ბს-161-157(2კ-08) 10 ივლისი, 2008წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მარიამ ცისკაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – 1) საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების

სამსახური (მესამე პირი)

2) საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების

სამსახურის ფოთის რეგიონალური ცენტრი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ინდ/მეწარმე ,,....” (მოსარჩელე)

მესამე პირი _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური

დავის საგანი – ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა და დღგ-ს ჩათვლა

გასაჩივრებული სასამართლოს განჩინება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 19 დეკემბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელზე უარის თქმა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. ხ-ამ 2007 წლის 11 იანვარს სასარჩელო განცხადებით მიმართა ფოთის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხე ფოთის საგადასახადო ინსპექციის მიმართ და მოითხოვა ფოთის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 21 ივნისის საგადასახადო მოთხოვნის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, ¹164 შეტყობინების ბათილად ცნობა და დღგ-ს ჩათვლა.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ ფოთის საგადასახადო ინსპექციაში გადასახადის გადამხდელად აღრიცხვაზე იმყოფებოდა 2001 წლიდან, საიდენტიფიკაციო ნომრით 115114330. მან აღნიშნა, რომ ფოთის საგადასახადო ინსპექციამ გაუუქმა 2001 წლის დეკემბრის თვეში შესყიდულ საქონელზე გადახდილი დღგ-ს თანხა. მოსარჩელის საქმიანობა განისაზღვრება სამრეწველო საქონლის შესყიდვა-გაყიდვით. მან განმარტა, რომ საქონელი შეიძინა ქ. ბათუმში განთავსებული სავაჭრო ობიექტებიდან და შესყიდულ საქონელზე კუთვნილი დღგ გადახდილი აქვს.

საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტიდან 2006 წლის 29 დეკემბერს მიიღო საგადასახადო მოთხოვნა ¹243 და შეტყობინება ¹164 საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ. აღნიშნული საგადასახადო მოთხოვნით ავალდებულებდნენ დღგ-ს ბიუჯეტისთვის უკვე გადახდილი თანხის ხელმეორედ გადახდას, დარიცხულ საურავებთან ერთად, რომლის ჯამმაც შეადგინა _ 20060,44 ლარი, მათ შორის ძირითადი თანხა _ 7037,80 ლარი და საურავი _ 13022,64 ლარი.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ წარმოდგენილი ანგარიშ-ფაქტურები გამოწერილია აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, დღგ-ს კუთვნილი თანხა გადახდილია ბიუჯეტში, ხოლო შესაბამისი ანგარიშ-ფაქტურები დაწყვილებულია და წარდგენილი დროულად საგადასახადო ინსპექციაში. ამდენად, ჩასათვლელი თანხის გაუქმება არაკანონიერია, ვინაიდან ძველი საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით ჩასათვლელი დღგ-ს თანხა არის გადასახადის თანხა, რომელიც დასაბეგრი ოპერაციის დროის მიხედვით გადახდილია წარმოდგენილი ანგარიშ-ფაქტურების შესაბამისად დასაბეგრ ოპერაციებზე, თუ საქონელი, სამუშაო ან მომსახურება გამოიყნება ან გამოყენებული იქნება გადასახადის გადამხდელის ეკონომიკური საქმიანობისათვის იმ შემთხვევაშიც კი თუ ისინი არ შეიტანა პროდუქციის თვითღირებულებაში, დღგ-ს ჩათვლას დაექვემდებარება საქართველოს ბიუჯეტში გადახდილი დღგ-ს თანხა. ძველი საგადასახადო კოდექსის 29-ე მუხლის 25-ე ნაწილის მიხედვით დამატებული ღირებულების გადასახადი არის არაპირდაპირი გადასახადი, რომელიც დგინდება მოწოდებული საქონლის ფასზე დანამატის სახით და რომელსაც იხდის მომხმარებელი იმ გადასახადით გაზრდილი ფასით საქონლის შეძენისას. არაპირდაპირი გადასახადის ბიუჯეტში შეტანის ვალდებულება ეკისრება საქონლის მიმწოდებელს, რომელიც ამ კოდექსის III და IV თავების მიხედვით იწოდება გადასახადის გადამხდელად, ანუ ეს მუხლი დღგ-ს ბიუჯეტში შეტანის ვალდებულებას აკისრებს საქონლის მიმწოდებელს, ხოლო საგადასახადო ინსპექციიდან წერილებით ირკვევა, რომ ამგვარი ვალდებულება შესრულებული იქნა, შესაბამისად ბიუჯეტმა მიიღო ამ ანგარიშ-ფაქტურებით განსაზღვრული თანხები.

ამდენად, მოსარჩელის მოსაზრებით ფოთის საგადასახადო ინსპექციას არ ჰქონდა რაიმე საფუძველი გაეუქმებინა დღგ-ს ჩათვლა.

ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილებით ინდმეწარმე ,,.....” სარჩელი დაკმაყოფილდა; ინდმეწარმე ,,....” განხორციელებულად ჩაეთვალა საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებით სერია აა-71 000013, აა-70 033360, აა-70 033374 და აა-70 033333 და ფოთის საგადასახადო ინსპექციის მოთხოვნა ¹243-ით დარიცხული დღგ-ს ძირითადი თანხა 7037.80 ლარი, ხოლო მასზე დარიცხული საურავი-13022.64 ლარი გაუქმდა; ბათილად იქნა ცნობილი ფოთის საგადასახადო ინსპექციის მოთხოვნა ¹243 დარიცხული დღგ-ის ძირითადი თანხისა და მასზე დარიცხული საურავის ნაწილში.

ფოთის საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ინდმეწარმე "....." 2001 წელს ბათუმის ტერიტორიაზე არსებული საწარმოებისაგან შეიძინა სამრეწველო საქონელი.

ინდმეწარმე "...." მიერ განხორციელებული სამეწარმეო საქმიანობის მიხედვით გამოწერილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებით: აა-71 000013, აა-70 033360, აა-70 033374 და აა-70 033333 და საგადასახადო ინსპექციების მიერ გაცემული ცნობებით დასტურდება, რომ ინდ. მეწარმე "...." მიერ ვალდებულება შესრულებული იქნა. შესაბამისად, ბიუჯეტში ჩაირიცხა ამ ანგარიშ-ფაქტურებით განსაზღვრული თანხები.

ამჟამად მოქმედი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დღგ-ს ჩათვლას საქართველოს ბიუჯეტში გადახდილი დღგ-ს თანხა ექვემდებარება. ინდმეწარმე "....." მიწოდებულ საქონელზე მიმწოდებლებს დღგ გადახდილი აქვთ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალდებულება ბიუჯეტის მიმართ შესრულებული აქვს. ხოლო ის გარემოება, რომ აღნიშნული დღგ-ს თანხა სახელმწიფო ბიუჯეტის ეროვნული ბანკის შესაბამის ანგარიშზე არ არის მოხვედრილი არ წარმოადგენს დღგ-ს ჩაუთვლელობის საფუძველს, რადგან "საბიუჯეტო სისტემისა და საბიუჯეტო უფლებამოსილებათა შესახებ" საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის თანახმად, საქართველოს საბიუჯეტო სისტემა მოიცავს საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტს, აფხაზეთისა და აჭრაის ავტონომიური რესპუბლიკების ბიუჯეტებსა და საქართველოს სხვა კატეგორიის ერთეულების ბიუჯეტს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს უსაფუძვლოდ დაერიცხა დღგ-ს თანხა. ვინაიდან საგადასახადო ინსპექცია ვალდებული იყო საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის საფუძველზე განეხორციელებინა დღგ-ს ჩათვლები და არ არსებობდა კანონიერი საფუძველი დღგ-ს ჩათვლების გაუქმებისა.

ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ფოთის საგადასახადო ინსპექციამ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 26 ნოემბრის განჩინებით საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 19 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას მესამე პირმა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის წარმომადგენელმა წარმოადგინა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის სამსახურებრივი ბარათი, სადაც აღნიშნულია, რომ საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა სერია აა-71 ¹000013-ის მე-4 ეგზემპლარის წარმოდგენა კომპიუტერულ ბაზაში არ ფიქსირდება.

ამასთან ერთად საქმეში საქმის ფურცელ 18-ზე და 19-ზე განთავსებულია საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 10 იანვრის ¹106 და ¹110 ცნობები, რომელთა მიხედვით ი/მ "....." და ი/მ "....." მიერ გამოწერილ სერია აა-70 ¹¹033374, 033333, სერია აა-71 ¹033360 და ¹000013 ანგარიშ-ფაქტურებზე ნაწარმოებია ანგარიშსწორება ბიუჯეტთან და მის მიმართ დავალიანება არ გააჩნიათ.

ასეთ ვითარებაში, საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და "საბიუჯეტო სისტემისა და საბიუჯეტო უფლებამოსილებათა შესახებ" საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის შესაბამისად დღგ-ს ჩათვლების თაობაზე მართებულია.

რაც შეეხება სერია აა-71 ¹000013 ანგარიშ-ფაქტურის თაობაზე არსებულ ორ ურთიერთგამომრიცხავ მონაცემებს, სააპელაციო პალატა მხედველობაში იღებს იმ გარემოებას, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მტკიცებულება ხსენებული (¹110) ცნობის სიყალბის თაობაზე არ წარმოუდგენია და ასეთი სახის შუამდგომლობაც სასამართლოს წინაშე არ დაუყენებია.

ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არსებითად სწორია და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 19 დეკემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურმა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ფოთის რეგიონალურმა ცენტრმა და მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. კასატორთა განმარტებით სასარჩელოელო განცხადებაში აღნიშნულია, რომ ი/მ ,,....” შეიძინა საქონელი შემდეგი გადამხდელებიდან: ი/მ ,,....” და ი/მ ,,.....”. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, გადასახადებით დაბეგვრისათვის გამოიყენება საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის ოფიციალურად გამოქვეყნებული და ძალაში შესული ის ნორმატიული აქტები, რომლებიც მოქმედებს საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის დღისათვის. საქმეში არსებული მასალების მიხედვით ი/მ ,,.....” მიერ ზემოაღნიშნულ გადამხდელებთან დასაბეგრ ოპერაციებზე განხორციელებული დღგ-ის ჩათვლები გაუქმებული იქნა საგადასახადო დეპარტამენტის წერილის საფუძველზე. საგადასახადო დეპატამენტის მხრიდან აღნიშნული წერილის (ინდივიდუალური სამართლებრივი აქტის) გამოცემის სამართლებრივ საფუძველს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 3-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად წარმოადგენს შესაბამისი პერიოდისთვის მოქმედი საგადასახადო კოდექსის მე-2; მე-6; 114-ე; 115-ე და 118-ე მუხლები. კერძოდ: საქართველოს საგადასახადო კოდესის მე-2 მუხლის თანახმად, საგადასახადო სისტემა მოიცავდა საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებული გადასახადების (დაწესების, შეცვლის და გაუქმების) გადახდევინების პრინციპებს, ფორმებსა და მეთოდებს, საგადასახადო კონტროლის, აგრეთვე საგადასახადო კანონმდებლობის დარღვევისათვის პასუხისმგებლობის სახეების ერთობლიობას. საგადასახადო კოდექსის მე-6 მუხლის თანახმად საქართველოში მოქმედებს საერთო სახელმწიფოებრივი და ადგილობრივი გადასახადები. დამატებული ღირებულების გადასახადი წარმოადგენს საერთო-სახელმწიფოებრივ გადასახადს და ის გადახდილად ჩაითვლება, როცა დღგ-ის თანხა დასაბეგრი ოპერაციის დროის მიხედვით გადახდილია სახელმწიფო ბიუჯეტში. აღნიშნულ ნორმას ითვალისწინებდა შესაბამისი პერიოდისათვის მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო აბზაცი, კერძოდ: დღგ-ის ჩათვლას დაექვემდებარება სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილი დღგ-ის თანხა. კასატორ, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურს მიაჩნია, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, როდესაც დასაბეგრ ოპერაციებზე გამოწერილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები საგადასახადო კოდექსის 115-ე მუხლით დადგენილი წესის შესაბამისად საგადასახადო ინსპექციებში წარდგენილად და დეკლარირებულად ჩათვალა.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.3-ე მუხლის თანახმად საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. მომწოდებლების მიერ სადავო საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების კანონით დადგენილი წესით გამოწერის, დეკლარირების და ბიუჯეტთან ანგარიშსწორების შესახებ გარემოებები უნდა დადასტურდეს მხოლოდ შესაბამისი მტკიცებულებებით – დღგ-ის საგადასახადო დეკლარაციებით და საგადახდო დავალებებით, რასაც სააპელაციო სასამართლომ იგნორირება გაუკეთა. კასატორმა მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მათი წერიობითი მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ სადავო საგადასახადო ანგაიშ-ფაქტურის სერია აა-71 ¹000013 მე-4 ეგზემპლარის წარმოდგენა კომპიუტერულ ბაზაში არ ფიქსირდება. მათი აზრით სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება დაეფუძნა ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის მ/წლის 10 იანვრის ¹110 ცნობას, რომლითაც ინსპექცია ადასტურებს ფაქტს: ი/მ ,,.....” სერია აა-71 ¹000013 საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა წარმოდგენილი აქვს საგადასახადო ინსპექციაში, წარმოებული აქვს ანგარიშსწორება და ბიუჯეტის მიმართ დავალიანება არ გააჩნია. ანალოგიური ხასიათის ცნობა იქნა ასევე წარმოდგენილი ი/მ ,,.....” მიერ გამოწერილი სერია აა-70 ¹¹033333, 033360 და 033374 საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებზე.

ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 28 დეკემბერის ¹16.19/12/12.5064 წერილით: ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 10 იანვრის ¹110 ცნობა, რომელშიც ბათუმის საგადასახადო ინსპექცია თითქოს ადასტურებს ი/მ ,,....” მიერ საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა სერია აა-71 ¹000013 წარდგენისა და ბიუჯეტის მიმართ დავალიანების არ არსებობას არ შეესაბამება სიმართლეს. ბათუმის საგაასახადო ინსპექციის მიერ 2007 წლის 10 იანვრის ¹110 ცნობა გაცემულია შპს ,,.....” სს ,,.....” ბათუმის ფილიალში ანგარიშის გასახსნელად”. წერილით ასევე ირკვევა, რომ სადავო ანგარიშ-ფაქტურა ი/მ ,,.....” მიერ არ არის წარდგენილი დაბეგვრაზე შესაბამის საგადასახადო ინსპექციაში, რის გამოც ბათუმის საგადასახადო ინსპექცია გამოთქვამს ეჭვს, რომ ცნობა გაყალბებულია. საქართველოს 2005 წლდის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 115.1-ე მუხლი, რომლითაც დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებული პირი, რომელიც აწარმოებს დასაბეგრ ოპერაციას, ვალდებულია გამოწეროს საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა და წარუდგინოს იგი გადასახადების გადამხდელად რეგისტრირებულ პირს – საქონლის (სამუშაოს, მომსახურების) მიმღებს, ამ მუხლის მე-4 ნაწილის მოთხოვნების გათვალისწინებით. ანგარიშ-ფაქტურა გამოიწერება ოთხ ეგზემპლარად, რომლის პირველი და მესამე პირები წარედგინება მყიდველს, ხოლო მეორე და მეოთხე პირები რჩება გამყიდველს. ამასთან, ანგარიშ-ფაქტურის მეოთხე პირს გამყიდველი წარუდგენს საგადასახადო ორგანოებს საგადასახადო კონტროლის განსახორციელებლად, ხოლო მესამე პირს მყიდველი წარუდგენს საგადასახადო ორგანოებს თავისი ადგილმდებარეობის მიხედვით საგადასახადო ჩათვლის მისაღებად. მყიდველი და გამყიდველი საგადასახადო ანაგრიშ-ფაქტურებს წარუდგენენ საგადასახადო ორგანოებს ყოველთვიურად, არა უგვიანეს მომდევნო თვის 10 რიცხვისა (25.06.2002 ¹1586) იმ პირს, რომელიც არ არის რეგისტრირებული დღგ-ის გადამხდელად, არა აქვს ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერის უფლება. მოცემულ შემთხვევაში დარღვეულია საგადასახადო ანგაიშ-ფაქიტურების გამოწერის და წარდგენის კანონით დადგენილი წესები. მოცემული გარემოებები საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 114ე, 115-ე და 118.3-ე მუხლების გათვალისწინებით არ ქმნის დღგ-ის ჩათვლების აღდგენის სამართლებრივ საფუძვლებს. კასატორმა ასევე აღნიშნა, რომ ი/მ ,,....” ანგარიშ-ფაქტურები წარუდგინა შესაბამის საგადასახადო ორგანოს ჩათვლის მისაღებად, მაგრამ საგადასახადო ორგანომ არ განახორციელა ჩათვლა საგადასახადო დეპარტამენტის წერილის საფუძველზე. დღგ წარმოადგენს საერთო სახელმწიფოებრივ გადასახადს და ის გადახდილად ჩაითვლება, როცა დღგ-ს თანხა დასაბეგრი ოპერაციების დროის მიხედვით გადახდილია სახელმწიფო ბიუჯეტში, რასაც ითვალისწინებს შესაბამისი პერიოდისათვის მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო აბზაცი: დღგ-ს ჩათვლას დაექვემდებარება საქართველოს ბიუჯეტში გადახდილი დღგ-ს თანხა. ამასთან ნაწარმოები ოპერაციის საქონლის მიწოდების დროს, როდესაც მოხდა დამატებითი ღირებულების გადასახადით დასაბეგრი ოპერაციის წარმოება, გადასახადის თანხის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტში განისაზღვრებოდა საქართველოს კანონით ,,საბიუჯეტო სისტემისა და საბიუჯეტო უფლებამოსილებათა შესახებ” და 2007 წლის 13 დეკემბრის ,,სახელმწიფო გადასახადებიდან აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებში ანარიცხების გრძელვადიანი ეკონომიკური ნორმატივების შესახებ” საქართველოს კანონის მიხედვით. მხოლოდ ამ მოთხოვნათა დაცვის შემდეგ დღგ-ს თანხა ჩაითვლება სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილად. კერძოდ ,,საბიუჯეტო სისტემისა და საბიუჯეტო უფლებამოსილებათა შესახებ” საქართველოს კანონის მე-9 მუხლი განსაზღვრავს, რომ საბიუჯეტო სისტემის ყველა რგოლის შემოსავალი ფორმირდება საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობითა და ამ კანონით განსაზღვრული წესით. ბიუჯეტის ყველა შემოსავალი უნდა აისახოს ეროვნულ ბანკში გახსნილ სახაზინო ანგარიშზე. დაუშვებელია ბიუჯეტის შემოსავლების თანხების აღრიცხვა როგროც ხაზინის, ასევე გადამხდელების მომსახურე კომერციულ ბანკებში შესაბამის ანგარიშებზე მათი სრულფასოვანი ასახვის გარეშე. კასატორის განმარტებით, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საქართველოს ბიუჯეტში დღგ გადახდილად ითვლება, თუ ის ასახვას ჰპოვებს ეროვნული ბანკის მიერ გახსნილ სახაზინო ანაგიშზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული დღგ-ის ჩათვლების განხორციელება საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის მიხედვით დაუშვებელია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრების საფუძვლებისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ფოთის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, მოცემულ საქმეზე უნდა გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 19 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემული დავის საგანს წარმოადგენს საქართველოს შემოსავლების სამსახურის ფოთის საგადასახადო ინსპექციის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, რომელთა საფუძველზეც ფაქტიურად გაუქმდა ი/მეწარმე “.....” მიერ გარკვეული სამრეწველო საქონლის შეძენის შედეგად მოპოვებული დამატებული ღირებულების გადასახადის ჩათვლის უფლება.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წლის 13 ივნისის რედაქცია) 114-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად ჩასათვლელი დღგ-ს თანხა არის გადასახადის თანხა, რომელიც დასაბეგრი ოპერაციის დროის მიხედვით გადახდილია წარდგენილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის შესაბამისად. დღგ-ს ჩათვლას დაექვემდებარება საქართველოს ბიუჯეტში გადახდილი დღგ-ს თანხა. იმავე კოდექსის 115-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა წარმოადგენს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ დადგენილი ფორმის მკაცრი აღრიცხვის დოკუმენტს, რომლითაც დასტურდება დღგ-ს გადახდევინების ფაქტი. აღნიშნულ სამართლებრივ ნორმებზე დაყრდნობით საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ დაინტერესებული პირის მიერ დღგ-ს ჩათვლის მისაღებად საკმარისი არ არის მხოლოდ მის მიერ საქონლის შეძენისას გამყიდველისათვის საქონლის ფასის (რომელში შედის დღგ-ს თანხაც) გადახდა და შესაბამისი ანგარიშ-ფაქტურის მიღება, ასევე – ანგარიშ-ფაქტურების მესამე და მეოთხე პირების წარდგენა საგადასახადო ორგანოში. დღგ-ს ჩათვლის მისაღებად აუცილებელი პირობაა დღგ-ს თანხის უშუალოდ საქართველოს ბიუჯეტში გადახდა გამყიდველის მიერ. ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერა და მისი წარდგენა ადასტურებს მხოლოდ გამყიდველის მიერ მყიდველისათვის დღგ-ს გადახდევინების ფაქტს და არა დღგ-ს თანხის გადახდას საქართველოს ბიუჯეტში. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემული მოსაზრება სრულად შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის მიერ ანალოგიური კატეგორიის დავებზე დამკვიდრებულ პრაქტიკას (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2005 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება, საქმე ¹ბს-817-403(კ-კს-05).

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ ისე მიიღო გადაწყვეტილება სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილობისა და დღგ-ს ჩათვლების აღდგენის თაობაზე, რომ კანონით დადგენილი წესით არ გამოიკვლია საქმეში არსებული ანგარიშ-ფაქტურების გამომწერი სუბიექტების – ი/მეწარმე “....” და ი/მ “.....” მიერ განხორციელებული დასაბეგრი ოპერაციის შემდეგ დღგ-ს თანხის უშუალოდ საქართველოს ბიუჯეტში გადახდის გარემოება. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მხოლოდ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 10 იანვრის ¹106 და ¹110 ცნობების გათვალისწინებით დაუშვებელი იყო იმ გარემოების დადგენილად მიჩნევა, რომ დღგ-ს თანხა გადახდილი იყო საქართველოს ბიუჯეტში. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. კანონის, კონკრეტულ შემთხვევაში – საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 114-ე და 115-ე მუხლების ანალიზიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ დღგ-ს თანხის საქართველოს ბიუჯეტში გადახდის ფაქტობრივი გარემოება უნდა დადასტურებულიყო არა საგადასახადო ორგანოს ცნობით, არამედ – კონკრეტული სუბიექტის – ი/მეწარმე “.....” და ი/მეწარმე “.....” მიერ დღგ-ს თანხის საქართველოს ბიუჯეტში შეტანის (გადახდის ქვითარი) ან გადარიცხვის (საგადასახადო ან საინკასო დავალება) დამადასტურებელი დოკუმენტებით. ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარს დართულია ამავე სამსახურის ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 28 დეკემბრის ¹1619/12/12-5064 წერილი, რომლიდანაც ირკვევა, რომ ი/მ “....” მიერ ანგარიშ-ფაქტურა სერიით აა-71 ¹000013 არ არის წარდგენილი დაბეგვრაზე შუახევის საგადასახადო ინსპექციაში; ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 10 იანვრის ¹110 ცნობის, რომელსაც დაეყრდნო სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების მიღებისას, წარმომავლობა იწვევს საფუძვლიან ეჭვს, რომ ცნობა გაყალბებულია და მასალები შემდგომი რეაგირების მიზნით გადაეცემა შესაბამის ორგანოებს (ს.ფ. 78).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წლის 13 ივნისის რედაქცია) 115-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის ბოლო წინადადების თანახმად იმ პირს, რომელიც არ არის რეგისტრირებული დღგ-ს გადამხდელად, არ აქვს ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერის უფლება. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია საქმეში არსებული ანგარიშ-ფაქტურების გამცემი სუბიექტების – ი/მ “....” და ი/მ “.....” დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრაციის გარემოება, იმის დასადასტურებლად, რომ მათ ჰქონდათ უფლება გამოეწერათ საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები.

საკასაციო სასამართლო მხარეთა და სააპელაციო სასამართლოს ყურადღებას მიაქცევს კიდევ ერთ გარემოებას: მოსარჩელე ითხოვდა საქართველოს შემოსავლების სამსახურის ფოთის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 21 ივნისის ¹243 საგადასახადო მოთხოვნის ნაწილობრივ ბათილად ცნობას – 7037,80 ლარის ძირითადი გადასახადის ნაწილში. ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 5 თებერვლის გადაწყვეტილებით კი მოცემული საგადასახადო მოთხოვნა მთლიანად იქნა ბათილად ცნობილი როგორც ძირითადი, ასევე დარიცხული საურავის – 13022,64 ლარის ნაწილშიც. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ ასევე უნდა იმსჯელოს პირველი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილების საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის მოთხოვნასთან შესაბამისობის თაობაზე, რომლის თანახმად სასამართლოს უფლება არ აქვს მხარეს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქმის გარემოებები ისეთი საპროცესო დარღვევებითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, რის გამოც გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ფოთის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივრები;

2. გაუქმდეს მოცემულ საქმეზე ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 19 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.