¹ბს-1342-917(კ-05) 15 მაისი, 2007 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე

ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები: 1. შპს “მ-ი” (მესამე პირი), წარმომადგენელი გ. ს-ე; 2. ა. ვ-ე (მოპასუხე); 3. მ. თ-ი (მესამე პირი), წარმომადგენელი გ. ს-ე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) – დ. ღ-ე, წარმომადგენელი ა. ბ-ე

მესამე პირები:

4. სს “ვ-ი”, წარმომადგენელი მ. რ-ი; 5. ნოტარიუსი ბ. ბ-ა

მოპასუხეები:

1. ქ. თბილისის მთავრობა; 2. ქ. თბილისის “არქმშენინსპექცია”; 3. ქ. თბილისის მერიის ურბანული დაგეგმარების საქალაქო სამსახური; 4. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო

დავის საგანი – მუნიციპალიტეტის დადგენილების, მშენებლობის ნებართვის, მიწის ნაკვეთის გეგმისა და საჯარო რეესტრის ჩანაწერის ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:

2004 წლის 22 ივლისს დ. ღ-ემ სარჩელი აღძრა თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონულ სასამართლოში ქ. თბილისის მერიისა და მ. თ-ის მიმართ და მოითხოვა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1996 წლის 11 ივლისის ¹11.15.702 დადგენილების, ქ. თბილისის სახელმწიფო არქიტექტურულ-სამშენებლო კონტროლის ინსპექციის ¹...... ნებართვის, არქიტექტურისა და ქალაქის პერსპექტიული განვითარების საქმეთა დეპარტამენტის მიერ გაცემული მიწის ნაკვეთის გეგმის, საჯარო რეესტრის მიწის ნაკვეთის ¹........ პირველადი და შემდგომი რეგისტრაციის ჩანაწერების, ნოტარიუს ბ. ბ-ას მიერ 2002 წლის 2 აგვისტოს შედგენილი ¹1-2999 და 2003 წლის 20 თებერვლის ¹1-482 სანოტარო აქტების ბათილად ცნობა, ასევე ¹....... მიწის ნაკვეთის “გ-თვის” დაბრუნება და სათანადო ცვლილებების შეტანა საჯარო რეესტრში, მიწის ნაკვეთის საკადასტრო გეგმებსა და რუკებში შემდეგი საფუძვლით:

ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1996 წლის 11 ივლისის ¹11.15.702 დადგენილებით კულტურისა და საქმიანი ურთიერთობის საერთაშორისო ცენტრ “გ-ის” ტერიტორიიდან რეზიდენციის ასაშენებლად გამოეყო პარკის ამორტიზებული სამეურნეო ნაგებობით დაკავებული და ნარგავებისაგან თავისუფალი მიმდებარე მიწის ნაკვეთი. მითითებული დადგენილების საფუძველზე, 1998 წლის 31 დეკემბერს ქ. თბილისის სახელმწიფო არქიტექტურულ-სამშენებლო კონტროლის ინსპექციის მიერ “მ-ის” სახელზე გაიცა ¹...... ნებართვა გ-ის ტერიტორიაზე რეზიდენციის შენობის მშენებლობის თაობაზე, ხოლო არქიტექტურისა და ქალაქის პერსპექტიული განვითარების საქმეთა დეპარტამენტმა გასცა მიწის ნაკვეთის გეგმა. 1998 წლის მაისში “მ-მა” დაიწყო სამშენებლო სამუშაოები, რითაც, მოსარჩელის მითითებით, მნიშვნელოვანი ზიანი მიადგა “გ-ის” მწვანე საფარს და განადგურდა მრავალწლიანი ნარგავები. მშენებლობის აკრძალვის მოთხოვნით “გ-ის” მიმდებარე ტერიტორიის მცხოვრებთა მიერ სარჩელი იქნა აღძრული სასამართლოში. ვაკის რაიონული სასამართლოს 1998 წლის 16 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით “გ-ის” ტერიტორიაზე დაწყებული მშენებლობა ცნობილ იქნა უკანონოდ. 1998 წელს მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში აღირიცხა “მ-ი”. 2002 წლის 2 აგვისტოს ნოტარიუს ბ. ბ-ას მიერ დამოწმებულ იქნა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მიწის ნაკვეთი “მ-ის” წარმომადგენელმა მ. თ-მა მიჰყიდა ა. ვ-ეს, რაც რეგისტრირებულ იქნა საჯარო რეესტრში, ხოლო 2003 წლის 20 თებერვალს იმავე ნოტარიუსის მიერ შედგენილი სანოტარო აქტით დამოწმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება ა. ვ-ის მიერ მიწის ნაკვეთის მ. თ-თვის მიყიდვის შესახებ.

მოსარჩელის მითითებით, ზემოაღნიშნული ტერიტორიის გასხვისებით შეილახა მისი კონსტიტუციური და საერთაშორისო სამართლით უზრუნველყოფილი უფლებები, კერძოდ, საქართველოს კონსტიტუციის 37-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განმტკიცებული, ჯანმრთელობისათვის უვნებელ გარემოში ცხოვრების, ბუნებრივი და კულტურული გარემოთი სარგებლობის უფლება, ასევე დაირღვა ორჰუსის კონვენცია “გარემოსდაცვით საკითხებთან დაკავშირებული ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის, გადაწყვეტილების მიღების პროცესში საზოგადოების მონაწილეობისა და ამ სფეროში მართლმსაჯულების საკითხებზე ხელმისაწვდომობის შესახებ”.

აღნიშნულის შესაბამისად, მოსარჩელემ მოითხოვა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის “ბ” და “დ” ქვეპუნქტების საფუძველზე ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1996 წლის 11 ივლისის ¹11.15.702 დადგენილების ბათილად ცნობა, რადგან მისმა შესრულებამ გამოიწვია დანაშაული, რაც გამოიხატა შემდეგში: “მ-ის” მიერ მიწის ნაკვეთზე შესრულებული სამუშაოების შედეგად ზიანი მიადგა “გ-ის” მწვანე საფარს, რაც დადასტურებულად იქნა ცნობილი თბილისის ვაკის რაიონული სასამართლოს 1998 წლის 16 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით. იმჟამად მოქმედი სისხლის სამართლის კოდექსის 178-ე მუხლის თანახმად, დანაშაულებრივ ქმედებად იყო გამოცხადებული ხეებისა და ბუჩქნარის უკანონო გაჩეხვა საქალაქო (მუნიციპალურ) ბაღებსა და პარკებში. მოქმედი სისხლის სამართლის კოდექსის 257-ე მუხლის მიხედვით, დანაშაულს წარმოადგენს ისტორიის, კულტურის ან ბუნების ძეგლის განზრახ, ან გაუფრთხილებლობით დაზიანება, ან განადგურება. საქართველოს მინისტრთა საბჭოს 1987 წლის 21 აგვისტოს ¹....... დადგენილებით კი, თბილისის “გ-ი” შეტანილ იქნა საბაღე-საპარკე ხელოვნების ძეგლთა სიაში. გარდა ამისა, მოსარჩელის განმარტებით, სადავო დადგენილება ეწინააღმდეგებოდა თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1995 წლის 12 იანვრის ¹01-64-66 დადგენილებას, რომლითაც აიკრძალა ქალაქის კულტურისა და დასვენების პარკების, მათ შორის, “ვ-ის” პრივატიზება და სხვა უწყებებისათვის გადაცემა. სადავო დადგენილება ასევე ეწინააღმდეგებოდა “საქართველოს დასახლებულ პუნქტებში გამწვანების ზონების, პარკების, ბაღებისა და სკვერების შესახებ” საქართველოს პარლამენტის 1998 წლის 17 ივლისის დადგენილებას.

მოსარჩელის მითითებით, ასევე ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის დადგენილების საფუძველზე მიღებული გასაჩივრებული აქტებიც (ს.ფ. 2-6).

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 5 ნოემბრის განჩინებით საქმეში მესამე პირად ჩაებნენ ქ. თბილისის არქიტექტურულ-სამშენებლო ინსპექცია, ქ. თბილისის მერიის ქალაქგეგმარებისა და სივრცითი მოწყობის საქალაქო სამსახური, საჯარო რესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახური, სს “ვ-ი” და ნოტარიუსი ბ. ბ-ა (ს.ფ. 58-59).

დ. ღ-ის სარჩელი არ ცნო მოპასუხე მ. თ-მა და მოითხოვა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და ამავე კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის “ვ” ქვეპუნქტის საფუძველზე, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოპასუხის მითითებით, დ. ღ-ის სარჩელი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1996 წლის 11 ივლისის ¹11.15.702 დადგენილების ბათილად ცნობის შესახებ დაუშვებელია, რადგან სადავო დადგენილებით მას არ ადგება ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული პირდაპირი და უშუალო ზიანი. გარდა ამისა, მოპასუხემ ხანდაზმულად მიიჩნია სარჩელი და განმარტა, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის შესახებ სარჩელის ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს 6 თვეს, სადავო დადგენილება მიღებულია 1996 წელს, ხოლო მიწის ნაკვეთზე მიმდინარე მშენებლობასთან დაკავშირებით მიმდებარე ტერიტორიის მცხოვრებლები დაობდნენ 1998 წლიდან. ამასთან, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, დაუშვებელია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ამოქმედებამდე გამოცემული აღმჭურველი ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობა (ს.ფ. 71-72).

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 27 იანვრის გადაწყვეტილებით დ. ღ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობისა და ხანდაზმულობის გამო.

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1996 წლის 11 ივლისის ¹11.15.702 დადგენილების საფუძველზე კულტურისა და საქმიანი ურთიერთობის საერთაშორისო ცენტრმა _ შპს “მ-მა” განახორციელა იურიდიული მნიშვნელობის რამდენიმე ქმედება, კერძოდ, 1996 წელს არქიტექტურისა და ქალაქის პერსპექტიული განვითარების საქმეთა დეპარტამენტმა გასცა მიწის ნაკვეთის გეგმა, 1998 წლის 12 მაისს არქიტექტურულ-სამშენებლო კონტროლის ინსპექციამ _ მშენებლობის ნებართვა, იმავე წელს განხორციელდა მიწის ნაკვეთის პირველადი რეგისტრაცია და შპს “მ-ი” საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ იქნა მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ.

რაიონულმა სასამართლომ სადავო მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1996 წლის 11 ივლისის ¹11.15.702 დადგენილება მიიჩნია ადმინისტრაციულ გარიგებად, სადაც კერძო სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტებს წარმოადგენდნენ ადმინისტრაციული ორგანო – ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტი და იურიდიული პირი _ შპს “მ-ი”. მითითებული დადგენილება ბათილად ან ძალადაკარგულად გამოცხადებული არ ყოფილა და დღემდე ძალაშია.

რაიონულმა სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.1 და 102.3., ამავე კოდექსის მე-2 მუხლებით, არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება მოსარჩელის არასათანადოობის შესახებ.

რაიონული სასამართლოს განმარტებით, სადავო დადგენილების მიღების დროს არ დარღვეულა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 67-ე მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნა. მოსარჩელის მიერ ვერ იქნა დამტკიცებული გარემოებები სადავო დადგენილების ბათილად ცნობისა და სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძვლების შესახებ, ამასთან, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა თუ რა უფლებები შეელახა მას და რა სამართლებრივი საფუძვლებით წარმოეშვა მოთხოვნის უფლება ადმინისტრაციულ გარიგებაში მონაწილე მხარეების მიმართ.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, ხანდაზმულად და უსაფუძვლოდ მიიჩნია დ. ღ-ის სარჩელი და აღნიშნა, რომ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველს არ წარმოადგენდა “გარემოსდაცვით საკითხებთან დაკავშირებული ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის, გადაწყვეტილების მიღების პროცესში საზოგადოების მონაწილეობისა და ამ სფეროში მართლმსაჯულების საკითხებზე ხელმისაწვდომობის შესახებ” ორჰუსის 1998 წლის 25 ივნისის კონვენცია, რომელიც რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის მიერ 2000 წლის 11 თებერვალს, რადგან სადავო დადგენილება გამოცემულ იქნა 1996 წლის 11 ივლისს, “საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებების შესახებ” კანონის 31-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საქართველო საერთაშორისო ხელშეკრულებას ასრულებს საქართველოსათვის მისი ძალაში შესვლის მომენტიდან. შესაბამისად, ორჰუსის კონვენციას “ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, უკუძალა არა აქვს და არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას (ს.ფ. 161-179).

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა დ. ღ-ემ და მოითხოვა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 27 იანვრის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება (ს.ფ. 190-199).

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 25 მაისის საოქმო განჩინებით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის შესაბამისად, არასათანადო მოპასუხე – ქ. თბილისის მერია შეიცვალა სათანადო მოპასუხით _ ქ. თბილისის მთავრობით, მოპასუხედ იქნა ჩართული ქ. თბილისის “არქმშენინსპექცია”, ქ. თბილისის მერიის ურბანული დაგეგმარების საქალაქო სამსახური, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, შპს “მ-ი” და მ. თ-ი, ხოლო მესამე პირად _ ნოტარიუსი ბ. ბ-ა (ს.ფ.243-244).

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 24 ივნისის განჩინებით დ. ღ-ის სააპელაციო საჩივარი შპს “მ-სა” და ა. ვ-ეს შორის 2002 წლის 2 აგვისტოს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების, ა. ვ-ესა და მ. თ-ს შორის 2003 წლის 20 თებერვალს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებებისა და მათ საფუძველზე საჯარო რეესტრში განხორციელებული საჯარო რეესტრის ჩანაწერის ბათილად ცნობის ნაწილში გამოყოფილ იქნა ცალკე წარმოებად და ამ ნაწილში საქმის წარმოება შეჩერდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1996 წლის 11 ივლისის ¹11.15.702 დადგენილების, ქ. თბილისის “არქმშენინსპექციის” 1998 წლის 12 მაისის ¹..... ნებართვის, არქიტექტურისა და პერსპექტიული განვითარების საქმეთა დეპარტამენტის მიერ გაცემული მიწის ნაკვეთის გეგმის, საჯარო რეესტრში განხორციელებული პირველადი ჩანაწერის ბათილად ცნობის შესახებ სარჩელზე გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე და დადგინდა საქმის წარმოების განახლების შემდეგ განსჯადობით თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატისათვის გადაცემა (ს.ფ. 277-282).

ქ. თბილისის მთავრობამ განცხადებით მიმართა სააპელაციო სასამართლოს, რომლითაც ცნო დ. ღ-ის სააპელაციო საჩივარი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1996 წლის 11 ივლისის ¹11.15.702 დადგენილების ბათილად ცნობის ნაწილში და დაეთანხმა სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნას თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 27 იანვრის გადაწყვეტილების გაუქმებისა და დ. ღ-ის სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ (ს.ფ. 294).

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილებით დ. ღ-ის სააპელაციო საჩივარი და ქ. თბილისის მთავრობის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 27 იანვრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც დ. ღ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1996 წლის 11 ივლისის ¹11.15.702 დადგენილება, ქ. თბილისის “არქმშენინსპექციის” 1998 წლის 12 მაისის ¹...... ნებართვა, არქიტექტურისა და პერსპექტიული განვითარების საქმეთა დეპარტამენტის მიერ “გ-ის” ტერიტორიაზე კულტურისა და საქმიანი ურთიერთობის საერთაშორისო ცენტრისათვის რეზიდენციის ასაშენებლად გამოყოფილი მიწის ნაკვეთის გეგმა და საჯარო რეესტრში “გ-ის” ტერიტორიაზე მდებარე 726 კვ.მ მიწის ნაკვეთის შპს “მ-ის” სახელზე საკუთრების უფლების პირველადი რეგისტრაცია შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 208-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და განმარტა, რომ სააპელაციო საჩივრის ცნობა დისპოზიციურობის პრინციპის კონკრეტული გამოვლინებაა. კონკრეტულ შემთხვევაში ადმინისტრაციულმა ორგანომ – ქ. თბილისის მთავრობამ ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობის ნაწილში სააპელაციო საჩივრის, შესაბამისად სარჩელის ცნობით, რაც არ ეწინააღმდეგება საქართველოს კანონმდებლობას, განახორციელა თავისი მატერიალურ-სამართლებრივი უფლების რეალიზაცია.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1996 წლის 11 ივლისის ¹11.15.702 დადგენილება წარმოადგენს ქ. თბილისის “არქმშენინსპექციის” 1998 წლის 12 მაისის ¹...... ნებართვის, არქიტექტურისა და პერსპექტიული განვითარების საქმეთა დეპარტამენტის მიერ “გ-ის” ტერიტორიაზე კულტურისა და საქმიანი ურთიერთობის საერთაშორისო ცენტრისათვის რეზიდენციის ასაშენებლად გამოყოფილი მიწის ნაკვეთის გეგმის და საჯარო რეესტრში “გ-ის” ტერიტორიაზე მდებარე 726 კვ.მ მიწის ნაკვეთის შპს “მ-ის” საკუთრების უფლების პირველადი რეგისტრაციის საფუძველს. შესაბამისად, ქ. თბილისის მთავრობის მიერ დადგენილების ბათილად ცნობის ნაწილში სააპელაციო საჩივრის ცნობის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი ამ დადგენილების სამართლებრივი შედეგები (ს.ფ. 316-322).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს შპს “მ-მა”, ა. ვ-ემ, მ. თ-მა და მოითხოვეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით დ. ღ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:

ქ. თბილისის მთავრობამ სააპელაციო სასამართლოში ცნო სარჩელი ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობის ნაწილში, რაც ეწინააღმდეგება მოქმედ კანონმდებლობას, რამდენადაც სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ დადგენილა არც ერთი ფაქტობრივი გარემოება და მხოლოდ იმ საფუძვლით, რომ ქ. თბილისის მთავრობამ ცნო სარჩელი, სააპელაციო სასამართლომ მიიღო დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვისას დაარღვია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 3.2 მუხლის მოთხოვნა, რამდენადაც აღნიშნული ნორმა ზღუდავს ადმინისტრაციულ ორგანოს მიერ სარჩელის ცნობას, თუ ის ეწინააღმდეგება საქართველოს კანონმდებლობას. ამასთან, საქმეში მოპასუხეებს წარმოადგენდნენ ასევე კასატორები და მხოლოდ ქ. თბილისის მთავრობის მიერ სარჩელის ცნობით დ. ღ-ის სარჩელის დაკმაყოფილება ეწინააღმდეგება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 208-ე მუხლს, რამდენადაც შეილახა მოპასუხეთა უფლებები.

კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ იმსჯელა სარჩელის ხანდაზმულობაზე, მაშინ, როცა მოსარჩელის მიერ გაშვებულია სარჩელის შეტანის ხანდაზმულობის ვადა /იხ.ს.ფ. 334-342/.

მოწინააღმდეგე მხარემ _ ქ. თბილისის მთავრობამ საკასაციო სასამათლოში წარმოდგენილ ახსნა-განმარტებაში მხარი დაუჭირა საკასაციო საჩივარს, მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით დ. ღ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა ხანდაზმულობისა და უსაფუძვლობის გამო, შემდეგი მოტივით:

მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრებით, მოსარჩელე სადავო სამართალურთიერთობაში წარმოადგენს არასათანადო პირს, რამდენადაც სარჩელი ხანდაზმულია, ამასთან მოსარჩელის მიერ ვერ დადასტურდა სადავო დადგენილებით თუ რა უფლებები შეელახა. მუნიციპალიტეტის დადგენილება გამოცემულია კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაცვით და არ არსებობს მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძვლები. საქმეში არსებული მტკიცებულებების თანახმად, დღევანდელი მდგომარეობით ადგილი აქვს მიწის ნაკვეთის კეთილმოწყობა-გამწვანებას, არ მომხდარა რაიმე ნარგავების განადგურება ან მშენებლობა სადავო ნაკვეთზე, შესაბამისად მიწის ნაკვეთის ფუნქციონალური დატვირთვა შეესაბამება საპარკე-საბაღე მიწის ნაკვეთის სტატუსს. შპს “მ-მა” სადავო დადგენილების გამოცემის შემდეგ განახორციელა იურიდიული მნიშვნელობის ქმედებები, ამასთან დარეგისტრირდა მესაკუთრედ და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218.2. მუხლის თანახმად დაუშვებელია სადავო დადგენილების ბათილად გამოცხადება /იხ.ს.ფ.44-47, ტII/.

მოწინააღმდეგე მხარემ _ ქ. თბილისის მერიამ საკასაციო სასამათლოში წარმოდგენილ ახსნა-განმარტებაში ასევე დაუჭირა მხარი საკასაციო საჩივარს, მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით დ. ღ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა ხანდაზმულობისა და უსაფუძვლობის გამო, შემდეგი მოტივით:

სადავო საკითხის სრულყოფილად შესწავლისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის სადავო დადგენილებით გამოყოფილი ტერიტორიის ადგილზე დათვალიერების შედეგად დადგინდა, რომ ქ. თბილისის მთავრობამ დ. ღ-ის სარჩელი ცნო დასაბუთების გარეშე, რაც შეცდომის შედეგი იყო და იგი არ ეფუძნებოდა სადავო სამართალურთიერთობის სრულყოფილ გამოკვლევასა და შესწავლას. შესაბამისად, საქმის გარემოების სრულყოფილად გაცნობის შედეგად, ქ. თბილისის მერიამ მიიღო გადაწყვეტილება სააპელაციო სასამართლოში ქ. თბილისის მთავრობის მიერ დაფიქსირებული პოზიციის შეცვლის შესახებ /იხ.ს.ფ. 104-105, ტII/.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ შპს “მ-ის”, ა. ვ-ის და მ. თ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 13 ივლისის განჩინება და საქმე განსახილველად დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას დარღვეულია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმების, კერძოდ, სსსკ-ის 393-ე და 394-ე მუხლების მოთხოვნები; სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, სწორი შეფასება არ მისცა საქმის მასალებს, საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებები დადგენილია არასრულად და გადაწყვეტილება იურიდიული თვალსაზრისით დაუსაბუთებულია.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მხარეები სარგებლობენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაში მე-3 მუხლით მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით, რომლის შესაბამისად, სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია დისპოზიციურობის პრინციპზე, რაც მოცემულ საპროცესო სამართალში ნიშნავს მხარეთა ნების თავისუფლებას, შეხედულებისამებრ განკარგონ თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები.

მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 208-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და განმარტა, რომ სააპელაციო საჩივრის ცნობა დისპოზიციურობის პრინციპის კონკრეტული გამოვლინებაა. კონკრეტულ შემთხვევაში ადმინისტრაციულმა ორგანომ – ქ. თბილისის მთავრობამ ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობის ნაწილში სააპელაციო საჩივრის, შესაბამისად სარჩელის ცნობით, რაც არ ეწინააღმდეგება საქართველოს კანონმდებლობას, განახორციელა თავისი მატერიალურ-სამართლებრივი უფლების რეალიზაცია.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 3.2. მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მონაწილე ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია, საქმე მორიგებით დაამთავროს, უარი თქვას სარჩელზე ან ცნოს სარჩელი მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს არ ეწინააღმდეგება საქართველოს კანონმდებლობას.

ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 5.1. მუხლში რეგლამენტირებულია ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილების განხორციელების სავალდებულო პრინციპი _ უფლებამოსლების განხორციელება კანონის საფუძველზე, კერძოდ, ადმინისტრაციული ორგანო არაუფლებამოსილია, კანონმდებლობის მოთხოვნის საწინააღმდეგოდ განახორციელოს რაიმე მოქმედება.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსი, განსხვავებით სამოქალაქო სამართალწარმოებისაგან, ამკვიდრებს ადმინისტრაციული (საჯარო) კანონმდებლობის მნიშვნელოვან პრინციპს _ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გადაწყვეტილების მიღებას უფლებამოსილების ფარგლებში, ანუ განსხვავებით კერძო სამართლებრივი ურთიერთობებისაგან, სადაც მოქმედებს ნების ავტონომიის პრინციპი, ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედი კანონმდებლობით შეზღუდულია ნების გამოხატვის თვალსაზრისით, კერძოდ, მისი გადაწყვეტილება ნებისმიერ შემთხვევაში უნდა გამომდინარეობდეს მისთვის კანონით პირდაპირ მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებიდან. ადმინისტრაციული ორგანო სამართალწარმოებაში დისპოზიციურობის პრინციპის გამოვლენისას შეზღუდულია კანონით მინიჭებული უფლებამოსილების და კანონიერების ფარგლებით, რამდენადაც მისი ნების გამოვლენა (სარჩელის ცნობა, მორიგება, სარჩელზე უარის თქმა) ნებისმიერ შემთხვევაში უნდა იყოს კანონიერი, კანონის ჩარჩოში მოქცეული, წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლო ვალდებულია რა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 3.2. მუხლის საფუძველზე შეამოწმოს ადმინისტრაციული ორგანოს ამგვარი ნების გამოვლენა, არაუფლებამოსილია მიიღოს ამ უკანასკნელისგან იგი, იმ შემთხვევაში თუკი ამგვარი ეწინააღმდეგება მოქმედ კანონმდებლობას.

სააპელაციო სასამართლომ ისე მიიღო ადმინისტრაციული ორგანოსაგან _ ქ. თბილისის მთავრობისგან ნების გამოვლენა _ სარჩელის ცნობა ადმინისტრაციული აქტის _ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1996 წლის 11 ივლისის დადგენილების ბათილად ცნობის ნაწილში, რომ არ შეამოწმა ამგვარი ნების გამოვლენის მატერიალურ-სამართლებრივი კანონიერება, არ დაასაბუთა, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სარჩელის ცნობა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 3.2. მუხლის საფუძველზე ეწინააღმდეგებოდა თუ არა მოქმედ კანონმდებლობას.

ამასთან, საქმის მასალების თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1996 წლის 11 ივლისის ¹11.15.702 დადგენილება წარმოადგენს ქ. თბილისის “არქმშენინსპექციის” 1998 წლის 12 მაისის ¹...... ნებართვის, არქიტექტურისა და პერსპექტიული განვითარების საქმეთა დეპარტამენტის მიერ “გ-ის” ტერიტორიაზე კულტურისა და საქმიანი ურთიერთობის საერთაშორისო ცენტრისათვის რეზიდენციის ასაშენებლად გამოყოფილი მიწის ნაკვეთის გეგმის და საჯარო რეესტრში “გ-ის” ტერიტორიაზე მდებარე 726 კვ.მ მიწის ნაკვეთის შპს “მ-ის” სახელზე საკუთრების უფლების პირველადი რეგისტრაციის საფუძველს. შესაბამისად, ქ. თბილისის მთავრობის მიერ დადგენილების ბათილად ცნობის ნაწილში სააპელაციო საჩივრის ცნობის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი ამ დადგენილების სამართლებრივი შედეგები, რაც საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია სრულიად დაუსაბუთებლად, რამდენადაც სასამართლოს არ უმსჯელია მესამე პირის სამართლებრივი ინტერესების თაობაზე, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 9.1. მუხლის საფუძველზე სადავო ნაკვეთის შეძენის შედეგად წარმოეშვა თუ არა მას ადმინისტრაციული ორგანოსგან კანონიერი ნდობა. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იურიდიული თვალსაზრისით იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება, რაც სსსკ-სის 394 “ე” პუნქტის თანახმად გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას არსებითად უნდა იმსჯელოს დავის საგანზე, სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ფორმალურ და მატერიალურ კანონიერებაზე და საქმის მასალების სრულყოფილად გამოკვლევისა და შეფასების შედეგად გამოიტანოს დასკვნა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობისა ან არარსებობის შესახებ.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა ისარგებლოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილებით, მოიპოვოს მტკიცებულებები და სარწმუნოდ დაადგინოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ სააპელაციო სასამართლომ შეფასება უნდა მისცეს იმ გარემოებას, რომ სადავო დადგენილების თანახმად, მიწის ნაკვეთი გამოიყო “გ-ის” ტერიტორიიდან, ანუ სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს სადავო მიწის ნაკვეთი საკუთრებაში გადაცემის დროს შედიოდა თუ არა კანონით დაცულ ვ-ის ტერიტორის ფარგლებში, ასევე დღევანდელი მდგომარეობით დადგენილია რა წითელი ხაზები, სადავო მიწის ნაკვეთი განეკუთვნება თუ არა დაცული იურიდიული სტატუსის (პარკი, გამწვანების ზონა, ბაღი, სკვერი) მქონე ობიექტს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს სარჩელის მოთხოვნის _ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1996 წლის 11 ივლისის დადგენილების ბათილად ცნობის თაობაზე ხანდაზმულობის შესახებ, რამდენადაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22.3. მუხლის თანახმად /კოდექსის 2000 წლის რედაქცია/, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტთან დაკავშირებით სარჩელის წარდგენისათვის განსაზღვრული იყო 6-თვიანი ხანდაზმულობის ვადა, რომელიც იწყებოდა ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილების გაცნობის მომენტიდან, ხოლო სარჩელი დ. ღ-ის მიერ რაიონულ სასამართლოში აღძრულია 2004 წელს, ვინაიდან სასამართლო საპროცესო კანონმდებლობის თანახმად ვალდებულია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხი. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა გამოიკვლიოს, როდის გახდა ცნობილი მოსარჩელისათვის ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილება და შესაბამისად, სასამართლომ განსაზღვროს, როდიდან უნდა აითვალოს სარჩელის ხანდაზმულობის ვადა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 412.2 მუხლის შესაბამისად სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების პროცესუალური და სამართლებრივი საფუძვლები, რის გამოც სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია, შესაბამისად, სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენებით კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემომითითებული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53.4 მუხლის შესაბამისად, სასამართლო ხარჯები უნდა გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე, 372-ე, 390-ე, 401-ე, 411-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს “მ-ის” და მ. თ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება;

3. საქმე განსახილველად გადაეცეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას;

4. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება;