¹ბს-168-157(კ-07) 10 მაისი, 2007 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემადგენლობა:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე),

ნინო ქადაგიძე (მომხსენებელი), ნუგზარ სხირტლაძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 14 დეკემბრის განჩინებაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2005 წლის 5 აგვისტოს სპს ,,დ-მ” სასარჩელო განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მიმართ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობისა და ზიანის ანაზღაურების თაობაზე.

მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში მიუთითებდა, რომ საწარმომ 2002 წელს შპს ,,ე-გან”, შპს ,,ტ-გან” და შპს ,,კ-ან” შეიძინა რამდენიმე დასახელების სამრეწველო საქონელი, რაზეც საქონელის ღირებულების გარდა გადაიხადა დღგ 6557.06 ლარი. მითითებული თანხა კანონის სრული შესაბამისობით, თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის საგადასახადო ინსპექციის მიერ ჩათვლილ იქნა ბიუჯეტში გადახდილად.

მოგვიანებით მისთვის ცნობილი გახდა, რომ დღგ-ს ჩათვლა თბილისის საგადასახადო ინსპექციამ გააუქმა იმ მოტივით, რომ მიმწოდებელ ფირმებს ბიუჯეტთან ჰქონდათ პრობლემები, ამასთან ძირითად თანხასთან ერთად დაარიცხა საურავიც.

მოსარჩელის განმარტებით, სპს ,,დ-ა” არ დაეთანხმა საგადასახადო დეპარტამენტის 2004 წლის 22 ივლისის ¹4-11/6519 წერილს, რომლითაც, მისი აზრით, საგადასახადო დეპარტამენტმა კანონის დარღვევით განმარტა, რომ ანგარიშ-ფაქტურის გამომწერები – შპს ,,ტ-ო”, შპს ,,კ-ი” და შპს ,,ე-ი” ეკონომიკურ საქმიანობას ახორციელებენ საგადასახადო კანონმდებლობის დარღვევით და დღგ-ის ხაზით ერიცხებათ ბიუჯეტის მიმართ დავალიანება მნიშვნელოვანი ოდენობით.

Mმიუხედავად იმისა, რომ სპს ,,დ-ა” არ ეთანხმებოდა ჩათვლილი დღგ-ს გაუქმებას, მან წერილობით მიმართა თბილისის საგადასახადო ინსპექციას გრაფიკის შედგენის თაობაზე, რომლის შესაბამისადაც, მოხდებოდა მასზე დარიცხული დღგ-ის 6557,06 ლარის დაფარვა, ხოლო საურავი გაეუქმებინა ან დღგ დაერიცხა თავად მიმწოდებელი ფირმებისათვის, რაზეც საგადასახადო დეპარტამენტმა უარი განაცხადა, რის გამოც საწარმომ განიცადა მნიშვნელოვანი ზიანი 10 000 ლარის ოდენობით.

მოსარჩელის მითითებით, მან 2005 წლის 3 ივნისს ¹245 განცხადებით კვლავ მიმართა საგადასახადო დეპარტამენტს, რაზედაც მოპასუხის 2005 წლის 7 ივნისის ¹1445 ბრძანებით მოსარჩელეს მოთხოვნის დაკმაყოფილებზე კვლავ ეთქვა უარი.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ითხოვდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2004 წლის 22 ივლისის ¹4-11/6519 წერილის და 2005 წლის 7 ივნისის ¹1445 ბრძანების ბათილად ცნობას, არასწორად დარიცხული საურავის მოხსნასა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ორგანოებისათვის ზიანის ანაზღაურებისათვის _ 10000 ლარის სოლიდარულად დაკისრებას.

ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 7 ოქტომბრის განჩინებებით საქმეში მესამე პირებად ჩაებნენ საქართველოს ფინანათა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ქ. თბილისის საგადასახდო ინსპექცია, შპს ,,ტ-ო”, შპს ,,ე-ი” და შპს ,,კ-ი”, ხოლო ამავე სასამართლოს 2005 წლის 2 ნოემბრის განჩინებით საქმეში მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა სასარჩელო განცხადება არ ცნო და მოითხოვა მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სარჩელი არ ცნეს არც მესამე პირებმა _ თბილისის საგადასახადო ინსპექციამა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ.

ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სპს ,,დ-ის” სასარჩელო განცხადება დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოსარჩელეს მოეხსნა დღგ-ის ნაწილში არსებული დავალიანების დაფარვის შემდეგ დარიცხული საურავი, ხოლო სასარჩელო მოთხოვნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2004 წლის 22 ივლისის ¹4-11/6519 წერილის და 2005 წლის 7 ივნისის ¹1445 ბრძანების ბათილად ცნობისა და ზიანის ანაზღაურების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა.

აპელანტი სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-2 მუხლის შესაბამისად, საგადასახადო სისტემა მოიცავს საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებული გადასახადების (დაწესების, შეცვლის და გაუქმების) გადახდევინების პრინციპების, ფორმებისა და მეთოდების, საგადასახადო ორგანოებისა და საგადასახადო კონტროლის, აგრეთვე საგადასახადო კანონმდებლობის დარღვევისათვის პასუხისმგებლობის სახეების ერთობლიობას. საგადასახადო კოდექსის მე-6 მუხლის თანახმად საქართველოში მოქმედებს საერთო-სახელმწიფოებრივი და ადგილობრივი გადასახადები.

დამატებული ღირებულების გადასახადი წარმოადგენს საერთო-სახელმწიფოებრივ გადასახადს და ის გადახდილად ჩაითვლება, როცა დღგ-ის თანხა დასაბეგრი ოპერაციების დროის მიხედვით გადახდილია სახელმწიფო ბიუჯეტში, რასაც ითვალისწინებს საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო აბზაცი.

აპელანტის განმარტებით, ზემოთ აღნიშნული მუხლების მოთხოვნები შესრულებულად ჩაითვლება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა დაცული იქნება ის ძირითადი პრინციპი, რომელიც გამოდინარეობს 114-ე მუხლის პირველი პუნქტის ბოლო აბზაციდან: “დღგ-ს ჩათვლას დაექვემდებარება საქართველოს ბიუჯეტში გადახდილი დღგ-ს თანხა".

ამ დებულების შესაბამისად, დღგ-ის ჩათვლას შეიძლება დაექვემდებაროს მხოლოდ ბიუჯეტში გადახდილი დღგ-ის თანხა. საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ჩამოთვლილი დღგ-ის თანხა წარმოადგენს გადასახადის თანხას, რომელიც დასაბეგრი ოპერაციის დროის მიხედვით გადახდილია წარმოდგენილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების შესაბამისად ან გადახდილია საბაჟოO დეკლარაციის მიხედვით. ზემოაღნიშნული მუხლი ითვალისწინებს ორ შემთხვევას: პირველი, როდესაც ჩასათვლელი, ანუ ჯერ არ ჩათვლილი დღგ-ის თანხა გადახდილია წარმოდგენილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების შესაბამისად და მეორე, როდესაც აღნიშნული თანხა უკვე ბიუჯეტში გადახდის შემდეგ ექვემდებარება ჩათვლას.

საგადასახადო კოდექსის 115-ე მუხლის მე-2 ნაწილში საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა განმარტებულია, როგორც დოკუმენტი, რომლითაც დასტურდება დღგ-ის გადახდევინების ფაქტი, რაც გამომდინარეობს ანგარიშ-ფაქტურაში ასახული მონაცემებით, რის ჩამონათვალსაც შეიცავს მითითებული მუხლი. აღნიშნულ მუხლში საუბარია, ერთი მხრივ, დღგ-ის გადამხდელზე, ანუ საქონლის, შესრულებული სამუშაოს ან გაწეული მომსახურების მიმწოდებელზე, ხოლო, მეორე მხრივ, მყიდველზე (დამკვეთზე). აღნიშნულიდან გამომდინარე, მიმწოდებლის მხრიდან ე.წ. საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერა ადასტურებს მყიდველს (დამკვეთის) მიერ არა გადასახადის, არამედ დამატებული ღირებულების გადასახადით დატვირთული საფასურის გადახდისა და დასაბეგრი ოპერაციის განხორციელების ფაქტს. ამგვარად, შეუძლებელია მხოლოდ საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა იყოს საკმარისი იმისათვის, რომ განხორციელდეს გადასახადის გადახდილად აღიარება, ანუ სახელმწიფოს მხრიდან ჩათვლა იმისა, რომ გადასახადი გადახდილია.

ამასთან, გასათვალისწინებელია ისიც, რომ 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 115-ე მუხლის მე-7 ნაწილი უშვებს ისეთ მდგომარეობასაც, როდესაც საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა შესაძლებელია გაყალბდეს, კერძოდ, მოხდეს მისი გამოწერა ე.წ. უსაქონლო და ფიქტიურ ოპერაციებზე, რაც უკვე სცილდება საქართველოს საგადასახადო ორგანოების კომპეტენციას, ვინაიდან, ანგარიშ-ფაქტურის გაყალბება იწვევს სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობას.

ნაწარმოები ზემოაღნიშნული ოპერაციის (საქონლის მიწოდების) დროს, როდესაც მოხდა დამატებული ღირებულების გადასახადით დასაბეგრი ოპერაციის წარმოება, გადასახადის თანხის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტში განისაზღვრებოდა “საბიუჯეტო სისტემისა და საბიჯეტო უფლებამოსილების შესახებ” საქართველოს კანონით. კანონის მხოლოდ ამ მოთხოვნათა დაცვის შემდეგ დღგ-ის თანხა ჩაითვლება სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილად, კერძოდ, “საბიუჯეტო სისტემისა და საბიუჯეტო უფლებამოსილებათა შესახებ" საქართველოს კანონის მე-9 მუხლი განსაზღვრავს, რომ საბიუჯეტო სისტემის ყველა რგოლის შემოსავალი ფორმირდება საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობითა და ამ კანონით განსაზღვრული წესით. ბიუჯეტის ყველა შემოსავალი უნდა აისახოს ეროვნულ ბანკში გახსნილ სახაზინო ანგარიშზე. დაუშვებელია ბიუჯეტის შემოსავლებში თანხების აღრიცხვა როგორც ხაზინის, ასევე გადამხდელების მომსახურე კომერციული ბანკების შესაბამის ანგარიშებზე, მათი სრულფასოვანი ასახვის გარეშე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს ბიუჯეტში თანხა ჩარიცხულად ითვლება, თუU ის ასახვას ჰპოვებს ეროვნული ბანკის მიერ გახსნილ სახაზინო ანგარიშზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული დღგ-ის ჩათვლების განხორციელება საქართველოს ბიუჯეტიდან თანხების დაბრუნების ტოლფასია, რაც, პრაქტიკულად, შეუძლებელს ხდის იმ თანხებზე ჩათვლების განხორციელებას, რომელიც არ მოხვედრილა სახელმწიფო ბიუეჯტის ეროვნულ ბანკში გახსნილ სახაზინო ანგარიშზე.

Aამასთან, აპელანტის განმარტებით, მასზე უნდა გავრცელდეს 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლით გათვალისწინებული საურავი 0,15% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, რაც საქალაქო სასამართლომ არ გაითვალისწინა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტი ითხოვდა ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებას საურავის გაუქმების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკაყოფილებაზე უარის თქმას.

თბილსის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 14 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლო განჩინებაში მიუთითებდა, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 115-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა წარმოადგენს ფინანსთა სამინისტროს მიერ მკაცრი აღრიცხვის დოკუმენტს, რომლითაც დასტურდება დღგ-ს გადახდის ფაქტი, რაც ნიშნავს იმას, რომ მომწოდებლის მხრიდან საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერა ადასტურებს მყიდველის მიერ არა გადასახადის, არამედ დღგ-ით დატვირთული საფასურის გადახდისა და დასაბეგრი ოპერაციის განხორციელების ფაქტს.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, ვინაიდან შპს ,,ტ-ოს”, შპს ,,ე-ისა” და შპს ,,კ-ის” მიერ არ შესრულებულა მათ მიმართ დადგენილი ვალდებულება და არ მოხდა დღგ-ს თანხის ბიუჯეტში შეტანა, შესაბამისად, ვერ მოხდება მიმღების – სპს ,,დ-ის” უფლების რეალიზაცია, მიიღოს დღგ-ს ჩათვლა.

ხოლო, რაც შეეხება საურავს, სააპელაციო პალატის მითითებით, იგი სწორად იქნა გაუქმებული საქალაქო სასამართლოს მიერ, ვინაიდან საგადასახადო კოდექსის (1997 წლის რედაქცია) 29-ე მუხლის 25-ე ნაწილის შესაბამისად, არაპირდაპირი გადასახადის ბიუჯეტში შეტანის ვალდებულება ეკისრება საქონლის, სამუშაოს, მომსახურეობის მიმწოდებელს, რომელიც ამ კოდექსის მე-3 და მე-4 კარების მიზნებისათვის იწოდება გადასახადის გადამხდელად. კონკრეტულ შემთხვევაში აღნიშნულ სუბიექტებს წარმოადგენენ შპს ,,ტ-ო”, შპს ,,კ-ი” და შპს ,,ე-ი”.

მითითებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა.

კასატორი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი საკასაციო საჩივრით ითხოვდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 14 დეკემბრის განჩინების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

კასატორი საკასაციო საჩივარს ძირითადად აფუძნებდა იმავე გარემოებებზე, რაზეც მიუთითებდა სააპელაციო საჩივარში.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2007 წლის 2 მარტის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი; მხარეებს მიეცათ უფლება, 2007 წლის 2 მარტის განჩინებების ჩაბარებიდან 10 დღის ვადაში წარმოედგინათ მოსაზრება, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად საკასაციო საჩივარი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით.

2007 წლის 13 მარტს სპს ,,დ-ის” წარმომადგენელმა წარმოადგინა მოსაზრება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის თაობაზე, რომლითაც ითხოვდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობას, იმ მოტივით, რომ იგი არ აკმაყოფილებდა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს.

2007 წლის 14 მარტს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურმა მოსაზრებით მომართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვა მისი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობა, იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო საჩივარი აკმაყოფილებდა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო გაეცნო გასაჩივრებულ განჩინებას, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარს, შეამოწმა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა მოცემულ საქმესთან მიმართებაში და მიაჩნია, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული საქმე არ არის მნიშვნელოვანი სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა პროცესუალური დარღვევის გარეშე.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოყენებული საპროცესო და მატერიალური სამართლის ნორმების განმარტებისა და სამართლის განვითარების მიზნით საკასაციო სასამართლოს მიერ ზოგადი მნიშვნელობის მქონე (კონკრეტულთან ერთად) სახელმძღვანელო და სარეკომენდაციო გადაწყვეტილების გამოტანის ფაქტობრივი საჭიროება.

საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს _ წარმატების პერსპექტივა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც აღნიშნულ საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განსახილველად დაშვებაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. უარი ეთქვას საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარს განსახილველად დაშვებაზე;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.