ბს-1335-1294 (კ-კს-08) 24 დეკემბერი, 2008წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მარიამ ცისკაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნუგზარ სხირტლაძე, პაატა სილაგაძე (მოსამართლეები)

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კერძო საჩივრის ავტორი – შ. მ.-ი და თ. ვ.-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ საქართველოს მთავრობა (მოპასუხე)

მესამე პირი_საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

დავის საგანი –ზიანის ანაზღაურება და ქმედების განხორციელება

გასაჩივრებული სასამართლოს განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 აგვისტოს განჩინება

კერძო საჩივრის მოთხოვნა _ სააპელაციო პალატის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თ. ვ.-მ და შ. მ.-მა 2006 წლის მარტში სარჩელი აღძრეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში მოპასუხე საქართველოს მთავრობის მიმართ, მესამე პირი საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო და მოითხოვეს მატერიალური ზიანის ანაზღაურება, ასევე ქმედების განხორციელება – საქართველოს მთავრობის მიერ მოსარჩელეების ყოფილ საცხოვრებელ ადგილას უსაფრთხო დაბრუნებისა და უსაფრთხო ცხოვრების უზრუნველყოფა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შ. მ.-ისა და თ. ვ.-ის სასარჩელო განცხადება ზიანის ანაზღაურებისა და ქმედების განხორციელების – მოპასუხის მიერ მოსარჩელეების ყოფილ საცხოვრებელ ადგილას უსაფრთხო დაბრუნებისა და უსაფრთხო ცხოვრების უზრუნველყოფის შესახებ არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ თავისი მოთხოვნა დაასაბუთა იმით, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის, ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და ამავე კოდექსის 992-ე მუხლის საფუძველზე ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს, ანუ უნდა არსებობდეს ქმედებასა (უმოქმედობას) და შედეგს შორის პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი. ამასთან, მოხელის ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს მოხელის სამსახურებრივი მოვალეობიდან და იყოს ბრალეული, განზრახი ან უხეში გაფრთხილებელი ბრალის სახით, რაც გამოიხატება პირის შეგნებულ, მიზანმიმართულ უმოქმედობაში, ან უხეშ გაუფრთხილებლობაში, ანუ პირი შეგნებულად უნდა უშვებდეს პირისათვის ზიანის მიმყენებელი გარემოების დადგენას და არ ახორციელებდეს მისთვის კანონით დაკისრებულ ვალდებულებებს მის თავიდან ასაცილებლად.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელეებმა სახელმწიფო მოხელეთა მხრიდან სამსახურებრივი მოვალეობის განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით დაღვევის ფაქტი ვერ დაასაბუთეს. ასევე არ არის დასაბუთებული, რაში გამოიხატება მათ მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის დარღვევა-შეუსრულებლობა. მოსარჩელეებმა ვერ დაამტკიცეს მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ ზიანსა და ადმინისტრაციულ ორგანოთა უმოქმედობას შორის, რაც ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ ჩათვალა, რომ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ შ. მ.-ისა და თ. ვ.-ის მეურნეობაში არსებული ფუტკრების ოჯახების დაღუპვა გამოიწვია მათმა მოუვლელობამ, მაგრამ მათი დაღუპვა მოხდა უფრო ადრე, 1996-1998 წლებში, ვიდრე ისინი თავიანთ სახლ-კარს დატოვებდნენ. ამასთან, პირველი ინსტანციის სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელეთა ზიანის მოთხოვნის ძირითადი საფუძველია ის, რომ საქართველოს ფინანსთა მინისტრს ყოფილი პრეზიდენტის დავალება-მითითებები რომ შეესრულებინა და მათთვის ფინანსური დახმარება გაეწია, აღნიშნული ზიანი არ დადგებოდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებით მოსარჩელეთა განცხადებებზე გაკეთებული რეზოლუციები მოიცავდა მხოლოდ მითითებას განეხილათ და ემსჯელათ ამ საკითხზე.

სასამართლოს მოსაზრებით, ზიანის დადგომის თავდაპირველ საფუძველსა და წინაპირობას წარმოადგენდა მოსარჩელეების მიერ სახლ-კარისა და მეურნეობის მიტოვება, მაშინ, როცა მათ სასამართლოში ვერ შეძლეს წარმოედგინათ უტყუარი მტკიცებულება (მოცემულ შემთხვევაში სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი) დასტურად იმისა, რეალურად ხდებოდა თუ არა მათზე სახელმწიფო მოხელეთა მხრიდან ისეთი სახის ზეწოლა, იძულება ან მუქარა, რომელმაც ისინი აიძულა უპირობოდ და აუცილებლად მიეტოვებინათ სახლი, ამასთან, არც ის დგინდება, დაზარალებულები თავად რა საშუალებებით ეცადნენ აეცილებინათ სახლ-კარის მიტოვების აუცილებლობა, ვინაიდან, მათივე განმარტებით, სწორედ მათი წამოსვლიდან წარმოიშვა ის შემდგომი ფაქტობრივი გარემოება, რამაც მათი ოჯახი მძიმე მატერიალურ მდგომარებაში ჩააგდო.

სასამართლომ ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია სარჩელის შემდეგი მოთხოვნა სახელმწიფოსათვის ქმედების განხორციელების, კერძოდ, საქართველოს მთავრობის მიერ მოსარჩელეების ყოფილ საცხოვრებელ ადგილას უსაფრთხო დაბრუნებისა და უსაფრთხო ცხოვრების უზრუნველყოფის დავალების შესახებ, და მიუთითა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 24-ე მუხლზე. სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში შ. მ.-ისა და თ. ვ.-ის მიერ სახლ-კარისა და მეურნეობის მიტოვების გამო განადგურებული ქონების აღდგენისა და ამ მიზნით შესაბამისი ფულადი თანხებით დახმარება, ასევე საქართველოს მთავრობის მიერ მოსარჩელეების ყოფილ საცხოვრებელ ადგილას უსაფრთხო დაბრუნება და უსაფრთხო ცხოვრების უზრუნველყოფა, არ წარმოადგენს მოპასუხის პირდაპირ, კანონით მინიჭებულ ვალდებულებას.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანეს შ. მ.-მა და თ. ვ.-მ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 აგვისტოს განჩინებით შ. მ.-ისა და თ. ვ.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილება ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე უარის თქმის ნაწილში; ნაწილობრივ შეცვლილი იქნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილება და შეწყდა საქმის წარმოება მოსარჩელის მოთხოვნაზე, ყოფილ საცხოვრებელ ადგილას მოსარჩელეთა დაბრუნებისა და უსაფრთხო ცხოვრების უზრუნველყოფის შესახებ მთავრობის დავალდებულების ნაწილში.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ სწორად გამოიყენა და განმარტა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე, 208-ე მუხლები, სამოქალაქო კოდექსის 992ე მუხლი, ხოლო მოსარჩელეთა მიერ ვერ იქნა დადასტურებული ის გარემოება, რომ მათი შვილი გარდაიცვალა დანაშაულის შედეგად. სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.3-ე მუხლი და მიუთითა, რომ აღნიშნული გარემოების დადასტურება შესაძლებელია მხოლოდ კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი განაჩენით.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ვინაიდან, დაუსაბუთებელია მოპასუხის მიერ ხელშეშლის არსებობა, მოსარჩელეთა საცხოვრებელი ადგილის დაბრუნებაში, არ არსებობს კონკრეტულად დასახელებული ქმედება, რომელიც უნდა განახორციელოს საქართველოს მთავრობამ და რომელსაც იგი არ ახორციელებს, შესაბამისად, არ არსებობს ქმედების განხორციელებაზე უარი, რის გამოც სარჩელის ამ ნაწილში საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს.

სააპელაციო პალატის განჩინებაზე კერძო საჩივარი შეიტანეს შ. მ.-მა და თ. ვ.-მ და მოითხოვეს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კერძო საჩივრის ავტორის აზრით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საქმის წარმოების შეწყვეტის ნაწილში არის უკანონო და დაუსაბუთებელი, იგი მიღებულია სასამართლოს ურთიერთსაწინააღმდეგო შეფასებებით და კანონის არასწორი გამოყენებისა და განმარტების საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლოს საქმის მასალების შესწავლის, კერძო საჩივრის საფუძვლებისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერების შემოწმების შედეგად მიაჩნია, რომ შ. მ.-ისა და თ. ვ.-ის კერძო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს; მოცემულ საქმეზე უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 აგვისტოს განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 აგვისტოს განჩინებით უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილება ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე უარის თქმის ნაწილში; ნაწილობრივ შეცვლილი იქნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილება და შეწყდა საქმის წარმოება მოსარჩელის მოთხოვნაზე, ყოფილ საცხოვრებელ ადგილას მოსარჩელეთა დაბრუნებისა და უსაფრთხო ცხოვრების უზრუნველყოფის შესახებ მთავრობის დავალდებულების ნაწილში.

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, მოცემულ საქმეზე მოსარჩელეთა ერთ-ერთ მოთხოვნას წარმოადგენს საქართველოს მთავრობის მიერ მოსარჩელეების ყოფილ საცხოვრებელ ადგილად უსაფრთხო დაბრუნებისა და უსაფრთხო ცხოვრების უზრუნველყოფა.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 24-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სარჩელი შეიძლება აღიძრას ისეთი მოქმედების განხორციელების ან ისეთი მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნით, რომელიც არ გულისხმობს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სარჩელი დასაშვებია, თუ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელება ან რაიმე მოქმედებისაგან თავის შეკავება პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას ან ინტერესს. ამავე კოდექსის 33¹ –ე მუხლის თანახმად კი, თუ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელება ან უარი რაიმე მოქმედების განხორციელებაზე უკანონოა და ის პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას ან ინტერეს, სასამართლო ამ კოდექსის 24-ე მუხლში აღნიშნულ სარჩელთან დაკავშირებით გამოიტანს გადაწყვეტილებას, რომლითაც ადმინისტრაციულ ორგანოს ავალებს, განახორციელოს ეს მოქმედება ან თავი შეიკავოს ამ მოქმედების განხორციელებისაგან.

საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, დაუსაბუთებელია, საქართველოს მთავრობა რომ აბრკოლებს და ხელს უშლის მოსარჩელეთა საცხოვრებელ ადგილზე დაბრუნებას. ასევე დაუსაბუთებელია ის მოქმედებები, რომელიც კონკრეტულმა მოპასუხემ უნდა განახორციელოს, რათა მოსარჩელეები დაბრუნდნენ საცხოვრებელ ადგილას. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად ჩათვალა, რომ არ არსებობს მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს უარი ქმედების განხორციელებაზე, რაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 24-ე მუხლით აღძრული სარჩელის დასაშვებობის სავალდებულო პირობას წარმოადგენს. იმის გათვალისწინებით, რომ დაუსაბუთებელია მოპასუხის მიერ ხელშეშლის არსებობა მოსარჩელეთა საცხოვრებელ ადგილას დაბრუნებაში, არ არსებობს კონკრეტულად დასახელებული ქმედება, რომელიც უნდა განახორციელოს საქართველოს მთავრობამ და რომელსაც იგი არ ახორციელებს, შესაბამისად, არ არსებობს ქმედების განხორციელებაზე უარი, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის ამ ნაწილში საქმის წარმოება სწორად შეწყვიტა.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26² –ე მუხლის მე-5 ნაწილით, რომლის თანახმად საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას დაუშვებლობის მოტივით საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძვლების გამოვლენისას სასამართლო იღებს საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ განჩინებას, რომელიც საჩივრდება კერძო საჩივრით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას სააპელაციო სასამართლოს არ დაურღვევია კანონის მოთხოვნები, რის გამოც შ. მ.-ისა და თ. ვ.-ის კერძო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 419-ე, 420-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

არ დაკმაყოფილდეს შ. მ.-ისა და თ. ვ.-ის კერძო საჩივარი;

უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 აგვისტოს განჩინება იმ ნაწილში, რომლითაც ნაწილობრივ შეცვლილი იქნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილება და შეწყდა საქმის წარმოება მოსარჩელეთა მოთხოვნაზე ყოფილ საცხოვრებელ ადგილას მოსარჩელეთა დაბრუნებისა და უსაფრთხო ცხოვრების უზრუნველყოფის შესახებ მთავრობის დავალდებულების ნაწილში;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.