საქმე N:ბს-198-187(კ-07)

ბს-198-187(კ-07) 22 ნოემბერი, 2007წ.

თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლალი ლაზარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) _ მ. გ-ი

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) _ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო; ვ. ჯ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2005 წლის 14 ნოემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას სასარჩელო განცხადებით მიმართა მ. გ-მა მოპასუხეების _ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ყოფილი უფროსის _ ვ. ჯ-ის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მატერიალური და მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად მატერიალური ზიანის _ 30 000 ლარისა და მორალური ზიანის _ 10 000 ლარის, სულ _ 40 000 ლარის დაკისრება.

მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლები მდგომარეობდა შემდეგში:

1992-1993 წლის ზამთარში ონის რაიონის სოფელ ........ დაუდგენელმა პირებმა გაქურდეს მოსარჩელის საცხოვრებელი სახლი და გაიტაცეს ოთხი ძველებური ხალიჩა, რაც სოლიდური თანხის ფასეულობას წარმოადგენდა. აღნიშნული ფაქტის შესახებ მოსარჩელემ გაგებისთანავე შეატყობინა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ონის პოლიციის უფროსს ვ. ჯ-ეს, რომელმაც არ მიიღო დანაშაულის გახსნის მიზნით კანონით გათვალისწინებული ზომები და მიჩქმალა განსაკუთრებით მძიმე დანაშაული. ქურდობის ფაქტზე სისხლის სამართლის საქმე მხოლოდ 1996 წლის 22 მაისს აღიძრა, რის შედეგადაც ვერ მოხერხდა დამნაშავეების გამოვლენა და დაზარალებულისათვის მისი ნივთების დაბრუნება ან ზიანის ანაზღაურება. ქუთაისის პროკურატურის 2005 წლის 25 თებერვლის დადგენილებაში მიეთითა, რომ ვ. ჯ-ემ სამსახურებრივი მდგომარეობა ბოროტად გამოიყენა და განზრახ არ აღძრა საქმე დამნაშავეთა დროულად გამოსავლენად.

მოსარჩელის განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. განზრახვის შემთხვევაში მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს (ს.ფ. 2-4).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 21 მარტის გადაწყვეტილებით მ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, მოსარჩელეს დაეკისრა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 1000 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბაჟის გადახდა.

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, თანამდებობის პირის ან სხვა მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის სახელმწიფო პასუხისმგებლობის წესს ადგენს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-209-ე მუხლები. სახელმწიფომ ზიანი უნდა აანაზღაუროს იმ ფორმით, წესითა და მოცულობით, რაც სამოქალაქო კოდექსით არის განსაზღვრული. პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობები _ დადასტურებულია ზიანი, მიყენებული მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით და ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობა. ამასთან, აუცილებელია ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნისათვის არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი სახელმწიფო მოსამსახურის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს _ მოსარჩელისათვის მატერიალური ზიანის მიყენებას შორის. მოსარჩელეს მატერიალური ზიანი მიადგა ქურდობით _ უცხო, მესამე პირების ქმედებით _ ხალიჩების მოპარვით და არა სახელმწიფო მოსამსახურის ქმედებით _ საგამოძიებო მოქმედების დროულად ჩაუტარებლობით. ზიანის ანაზღაურების ერთ-ერთი აუცილებელი პირობაა ის გარემოება, რომ ზიანი უნდა წარმოადგენდეს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. თუ მოპასუხის უშუალო მოქმედებით არ არის ზიანი გამოწვეული, მისი პასუხისმგებლობა გამორიცხულია. სახელმწიფო ვალდებულია აანაზღაუროს მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც დაკავშირებულია სახელმწიფო მოხელის სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებასთან. მოპასუხე ვ. ჯ-ის მიმართ სისხლის სამართლებრივი დევნა არ აღძრულა, ხოლო პირის ბრალეულობა დგინდება მხოლოდ კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი განაჩენით, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არა აქვს.

მოპასუხეების მიერ ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისათვის აუცილებელია არა მარტო მათი ბრალეული ქმედება, არამედ ზიანის გამომწვევი მოქმედებაც. მოსარჩელის ახსნა-განმარტებით, მას ზიანი მიადგა ხალიჩების დაკარგვით, რასთანაც არანაირი კავშირი მოპასუხეებს არ გააჩნიათ. შესაბამისად, მოპასუხეებს არ გააჩნიათ ხალიჩების ღირებულების ანაზღაურების ვალდებულება.

სახელმწიფოს მიერ ასანაზღაურებელი ზიანი მიყენებული უნდა იყოს უშუალოდ ადმინისტრაციული ორგანოს სახელმწიფო მოსამსახურის სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას. საქმის მასალებით არ დგინდება, რომ მოსარჩელეს კონკრეტული მატერიალური ზიანი მიადგა პოლიციის უფროსის ქმედებით, მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებასა და ზიანს შორის არ არსებობს მიზეზობრივი კავშირი, რომელიც პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელი პირობაა.

რაც შეეხება სასარჩელო მოთხოვნას მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. მოსარჩელე ვერ ასაბუთებს და არც საქმის მასალებით დგინდება, რაში გამოიხატება მოსარჩელის მორალური ზიანი, რომელიც მის მიერ შეფასებულია 10 000 ლარად.

საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის “გ” ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო ხარჯებისაგან თავისუფლდებიან მოსარჩელეები დანაშაულით მიყენებული ზარალის ანაზღაურების სარჩელებზე, მაგრამ იმის გათვალისწინებით, რომ სახეზე არ არის მოპასუხეების დანაშაული, რომელიც დადასტურებულია კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით და მოპასუხე არ არის აღიარებული დამნაშავედ, შესაბამისად, ვერ იქნება გამოყენებული აღნიშნული მუხლი და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის პირობებში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე და 38-ე მუხლების შესაბამისად, დავის საგნის ღირებულებიდან გამომდინარე, საქმის განხილვასთან დაკავშირებული სახელმწიფო ბაჟი 1000 ლარის ოდენობით უნდა დაეკისროს მოსარჩელეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ (ს.ფ. 92-94).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. გ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

აპელანტის განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს.

საქმეში წარმოდგენილია 2005 წლის 25 თებერვლის დადგენილება, რომლითაც დადგენილია, რომ ონის რაიონის შს რაიგანყოფილების უფროსმა ვ. ჯ-ემ ჩაიდინა სისხლის სამართლის კოდექსის 186-ე მუხლის მე-2 ნაწილითა და 191-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაული, თუმცა, რადგან გასული იყო სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემის ხანდაზმულობის ვადა, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 28-ე მუხლის “ზ” ქვეპუნქტით უარი ეთქვა სისხლისსამართლებრივი დევნის აღძვრაზე და შეწყდა სისხლის სამართლის საქმე. აღნიშნულ საქმესთან დაკავშირებით, 1999 წლის 4 იანვარს მ. გ-ი ცნობილი იქნა დაზარალებულად. შესაბამისად, მას, როგორც დაზარალებულს, უფლება აქვს მოითხოვოს როგორც მატერიალური, ისე მორალური ზიანი, რაც მიადგა მოპასუხის დანაშაულებრივი ქმედებით.

სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებაში ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე უარყო ზემოაღნიშნული მტკიცებულება, შეფასება არ მისცა სახელმწიფო მოხელის დანაშაულებრივ ქმედებას, რის შედეგადაც იგი დაზარალებულ პირს წარმოადგენდა და დაასკვნა, რომ არ არსებობდა მიზეზობრივი კავშირი სახელმწიფო მოსამსახურის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის.

აპელანტის აზრით, მცდარია სასამართლოს მითითება იმის თაობაზე, რომ ვინაიდან ვ. ჯ-ის მიმართ არ აღიძრა სისხლისსამართლებრივი დევნა, შესაბამისად, არ დგინდებოდა მისი ბრალეულობა, აღნიშნული შესაძლებელი გახდებოდა მხოლოდ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის არსებობის შემთხვევაში. ამასთან დაკავშირებით, აპელანტმა აღნიშნა, რომ სისხლისსამართლებრივი დევნის შეწყვეტა ხანდაზმულობის გამო არ ადასტურებდა პირის უდანაშაულობას, აღნიშნული გულისხმობდა მისი სასჯელისაგან გათავისუფლებას სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემის ვადის გასვლის გამო.

გარდა ამისა, აპელანტი არ დაეთანხმა სასამართლოს გადაწყვეტილებას მისთვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში.

აპელანტმა მიუთითა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 33-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, პირს, რომელსაც არ წარუდგენია სამოქალაქო სარჩელი სისხლის სამართლის საქმეზე, უფლება აქვს წარადგინოს იგი სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით. მ. გ-ი ცნობილი იქნა დაზარალებულად ვ. ჯ-ის დანაშაულებრივ ქმედებასთან დაკავშირებით და სარჩელი წარადგინა სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით, ხოლო სარჩელი სისხლის სამართლის საქმეზე სახელმწიფო ბაჟით არ იბეგრება (ს.ფ. 103-104).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილებით მ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა Yთბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 21 მარტის გადაწყვეტილება სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში და მ. გ-ი გათავისუფლდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მოტივები მდგომარეობს შემდეგში:

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ 1991-1992 წლების ზამთარში ონის რაიონის სოფელ ........... დაუდგენელმა პირებმა გაქურდეს მოქალაქე ნ. ს-ის საცხოვრებელი სახლი, საიდანაც ფარულად გაიტაცეს ოთხი ხალიჩა, ნაბადი და სხვა საოჯახო ნივთები. დადგენილად იქნა მიჩნეული ისიც, რომ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით დადგენილი სისხლისსამართლებრივი დევნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო, არ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე ვ. ჯ-ის მიმართ, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 186-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, სამსახურებრივი მდგომარეობის ბოროტად გამოყენების გამო.

ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი.

სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს. ამავე კოდექსის 992-ე მუხლით, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც პირმა მიაყენა სხვა პირს თავისი მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებით, ანუ ანდა არსებობდეს კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ამასთან, ზიანის ანაზღაურების მოვალეობის წარმოშობისათვის სახეზე უნდა იყოს ბრალეული ქმედება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა და მიიჩნია, რომ მართებულად არ დაკმაყოფილდა მ. გ-ის სარჩელი ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, ვინაიდან არ დასტურდებოდა მოპასუხის ბრალეული ქმედება, რამაც მოცემულ შემთხვევაში ზიანი გამოიწვია. ამასთან, დაუსაბუთებელი იყო ზიანის ოდენობა, ვინაიდან მოსარჩელემ ვერ წარადგინა აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. დასახელებული გარემოების მტკიცების ტვირთი კი, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის თანახმად, სწორედ ამ უკანასკნელს ეკისრებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა მორალურ ზიანთან დაკავშირებით და აპელანტის აღნიშნული მოთხოვნა, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის შესაბამისად, დაუსაბუთებლად მიიჩნია.

რაც შეეხება აპელანტისათვის 1000 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დაკისრებას, ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის “გ” ქვეპუნქტზე, რომლის მიხედვით, სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან თავისუფლდებიან მოსარჩელეები დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების სარჩელებზე. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ. გ-ი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან უნდა გათავისუფლებულიყო და აღნიშნულ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ექვემდებარებოდა გაუქმებას (ს.ფ. 130-134).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების ნაწილში საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. გ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებულ ნაწილში მითითებული გადაწყვეტილების გაუქმება და მისი სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი მოტივებით:

საქმეში წარმოდგენილია 2005 წლის 25 თებერვლის დადგენილება, რომლითაც დადგენილია, რომ ონის რაიონის შს რაიგანყოფილების უფროსმა ვ. ჯ-ემ ჩაიდინა სისხლის სამართლის კოდექსის 186-ე მუხლის მე-2 ნაწილითა და 191-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაული, თუმცა სისხლისსამართლებრივ პასუხისგებაში მიცემის ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 28-ე მუხლის “ზ” ქვეპუნქტით უარი ეთქვა სისხლისსამართლებრივი დევნის აღძვრაზე და შეწყდა სისხლის სამართლის საქმე. აღნიშნულ საქმესთან დაკავშირებით, 1999 წლის 4 იანვარს მ. გ-ი ცნობილი იქნა დაზარალებულად, რაც მას უფლებას ანიჭებს, მოითხოვოს როგორც მატერიალური, ისე მორალური ზიანის ანაზღაურება. ამის მიუხედავად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ დასტურდებოდა მოპასუხის ბრალეული ქმედება, რამაც მოცემულ შემთხვევაში ზიანი გამოიწვია.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული დასკვნა არ გამომდინარეობდა საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან. ბრალის არარსებობის შემთხვევაში ნ. გ-ი დაზარალებულად არ ჩაითვლებოდა. მოპასუხე ვ. ჯ-ემ, რომელიც სახელმწიფო მოხელეს წარმოადგენდა, სისხლის სამართლის საქმის არაღძვრით, ჩხრეკის ოქმებისა და საქმის სხვა მასალების გაყალბებით ხელი შეუწყო დამნაშავეებს და დაფარა დანაშაულის კვალი. მისი ბრალის გამო არ გაიხსნა დანაშაული და ვერ გამოვლინდნენ დამნაშავეები, შესაბამისად, მოსარჩელემ, რომელიც 10 წლის განმავლობაში ცდილობდა სიმართლის დადგენას, საჭირო შედეგს ვერ მიაღწია. საბოლოოდ, დადგინდა მოპასუხის დანაშაულებრივი ქმედება, თუმცა მას რაიმე შედეგი არ მოჰყოლია, რამდენადაც დამნაშავის მიმართ შეწყდა სისხლის სამართლის საქმე ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტა სარჩელზე უარის თქმის საფუძველს არ წარმოადგენს და სასამართლოს შეუძლია მთლიანად ან ნაწილობრივ დააკმაყოფილოს სარჩელი.

კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სრულიად დაუსაბუთებელია. იგი არ შეიცავს მითითებას იმის შესახებ, თუ რატომ არ მიიჩნევს სასამართლო სისხლისსამართლებრივი დევნის აღვძრაზე უარის თქმისა და სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ 2005 წლის 25 თებერვლის დადგენილებას მტკიცებულებად და დაზარალებულად ცნობის დადგენილებას მოსარჩელისათვის ზიანის ანაზღაურების საფუძვლად.

რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, კასატორი მიიჩნევს, რომ მოპარული ნივთების დამადასტურებელი დოკუმენტებისა და მოპასუხის დანაშაულებრივი ქმედების შედეგად დამდგარი ზიანის ოდენობის განსაზღვრელი მტკიცებულებების წარდგენა შეუძლებელია და ისინი სასამართლომ თვითონვე უნდა დაადგინოს გონივრულ ფარგლებში (ს.ფ. 140-141).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრების საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 1991-1992 წლების ზამთარში, ონის რაიონის სოფელ ........... ნ. ს-ის საცხოვრებელი სახლიდან ფარულად გატაცებულ იქნა ოთხი ძველებური ხალიჩა, ნაბადი და სხვა საოჯახო ნივთები, რაც შს რაიგანყოფილებას ეცნობა 1992 წლის აპრილში ნ. ს-ის ქალიშვილის _ მ. გ-ის მიერ. სისხლისსამართლებრივი დევნის აღძვრაზე უარის თქმისა და სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ 2005 წლის 25 თებერვლის დადგენილებით დადგენილია, რომ ვ. ჯ-ემ, რომელიც ამ დროს ონის შს რაიონული განყოფილების უფროსად მუშაობდა, სახელმწიფო აღრიცხვაზე არ დააყენა მომხდარი დანაშაული, არ აღძრა სისხლის სამართლის საქმე და არ აწარმოა დანაშაულის გახსნის მიზნით სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული საგამოძიებო მოქმედებები. სისხლის სამართლის საქმე აღნიშნულ ფაქტზე აღიძრა მხოლოდ 1996 წლის 22 მაისს.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე ითხოვს დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის _ 30 000 აშშ დოლარისა და მორალური ზიანის _ 10 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის მოპასუხეთათვის დაკისრებას. მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად: “თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს”. აღნიშნული ნორმის სწორად შეფარდებისათვის გადამწყვეტია თანამდებობის პირის მიერ მასზე დაკისრებულ სამსახურებრივ მოვალეობათა შესრულებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზ-შედეგობრიობის პირდაპირი, უშუალო ჯაჭვის არსებობა: დამდგარი ზიანი გამოწვეული უნდა იყოს სწორედ იმის შედეგად, რომ თანამდებობის პირმა თავისი სამსახურებრივი მოვალეობა არ შეასრულა. 2005 წლის 25 თებერვლის სისხლის სამართლის საქმის არაღძვრის შესახებ დადგენილებით დადგენილია, რომ ვ. ჯ-ის მიერ დროულად არ იქნა უზრუნველყოფილი სისხლის სამართლის საქმის აღძვრა, რითაც დაირღვა კასატორის უფლება ეფექტურ გამოძიებაზე. მიუხედავად ზემოაღნიშნული გარემოებისა, საქმის მასალების ერთობლიობაში შეფასება არ იძლევა იმ დასკვნის გამოტანის საფუძველს, რომ სისხლის სამართლის საქმის დაუყოვნებლივ აღძვრას აუცილებლად მოჰყვებოდა დანაშაულის გახსნა. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ თავად შს რაიგანყოფილების ინფორმირება დანაშაულის ფაქტის თაობაზე მ. გ-მა შესძლო არა დაუყოვნებლივ, არამედ დანაშაულის ჩადენიდან საკმაო დროის გასვლის შემდეგ. ამასთან, კიდეც რომ მომხდარიყო სისხლის სამართლის საქმის დაუყოვნებლივ აღძვრა, გაიხსნებოდა თუ არა რეალურად დანაშაული, თავის მხრივ, ასევე საალბათოა. მეტიც, დანაშაულის გახსნის შემთხვევაშიც კი ალბათობის შემცველია, მოხდებოდა თუ არა დამნაშავისაგან გატაცებული ნივთების უკან დაბრუნება ან აღნიშნული ნივთების ღირებულების ეკვივალენტური თანხის ამოღება. შესაბამისად, არ არსებობს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი კასატორის მიერ ნივთების დაკარგვით გამოწვეულ მატერიალურ ზარალსა და სისხლის სამართლის საქმის დროულად არაღძვრას შორის. ამასთან, ამ შემთხვევაში უნდა არსებობდეს პირდაპირი და არა სავარაუდო მიზეზობრივი კავშირი, რამდენადაც სავარაუდო კავშირი საკმარის ობიექტურ საფუძვლად ვერ გამოდგება სამართლებრივი პასუხისმგებლობისათვის. მიუხედავად იმისა, რომ კასატორის უფლება შეილახა სისხლის სამართლის საქმის არათავისდროული აღძვრით, იმავდროულად, საქმის გარემოებების ერთობლიობაში შეფასების საფუძველზე, არ დგინდება აღნიშნული უფლების დარღვევის შედეგად რეალურად განცდილი მატერიალური ზიანი. სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად კი, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლითა და 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შემადგენლობა.

რაც შეეხება მორალური ზიანის ანაზღაურებას, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ასეთი შემთხვევები კი მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-6 ნაწილსა და 413-ე მუხლის მე-2 ნაწილში, რომელიც მოსარჩელის მიერ მითითებულ ზემოაღნიშნულ შემთხვევას არ მოიცავს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არსებითად სწორია და იგი უცვლელად უნდა დარჩეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.