აღსრულების შესაძლებლობასა და ეფექტიანობაზე“ (იხ. სუსგ. Nას-792-2019, 18.02.2021წ., ას-1180-2024, 23.01.2025, Nას-1-2024. 18.10.2024წ.).

24. თანამდებობაზე აღდგენა დასაქმებულის უპირატესი უფლებაა, რადგან მისი დათხოვნა უკანონო გათავისუფლების თანმდევი შედეგია, შესაბამისად, დათხოვნის უკანონოდ ცნობის პირობებში, უკანონოდ გათავისუფლებული პირის მოთხოვნა პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის თაობაზე დაცვის ღირსი ლეგიტიმური ინტერესის შემცველია, თუმცა აღნიშნული უფლება აბსოლუტური კატეგორია არ არის და მისი დაკმაყოფილება გარკვეულ წინაპირობებზეა დამოკიდებული.

25. როგორც აღნიშნა, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის მიხედვით, შრომით-სამართლებრივ დავებს მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურება ახასიათებს, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. ამდენად, სასამართლო ხელმძღვანელობს მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციალური სტანდარტით, რომლის თანახმად, სწორედ დამსაქმებელია ვალდებული, ადასტუროს, რომ ის საშტატო ერთეული, რომელიც მოსარჩელეს ჰქონდა დაკავებული, აღარ არის ვაკანტური.

26. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, იმ პირობებში, როცა თავისუფალი ვაკანსიის არარსებობის მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს ეკისრება, რომელმაც უნდა წარმოადგინოს შესაბამისი ხარისხის, რელევანტური მტკიცებულებები, რომ კონკრეტული სამუშაო ადგილი ვაკანტური არ არის, დამსაქმებელმა თავი გაართვა მტკიცების ტვირთს. კერძოდ, დამსაქმებლის მიერ წარმოდგენილია მტკიცებულება, რომელიც ადასტურებს, რომ სასტუმრო „ქორთიარდ მარიოტისა“ და სასტუმრო „თბილისი მარიოტში“ დანაკარგების თვიდან აცილების სამსახურის არც ერთი საშტატო ერთეული თავისუფალი არ არის (იხ. ტ I, ს.ფ.261). ამდენად, კასატორის/მოსარჩელის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის შესაძლებლობა ისე, რომ არ შეილახოს სხვა მესამე პირთა კანონიერი ინტერესები, არ არსებობს.

27. აქვე, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ, მართალია შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის 1982 წლის N158-ე კონვენცია „შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ“, საქართველოს არ აქვს რატიფიცირებული, მაგრამ ხშირად გამოიყენება საქართველოს სასამართლოების მიერ შრომის კოდექსის ნორმების განმარტების პროცესში. კონვენციის მე-10 მუხლი ადგენს, რომ „თუ კომპეტენტური ორგანოები დაასკვნიან, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა მოხდა არაკანონიერად და თუ სამსახურში აღდგენა არ არის შესაძლებელი, ეს ორგანოები უფლებამოსილი უნდა იყვნენ, რომ დააკისრონ დამსაქმებელს ადეკვატური კომპენსაციის გადახდა“ (იხ.სუსგ. საქმე №ას-208-2024 23.06. 2025წ.).

28. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობებსა და დასკვნას კომპენსაციის განსაზღვრის ნაწილში და განმარტავს, რომ არც მოქმედი შრომის კოდექსი და არც კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მარეგულირებელი სხვა ნორმატიული აქტი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას და/ან მისი გამოანგარიშების წესს და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, რა დროსაც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, მხედველობაშია მისაღები უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე, დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა და ა.შ. (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ. 272). კომპენსაცია შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერი შეწყვეტის შემთხვევაში, სპეციალური ნორმით გათვალისწინებული დამსაქმებლის პასუხისმგებლობის განმსაზღვრელი ერთ-ერთი ზომაა, რომელიც უნდა უზრუნველყოფდეს დასაქმებულისათვის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნას, რაც მას სავსებით განასხვავებს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისაგან. კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გათავისუფლების შესახებ ბათილი ბრძანების შედეგად წარმოეშვა დასაქმებულს, ამავდროულად, მისი ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და არ უნდა ქმნიდეს არც ერთი მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების ობიექტურ წინაპირობებს. ამ მოცემულობაში კომპენსაციის ოდენობა ყოველი კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით ხორციელდება. (იხ. სუსგ. საქმე №ას-395-2019, 27.06.2019წ.; №ას-1163-2022, 15.02.2023წ.; №ას-523-2023, 06.07.2023წ.).

29. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ, კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას, გაითვალისწინა დასაქმების ხანგრძლივობა, სამომავლო დასაქმების პერსპექტივა, რის გამოც, გამართლებულად მიიჩნია, მოსარჩელისთვის კომპენსაციის სახით - 15 000 ლარის მიკუთვნება. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების საფუძველზე, მოპასუხისათვის, მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებული კომპენსაცია, გონივრული და სამართლიანია.

30. რაც შეეხება, კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში იძულებით განაცდურზე ირიბად მითითებას, პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელე აღდგენის შეუძლებლობის გათვალისწინებით, კომპენსაციასთან ერთად, სარჩელში იძულებითი განაცდურის ანაზღაურებას ითხოვდა, რაც არ შეესაბამება დავის წარმოშობის მომენტში მოქმედ სშკ-ის მარეგულირებელ ნორმებს იძულებითი განაცდურის და კომპენსაციის ერთად დაკისრების თაობაზე. დაუშვებელია, მოქმედი შრომის კოდექსის 48-ე მუხლის მე-9 ნაწილების (სშკ-ს 38.9 მუხლი: დასაქმებულს უფლება აქვს, ამ მუხლის მე-8 პუნქტით გათვალისწინებულ პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაო ადგილზე აღდგენის ან მის ნაცვლად დაკისრებული კომპენსაციის გადახდის გარდა, მოითხოვოს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თარიღიდან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების თარიღამდე) არსებულ დავაზე გავრცელება. აღნიშნული მიდგომა ეწინააღმდეგება სამართლის ზოგად პრინციპებს, მათ შორის წინააღმდეგობაში მოდის, შრომის კოდექსის ახალი რედაქციის დასკვნით დებულებებში არსებულ 86-ე მუხლთან, რომლის შესაბამისადაც კანონი ვრცელდება არსებულ შრომით ურთიერთობებზე, მიუხედავად მათი წარმოშობის დროისა. კონკრეტულ შემთხვევაში კი, მხარეთა შორის შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა შეწყვეტილია 2018 წლის 02 აპრილიდან, რაც გამორიცხავს 2020 წლის სექტემბერში მიღებული ცვლილების გავრცელებას წინარე პერიოდზე.

31. დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზია, იძულებით განაცდურზე ყოველდღიურად პირგასამტეხლოს 0,07%-ის დაკისრების კუთხითაც. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის გადახდის ვალდებულება წარმოიშობა იმ შემთხვევაში, თუ გამოვლენილია დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობა, ანუ - ხელშეკრულების მოქმედების (არსებობის) პერიოდში დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულისათვის ამ უკანასკნელის მუშაობის გამო ხელფასის (ანაზღაურების) გადახდის ვალდებულების არსებობა და მისი გადახდის დაგვიანება (დაყოვნება) და/ან საბოლოო ანგარიშსწორების გადაუხდელობა. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძველს, მხარეთა შორის არსებული ფულადი ვალდებულება წარმოადგენს, ანუ გადახდის ვალდებულების არსებობა სახეზეა საბოლოო ანგარიშსწორების გადაუხდელობის დროს - ხელფასის, გამოუყენებელი შვებულების სახით, რაც შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში გასაცემ თანხას წარმოადგენს.

32. საქართველოს შრომის კოდექსის 41.4 მუხლი, ერთმნიშვნელოვნად ადგენს, რომ ანაზღაურებისა თუ ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისთვის დასაქმებულისთვის დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტის გადახდის წესი არ ვრცელდება ამ კანონის 48-ე მუხლის მე-9 პუნქტით გათვალისწინებულ იძულებითი განაცდურის ანაზღაურებაზე. ამდენად, 0,07 პროცენტის გადახდის დაკისრებაზე კასატორის/მოსარჩელის მოთხოვნას, სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი არ გააჩნია (იხ. სუსგ. საქმე №ას-140-140-2018, 29.08.2018წ., №ას-40-2025 10.10. 2025წ.).

33. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

34. ყველა ზემოაღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივ დასაბუთებას და მიუთითებს, რომ საქმეში დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთმიმართება, ასევე მტკიცებულებათა შეპირისპირება და ერთობლივი გაანალიზება, არ ადასტურებს კასატორის მოთხოვნის საფუძვლიანობას.

35. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

36. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის. 37. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

38. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

39. პროცესის ხარჯები:

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ვინაიდან, საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს, სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი -300 ლარის 70% - 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, ასევე 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ბ.ჩ–ძის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. კასატორს, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ, სს „საქართველოს ბანკში“, საკასაციო საჩივარზე, სახელმწიფო ბაჟის სახით, 01.04.2025წ. №26620307256 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარიდან 70 % - 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე თეა ძიმისტარაშვილი

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე

არჩილ კოჭლამაზაშვილი