ბს-217-211(კ-08) 30 სექტემბერი, 2008 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე

გ. ილინას მდივნობით

კასატორი – მ. ვ.-ე, წარმომადგენელი _ ლ. ს.-ე

თანამოსარჩელეები _ ქ. გ.-ე, შ. ვ.-ე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ ა. მ.-ი

მოწინააღმდეგე მხარე _ ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობა წარმომადგენელი _ არ გამოცხადდა

მესამე პირი _ რ. პ.-ი წარმომადგენელი _ ა. ა.-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 24 სექტემბრის განჩინება

დავის საგანი – ფართზე უფლებამოპოვებულად ცნობა

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა :

მ. ვ.-მ სარჩელი აღძრა ვაკის რაიონის სასამართლოში მოპასუხის – ა. ო.-ის მიმართ, მესამე პირის – ვაკის რაიონის გამგეობის მონაწილეობით, რომლითაც მოითხოვა ქ. თბილისში, ...-ს III კვარტლის, V კორპუსში მდებარე ¹39 ბინაზე უფლებამოპოვებულად ცნობა და ა. ო.-ის უფლებადაკარგულად ცნობა /იხ. ტ.I, ს.ფ. 2/.

საქმის გარემოებები:

1991 წლის დეკემბერში მოპასუხე – ა. ო.-ის ძმამ მოკლა მეზობელი და იმავე წლის დეკემბერში დატოვეს საცხოვრებელი ბინა. ვინაიდან მოსარჩელეს არსად არ გააჩნდა საცხოვრებელი ბინა, იძულებული იყო, აღნიშნულ ბინაში შესახლებულიყო, სადაც ცხოვრობდა 1992 წლიდან და იხდიდა გადასახადებს. როგორც მისთვის ცნობილი გახდა, მოპასუხე თავისი ოჯახით წასული იყო აშშ-ში.

სარჩელის ფაქტობრივი საფუძველი:

მოსარჩელის განმარტებით, მისი ოჯახი შედგებოდა სამი წევრისაგან, რომელსაც არ გააჩნდა საცხოვრებელი ბინა, რის გამოც მიტოვებულ ბინაში შესახლდნენ თვითნებურად.

სარჩელის სამართლებრივი საფუძველი:

მოსარჩელემ, საქართველოს საბინაო კოდექსის 69-ე მუხლის საფუძველზე, მოითხოვა ქ. თბილისში, ...-ის III კვარტლის, V კორპუსის ¹39-ში, იგივე ...-ის ქ. ¹86-ში, მდებარე ბინის ფართზე უფლებამოპოვებულად, ხოლო მოპასუხე ა. ო.-ის - მისი ოჯახის წევრებთან ერთად, აღნიშნულ ბინაზე უფლებადაკარგულად ცნობა.

საქმის მასალების მიხედვით, ვაკის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მ. ვ.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; იგი ცნობილ იქნა ზემოაღნიშნულ ბინაზე უფლებამოპოვებულად, ხოლო ა. ო.-ი -უფლებადაკარგულად, რაც რაიონულმა სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

მ. ვ.-ე 1992 წლიდან ცხოვრობდა სადავო ბინაში, რომელიც 1991 წლიდან იქნა მიტოვებული. აღნიშნული ბინა იყო დარბეული და საცხოვრებლად უვარგისი. მოპასუხე ა. ო.-მა ბინა მიატოვა იმის გამო, რომ მისი ძმა ეჭვმიტანილ იქნა მეზობელ ი.-ის მკვლელობაში, რის გამოც მოკლულის ახლობლებმა დაარბიეს მათი ბინა ისე, რომ საცხოვრებლად უვარგისი გახდა. მოსარჩელე ცხოვრობდა ქირით მეზობელ კორპუსში ოჯახთან ერთად. 1992 წელს მეზობლების რჩევით შევიდა უპატრონოდ მიტოვებულ ბინაში და დღემდე იქ ცხოვრობს. წლების განმავლობაში მ. ვ.-მ მოიპოვა სადავო ბინაზე ცხოვრების უფლება, რამდენადაც დღემდე ბინის მიმართ სხვა ვინმეს პრეტენზია არ განუცხადებია, ხოლო ო.-ები 1991 წლიდან აღნიშნულ ბინაში არ გამოჩენილან, რაზეც არსებობდა აქტები, რომლებითაც დასტურდებოდა, რომ ო.-ები ბინაში არ ცხოვრობდნენ და იგი დარბეული იყო. ამავე აქტებით დასტურდებოდა, რომ 1992 წლის აგვისტოდან სადავო ბინაში ცხოვრობდნენ ვ.-ეები. ო.-ების ადგილსამყოფელი უცნობი იყო და მათ საქართველოს საბინაო კოდექსის 69-ე მუხლიდან გამომდინარე, სადავო ბინაზე ფაქტობრივად დაკარგეს ცხოვრების უფლება /იხ. ტ.I, ს.ფ. 33-34/.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ვაკის რაიონის გამგეობამ და ვაკის რაიონული სასამართლოს 1996 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა /იხ. ტ.I, ს.ფ. 41-42/.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 1997 წლის 19 მარტის განჩინებით ვაკის რაიონის გამგეობის მიერ საკასაციო საჩივარზე უარის თქმის გამო შეწყდა საკასაციო წარმოება /იხ. ტ.I, ს.ფ. 43/.

2000 წლის 3 ოქტომბერს რ. პ.-მა განცხადებით მიმართა ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს და სსსკ-ის 422-ე მუხლის “ბ” პუნქტის შესაბამისად, მოითხოვა კანონიერ ძალაში შესული ვაკის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა /იხ. ტ.II, ს.ფ. 4-5/.

ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 14 თებერვლის განჩინებით ბათილად იქნა ცნობილი ვაკის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილება და განახლდა საქმის წარმოება /იხ. ტ.II, ს.ფ. 49/.

რაიონული სასამართლოს განჩინება კერძო საჩივრით გაასაჩივრა მ. ვ.-მ /იხ. ტ.II, ს.ფ. 52-54/.

ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 28 თებერვლის განჩინებით მ. ვ.-ის კერძო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული და სსსკ-ის 417-ე მუხლის შესაბამისად, განსახილველად გადაეგზავნა თბილისის საოლქო სასამართლოს /იხ. ტ.II, ს.ფ. 55/.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2001 წლის 30 აპრილის განჩინებით მ. ვ.-ის კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა დაუშვებლობის გამო /იხ. ტ.II, ს.ფ. 57-58; /

2001 წლის 7 აგვისტოს რ. პ.-მა შეგებებული სარჩელი აღძრა ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოში და მოითხოვა მ. ვ.-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, 1997 წლის 15 ივლისის პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, რომლითაც ქ. თბილისში, ...-ს III კვარტლის მე-5 კორპუსში მდებარე ბინა ¹39 უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცა მ. ვ.-ს, მ. ვ.-ისა და მისი ოჯახის გამოსახლება ბინიდან და ბინის თავისუფალ მფლობელობაში გადაცემა შეგებებული მოსარჩელისათვის, ასევე შეგებებულმა მოსარჩელემ იშუამდგომლა საქმეში მ. ვ.-ის ოჯახის წევრების ჩართვა /იხ. ტ.II, ს.ფ. 70-72/.

ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 3 სექტემბრის საოქმო განჩინებით საქმეში მოპასუხეებად ჩაერთნენ სე. და ს. პ.-ები, ხოლო მოსარჩელეებად - მ. ვ.-ის ოჯახის წევრები – ქ. გ.-ე და შ. ვ.-ე /იხ. ტ.II, ს.ფ. 89-92/.

2003 წლის 7 მარტს რ. პ.-მ დაზუსტებული შეგებებული სარჩელით მიმართა ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს, მესამე პირად მიუთითა ნოტარიუსი ტ. ა.-ი და შეგებებულ სარჩელში დაყენებულ მოთხოვნებთან ერთად მოითხოვა ვაკის რაიონის გამგეობის 1997 წლის 26 თებერვლის ¹3.11.27 გადაწყვეტილებისა და ვაკის რაიონის გამგეობის მიერ 1997 წლის 30 აპრილს მ. ვ.-ისა და მისი ოჯახის სახელზე გაცემული ბინის ორდერის გაუქმება, სადავო ბინის სახელმწიფო საკუთრებად ცნობა /იხ. ტ.II, ს.ფ. 161-163/.

ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 31 მარტის განჩინებით საქმეში მესამე პირად ჩაერთო ¹... სერვისი /იხ. ტ.II, ს.ფ. 195/.

ვაკე-საბურთალოს რაიონის სასამართლოს 2004 წლის 24 ივნისის საოქმო განჩინებით მ. ვ.-ის სარჩელზე, ფართზე უფლებადაკარგულად მოპასუხეთა ცნობის ნაწილში, სათანადო მოსარჩელედ ჩაერთო ვაკის რაიონის გამგეობა.

ვაკის რაიონის გამგეობამ უარი განაცხადა სასარჩელო მოთხოვნაზე ა. ო.-ის და პ.-ების ბინაზე უფლებადაკარგულად ცნობის შესახებ, იმ მოტივით, რომ ამ უკანასკნელებს ფართის თვითნებურად მიტოვების გამო დაკარგული აქვთ მასზე უფლება და მოითხოვა ამ ნაწილში საქმის წარმოების შეწყვეტა, რაც დაკმაყოფილდა რაიონული სასამართლოს მითითებული საოქმო განჩინებით და სსსკ-ის 272-ე მუხლის “გ” პუნქტის შესაბამისად, საქმის წარმოება შეწყდა.

რაიონული სასამართლოს ამავე საოქმო განჩინებით არასათანადო მოპასუხე შეიცვალა სათანადო მოპასუხით _ ვაკის რაიონის გამგეობით /იხ. ტ.II, ს.ფ. 279-292/.

ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 8 ივლისის საოქმო განჩინებით სსსკ-ის 84-ე მუხლის შესაბამისად, არასათანადო შეგებებული მოსარჩელე შეიცვალა სათანადო მოსარჩელით _ ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობით, ხოლო რ. პ.-ი საქმეში ჩაერთო მესამე პირად /იხ. ტ.II, ს.ფ. 301/.

ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 8 ივლისის გადაწყვეტილებით მ. ვ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; დაკმაყოფილდა ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობის შეგებებული სარჩელი, რაც რაიონულმა სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

ქ. თბილისში, ...-ს III კვარტლის V კორპუსში მდებარე ბინა ¹39-ის დამქირავებელს წარმოადგენდა ა. ო.-ი, რომელთან ერთად ბინაში, 1996 წლის 5 ნოემბრის ¹77 საბინაო საექსპლუატაციო უბნის უფროსის მიერ გაცემული ცნობის თანახმად, ჩაწერილი იყვნენ მისი შვილები – რ. და სე. და შვილიშვილი – ს. პ.-ები. 1991 წლის დეკემბერში მათი მეზობლის – ზ. ი.-ის მკვლელობის გამო, ა. ო.-ის ოჯახმა დატოვა საცხოვრებელი ბინა, რომელიც თვითნებურად დაიკავა მ. ვ.-ის ოჯახმა. 1996 წლის ნოემბერში მ. ვ.-მ სარჩელით მიმართა ვაკის რაიონის სასამართლოს ა. ო.-ის ფართზე უფლებადაკარგულად ცნობისა და აღნიშნულ ბინაზე მისი ფართზე უფლებამოპოვებულად ცნობის შესახებ, რაც დაკმაყოფილდა რაიონის სასამართლოს მიერ.

რაიონულმა სასამართლომ საფუძვლიანად მიიჩნია ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობის მოთხოვნა უკანონო მფლობელობიდან ფართის გამოთხოვისა და მ. ვ.-ის ოჯახის წევრებთან ერთად თვითნებურად დაკავებული ბინიდან გამოსახლებისა და პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ, ვინაიდან გაუქმებული იყო 1996 წლის 25 დეკემბრის ვაკის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლის საფუძველზეც მ. ვ.-ს გაუფორმდა ბინა და მიეცა პრივატიზაციის უფლება. ამდენად, აღარ არსებობდა აღნიშნული გარიგების საფუძველიც. სსკ-ის 164-ე მუხლის თანახმად კი არაკეთილსინდისიერ მფლობელს ნივთი უნდა დაებრუნებინა უფლებამოსილი პირისათვის /იხ. ტ.II, ს.ფ. 323-325/.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მ. ვ.-მ, ქ. გ.-მ და შ. ვ-მ, რომლებმაც მოითხოვეს ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 14 თებერვლის განჩინებისა და 2004 წლის 8 ივლისის გადაწყვეტილების გაუქმება, შემდეგი მოტივით:

აპელანტების განმარტებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელი იყო, რის გამოც ექვემდებარებოდა გაუქმებას. ამასთან, იგი გამოტანილი იყო სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის უხეში დარღვევით. აღნიშნულ გადაწყვეტილებას წინ უსწრებდა განჩინება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების შესახებ, რომელიც ასევე უსაფუძვლო იყო და ექვემდებარებოდა ბათილად ცნობას.

აპელანტების აზრით, სარჩელის დაკმაყოფილების უცილო საფუძველი იყო ის, რომ დამქირავებელმა თვითნებურად მიატოვა დაქირავებული ბინა და არ ჩაუბარებია ბინა მესაკუთრისათვის და სანაცვლო ბინის მოთხოვნა. ასევე, არ უცნობებია მისი საცხოვრებელი მისამართის შესახებ. ამდენად, ა. ო.-ს და მისი ოჯახის წევრებს სარჩელის შეტანის მომენტში, 1996 წელს, მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, ავტომატურად ჰქონდათ ფართზე უფლება დაკარგული. სასამართლოს მთავარ სხდომაზე ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობამ იშუამდგომლა, რომ მას უნდა დაეყენებინა სასამართლოში მოთხოვნა ა. ო.-ისა და სხვების ფართზე უფლებადაკარგულად ცნობის შესახებ. აპელანტების აზრით, მან ასეთი მოთხოვნა განახორციელა 1996 წელს, როცა მხარი დაუჭირა სასარჩელო მოთხოვნას. სასამართლომ შუამდგომლობა დააკმაყოფილა და იგი ცნო სათანადო მოსარჩელედ. ამის შემდეგ გამგეობამ იშუამდგომლა სასამართლოს წინაშე, ვინაიდან დამქირავებლებმა თვითნებურად მიატოვეს დაქირავებული ბინა და ამით შეწყვიტეს დამქირავებლებზე დაკისრებული მოვალეობის შესრულება. ამდენად, სასამართლოში არანაირი მოთხოვნა არც არის და არც 1996 წელს იყო დაყენებული. აღსანიშნავია ის, რომ იმავე წელს გამგეობა სასამართლო პროცესში მონაწილეობდა, როგორც მესამე პირი. მან რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება კასაციის წესით გაასაჩივრა და მოითხოვა გადაწყვეტილების შეცვლა და ვ.-ეების გამოსახლება. მოგვიანებით, აღნიშნულ მოთხოვნაზე გამგეობამ უარი განაცხადა, რის გამოც შეწყდა საქმის წარმოება საკასაციო ინსტანციაში. მოთხოვნაზე უარის თქმის გამო, გამგეობამ ასეთი მოთხოვნის პროცესუალური უფლება დაკარგა, შესაბამისად ძალაში იყო განჩინება გამგეობის საკასაციო საჩივრის განხილვასთან საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ საკასაციო საჩივარზე უარის თქმის საფუძვლით, რის გამოც არ არსებობდა აღნიშნული განჩინების ბათილად ცნობის საფუძველი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადასტურდა ბათილად ცნობის შესახებ განცხადების უსაფუძვლობაც და გადაწყვეტილება შეიცვალა არა იმ პირის ხელსაყრელად, ვინც შეიტანა განცხადება, არამედ იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც თავის დროზე პროცესში მონაწილეობდა და სამოქალაქო სარჩელზე უარიც განაცხადა. აღნიშნული კი ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს კონსტიტუციას, სამოქალაქო და ადმინისტრაციულ საპროცესო კანონმდებლობას, რომელთა ძალითაც არსებობდა სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება მხოლოდ საკუთარი დარღვეული უფლების აღსადგენად. სასამართლომ კი გადაწყვეტილებით აღადგინა იმ პირის უფლება, ვინც პროცესში მონაწილეობდა და არავითარი საფუძველი საქმის წარმოების განახლებისთვის არ გააჩნდა /იხ.ს.ფ. ტII. 329-333/.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 11 დეკემბრის განჩინებით მ. ვ.-ის, ქ. გ.-ისა და შ. ვ.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 8 ივლისის გადაწყვეტილება, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

ქ. თბილისში, ...-ის, III კვარტლის მე-13 კორპუსის ბინა ¹39 ირიცხებოდა ა. ო.-ის სახელზე, რომელიც წარმოადგენდა ბინის ძირითად დამქირავებელს. ვაკის რაიონის გამგეობის 1993 წლის 4 თებერვლის წერილში მითითებული იყო, რომ ა. ო.-ის სახელზე რიცხული ბინა დაკავებული ჰქონდა მ. ვ.-ს, რომლის გამოსახლებაზე შედგენილი იყო სათანადო საბუთები და უახლოეს დროში სასამართლოში წარადგენდნენ სარჩელს დაკავებული ბინიდან მისი გამოსახლების შესახებ, ამდენად, განცხადება ბინის პრივატიზების შესახებ განხილული იქნებოდა სახალხო სასამართლოში გადაწყვეტილების მიღების და ბინის ფიზიკურად გათავისუფლების შემდეგ.

სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, ა. ო.-ის სახელზე რიცხული ბინა 1992 წელს თვითნებურად დაიკავა მ. ვ.-მ, ყოველგვარი კანონიერი საფუძვლის გარეშე, ვინაიდან იმ დროს მოქმედი საქართველოს საბინაო კოდექსის 57-ე მუხლის თანახმად, საცხოვრებელ სადგომში შესახლების ერთადერთ საფუძველს წარმოადგენდა ორდერი, რაც მ. ვ.-ს არ გააჩნდა. ამავე კოდექსის 69-ე მუხლი აწესებდა რა დროებით სხვაგან მყოფი მოქალაქისათვის საცხოვრებელი სადგომის შენახვის პირობებს, ვადების გადამეტებით სხვაგან ყოფნის შედეგად საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობაზე უფლებადაკარგულად პირის ცნობა გათვალისწინებული იყო სასამართლო წესით, რასაც ა. ო.-ისა და მისი ოჯახის წევრების მიმართ ადგილი არ ჰქონია.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტების მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ა. ო.-ს და მისი ოჯახის წევრებს ფართზე უფლება ავტომატურად ჰქონდათ დაკარგული, რ. პ.-მა ბინა მიატოვა საკუთარი ნებით, დაკარგა დამქირავებლის სტატუსი და იგი არ იყო ის პირი, რომელიც სასამართლო სხდომაზე უნდა ყოფილიყო მიწვეული, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ექვემდებარებოდა გაუქმებას. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის დასკვნა, რომ მ. ვ.-ე და მისი ოჯახის წევრები არ წარმოადგენდნენ ბინის მართლზომიერ მფლობელებს და არ გააჩნდათ ფართზე უფლებამოპოვებულად ცნობის საფუძველი, რის გამოც არ არსებობდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების არავითარი სამართლებრივი საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, რაიონულმა სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სწორად განმარტა კანონი, საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს მისცა სწორი სამართლებრივი შეფასება, შეგებებული სარჩელი დააკმაყოფილა სწორად /იხ. ტ.II, ს.ფ. 429-437/.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ვ.-მ და მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 11 დეკემბრის განჩინების, ასევე ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 14 თებერვლის განჩინების გაუქმება, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი კანონიერ ძალაში შესული ვაკის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილება და განახლდა საქმის წარმოება, შემდეგი მოტივით:

კასაციის მოტივი:

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინების მიღებისას არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი.

კასატორის განმარტებით, რ. პ.-მა სასამართლოს მიმართა სსსკ-ის 422.1. “ბ” მუხლის საფუძველზე მაშინ, როცა მას უფლება ჰქონდა სასამართლოსათვის მიემართა სსსკ-ის 422.1. “გ” მუხლის საფუძველზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ მან საკუთარი თავი მიიჩნია პირად, რომლის უფლებებსა და კანონით გათვალისწინებულ ინტერესს უშუალოდ ეხება მიღებული გადაწყვეტილება. განცხადება საქმის წარმოების განახლების შესახებ რომელი მუხლის საფუძველზეც უნდა იყოს შეტანილი, აუცილებლად უნდა შეიცავდეს მითითებას იმის შესახებ, რა ზომით და რა ფარგლებში ითხოვს განმცხადებელი გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და სხვა გადაწყვეტილებით შეცვლას. აღნიშნული წარმოადგენს აუცილებელ პირობას განცხადების დასაშვებობისა, ვინაიდან მხოლოდ მოთხოვნა არის იმის დამადასტურებელი, თუ რამდენად სათანადო პირის მიერ არის შეტანილი განცხადება. ამასთან, მოთხოვნა აუცილებლად უნდა რჩებოდეს საქართველოს კოსტიტუციის 42-ე მუხლისა და სსსკ-ის მე-2 მუხლის ფარგლებში, კერძოდ, საქმის განხილვას სასამართლო შეუდგება იმ პირის განცხადებით, რომელიც მიმართავს მას თავისი უფლების ან კანონით გათვალისწინებული ინტერესის დასაცავად. ასეთ მოთხოვნას რ. პ.-ის განცხადება არ შეიცავდა. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ მაინც საფუძვლიანად ცნო განცხადება და გაანახლა საქმის წარმოება, რის შემდეგაც რ. პ.-მა სასამართლოში შეიტანა შეგებებული სარჩელი, რითაც მოითხოვა მ. ვ.-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ასევე პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ბინის სახელმწიფო საკუთრებაში გადაცემა. 1996 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სადავო ბინა სახელმწიფო საკუთრება იყო, აღნიშნულ ფართზე შეწყდა, დამქირავებლის მიერ მისი მიტოვების გამო, ქირავნობის ხელშეკრულება.

კასატორის განმარტებით, ა. ო.-სა და პ.-ებს ვ.-ეებთან არანაირი შეხება არ ჰქონიათ და არავითარი ბრალი არ მიუძღვით ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტაში, შესაბამისად, სასამართლო არასწორად განმარტავს ბინის დაკავების კანონიერების ფაქტს. სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა შეემოწმებინა პ.-ის მოთხოვნის ნაწილში, ანუ ეს უკანასკნელი თუ გამოცხადდებოდა სასამართლო პროცესზე, რას მოითხოვდა და თუ მოითხოვდა, აღნიშნული მოთხოვნა იქნებოდა თუ არა სამართლიანი და დასაბუთებული.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა გადაწყვეტილების წინმსწრები გადაწყვეტილება, რომელიც მაშინ ცალკე არ საჩივრდებოდა და სააპელაციო სასამართლოს არავითარი უფლება არ ჰქონდა, არ ემსჯელა მოთხოვნის აღნიშნულ ნაწილზე და არ მიეღო გადაწყვეტილება. თუმცა, საქმის წარმოების განახლება თავის დროზე კიდეც რომ ყოფილიყო საფუძვლიანი, მას შემდეგ, რაც განცხადების ავტორმა დავის საგანთან შეხება დაკარგა და სათანადო მოსარჩელედ ვაკის რაიონის გამგეობის ცნობას დაეთანხმა, საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება მაინც არ შეიძლებოდა, ვინაიდან მოსარჩელეს სასარჩელო მოთხოვნაზე უარი ჰქონდა ნათქვამი და ასეთი ფაქტის მიმართ ახლად აღმოჩენილი გარემოება არ გამოვლენილა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, როგორც I ინსტანციის სასამართლომ, ასევე სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტეს და გამოიყენეს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის შესაბამისი მუხლები, რამაც გამოიწვია საქმეზე არასოწორი გადაწყვეტილების მიღება /იხ. ტ.II, ს.ფ. 445-456/.

საკასაციო სასამართლოს 2008 წლის 20 მაისის განჩინებით მ. ვ.-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3. “გ” პუნქტის საფუძველზე /პროცესუალური კასაცია/.

საკასაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე კასატორმა და მისმა წარმომადგენელმა მხარი დაუჭირა საკასაციო საჩივარს და მოითხოვა მისი დაკმაყოფილება.

მოწინააღმდეგე მხარის თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონის გამგეობის წარმომადგენელმა არ ცნო საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

მესამე პირის რ. პ.-ის წარმომადგენელმა არ ცნო საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

/იხ.ს.ფ. 561-566, სხდომის ოქმი/.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმებისა და საქმის სასამართლო სხდომაზე განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ მ. ვ.-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად უცვლელად დარჩეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის მოტივები დაუსაბუთებელია და არ ქმნის სამართლებრივ საფუძველს სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 11 დეკემბრის განჩინების გასაუქმებლად. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დავის გადაწყვეტისას დარღვეული არ არის საპროცესო და მატერიალური სამართლის ნორმები, საქმის გარემოებები გამოკვლეულია ობიექტურად და არსებითად დავა გადაწყვეტილია სწორად.

საკასაციო საჩივრის მოტივი ძირითადად ემყარება სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო კანონმდებლობის დარღვევას, კასატორი კანონსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ სააპელაციო საჩივრის მოტივების შეუფასებლობას, კერძოდ, სააპელაციო საჩივრით მ. ვ.-ე ითხოვდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების წინმსწრები განჩინებების კანონიერების გადასინჯვას.

საკასაციო საჩივრის განაცხადი ასევე შეიცავს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების წინმსწრები განჩინებების გაუქმების შესახებ მოთხოვნას.

საქმის მასალების მიხედვით:

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 14 თებერვლის განჩინებით დაკმაყოფილდა რ. პ.-ის განცხადება /იხ. ტ. II, ს.ფ. 4-5/, ბათილად იქნა ცნობილი თბილისის ვაკის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 25 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება და განახლდა საქმის წარმოება /იხ.ს.ფ. 49, ტ. II/.

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებულ განჩინებაში სამართლებრივი შეფასება მისცა ზემოაღნიშნულ განჩინებას, კერძოდ, დაასკვნა, რომ რაიონული სასამართლოს მიერ სწორად იქნა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ბათილად ცნობილი /იხ.ს.ფ. 436/.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასაციის მოტივი საქმის წარმოების განახლების შემდგომ მხარეთა მიერ საპროცესო მოქმედებების და შესაბამისი სასამართლო აქტების მართლზომიერების შესახებ, უსაფუძვლოა და არ უნდა იქნას გაზიარებული, რამდენადაც ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 3.1. მუხლის მიხედვით ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მხარეები სარგებლობენ სსსკ-ის მე-3 მუხლით მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით. სსსკ-ის მე-3 მუხლით განმტკიცებულია სამოქალაქო სამართალწარმოების უმნიშვნელოვანესი პრინციპი _ დისპოზიციურობის პრინციპი.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დისპოზიციურობის პრინციპი სამოქალაქო სამართალწარმოებაში ნიშნავს მხარეთა თავისუფლებას განკარგონ თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები. სწორედ ისინი განსაზღვრავენ, თუ რა დროს და რა სახით მოახდინონ თავიანთი უფლებების რეალიზაცია.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, დაუსაბუთებელია კასატორის მოსაზრება, რომ რ. პ.-მა, რომელმაც მიმართა რაიონულ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების შესახებ (რაც დაკმაყოფილდა), მას შემდეგ, რაც იგი საქმის თავიდან განხილვის სტადიაზე დათანხმდა სასამართლოს შეთავაზებას სსსკ-ის 85-ე მუხლის საფუძველზე, როგორც არასათანადო მოპასუხე (შეგებებული სარჩელით) შეცვლილიყო სათანადო მოპასუხით თბილისის ვაკის რაიონის გამგეობით (რომელმაც მხარი დაუჭირა შეგებებული სარჩელის მოთხოვნას), დაადასტურა, რომ 2000 წლის ოქტომბერში არანაირი უფლება არ ჰქონდა მოეთხოვა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა /იხ.ს.ფ. 445-446, ტ. II/.

მსჯელობის ამგვარი ლოგიკა ეწინააღმდეგება სამოქალაქო საპროცესო სამართლის ძირითად პრინციპს _ დისპოზიციურობის პრინციპს, ვინაიდან რ. პ.-ის მატერიალურ უფლებებსა და კანონით გათვალისწინებულ ინტერესებს უშუალოდ ეხებოდა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება და იგი უსათუოდ უნდა ყოფილიყო მოწვეული საქმის განხილვაზე, რაც სსსკ-ის 422-ე მუხლის “ბ” პუნქტის საფუძველზე ქმნიდა /განცხადების შეტანის დროისთვის მოქმედი რედაქცია/ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის პროცესუალურ საფუძველს. ამასთან, დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას (იხ. ს.ფ. 447-448, ტ. II) შემდეგზე, რომ განმცხადებელი გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას ითხოვდა (იხ. ს.ფ. 4-5, ტ. I) სსსკ-ის 422-ე მუხლის “ბ” პუნქტის მიხედვით და რაიონის სასამართლომაც ეს ნორმა მიუთითა განცხადების დაკმაყოფილებისას (იხ. ს.ფ. 49, ტ. I). ვინაიდან, რ. პ.-მა განცხადება სასამართლოში შეიტანა 2000 წლის 3 ოქტომბერს, რა დროსაც სსსკ-ის 422-ე მუხლის მე-2 ნაწილი შედგებოდა 2 _ “ა” და “ბ” ქვეპუნქტებისაგან, ხოლო “გ” ქვეპუნქტი დაემატა 2006 წლის 13 ივლისის საკანონმდებლო ცვლილებით, ამდენად, განმცხადებელს საპროცესო კანონის ნორმა არ დაურღვევია. თუმცა, საგულისხმოა, რომ რ. პ.-ის განცხადების შინაარსი აგებულია სწორედ სსსკ-ის დღეს მოქმედი 422-ე მუხლის “გ” პუნქტის საფუძვლის კონტექსტში, სადაც იგი ითხოვს საქმის წარმოების განახლებას სწორედ იმ საფუძვლით, რომ ის და მისი ოჯახის წევრები სასამართლომ საქმეში მხარედ არ ჩააბა და მათი მონაწილეობის გარეშე განიხილა საქმე. რ. პ.-ი და მისი ოჯახის წევრები არ ყოფილან საქმეში მხარეებად ჩაბმულნი და მათი უფლებები არ ყოფილა რეალიზებული საქმის განხილვისას.

საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 1.2. მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ სამოქალაქო საქმეთა წარმოება სასამართლოში ხორციელდება საპროცესო კანონმდებლობით, რომლებიც მოქმედებს საქმის განხილვის, ცალკეული საპროცესო მოქმედების შესრულების ან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების დროს. ამდენად, რ. პ.-ი განცხადების შეტანისას თავის უფლებას ახორციელებდა შეტანის მომენტში მოქმედი საპროცესო კანონის 422-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტის საფუძველზე, რომელიც შინაარსობრივად მოიცავდა დღეს მოქმედი “გ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ საფუძველსაც, სასამართლოთა მიერ საპროცესო კანონის სწორი ინტერპრეტაციის უფლებამოსილების გამოყენების საფუძველზე.

შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ვაკის რაიონის სასამართლომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გაუქმებისას იხელმძღვანელა იმ დროსათვის მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობით, ამდენად, სასამართლო აქტის კანონიერება ვერ შეფასდება დღეისათვის მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობით.

ასევე, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას შემდეგზე, ვინაიდან ვაკის რაიონის გამგეობამ უარი თქვა ვაკის რაიონის სასამართლოს 1996 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე შეტანილ საკასაციო საჩივარზე და საქმის წარმოება შეწყდა, მას აღარ ჰქონდა უფლება შეგებებული სარჩელის მოთხოვნის ავტორი ყოფილიყო სსსკ-ის 273-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით (იხ. ს.ფ. 450), შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 431-ე მუხლით განსაზღვრულია კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გაუქმების შემდგომი პროცედურა, კერძოდ, იმისგან დამოუკიდებლად, თუ რა უდევს საფუძვლად საქმის წარმოების განახლებას _ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, თუ ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო ამ გადაწყვეტილების გაუქმება, საქმე, რომლის წარმოებაც განახლდა, განხილულ უნდა იქნეს თავიდან, ამ კოდექსით დადგენილი წესის დაცვით. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქმის წარმოების განახლების პროცესუალური შედეგი _ სასამართლოს ვალდებულება საქმის თავიდან განხილვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი ყველა წესის დაცვით, ნიშნავს, რომ საქმე განიხილება არა ხელახლა, არამედ თავიდან, ე.ი. იმგვარად, თითქოს იგი ადრე არც ყოფილა განხილული, შესაბამისად, მანამდე საქმის განხილვისას განხორციელებული საპროცესო მოქმედებები, რეალიზებული ან არარეალიზებული საპროცესო უფლებები არ ბოჭავს მხარეებს განსხვავებულად განკარგონ თავიანთი საპროცესო უფლებები საქმის წარმოების განახლების შემდგომ საქმის განხილვისას, ვინაიდან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი ყველა წესის დაცვით საქმის განხილვა გულისხმობს მხარეთა ნების ავტონომიას, შეუზღუდავად განკარგონ თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები; წინააღმდეგ შემთხვევაში, კანონმდებელი ჩამოაყალიბებდა საპროცესო ნორმას შესაბამისი დათქმით, რომ საქმის თავიდან განხილვისას მხარეები შებოჭილნი არიან წარსულში განხორციელებული საპროცესო მოქმედებებით.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასაციის მოტივს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას და გასაჩივრებულ წინმსწრებ განჩინებებს, ვინაიდან საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას არ დადასტურდა კასატორის მოტივების საფუძვლიანობა.

საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დავის მატერიალურ-სამართლებრივ ნაწილთან დაკავშირებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, სამართლებრივ შეფასებასა და ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ დასკვნებს, აღნიშნულთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არ არის დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რის გამოც ამ მიმართებით არ არსებობს საკასაციო საჩივრის მოტივის გაქარწყლების და სააპელაციო სასამართლოს დასკვნების დამატებითი დასაბუთების პროცესუალური საჭიროება.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებულ არგუმენტაციას გასაჩივრებული განჩინების კანონშეუსაბამობის თაობაზე, შესაბამისად, სსსკ-ის 410-ე მუხლის თანახმად, არ არსებობს მ. ვ.-ის საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამართლებრივი საფუძვლები და სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, როგორც არსებითად სწორი, ექვემდებარება უცვლელად დატოვებას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე, 372-ე, 390-ე, 399-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. ვ.-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 11 დეკემბრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.