საქმე N:ბს-226-174-კ-05

ბს-226-174(კ-05) 30 დეკემბერი, 2008 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ლევან მურუსიძე

ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ დ. ს.ის უფლებამონაცვლე ი. ჭ.-ე

კასატორები _ გ. ბ.-ე, ბ. ჯ.-ე, ნ. ჯ.-ე, ლ. ჯ.-ე

მოწინააღმდეგე მხარე _ დიდგორის გამგეობა, საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო, საქართველოს სახელმწიფო სატყეო მეურნეობის დეპარტამენტი, გარდაბნის რაიონის სარეგისტრაციო სამსახური დავის საგანი _ მიღება-ჩაბარების აქტების, მიწის სარეგისტრაციო მოწმობებისა და საჯარო რეესტრის ჩანაწერების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილება

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა :

დაბა ...-ის გამგეობამ და საქართველოს სახელმწიფო სატყეო დეპარტამენტმა სარჩელი აღძრეს ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოში, მოპასუხეების _ გარდაბნის რაიონის გამგეობისა და შპს “ს.-ის” მიმართ, მესამე პირების _ გ. ბ.-ის, ნ., ბ. და ლ. ჯ.-ების, დ. ს.-ის მონაწილეობით, რომლებმაც მოითხოვეს ადმინისტრაციული აქტების და ხელშეკრულების, კერძოდ, მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტების: ¹...; ¹...; ¹...; ¹...; ¹...; ¹...; ¹...; ¹..., ბათილად ცნობა, ასევე აღნიშნული ადმინისტრაციული აქტების ძალაში შესვლიდან წარმოშობილი სამართლებრივი შედეგების, კერძოდ, 2002 წლის 12 თებერვლის მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმება, რომელიც დადებული იყო გ. ბ.-ესა და დ. ს.-ს შორის; მიწის სარეგისტრაციო მოწმობის ¹... გაუქმება, გაცემული 2002 წლის 8 აპრილს დ. ს.-ზე, ნაკვეთზე ¹...; საჯარო რეესტრის ¹... ამონაწერის გაუქმება, გაცემული 2002 წლის 6 ივნისს, ნაკვეთზე ¹...; საჯარო რეესტრში ჩანაწერის გაუქმება, მიწის ნაკვეთის ¹... დ. ს.-ის საკუთრების შესახებ.

/იხ. ს.ფ. 5-7; 167-172 ტ.I/.

საქმის გარემოებები:

საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის ¹48 დადგენილებით საქართველოში დაიწყო სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმა, რაც გულისხმობდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწების საქართველოს მოქალაქეთა კერძო საკუთრებაში, მფლობელობასა და სარგებლობაში გადაცემას. ამ მიზნით, სახელმწიფო მიწები დაიყო სახელმწიფო და მისი რეფორმის ფონდებად. აღნიშნული მიწების შერჩევა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 16 იანვრის ¹39 დადგენილების თანახმად, დადგენილების მიღებიდან ორი კვირის ვადაში დაევალათ შესაბამისი რაიონის გამგეობებს. ამასთან, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის ¹128 დადგენილებისა და საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 24 თებერვლის ¹148 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების თანახმად, დამოუკიდებელი ოჯახი უფლებამოსილი იყო, საკუთრებაში მიეღო მხოლოდ ერთი მიწის ნაკვეთი. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 24 თებერვლის ¹148 დადგენილებით და ამ დადგენილებით დამტკიცებული დებულებით დადგინდა საქართველოს რესპუბლიკის ქალაქებსა და რაიონულ ცენტრებში (დაბებში) მცხოვრებთათვის მიწის ნაკვეთის გამოყოფის წესი. მოქალაქისათვის მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში გამოსაყოფად საჭირო იყო, არანაკლებ 15 ადმინისტრაციული აქტის გამოცემა, გადაცემაში მონაწილეობა მიეღო არანაკლებ 8 სამინისტროს, უწყებებსა და ორგანიზაციებს, შექმნილიყო რამდენიმე კომისია და ა.შ. პირები, რომელთაც ნაკვეთებზე საკუთრების უფლება მოიპოვეს აღნიშნული წესების დარღევვით, არ ჩაითვალნენ ნაკვეთის მესაკუთრეებად. გარდაბნის სატყეო მეურნეობის ...-ის სატყეოს მე-... კვარტლის მიწებზე გაცემული იყო მიღება-ჩაბარების აქტები ნაკვეთებზე _ ¹..., ¹..., ¹..., ¹..., ¹..., ¹.... აღნიშნული აქტების საფუძველზე აღებულ იქნა საკუთრების მოწმობები, ზოგიერთმა მიწის ნაკვეთი გაასხვისა კიდეც. აღნიშნულ ნაკვეთებზე მიმდინარეობდა სამშენებლო და შემოღობვითი სამუშაოები.

სარჩელის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები:

მოსარჩელეთა განმარტებით, ზემოაღნიშნული მიღება-ჩაბარების აქტები შედგენილი იყო კანონის მოთხოვნათა დარღვევით, რამდენადაც მიწის ნაკვეთები ისე იყო გაცემული მოქალაქეებზე, რომ არ არსებობდა არც ერთი სხვა ადმინისტრაციული აქტი, გარდა მიღება-ჩაბარების აქტისა. ნაკვეთების გაცემაზე თანხმობა არ განუცხადებია, დასკვნა არ გაუცია და სხვა სათანადო ქმედება არ განუხორციელებია არც ერთ ადმინისტრაციულ ორგანოს, გარდა, სავარაუდოდ, “ს.-ისა”. ნაკვეთების მოქალაქეებზე გაცემისას არ მომხდარა გამოყოფილი ნაკვეთების გამიჯვნა ადგილზე, რაც შეუძლებელიც კი იყო ქ. თბილისის ადმინისტრაციული საზღვრების ზუსტად დაუდგენლობის გამო. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეებმა მოითხოვეს ადმინისტრაციული, კერძოდ, მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტების: ¹...; ¹...; ¹...; ¹...; ¹...; ¹...; ¹...; ¹..., ბათილად ცნობა,. მოსარჩელეებმა ასევე მოითხოვეს აღნიშნული ადმინისტრაციული აქტების ძალაში შესვლიდან წარმოშობილი სამართლებრივი შედეგების, კერძოდ, 2002 წლის 12 თებერვლის მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმება, რომელიც დადებული იყო გ. ბ.-სა და დ. ს.-ს შორის; მიწის სარეგისტრაციო მოწმობის ¹... გაუქმება, გაცემული 2002 წლის 8 აპრილს დ. ს.-ზე, ნაკვეთზე ¹...; საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის ¹... გაუქმება, გაცემული 2002 წლის 6 ივნისს, ნაკვეთზე ¹...; საჯარო რეესტრში ჩანაწერის გაუქმება, მიწის ნაკვეთის ¹... დ. ს.-ის საკუთრების შესახებ.

ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 13 თებერვლის განჩინებით არასათანადო მოპასუხეები ლ. ჯ.-ე, ნ. ჯ.-ე, ბ. ჯ.-ე და დ. ს.-ე შეიცვალა სათანადო მოპასუხეებით _ საქართველოს მიწის მართვის დეპარტამენტით და გარდაბნის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოთი, ხოლო ლ. ჯ.-ე, ნ. ჯ.-ე, ბ. ჯ.-ე და დ. ს.-ე საქმეში ჩაებნენ მესამე პირებად /იხ.ს.ფ. 216, ტ.I/.

რაიონული სასამართლოს მთავარ სხდომაზე არ გამოცხადდნენ მოპასუხეები /იხ.ს.ფ. 356, სხდომის ოქმი/.

რაიონული სასამართლოს მთავარ სხდომაზე გამოცხადებულმა მესამე პირის დ. ს.-ის წარმომადგენელმა არ ცნო სარჩელი და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა /იხ.ს.ფ. 366, სხდომის ოქმი/.

ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 11 აგვისტოს გადაწყვეტილებით დაბა ...-ის გამგეობისა და საქართველოს სახელმწიფო სატყეო დეპარტამენტის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი: ა) მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი ¹..., გაცემული 1999 წლის 20 აპრილს, გ. ბ.-ის სახელზე, ნაკვეთზე ¹...; ბ) მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი ¹..., გაცემული 1997 წლის 4 ივნისს, გ. ბ.-ის სახელზე, ნაკვეთზე ¹...; გ) მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი ¹..., გაცემული 1999 წლის 20 დეკემბერს, ბ. ჯ.-ის სახელზე, ნაკვეთზე ¹...; დ) მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი ¹..., გაცემული 1998 წლის 20 დეკემბერს, ბ. ჯ.-ის სახელზე, ნაკვეთზე ¹...; ე) მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი, გაცემული 1998 წლის 20 დეკემბერს, ნ. ჯ.-ის სახელზე, ნაკვეთზე ¹...; ვ) მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი ¹..., გაცემული 1998 წლის 17 ნოემბერს, ლ. ჯ.-ის სახელზე, ნაკვეთზე ¹...; ზ) 2002 წლის 12 თებერვლის მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის ხელშეკრულება გ. ბ.-სა და დ. ს.-ს შორის; თ) მიწის სარეგისტრაციო მოწმობა ¹..., გაცემული 2002 წლის 8 აპრილს დ. ს.-ზე, ნაკვეთზე ¹...; ი) ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან ¹...., გაცემული 2002 წლის 6 ივნისს, ნაკვეთზე ¹...; კ) ჩანაწერი საჯარო რეესტრში მიწის ნაკვეთის ¹... დ. ს.-ის საკუთრების შესახებ; გარდაბნის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს დაევალა სარეესტრო ჩანაწერებში ცვლილებების შეტანა, რაც რაიონულმა სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

რაიონული სასამართლოს დასკვნით, გასაჩივრებული მიღება-ჩაბარების აქტები გამოცემული იყო კანონის მოთხოვნათა დარღვევით, ვინაიდან მიწის რეფორმის ფონდში გამოყოფილი მიწების კერძო პირებზე გადაცემა ხორციელდებოდა მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 24 თებერვლის @¹148 დადგენილებით და ამ დადგენილებით დამტკიცებული დებულებით. აღნიშნული დებულების მე-7 პუნქტის თანახმად, რეფორმის ფონდში გამოყოფილი მიწის ნაკვეთის მიღების მსურველს, თბილისში მცხოვრებ მოქალაქეებს, განცხადებით უნდა მიემართა, თბილისის შესაბამისი რაიონის გამგეობისათვის, რომელიც შემოსულ განცხადებებს ანაწილებდა მიწის გამცემი რაიონების მიხედვით და წარუდგენდა ქალაქის მერიას და “ს.-ისს”. ამავე დებულების მე-9 პუნქტის შესაბამისად, ქალაქის მერია შემოსული განცხადებების საფუძველზე ანაწილებდა შერჩეული მიწის ფართობებს ცალკეული ორგანიზაციებისა და მოქალაქეების მიხედვით და თავის გადაწყვეტილებას აცნობებდა მიწის გამცემ რაიონებს. მიწა მოსარგებლეზე გაიცემოდა მისი ადგილზე გამიჯვნისა და მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენის შემდეგ, ამასთან, გამიჯვნას ახორციელებდა სასოფლო რაიონის მიწის რეფორმის კომისია დაინტერესებული ქალაქებისა და რაიონული ცენტრების, აგრეთვე, “ს.-ის” წარმომადგენელთან ერთად. აღნიშნული პროცედურა იყო მიწის ნაკვეთის მოქალაქისათვის გადაცემის კანონით დადგენილი, ერთადერთი სათანადო გზა და ამ პროცედურის დარღვევით მოქალაქისათვის გაცემული მიღება-ჩაბარების აქტები ბათილად გამოცხადდა საქართველოს პარლამენტის 1996 წლის 22 მარტის ¹166 დადგენილების მე-5 პუნქტის საფუძველზე.

ამდენად, რაიონული სასამართლოს დასკვნით, დადასტურდა, რომ გასაჩივრებული მიღება-ჩაბარების აქტების გამოცემის თაობაზე გადაწყვეტილება არ მიუღია არც თბილისის მერიას და არც გარდაბნის რაიონის გამგეობას, ასევე არ მომხდარა გამოყოფილი ნაკვეთების ადგილზე გამიჯვნა დადგენილი წესით. შესაბამისად, გასაჩივრებული აქტები გამოცემული იყო არაუფლებამოსილი ორგანოს მიერ და აშკარად და უხეშად იყო დარღვეული მათი მომზადებისა და გამოცემის პროცედურა, რაც ერთმნიშვნელოვნად წარმოადგენდა მათი ბათილად ცნობის საფუძველს ზაკ-ის 60.7 მუხლის საფუძველზე /იხ. ს.ფ.369-371; ტ.I/.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მესამე პირმა _ დ. ს.-მ, რომელმაც მოითხოვა რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 11 აგვისტოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის, ადმინისტრაციული აქტების: მიღება-ჩაბარების აქტის ¹..., 2002 წლის 12 თებერვლის ¹... მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის ხელშეკრულების, მიწის სარეგისტრაციო მოწმობის ¹..., მიწის ნაკვეთზე ¹... საჯარო რეესტრის ჩანაწერის ნაწილში ბათილად ცნობის შესახებ, დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი მოტივით:

აპელანტის განმარტებით, რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება იყო უსაფუძვლო, არ ემყარებოდა საქმეში წარმოდგენილ მასალებს და გამოტანილი იყო როგორც პროცესუალური, ისე მატერიალური ნორმების დარღვევით. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. გადაწყვეტილების მიღებისას დაირღვა პროცესუალური ნორმები, რამაც საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება განაპირობა.

აპელანტის განმარტებით, დაბა ...-ის გამგეობის მიერ არ იქნა წარმოდგენილი მტკიცებულებები იმის გასარკვევად თუ გარდაბნის სატყეო მეურნეობის ...-ის სატყეო უბნიდან რომელი მიწის ნაკვეთი გადაეცა ...-ის გამგეობას მიწის რეფორმის ფონდში. სსკ-ის 158-ე მუხლის თანახმად, ...-ის გამგეობას არ წარმოშობია უფლებები მათთვის გამოყოფილ ნაკვეთზე, ვინაიდან მას იგი ფაქტობრივად მიღებული არ ჰქონდა, ანუ დღემდე არ გააჩნია მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი და არ არსებობდა რუკა, რომელიც დაადასტურებდა დაბა ...-ის საზღვრებში არსებული მე-5 კვარტლიდან გამოყოფილი მიწის ნაკვეთის საზღვრებს. ამდენად, სსკ-ის 84-ე მუხლის საფუძველზე რაიონულ სასამართლოს ...-ის გამგეობა უნდა ეცნო არასათანადო მოსარჩელედ, ვინაიდან მათ მიერ სარჩელთან ერთად არ იქნა წარმოდგენილი სსსკ-ის 102-ე და ასკ-ის მე-17 მუხლებით გათვალისწინებული მტკიცებულებები. აქედან გამომდინარე, გარდაბნის სატყეოს მისი კუთვნილი მიწის გ. ბ.-ზე გასხვისებით არ დაურღვევია ...-ის გამგეობის უფლებები, არ მიუყენებია მათთვის უშუალო ზიანი, რამდენადაც ასკ-ის 22.2 მუხლის თანახმად, სარჩელი დასაშვებია თუ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ან მისი ნაწილი პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას ან ინტერესს, ან უკანონოდ ზღუდავს მის უფლებებს.

რაიონული სასამართლოს მიერ არ იქნა გათვალისწინებული ასკ-ის 22.3 მუხლით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადები, რომლის შესაბამისად, სარჩელი სასამართლოს უნდა წარედგინოს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გაცნობიდან 6 თვის განმავლობაში. მოსარჩელისათვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო გ. ბ.-სათვის მიწის ნაკვეთის კანონის დარღვევით გამოყოფის შესახებ, ვინაიდან მოსარჩელე ამტკიცებდა, რომ აღნიშნული მიწის ნაკვეთი შედიოდა ...-ის გამგეობის ტერიტორიულ საზღვრებში. მოცემულ შემთხვევაში, ისინი ვალდებული იყვნენ, მოეხდინათ დაუყოვნებლივი რეაგირება ნაკვეთის შემოღობვის პროცესში, ანუ 1999 წლის აპრილში, როდესაც გ. ბ.-მ აღნიშნული ქმედება განახორციელა.

აპელანტის აზრით, გაუგებარი იყო, თუ რატომ იყო ადმინისტრაციული აქტი გამოცემული არაუფლებამოსილი ორგანოს მიერ, ვინაიდან ყველა ნორმატიული აქტის თანახმად, მიღება-ჩაბარების აქტის გაცემა დავალებული ჰქონდა “ს.-ისს”. რაც შეეხება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მომზადებისა და გამოცემის წესების დარღვევას, ასკ-ის 60.2 მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მომზადების ან გამოცემის წესების არსებითი დარღვევა, მისი გაუქმების საფუძველი შეიძლება გახდეს იმ შემთხვევაში, თუ ასეთი დარღვევის არსებობისას მოცემულ საკითხზე მიღებული იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება. კონკრეტულ შემთხვევაში, სხვა გადაწყვეტილების მიღება გამორიცხული იყო, ვინაიდან აღნიშნული კანონი არ დარღვეულა.

ზაკ-ის 60.3 მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის უფლება გააჩნდა ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოს, მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს სატყეო დეპარტამენტი წარმოადგენდა გარდაბნის სატყეო მეურნეობის ხელმძღვანელ ადმინისტრაციულ ორგანოს და მისი პირდაპირი მოვალეობა იყო ქვემდგომი ადმინისტრაციული დანაყოფის ხელმძღვანელობა და კონტროლი. მას უნდა ეხელმძღვანელა ზაკ-ის 76 “ბ” მუხლით და განეხორციელებინა ამავე კოდექსის VI თავით განსაზღვრული სხვა მოქმედებანი, გაეუქმებინა გ. ბ.-ზე მიწის ნაკვეთის გადაცემის დამადასტურებელი აქტი, თუ მას უკანონოდ მიიჩნევდა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, გ. ბ.-ე წარმოადგენდა მიწის ნაკვეთის კეთილსინდისიერ შემძენს. ამასთან, ვინაიდან სადავო მიღება-ჩაბარების აქტი წარმოადგენდა აღმჭურველ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, იგი არ შეიძლებოდა ბათილად ყოფილიყო ცნობილი ზაკ-ის 281-ე და 60.1. “ბ” მუხლების შესაბამისად, რამდენადაც, კანონის თანახმად, იგი უნდა გაუქმებულიყო მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მისი შესრულება იწვევდა დანაშაულს, რომელსაც, მოცემულ შემთხვევაში, დენადი ხასიათი უნდა ჰქონოდა.

სასამართლომ ჯეროვნად არ შეაფასა მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულება და ის გარემოება, რომ სსკ-ის 187-ე მუხლის მიხედვით, შემძენი ხდებოდა ნივთის მესაკუთრე მაშინაც, როცა გამსხვისებელი არ იყო ნივთის მესაკუთრე, მაგრამ შემძენი ამ ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერი იყო. რაიონულმა სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას ასევე არ გაითვალისწინა ზაკ-ის 60-ე მუხლის მე-4 და მე-5 ნაწილის მოთხოვნა, რომლის თანახმად, აღმჭურველი ადმინისტრაციული აქტი შეიძლებოდა ბათილად არ გამოცხადებულიყო, თუ დაინტერესებულ მხარეს კანონიერი ნდობა ჰქონდა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიმართ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არსებითად არღვევდა სახელმწიფო, საზოგადოებრივ ან სხვა პირის კანონიერ უფლებებსა და ინტერესებს /იხ. ს.ფ. 389-397; ტ.I/.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ასევე “ს.-მ”, რომელმაც მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:

აპელანტის განმარტებით, რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უკანონო იყო და ექვემდებარებოდა გაუქმებას. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, ზაკ-ის 218-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც დაუშვებელი იყო ამ კოდექსის ამოქმედებამდე გამოცემული აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა, გარდა იმავე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევებისა, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. ამასთან, სასამართლოს არ შეუმოწმებია ასკ-ის 22-ე მუხლით გათვალისწინებული სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები, რითაც დაარღვია ზემოაღნიშნული ნორმა და საქმეზე მიიღო არასწორი გადაწყვეტილება /იხ.ს.ფ. 398, ტ.I/.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ასევე გ. ბ.-მ, ლ., ბ. და ნ. ჯ.-ებმა, რომლებმაც მოითხოვეს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:

აპელანტის განმარტებით, რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უკანონო იყო და ექვემდებარებოდა გაუქმებას. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, ასევე დაარღვია საპროცესო კანონმდებლობა, კერძოდ, რაიონულმა სასამართლომ დაარღვია ზაკ-ის 218-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც დაუშვებელი იყო ამ კოდექსის ამოქმედებამდე გამოცემული აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა, გარდა იმავე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევებისა, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. ამასთან, სასამართლოს არ შეუმოწმებია ასკ-ის 22-ე მუხლით გათვალისწინებული სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები, რითაც დაარღვია ზემოაღნიშნული ნორმა და საქმეზე მიიღო არასწორი გადაწყვეტილება /იხ.ს.ფ. 400, ტ.I/.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დ. ს.-ის, გ. ბ.-ის, ლ., ბ. და ნ. ჯ.-ების სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; დაბა ...-ის გამგეობის და საქართველოს სატყეო მეურნეობის დეპარტამენტის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი გ. ბ.-ზე ¹... ნაკვეთზე გაცემული 1999 წლის 20 აპრილის ¹2001 მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი, ასევე ¹... ნაკვეთზე 1997 წლის 4 ივნისის ¹... მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი და ბ. ჯ.-ზე ¹... ნაკვეთზე 1999 წლის 20 დეკემბერს გაცემული ¹... მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი და ¹... ნაკვეთზე 1999 წლის 20 დეკემბრის ¹... მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი, ნ. ჯ.-ზე ¹... ნაკვეთზე 1998 წლის 20 დეკემბერს გაცემული მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი, ლ. ჯ.-ე ¹... ნაკვეთზე 1998 წლის 20 დეკემბერს გაცემული მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი. ამ აქტების საფუძველზე მიღებული მიწის სარეგისტრაციო მოწმობები და საჯარო რეესტრიდან ამონაწერები; 11.02.02წ. მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც დ. ს.-მ შეისყიდა ¹... მიწის ნაკვეთი. ამ ნაკვეთზე დ. ს.-ზე გაცემული მიწის სარეგისტრაციო მოწმობა და საჯარო რეესტრიდან ამონაწერი, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

სააპელაციო პალატაში საქმის განხილვისას მოსარჩელეებმა დააზუსტეს სარჩელის საგანი და მოითხოვეს ¹... ნაკვეთზე გ. ბ.-ზე 1999 წლის 20 აპრილს გაცემული ¹... მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის; ¹... ნაკვეთზე გ. ბ.-ზე 1997 წლის 4 ივნისის ¹... მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის; ¹... ნაკვეთზე ბ. ჯ.-ზე 1999 წლის 20 დეკემბერს გაცემული ¹... მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის; ¹... ნაკვეთზე ბ. ჯ.-ზე 1999 წლის 20 დეკემბრის ¹... მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის; ¹... ნაკვეთზე ნ. ჯ.-ზე 1998 წლის 20 დეკემბერს გაცემული მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის; ¹... ნაკვეთზე ლ. ჯ.-ზე 1998 წლის 20 დეკემბერს გაცემული მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის, ამ აქტების საფუძველზე მიღებული მიწის სარეგისტრაციო მოწმობებისა და საჯარო რეესტრიდან ამონაწერების ბათილად ცნობა; 11.02.02წ. მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის ხელშეკრულების, რომლითაც დ. ს.-მ შეისყიდა ¹... მიწის ნაკვეთი, ამ ნაკვეთზე დ. ს.-ზე გაცემული მიწის სარეგისტრაციო მოწმობისა და საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის ბათილად ცნობა და გ. ბ.-ის, დ. ს.-ის, ბ., ნ. და ლ. ჯ.-ების მოპასუხეებად ჩაბმა.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმა დაიწყო საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის ¹48 დადგენილებით, რომლის მე-4 პუნქტის თანახმად, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწები, დანიშნულებისა და შემდგომში მათზე საკუთრების გავრცელების გათვალისწინებით, დაიყო სახელმწიფო მიწის ფონდად. ამავე დადგენილების მე-11 პუნქტის მიხედვით, მიწის გაცემას ახდენდა სოფლის (დაბის) სამმართველოს ადგილობრივი ორგანო. შემდგომ ამტკიცებდა რაიონის (ქალაქის) სამმართველოს ორგანო საქართველოს რესპუბლიკის მიწის რესურსებისა და მიწის რეფორმის სახელმწიფო კომიტეტის სახელმწიფო აქტით, რაც დასტურდება სანოტარო წესით და რეგისტრირდებოდა მიწების აღრიცხვის სახელმწიფო წიგნში. “საქართველოს რესპუბლიკის ქალაქებსა და რაიონულ ცენტრებში (დაბებში) მცხოვრებთათვის მიწის ნაკვეთების გამოყოფის წესის შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 24 თებერვლის ¹148 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების, 1-ლი მუხლით, მიწის რეფორმის რაიონული კომისია არჩევდა მიწის ნაკვეთებს ქალაქებსა და რაიონულ ცენტრებში (დაბებში) მცხოვრებთათვის საკუთრებაში, მფლობელობასა და სარგებლობაში გადასაცემად. კომისიის მუშაობაში მონაწილეობდნენ შესაბამისი სოფლის გამგეობა (გამგებელი) და მეურნეობის (სასოფლო-სამეურნეო საწარმოს) ხელმძღვანელები. აღნიშნული დადგენილების მე-2 მუხლის მიხედვით, თითოეულ კონკრეტულ მიწათმოსარგებელზე დგებოდა მიწის ნაკვეთის აქტი 5 ცალად, რომელსაც ხელს აწერდა კომისიის ყველა წევრი. ამდენად, ამავე დადგენილების შესაბამისი მუხლებით განსაზღვრული იყო მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენის პროცედურები. ამასთან, საქართველოს პარლამენტის დადგენილებითა “სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ” კანონის ამოქმედების თაობაზე 1996 წლის 22 მარტის მე-5 მუხლის თანახმად, საკუთრების უფლება არ ვრცელდებოდა იმ მიწებზე, რომლებიც მიღებული ჰქონდათ დადგენილი წესის დარღვევით.

“სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ” კანონის ამოქმედების თაობაზე საქართველოს კანონში ცვლილებების შეტანის შესახებ 1998 წლის 20 მარტის ¹1300 საქართველოს კანონის თანახმად, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწებზე ზემოაღნიშნული წესით საკუთრების გადაცემა დასრულდა 1999 წლის 1 თებერვალს. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1995 წლის 17 აგვისტოს ¹496 დადგენილებით, თბილისის სატყეო მეურნეობის ...-ის სატყეო მიწებიდან 2,54 ჰა ფართობი გამოიყო მიწის რეფორმის ფონდში, აქედან საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო უშიშროების სამსახურის თანამშრომელთა დასაკმაყოფილებლად _ 1,54 ჰა და საქართველოს სატყეო მეურნეობის დეპარტამენტის თანამშრომელთათვის _ 1,0 ჰა.

სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, საქმეში წარმოდგენილი მასალებითYდადასტურდა, რომ გასაჩივრებული მიღება-ჩაბარების აქტების გამოცემის თაობაზე გადაწყვეტილება არ მიუღია არც თბილისის მერიას და არც გარდაბნის რაიონის გამგეობას. ამასთან, არც დადგენილი წესით გამოყოფილი ნაკვეთების ადგილზე გამიჯვნა მომხდარა. ერთ ოჯახზე გაცემული იყო რამდენიმე ნაკვეთი. საქმეში ასევე წარმოდგენილი იყო საქართველოს კონტროლის პალატის 2002 წლის 21 ნოემბრის საფუძველზე გარდაბნის სატყეო მეურნეობაში ჩატარებული კომპლექსური რევიზიის 2003 წლის 20 იანვრის აქტი, რომელიც ადასტურდებდა სადავო მიღება-ჩაბარების აქტების კანონშეუსაბამობას. აღნიშნული აქტი მოპასუხეთა მიერ სადავო არ გამხდარა, შესაბამისად, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე, 66-ე, 70-ე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლების თანახმად, სარჩელი საფუძვლიანი იყო და ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას /იხ.ს.ფ. 562-584/.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა დ. ს.-მ, რომელმაც მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი 1999 წლის 20 აპრილს გ. ბ.-ის სახელზე გაცემული ¹67 მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი ¹2001; 2002 წლის 12 თებერვალს გ. ბ.-სა და დ. ს.-ს შორის ¹... მიწის ნაკვეთზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; მიწის სარეგისტრაციო მოწმობა ¹..., გაცემული 2002 წლის 8 აპრილს დ. ს.-ზე ¹... მიწის ნაკვეთზე; ჩანაწერი საჯარო რეესტრში მიწის ნაკვეთის ¹... დ. ს.-ის საკუთრების შესახებ, შემდეგი მოტივით:

კასაციის მოტივი:

კასატორის განმარტებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გამოტანილია კანონის დარღვევით, ვინაიდან სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, გადაწყვეტილების მიღებისას დარღვეულია საპროცესო ნორმები. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა ზაკ-ის 65-ე, 66-ე, 70-ე და სსკ-ის 54-ე მუხლებზე, რაც კანონის დარღვევას წარმოადგენს, ვინაიდან ¹... მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი გ. ბ.-ის სახელზე გაიცა 1999 წლის 20 აპრილს, ხოლო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი, ამავე კოდექსის 219-ე მუხლის თანახმად, ამოქმედდა 2000 წლის 1 იანვრიდან, შესაბამისად, 1999 წლის 20 აპრილს გაფორმებული გარიგების ბათილობის საფუძვლები უნდა იყოს გარიგების დადების დროს არსებული ნორმატიული აქტები და არა 2000 წლის 1 იანვარს ძალაში შესული კანონი.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის მიხედვით, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში. ამავე კოდექსის 187-ე მუხლის თანახმად, შემძენი არის ნივთის მესაკუთრე მაშინაც, როცა გამსხვისებელი არ არის ნივთის მესაკუთრე, მაგრამ შემძენი ამ ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან გ. ბ.-ე, ¹... მიწის ნაკვეთის რეალიზაციამდე, როგორც მესაკუთრე, რეგისტრირებული იყო საჯარო რეესტრში, გ. ბ.-სა და დ. ს.-ს შორის კანონმდებლობის სრული დაცვით მოხდა ¹80 მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება. სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სსკ-ის 187-ე მუხლი და მართლაც რომ დარღვეული ყოფილიყო გ. ბ.-ზე მიწის ნაკვეთის ნორმატიული აქტებით დადგენილი პროცედურა, სასამართლოს უფლება არ ჰქონდა, ბათილად ეცნო სადავო აქტები.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 2.1 მუხლის თანახმად, საქმის განხილვას სასამართლო შეუდგება იმ პირის განცხადებით, რომელიც მიმართავს მას თავისი უფლების ან კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დასაცავად. სადავო მიწის ნაკვეთი, რომელიც გ. ბ.-ს გადაეცა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1995 წლის 17 აგვისტოს ¹496 დადგენილებით, საქართველოს რესპუბლიკის სატყეო მეურნეობის დეპარტამენტის თანამშრომლებისთვის იქნა გამოყოფილი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მხოლოდ საქართველოს რესპუბლიკის სატყეო მეურნეობის დეპარტამენტი იყო უფლებამოსილი და არა ...-ის გამგეობა ან მესამე პირი განეკარგა მიწის ნაკვეთი. ამდენად, დაბა ...-ის გამგეობა არის არასათანადო მოსარჩელე და სასამართლოს უნდა მიეღო სსკ-ის 84-ე მუხლით გათვალისწინებული ზომები.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა მოპასუხის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებაზე _ მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის ¹2-ს-22 წერილზე, სადაც მითითებულია, რომ გ. ბ.-ზე მიწის ნაკვეთის გამოყოფა მოხდა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ¹148 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების სრული დაცვით და ისე, რომ საქმეში საერთოდ არ მოიპოვება მისი მოსაზრების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება, დადგენილად მიიჩნევს იმ ფაქტს, რომ გ. ბ.-ზე მიწის ნაკვეთის განაწილებისას დარღვეულ იქნა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 24 თებერვლის ¹148 დადგენილებით დამტკიცებული დებულება /იხ.ს.ფ. 391-394; ტ.I/.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. ბ.-ის, ლ., ბ. და ნ. ჯ.-ების წარმომადგენელმა ლ. ჭ.-მ, რომელმაც მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება იმავე სასამართლოში, შემდეგი მოტივით:

კასაციის მოტივი:

კასატორის განმარტებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უკანონოა და ექვემდებარება გაუქმებას. სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას სამართლებრივ საფუძვლად დაუდო ზაკ-ის 65-ე, 66-ე, 70-ე და სსკ-ის 54-ე მუხლები, რაც წარმოადგენს კანონის დარღვევას, ვინაიდან გ. ბ.-ზე მიღება-ჩაბარების აქტი გაიცა 1997-1998 წლებში, ხოლო ზაკ-ის 219-ე მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული კოდექსი ამოქმედდა 2000 წლის 1 იანვრიდან, შესაბამისად, 1999 წლის 20 აპრილს გაფორმებული გარიგების ბათილობის საფუძვლები უნდა იყოს გარიგების დადების დროს არსებული ნორმატიული აქტები და არა 2000 წლის 1 იანვარს ძალაში შესული კანონი.

კასატორის აზრით, გადაწყვეტილების მიღებისას დარღვეულია საპროცესო ნორმები, რაც წარმოადგენს საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღების საფუძველს, კერძოდ, სსკ-ის 2.1 მუხლის თანახმად, საქმის განხილვას სასამართლო შეუდგება იმ პირის განცხადებით, რომელიც მიმართავს მას თავისი უფლებების ან კანონითYგათვალისწინებული ინტერესების დასაცავად. სადავო მიწის ნაკვეთი, რომელიც გ. ბ.-ს გადაეცა, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1995 წლის 17 აგვისტოს ¹496 დადგენილებით საქართველოს რესპუბლიკის სატყეო მეურნეობის დეპარტამენტის თანამშრომლებისთვის იქნა გამოყოფილი. ამდენად, მხოლოდ საქართველოს რესპუბლიკის სატყეო მეურნეობის დეპარტამენტი იყო უფლებამოსილი, განეკარგა მიწის ნაკვეთი და არა ...-ის გამგეობა ან მესამე პირი. აქედან გამომდინარე, დაბა ...-ის გამგეობა არის არასათანადო მოსარჩელე და სასამართლოს უნდა მიეღო სსკ-ის 84-ე მუხლით გათვალისწინებული ზომები.

სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა ერთ-ერთი მხარის დაუსწრებლად, რომელსაც არ მიუღია შეტყობინება კანონით დადგენილი წესით, კერძოდ, ბ. ჯ.-მ ¹... მიწის ნაკვეთი 2000 წელს მიჰყიდა ნ. დ.-ს, რომელმაც აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე ააშენა სახლი და დღემდე ცხოვრობს მასში. აქედან გამომდინარე, სასამართლო ვალდებული იყო, ნ. დ.-ე ჩაება საქმეში, მოეწვია იგი სხდომაზე და მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მას მიეცემოდა საშუალება, გამოეყენებინა კანონით გათვალისწინებული უფლებების რეალიზაცია, მოეხდინა გადაწყვეტილების გამოტანა. ნაცვლად აღნიშნულისა, სასამართლომ უგულებელყო აღნიშნული და გადაწყვეტილება მიიღო მხარის დაუსწრებლად.

სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა მოპასუხის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებაზე _ მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის ¹2-ს-22 წერილზე, სადაც მითითებულია, რომ გ. ბ.-ზე მიწის ნაკვეთის გამოყოფა მოხდა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ¹148 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების სრული დაცვით, ისე, რომ საქმეში არ მოიპოვება მისი მოსაზრების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება. სასამართლო კი დადგენილად მიიჩნევს იმ ფაქტს, რომ გ. ბ.-ზე მიწის ნაკვეთის განაწილებისას დარღვეულ იქნა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 24 თებერვლის ¹148 დადგენილებით დამტკიცებული დებულება /იხ.ს.ფ. 395-397; ტ.I/.

საკასაციო სასამართლოს 2005 წლის 4 მარტის განჩინებით დ. ს.-ის, გ. ბ.-ის, ლ., ბ. და ნ. ჯ.-ების წარმომადგენლის _ ლ. ჭ.-ის საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში /იხ.ს.ფ. 399; ტ.I/.

საკასაციო სასამართლოს 2005 წლის 25 მაისის საოქმო განჩინებით საქმის წარმოება შეჩერდა სსსკ-ის 279-ე მუხლის “ა” პუნქტის შესაბამისად, დ. ს.-ის გარდაცვალების გამო, ამ უკანასკნელის საპროცესო უფლებამონაცვლის დადგენამდე /იხ.ს.ფ. 33-38; ტ.II/.

საკასაციო სასამართლოს 2008 წლის 25 მარტის განჩინებით ი. ჭ.-ის წარმომადგენლის _ გ. ა.-ის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა; საქმის წარმოება განახლდა და დ. ს.-ის საპროცესო უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაერთო მისი შვილი _ ი. ჭ.-ე /იხ.ს.ფ. ტ.II/.

საკასაციო სასამართლოს 2008 წლის 20 მაისის საოქმო განჩინებით წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე საქმეში “ს.-ის” უფლებამონაცვლედ ჩაება საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო იხ.ს.ფ. ტ. II, სხდომის ოქმი/.

საკასაციო სასამართლოს 2008 წლის 24 ივნისის საოქმო განჩინებით დაბა ...-ის გამგეობის სამართალმემკვიდრედ საქმეში მიჩნეულ იქნა დიდგორის რაიონის გამგეობა და საქმეში ჩაბმულ იქნა უფლებამონაცვლე /იხ.ს.ფ./

2008 წლის 7 ოქტომბრის სასამართლო სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარემ სატყეო დეპარტამენტმა წარმოადგინა განცხადება, რომელშიც აღნიშნა, რომ სატყეო დეპარტამენტი უარს აცხადებდა სარჩელზე ი. ჭ.-ის ნაწილში, რამდენადაც საქართველოს მთავრობის 2008 წლის 28 ივლისის ¹476 განკარგულებით /იხ.ს.ფ. ტ. II სხდომის ოქმი/ “სახელმწიფო ტყის ფონდის ...-ის ყოფილი სატყეო უბნების საზღვრებში შემავალი მიწის ფართობების სახელმწიფო ტყის ფონდიდან ამორიცხვის შესახებ” სახელმწიფო ტყის ფონდიდან ამოირიცხა ი. ჭ.-ის მიწის ნაკვეთი, შესაბამისად, სადავო მიწის ნაკვეთი აღარ წარმოადგენდა სატყეო დეპარტამენტის მართვას დაქვემდებარებულ ტერიტორიას. შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარემ მოითხოვა სსსკ-ის 272 “გ” ქვეპუნქტის საფუძველზე, ი. ჭ.-ის მიმართ მოთხოვნის ნაწილში, საქმის წარმოების შეწყვეტა /იხ.ს.ფ. /. აღნიშნულ შუამდგომლობას მხარი დაუჭირა საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს წარმომადგენელმა /იხ.ს.ფ. ტ. II, სხდომის ოქმი/.

მოწინააღმდეგე მხარემ თბილისის დიდგორის რაიონის გამგეობამ საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილ შესაგებელში არ ცნო დ. ს.-ის, გ. ბ.-ის და სხვათა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა მათ დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:

საკასაციო სასამართლოს 2008 წლის 18 ნოემბრის სასამართლო სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის საქართველოს გარემოსა დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს წარმომადგენელმა ლ. მ.-მა წარმოადგინდა მტკიცებულებები, რომლის თანახმად სადავო მიწის ნაკვეთები იქნა გასხვისებული შპს “ამო”-ზე /იხ.ს.ფ ტ. II, სხდომის ოქმი/. სასამართლოს მიერ მხარეებს დაევალათ წარმოედგინათ აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რაც მათ მიერ არ იქნა შესრულებული.

საკასაციო სასამართლოს მიერ რამდენჯერმე დაინიშნა სასამართლო სხდომა ადმინისტრაციული ორგანოების მოსაზრებების და ახსნა-განმარტებების მოსმენის მიზნით, თუმცა ვერ იქნა უზრუნველყოფილი საქმეში მონაწილე ყველა ადმინისტრაციული ორგანოს მოსაზრებების მოსმენა, მათი სასამართლო სხდომებზე გამოუცხადებლობის გამო. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს 2008 წლის 23 დეკემბრის საოქმო განჩინებით საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე, საქმის განხილვის გაჭიანურების თავიდან ასაცილებლად. ამასთან, მხარეებს მიეცათ შესაძლებლობა წარმოედგინათ დამატებით წერილობითი მოსაზრებები /იხ.ს.ფ./.

კასატორის დ. ს.-ის უფლებამონაცვლის ი. ჭ.-ის წარმომადგენლის გ. ა.-ის მიერ წარმოდგენილი იქნა განცხადება, რომელშიც კასატორმა აღნიშნა, რომ მხარს უჭერდა საკასაციო საჩივარს, მოითხოვა მისი დაკმაყოფილება და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, შემდეგი მოტივით:

კასატორის დ. ს.-ის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი, რომელიც მან შეიძინა გ. ბ.-სგან ამორიცხულია სახელმწიფო სამეურნეო ტყის ფონდიდან, შესაბამისად, ის წარმოადგენს კეთილსინდისიერ შემძენს. ამდენად, სატყეო მეურნეობის დეპარტამენტის შუამდგომლობა დ. ს.-ის უფლებამონაცვლის ი. ჭ.-ის მიმართ სარჩელზე აურის თქმის ნაწილში დააბუთებულია და ექვემდებარება გაზიარებას სასამართლოს მიერ. ამასთან, “საქართველოს დედაქალაქის _ თბილისის შესახებ” კანონიდან გამომდინარე, დიდგორის რაიონის გამგეობა (...-ის რაიონის გამგეობის) უფლებამონაცვლე არ წარმოადგენს საქმეზე სათანადო მოსარჩელეს, რამდენადაც დ. ს.-ის მიერ შეძენილი მიწის ნაკვეთი ამორიცხვამდე იყო სახელმწიფო ტყის ფონდში და მას განკარგავდა სატყეო მეურნეობის დეპარტამენტი /იხ.ს.ფ. , ტ. II/.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის და ზეპირი მოსმენის გარეშე საქმის განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ დ. ს.-ის უფლებამონაცვლის ი. ჭ.-ის, გ. ბ.-ის, ბ. ჯ.-ის, ლ. ჯ.-ის და ნ. ჯ.-ის საკასაციო საჩივრები არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად, უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილება, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას არ დარღვეულა მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, საქმის მასალები სასამართლოს მიერ გამოკვლეულია სრულყოფილად და საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს მიეცა ობიექტური სასამართლო შეფასება, რის გამოც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, როგორც არსებითად სწორი ექვემდებარება უცვლელად დატოვებას.

საკასაციო სასამართლოს 2008 წლის 7 ოქტომბრის სასამართლო სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარემ სატყეო დეპარტამენტმა წარმოადგინა განცხადება, რომელშიც აღნიშნა, რომ სატყეო დეპარტამენტი უარს აცხადებდა სარჩელზე ი. ჭ.-ის ნაწილში, რამდენადაც საქართველოს მთავრობის 2008 წლის 28 ივლისის ¹476 განკარგულებით “სახელმწიფო ტყის ფონდის ...-ის ყოფილი სატყეო უბნების საზღვრებში შემავალი მიწის ფართობების სახელმწიფო ტყის ფონდიდან ამორიცხვის შესახებ” სახელმწიფო ტყის ფონდიდან ამოირიცხა ი. ჭ.-ის მიწის ნაკვეთი, შესაბამისად, სადავო მიწის ნაკვეთი აღარ წარმოადგენდა სატყეო დეპარტამენტის მართვას დაქვემდებარებულ ტერიტორიას. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე მოწინააღმდეგე მხარემ მოითხოვა სსსკ-ის 272 “გ” ქვეპუნქტის საფუძველზე ი. ჭ.-ის მიმართ მოთხოვნის ნაწილში საქმის წარმოების შეწყვეტა /იხ.ს.ფ. /.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მხარეები სარგებლობენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლით მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით, რომლის შესაბამისად, სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია დისპოზიციურობის პრინციპზე, რაც მოცემულ საპროცესო სამართალში ნიშნავს მხარეთა ნების თავისუფლებას, შეხედულებისამებრ განკარგონ თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 3.2. მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მონაწილე ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია, საქმე მორიგებით დაამთავროს, უარი თქვას სარჩელზე ან ცნოს სარჩელი მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს არ ეწინააღმდეგება საქართველოს კანონმდებლობას.

ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 5.1. მუხლში რეგლამენტირებულია ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილების განხორციელების სავალდებულო პრინციპი _ უფლებამოსილების განხორციელება კანონის საფუძველზე, კერძოდ, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის, კანონმდებლობის მოთხოვნის საწინააღმდეგოდ განახორციელოს რაიმე მოქმედება.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსი, განსხვავებით სამოქალაქო სამართალწარმოებისაგან, ამკვიდრებს ადმინისტრაციული (საჯარო) კანონმდებლობის მნიშვნელოვან პრინციპს _ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გადაწყვეტილების მიღებას კანონით გათვალისწინებულ ფარგლებში, ანუ განსხვავებით კერძო სამართლებრივი ურთიერთობებისაგან, სადაც მოქმედებს ნების ავტონომიის პრინციპი, ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედი კანონმდებლობით შეზღუდულია ნების გამოვლენის თვალსაზრისით, კერძოდ, მისი გადაწყვეტილება ნებისმიერ შემთხვევაში უნდა გამომდინარეობდეს მისთვის კანონით პირდაპირ მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებიდან. ადმინისტრაციული ორგანო სამართალწარმოებაში დისპოზიციურობის პრინციპის საფუძველზე ნების გამოვლენისას, კონკრეტულად, არსებითი ხასიათის საპროცესო მოქმედების განხორციელებისას, შეზღუდულია კანონით მინიჭებული უფლებამოსილების და კანონიერების ფარგლებით, რამდენადაც მისი ნების გამოვლენა (სარჩელის ცნობა, მორიგება, სარჩელზე უარის თქმა) ნებისმიერ შემთხვევაში უნდა იყოს მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით კანონიერი, კანონის ჩარჩოში მოქცეული. ადმინისტრაციული ორგანოს, როგორც პროცესუალური სუბიექტის ნების გამოვლენა ექვემდებარება არა უპირობოდ გაზიარებას, როგორც ნებისმიერი ფიზიკური ან იურიდიული პირის შემთხვევაში, არამედ, სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას, ვინაიდან სასამართლო არ არის შებოჭილი ადმინისტრაციული ორგანოს ნების (სარჩელის ცნობა, სარჩელზე უარის თქმა, მორიგება) გამოვლენით. სასამართლოს ეს უფლებამოსილება ავალდებულებს შეამოწმოს ადმინისტრაციული ორგანოს ნების გამოვლენის შესაბამისობა მატერიალურ კანონმდებლობასთან, რაც გულისხმობს, რომ სასამართლო ვალდებულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 3.2. მუხლიდან გამომდინარე, საქმის განხილვა-გადაწყვეტის შედეგი განაპირობოს არა მხარის ნების გამოვლენით, არამედ სამართლის ნორმის შეფარდება-განმარტებით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული მართლმსაჯულების ეს მნიშვნელოვანი ფუნქცია გამომდინარეობს სასამართლო ხელისუფლების კონსტიტუციური როლიდან, კერძოდ, განახორციელოს სრული სასამართლო კონტროლი მმართველობითი ორგანოს საქმიანობაზე. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში არსებითი ხასიათის საპროცესო მოქმედების განხორციელებაზე სასამართლო კონტროლის გავრცელება ემსახურება ადმინისტრაციულ საქმეზე კანონიერი გადაწყვეტილების დადგენის მიზანს, ხოლო ზემოაღნიშნული საპროცესო მოქმედებების განხორციელება იწვევს საქმის ამა თუ იმ სამართლებრივი შედეგით დასრულებას, შესაბამისად, კანონიერი სამართლებრივი შედეგით სასამართლო დავის გადაწყვეტა მხოლოდ ამ საპროცესო მოქმედებებზე სასამართლო კონტროლის განხორციელების გზით მიიღწევა. ამდენად, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 3.2. მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სარჩელზე უარის თქმის შესახებ შუამდგომლობის განხილვისას სასამართლო ვალდებულია შეამოწმოს, რამდენად კანონიერია ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ნების ამგვარი გამოვლენა.

მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ შუამდგომლობის ავტორმა, ვერ დაასაბუთა, თუ რამდენად შეესაბამება ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ნების ამგვარი გამოვლენა (სარჩელზე ნაწილობრივ უარის თქმა) კანონმდებლობას, შუამდგომლობის დაკმაყოფილების ერთადერთ საფუძვლად მითითებულია ის გარემოება, რომ საქართველოს მთავრობის 2008 წლის 28 ივლისის ¹476 განკარგულებით “სახელმწიფო ტყის ფონდის ...-ის ყოფილი სატყეო უბნების საზღვრებში შემავალი მიწის ფართობების სახელმწიფო ტყის ფონდიდან ამორიცხვის შესახებ” სახელმწიფო ტყის ფონდიდან ამოირიცხა ი. ჭ.-ის მიწის ნაკვეთი. ამდენად, დღევანდელი მდგომარეობით, სადავო მიწის ნაკვეთი აღარ წარმოადგენს სატყეო დეპარტამენტის მართვას დაქვემდებარებულ ტერიტორიას.

აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შუამდგომლობაში მოყვანილი საფუძველი, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი აღარ წარმოადგენს სატყეო დეპარტამენტის მართვას დაქვემდებარებულ ტერიტორიას ვერ გახდება ობიექტური საფუძველი შუამდგომლობის დაკმაყოფილებისათვის, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლო ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ნების გამოხატვის პროცესუალურ საფუძვლიანობას ამოწმებს მატერიალური დასაბუთებულობის თვალსაზრისით, კერძოდ, თუ რამდენად საფუძვლიანია ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საპროცესო უფლების რეალიზაცია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ შუამდგომლობის ავტორმა ვერ დაასაბუთა, სარჩელის აღძვრის მომენტისათვის, 2002 წლის 27 ივნისის მდგომარეობით, იყო თუ არა კანონიერი მოპასუხეებზე სადავო მიწის ნაკვეთის გადაცემა. სარჩელი ეფუძნებოდა სწორედ იმ გარემოებას, რომ მოპასუხეებზე საკუთრებაში გადაცემული მიწის ნაკვეთები წარმოადგენდა სახელმწიფო ტყის ფონდის მიწებს, ხოლო, კანონმდებლობის მიხედვით, დაუშვებელი იყო მათი გასხვისება. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, ის გარემოება, რომ საქართველოს მთავრობის 2008 წლის 28 ივლისის ¹476 განკარგულებით “სახელმწიფო ტყის ფონდის ...-ის ყოფილი სატყეო უბნების საზღვრებში შემავალი მიწის ფართობების სახელმწიფო ტყის ფონდიდან ამორიცხვის შესახებ” სახელმწიფო ტყის ფონდიდან ამოირიცხა ი. ჭ.-ის მიწის ნაკვეთი, არ გულისხმობს, რომ სარჩელი ი. ჭ.-ის მოთხოვნის ნაწილში უსაფუძვლოა, რამდენადაც 2008 წელს სადავო მიწის ნაკვეთების სახელმწიფო ტყის ფონდიდან ამორიცხვა არ ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ 1998 წელს მიწის ნაკვეთების საკუთრებაში გადაცემის მომენტისათვის მოპასუხე _ ადმინისტრაციული ორგანოს _ შპს “ს.-ის” მიერ ხელშეკრულება იმ დროისათვის მოქმედი კანონის ფარგლებში იყო დადებული.

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების კანონიერებას და დასაბუთებულობას, რომლის განხილვის საგანს წარმოადგენდა სადავო ადმინისტრაციული ხელშეკრულების და აქტების შესაბამისობა მათი გამოცემის მომენტისათვის მოქმედ კანონმდებლობასთან. მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მის სარჩელზე უარის თქმის კანონთან შესაბამისობა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 3.2. მუხლის მიხედვით.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო ითვალისწინებს, რომ საქმეზე ერთ-ერთ მოსარჩელეს ასევე წარმოადგენს დიდგორის რაიონის გამგეობა (დაბა ...-ის გამგეობის უფლებამონაცვლე), რომელმაც მხარი არ დაუჭირა სატყეო დეპარტამენტის შუამდგომლობას ი. ჭ.-ის მიმართ სარჩელზე უარის თქმას და მხარი დაუჭირა მისი სარჩელის დაკმაყოფილებას.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ 2008 წელს საქართველოს მთავრობის განკარგულებით სახელმწიფო ტყის ფონდიდან დღეის მდგომარეობით ამოღებულია ი. ჭ.-ის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი, არ შეიძლება გახდეს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 3.2. მუხლით გათვალისწინებული სატყეო დეპარტამენტის შუამდგომლობის (სარჩელზე უარის თქმის შესახებ) დაკმაყოფილების კანონიერი საფუძველი, მით უფრო, იმის გათვალისწინებით, რომ საქართველოს მთავრობას არ უმსჯელია მიწის საკუთრებაში გადაცემის ფაქტის კანონიერად მიჩნევის შესახებ.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას დარღვეული არ არის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393.2 და 394. ,,ე” მუხლების მოთხოვნები, კერძოდ, სასამართლომ ობიექტური გამოკვლევის საფუძველზე სწორი შეფასება მისცა საქმის მასალებს და არსებითად სწორად გადაწვიტა დავა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებები სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო დარღვევების გარეშეა დადგენილი და საჭირო არ არის მათი დამატებითი გამოკვლევა, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 407.2 მუხლის საფუძველზე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის ¹48 დადგენილებით საქართველოში დაიწყო სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმა, რაც გულისხმობდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწების საქართველოს მოქალაქეთა კერძო საკუთრებაში, მფლობელობასა და სარგებლობაში გადაცემას. ამ მიზნით, სახელმწიფო მიწები დაიყო სახელმწიფო მიწის ფონდად და მიწის რეფორმის ფონდად. მიწის რეფორმის ფონდში გამოსაყოფი მიწების შერჩევა დაევალათ შესაბამისი რაიონის გამგეობებს. დამტკიცებული მიწები შესათანხმებლად უნდა წარდგენილიყო საქართველოს რესპუბლიკის მიწის რესურსებისა და მიწის კადასტრის კომიტეტში. ამასთან, დამოუკიდებელი ოჯახი უფლებამოსილი იყო, საკუთრებაში მიეღო მხოლოდ ერთი მიწის ნაკვეთი. მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 24 თებერვლის ¹148 დადგენილებით და ამ დადგენილებით დამტკიცებული დებულებით დადგინდა საქართველოს რესპუბლიკის ქალაქებსა და რაიონულ ცენტრებში (დაბებში) მცხოვრებთათვის მიწის ნაკვეთების გამოყოფის წესი. პირები, რომელთაც ნაკვეთებზე საკუთრების უფლება მოიპოვეს აღნიშნული წესების დარღვევით, არ ჩაითვალნენ ნაკვეთის მესაკუთრეებად. გარდაბნის სატყეო მეურნეობის ...-ის სატყეოს მე-... კვარტლის მიწებზე გაცემული იყო მიღება-ჩაბარების აქტები ნაკვეთებზე: ¹..., ¹..., ¹..., ¹..., ¹..., ¹.... აღნიშნული აქტების საფუძველზე აღებულ იქნა საკუთრების მოწმობები.

საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1995 წლის 17 აგვისტოს ¹496 დადგენილებით, თბილისის სატყეო მეურნეობის ...-ის სატყეო მიწებიდან გამოიყო 2,54 ჰა ფართობი მიწის რეფორმის ფონდში, აქედან საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო უშიშროების სამსახურის თანამშრომელთა დასაკმაყოფილებლად _ 1,54 ჰა და საქართველოს სატყეო მეურნეობის დეპარტამენტის თანამშრომელთათვის _ 1,0 ჰა.

“სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ კანონის ამოქმედების თაობაზე” საქართველოს კანონში ცვლილებების შეტანის შესახებ 1998 წლის 20 მარტის ¹1300 საქართველოს კანონის თანახმად, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწებზე საკუთრების გადაცემა დასრულდა 1999 წლის 1 თებერვალს.

საკასაციო სასამართლო 1992 წლის 18 იანვრის საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ¹48 დადგენილების მე-4 პუნქტის საფუძველზე განმარტავს, რომ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწები თავისი დანიშნულებისა და შემდგომში მათზე საკუთრების გავრცელების გათვალისწინებით იყოფა სახელმწიფო მიწის ფონდად და მიწის რეფორმის ფონდად. ამავე დადგენილების მე-11 პუნქტის მიხედვით, მიწის გაცემას ახდენს სოფლის (დაბის) სამმართველოს ადგილობრივი ორგანო, შემდგომ ამტკიცებს რაიონის (ქალაქის) სამმართველოს ორგანო საქართველოს რესპუბლიკის მიწის რესურსებისა და მიწის რეფორმის სახელმწიფო კომიტეტის სახელმწიფო აქტით, რაც დასტურდება სანოტარო წესით და რეგისტრირდება მიწების აღრიცხვის სახელმწიფო წიგნში.

საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 24 თებერვლის ¹148 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების, “საქართველოს რესპუბლიკის ქალაქებსა და რაიონულ ცენტრებში (დაბებში) მცხოვრებთათვის მიწის ნაკვეთების გამოყოფის წესის შესახებ” 1-ლი მუხლის თანახმად, მიწის რეფორმის რაიონული კომისია შეარჩევს მიწის ნაკვეთებს ქალაქებსა და რაიონულ ცენტრებში (დაბებში) მცხოვრებთათვის საკუთრებაში, მფლობელობასა და სარგებლობაში გადასაცემად. კომისიის მუშაობაში მონაწილეობდნენ შესაბამისი სოფლის გამგეობა (გამგებელი) და მეურნეობის (სასოფლო-სამეურნეო საწარმოს) ხელმძღვანელები. აღნიშნული დადგენილების მე-2 მუხლის თანახმად, თითოეულ კონკრეტულ მიწათმოსარგებლეზე ადგენენ მიწის ნაკვეთის აქტს 5 ცალად, რომელსაც ხელს აწერს კომისიის ყველა წევრი, აგრეთვე შესაბამისი სოფლის გამგეობისა და მეურნეობის (სასოფლო სამეურნეო საწარმოს) ხელმძღვანელი. რაიონული კომისია მიწის შერჩევის მასალებს 3 დღის ვადაში წარუდგენს რაიონის გამგეობას განსახილველად. დადგენილების შესაბამისი მუხლებით განსაზღვრულია მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენის პროცედურები, კერძოდ:

ა) რაიონის გამგეობა 4 დღის ვადაში იხილავს მიწის ნაკვეთების შერჩევის მასალებს თითოეული მიწათმოსარგებლის მიხედვით და იღებს გადაწყვეტილებას რესპუბლიკის ქალაქებსა და რაიონული ცენტრების მცხოვრებთათვის მიწის ფართობის გამოყოფის შესახებ;

ბ) რაიონის გამგეობას უგზავნის გადაწყვეტილების მიღებისთანავე შერჩეული მიწის ფართობების შესახებ მასალებს /შერჩევის აქტებს სამ ეგზემპლარად, მიწათსარგებლობის გეგმებს /საქართველოს რესპუბლიკის მიწის რესურსებისა და კადასტრის კომიტეტს შესათანხმებლად.

გ) საქართველოს რესპუბლიკის მიწის რესურსებისა და მიწის კადასტრის კომიტეტი, ერთი კვირის ვადაში უთანხმებს რაიონიდან წარმოდგენილ მასალებს საქართველოს რესპუბლიკის სოფლის მეურნეობისა და კვების მრეწველობის სამინისტროს, რესპუბლიკის თავდაცვის სამინისტროს /21-ე კილომეტრიან ზოლში/, რესპუბლიკის არქიტექტურისა და მშენებლობის საქმეთა სამინისტროს, არქეოლოგიური კვლევის ცენტრს, საქართველოს რესპუბლიკის გეოლოგიის, გეოდეზიისა და კარტოგრაფიის დეპარტამენტს, საქართველოს რესპუბლიკის გარემოს დაცვის სამინისტროს და შესაბამის დასკვნას აცნობებს რაიონების მმართველობის ადგილობრივ ორგანოებს;

დ) საქართველოს რესპუბლიკის მიწის რესურსების და მიწის კადასტრის კომიტეტი რაიონებიდან წარმოდგენილ და შესაბამი სამინისტროებთან და უწყებებთან შეთანხმებულ მასალებს, მიწათსარგებლობის გეგმებთან ერთად ეგზავნის თავის საქვეუწყებო საკარმიდამო, საბაღე და სააგარაკო ნაკვეთების ათვისების ხელშემწყობ ორგანიზაციას “ს.-ისს”;

ე) მიწის ნაკვეთის მიღების მსურველი მოქალაქე /ან მოქალაქეთა ჯგუფი/ განცხადებით მიმართავს ქალაქებისა და რაიონების /დაბების/ მმართველობის ადგილობრივ ორგანოებს. ქ. თბილისში მცხოვრები მიწის ნაკვეთის მიღების მსურველი მოქალაქე /ან მოქალაქეთა ჯგუფი/ განცხადებით მიმართავს ქალაქ თბილისის შესაბამისი რაიონის გამგეობას, რომელიც შემოსულ განცხადებებს აჯგუფებს მიწის გამცემი რაიონების მიხედვით და წარუდგენს ქალაქის მერიას და “ს.-ისს”;

ვ) საქართველოს რესპუბლიკის მიწის რესურსებისა და მიწის კადასტრის კომიტეტი განსაზღვრავს რესპუბლიკის ქალაქების მცხოვრებთათვის /საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეთის 1993 წლის 16 იანვრის ¹39 დადგენილების დანართის მე-4 სვეტით გათვალისწინებული კატეგორია “რაიონის ცენტრებისა და დაბების მცხოვრებთათვის”, ხოლო მე-3 სვეტის მიხედვით მიწის გამოყოფის შესახებ გადაწყვეტილებას იღებენ შესაბამისი რაიონების /ქალაქების/ მმართველობის ორგანოები /შერჩეული მიწებიდან თითოეული ქალაქისათვის /თბილისი, ქუთაისი, რუსთავი და ა.შ./ საჭირო ფართობის კვოტას და მასალებს ცალკეული მიწათმოსარგებლის მიხედვით უგზავნის შესაბამისი ქალაქის მმართველობის ორგანოს;

ზ) შესაბამისი ქალაქის ადგილობრივი მმართველობის ორგანო გადაგზავნილი მასალების და შემოსული განცხადებების საფუძველზე ანაწილებს შერჩეულ ფართობებს ცალკეული ორგანიზაციების და მოქალაქეების მიხედვით და თვის გადაწყვეტილებას აცნობებს მიწის გამცემ რაიონებს და საქართველოს რესპუბლიკის მიწის რესურსებისა და მისი კადასტრის კომიტეტს. რესპუბლიკის ქალაქების, რაიონული ცენტრების /დაბების/ მოსახლეობისათვის გამოყოფილი მიწის ფართობების ადგილზე გამიჯვნას, დაინტერესებული ქალაქებისა და რაიონული ცენტრების /დაბების/, აგრეთვე “ს.-ის” წარმომადგენლებთან ერთად, ახორციელებს სასოფლო მიწის რეფორმის კომისია და რეგისტრაციაში ატარებს ამავე რაიონის მიწის რესურსებისა და მიწის კადასტრის განყოფილება;

თ) ნაკვეთების ადგილზე გამიჯვნის შემდეგ თითოეული პიროვნებაზე დგება ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი 5 ცალად, რომელსაც ხელს აწერენ სოფლის გამგეობის და მეურნეობის ხელმძღვანელი, აგრეთვე რაიონის მიწის რესურსებისა და მიწის რეფორმის განყოფილების უფროსი, საპროექტო ორგანიზაციის წარმომადგენელი და მიწის მიმღები პირი დადგენილი წესის მიხედვით.

საკასაციო სასამართლოს მიზანშეწონილად მიაჩნია, სრულად მოიყვანოს ნორმატიული აქტით განსაზღვრული პროცედურა, გადაწყვეტილების მიღების სტადიები, რათა თვალსაჩინო იყოს სადავო მიწის ნაკვეთების გადაცემის კანონიერების შემოწმების საკითხი.

საკასაციო სასამართლო მართებულად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას სადავო მიღება-ჩაბარების აქტების _ ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებებად მიჩნევის თაობაზე, როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს მონაწილეობით დადებულ ორმხრივ შეთანხმებას, რომელიც ადმინისტრაციული /საჯარო/ კანონმდებლობით არის მოწესრიგებული, რამდენადაც საქმის განხილვის მომენტში /2000 წლის 1 იანვრიდან ამოქმედებული ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1 მუხლის მიხედვით გამიჯნულ იქნა ადმინისტრაციული და სამოქალაქო გარიგებები/ სასამართლო დავის საგანს წარმოადგენდა რა სწორედ ადმინისტრაციული გარიგებები, საქმე ექვემდებარებოდა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვას ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1. მუხლიდან გამომდინარე.

მითითებულ საკითხთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი არ შეიძლება განხილულ იქნეს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1 მუხლის “დ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე გამოცემული ინდივიდუალური სამართლებრივი აქტი, რომელიც აწესებს, ცვლის, წყვეტს ან ადასტურებს პირის, ან პირთა შეზღუდული წრის უფლებებსა და მოვალეობებს. კონკრეტულ შემთხვევაში მიწის მიღება-ჩაბარების აქტის ერთ-ერთ მონაწილეს წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს _ გარდაბნის რაიონის გამგეობა ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე, მაგრამ მითითებული ელემენტი არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს მისი ადმინისტრაციულ აქტად მიჩნევისათვის, რადგან მიღება-ჩაბარების აქტის გამოცემით განხორციელებული ქმედება არ არის მიმართული ადმინისტრაციული ორგანოს ნების შესაბამისად, ცალმხრივი და შესასრულებლად სავალდებულო ძალით უშუალო სამართლებრივი შედეგის წარმოშობისაკენ, ანუ მიწის მიღება-ჩაბარების აქტით ადმინისტრაციული ორგანო გადასცემს, ხოლო პირი იბარებს მიწის ნაკვეთს, რითაც ადმინისტრაციული ორგანო გამოხატავს არა ცალმხრივად ნებას მიწის გასხვისების შესახებ და აიძულებს კანონით აქტისათვის შესასრულებლად მინიჭებული სავალდებულო ძალით მიწის მიმღებს ჩაიბაროს მიწის ნაკვეთი, არამედ ვლინდება ორივე მხარის ნება.

საკასაციო სასამართლო სამართლებრივ შეფასებას აძლევს რა სადავო მიღება-ჩაბარების აქტებს, სრულად იზიარებს სააპელაციო პალატის სამართლებრივ დასკვნას, მიაჩნია, რომ ზემოაღნიშნული ფორმალური წესი (პროცედურა) სადავო მიწის ნაკვეთების გადაცემისას სრულიად იგნორირებულია, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი მასალებითYდადასტურდა, რომ გასაჩივრებული მიღება-ჩაბარების აქტების გამოცემის თაობაზე გადაწყვეტილება არ მიუღია გარდაბნის რაიონის გამგეობას. ამასთან, არც დადგენილი წესით გამოყოფილი ნაკვეთების ადგილზე გამიჯვნა მომხდარა, ერთ ოჯახზე გაცემული იყო რამდენიმე ნაკვეთი. ამგვარ ვითარებაში, შეუძლებელია მიწის გადაცემის კანონიერებაზე მსჯელობა, რამდენადაც პროცედურის დადგენა მიზნად ისახავს პირისათვის მატერიალურ-სამართლებრივი უფლების მინიჭების კანონშესაბამისობას, პროცედურის დაუცველობა, იგნორირება გამორიცხავს ობიექტურ, კანონიერ და დასაბუთებულ გადაწყვეტილებათა მიღების შესაძლებლობას.

ზემოაღნიშნული კანონქვემდებარე ნორმატიულ-სამართლებრივი აქტი ადგენს სამართლებრივ ჩარჩოს, რომლის ფარგლებში უნდა მოხდეს, როგორც ადმინისტრაციულ ორგანოთა უფლებამოსილების განხორციელება, ასევე დაინტერესებულ მხარეთა უფლებების სრულფასოვანი რეალიზაცია.

მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე შპს “ს.-ისს” საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1995 წლის 22 თებერვლის “ქალაქებსა და რაიონულ ცენტრებში მცხოვრებთათვის მიწის გამოყოფისა და მისი ეფექტიანად გამოყენების ღონისძიებათა შესახებ” ¹45 ბრძანებულების მე-4 მუხლით დელეგირებული ჰქონდა მმართველობითი ფუნქცია, კერძოდ, თბილისის, ქუთაისისა და რუსთავის მერიებთან ერთად ქალაქების მცხოვრებთათვის გამოყოფილი მიწის ფართობების განაწილება, დაპროექტება და მიწის მიღება-ჩაბარების აქტების გაცემა სათანადო ანაზღაურებით, რაც მის მიერ უგულებელყოფილია, გადაამეტა კანონმდებლობით მისთვის მინიჭებულ უფლებამოსილების ფარგლებს, არ გამოიკვლია და არ დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები და ისე, რომ ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ მთელი რიგი პროცედურული მოქმედებები ჩატარებული არ ყოფილა, საკუთრებაში გასცა მიწის ნაკვეთები.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობა სადავო მიწის ნაკვეთების გადაცემისას სრულ წინააღმდეგობაში მოდის ნორმატიული აქტით განსაზღვრულ სხვა კომპეტენტურ ადმინისტრაციულ ორგანოებთან კოორდინირების და შეთანხმებული გადაწყვეტილებების მიღების ვალდებულებასთან, რაც შეუძლებელია არ შეფასდეს, როგორც არსებითი და უხეში დარღვევა კანონმდებლობის მოთხოვნებისა.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს გ. ბ.-ის და სხვათა კასაციის მოტივს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა მოპასუხის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებაზე _ მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2003 წლის 2 დეკემბრის ¹2-ს-22 წერილზე /იხ.ს.ფ. 418, ტ. I/, სადაც მითითებულია, რომ გ. ბ.-ზე მიწის ნაკვეთის გამოყოფა მოხდა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ¹148 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების სრული დაცვით, მისი სრული დაუსაბუთებლობის გამო, რამდენადაც იგი ვერ ჰპოვებს დადასტურებას საქმეში არსებული მტკიცებულებებით.

საქმეში წარმოდგენილი მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2003 წლის 2 დეკემბრის ¹2-ს-22 წერილის /იხ.ს.ფ. / თანახმად, სატყეო მეურნეობის სახელმწიფო დეპარტამენტმა 1995 წლის 17 აპრილს შეარჩია 2.54 ჰა მიწის ფართობი, კანონის სრული დაცვით შეადგინა მიწის ნაკვეთის შერჩევის აქტი, შეათანხმა ყველა დაინტერესებულ სამინისტროსა და უწყებასთან /იხ.ს.ფ. /, თუმცა ის გარემოება, რომ კანონით დადგენილი პროცედურა მოპასუხეებზე მიწის ნაკვეთის გადაცემის დროს ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ დაცულია, საქმის მასალებით არ დასტურდება, არ მოიპოვება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები, რომელიც დაადასტურებდა მიწის ნაკვეთის გადაცემის შეთანხმების ფაქტს შესაბამის სამინისტროებთან და უწყებებთან. მეტიც, ამავე წერილის მე-6 პუნქტის თანახმად საქართველოს მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტში არ ინახებოდა მონაცემები ცალკეულ მოქალაქეებზე რეფორმის შედეგად გადაცემული მიწების შესახებ, შესაბამისად არც მოქალაქე გ. ბ.-ის თაობაზე არავითარი მასალა არ გააჩნდათ /იხ.ს.ფ. 419, ტ. I/. მითითებული წერილის შინაარსი მხოლოდ იმის დეკლარირებაა, რომ მათი უფლებამოსილების ფარგლებში ზოგადად პროცედურა კანონის დაცვით ჩატარდა, რაც კონკრეტული მიწის ნაკვეთის გასხვისების კანონიერების ფაქტის მტკიცების ტვირთისგან არ ათავისუფლებს მხარეს. აღნიშნული წერილი ვერ აქარწყლებს სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში სადავო მიწის ნაკვეთების გადაცემის პროცედურის დაუცველობის და ნორმატიული აქტების დარღვევით გასხვისების ფაქტს. წერილის შინაარსი მიმართულია მიწის გამოყოფის საწყისი პროცედურის კანონიერების და არა კონკრეტული მიწის ნაკვეთების კანონიერი გასხვისების სამტკიცებლად. ამდენად, აღნიშნული წერილი ვერ გახდება ასეთი სამართლებრივი შეფასების ფაქტობრივი საფუძველი.

აღსანიშნავია, რომ საქმეში წარმოდგენილია საქართველოს კონტროლის პალატის 2003 წლის 20 იანვრის აქტი გარდაბნის სატყეო მეურნეობაში არაგეგმიური კომპლექსური რევიზიის ჩატარების შესახებ, რომლის თანახმად ჩატარებული შემოწმების საფუძველზე გამოვლენილ იქნა არაერთი დარღვევის ფაქტი, მათ შორის “ს.-ის” მიერ გაცემულია უნომრო მიწის მიღება-ჩაბარების აქტები, რამდენიმე მიწის ნაკვეთი კანონის დარღვევით იქნა გადაცემული ერთ პიროვნებაზე მაგ: გ. ბ.-ზე /იხ.ს.ფ. 277, ტ. I/, რომ სადავო მიწის მიღება-ჩაბარების აქტები არ შეესაბამებოდა მოქმედ კანონმდებლობას, რასაც სსსკ-ის 105-ე მუხლის საფუძველზე ობიექტური შეფასება მისცა სააპელაციო სასამართლომ და ასევე იზიარებს საკასაციო სასამართლო, რამდენადაც საქართველოს კონტროლის პალატის დასკვნა ვერ ქარწყლდება საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით.

საქართველოს პარლამენტის 1996 წლის 22 მარტის დადგენილების “სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ კანონის ამოქმედების თაობაზე” მე-5 მუხლის თანახმად, საკუთრების უფლება არ ვრცელდებოდა იმ მიწებზე, რომლებიც მიღებული ჰქონდათ დადგენილი წესის დარღვევით, რაც ცალსახად ადასტურებს, რომ საკანონმდებლო ორგანომ მკვეთრი ზღვარი გაავლო დადგენილი წესის (პროცედურის) დარღვევით მიღებულ მიწებთან დაკავშირებით, რითაც გამოირიცხა ნორმათშემფარდებელი ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ პროცედურის დაცვის გარეშე გაცემულ მიწებზე საკუთრების უფლების გადაცემის შესაძლებლობა. ადმინისტრაციული ორგანოები შებოჭილნი არიან საკანონმდებლო ორგანოს მიერ განსაზღვრული სამართლებრივი პოლიტიკით, რის გამოც ვალდებული იყვნენ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში შეემოწმებინათ მიწის გადაცემის ფორმალური კანონიერების საკითხი.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთები ისე გასხვისდა, თითქოს ეს ნაკვეთები არ განეკუთვნებოდა სატყეო მიწის ფონდს, მაშინ, როცა საქართველოს მთავრობის 2008 წლის 12 აპრილის ¹221 განკარგულებით (მიწის ნაკვეთების სატყეო ფონდიდან ამორიცხვის შესახებ) დადასტურდა, რომ ამ დადგენილების მიღებამდე სადავო ნაკვეთები სატყეო ფონდში ირიცხებოდა, რომლებიც გასხვისებას არ ექვემდებარებოდა. ამასთან, საგულისხმოა, რომ მთავრობის მითითებული განკარგულება ეფუძნება 2000 წლის 10 ნოემბრის საკანონმდებლო აქტს “ქ. თბილისის საზღვრებში და მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული მწვანე ნარგავებისა და სახელმწიფო ტყის ფონდის განსაკუთრებული დაცვის შესახებ”, რომლის 1-ლი მუხლით იმპერატიულად აიკრძალა ამ ტერიტორიებზე არსებული სახელმწიფო ტყისა და სახელმწიფო ტყის ფონდების მიწების პრივატიზაცია, მათთვის კატეგორიის შეცვლა და მათი იჯარით გადაცემა. 2005 წლის 28 დეკემბრის საკანონმდებლო ცვლილებით მითითებული კანონის პირველ მუხლში დაიშვა საგამონაკლისო Dშემთხვევა, პირობებებით, რომ ქ. თბილისის საზღვრებში და მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული სახელმწიფო ტყით სარგებლობა, აგრეთვე სახელმწიფო ტყის ფონდის მიწების განკარგვა, სახელმწიფო ტყის ფონდის მიწების ტყის ფონდიდან ამორიცხვა და მათთვის კატეგორიის შეცვლა დასაშვება გახდა მხოლოდ საკურორტო-რეკრეაციული ინფრასტრუქტურის განვითარების მიზნით მნიშვნელოვანი პროექტების განხორციელების შემთხვევაში, თუ ეს არ იწვევდა მწვანე ნარგავების განადგურებას.

2007 წლის 18 დეკემბრის საკანონმდებლო ცვლილებით ახალი რედაქციით ჩამოყალიბდა “ქ. თბილისის საზღვრებში და მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული მწვანე ნარგავებისა და სახელმწიფო ტყის ფონდის განსაკუთრებული დაცვის შესახებ” კანონის 1-ლი მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტები, კერძოდ კანონით დასაშვები გახდა ქ. თბილისის საზღვრებში და მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული სახელმწიფო ტყის და სახელმწიფო ტყის ფონდის მიწების პრივატიზება ან მათი სხვა ფორმით განკარგვა, აგრეთვე კატეგორიის შეცვლა მხოლოდ საჯარო ინტერესებისათვის _ საკურორტო-რეკრეაციული ინფრასტრუქტურის განვითარების მიზნით მნიშვნელოვანი პროექტების განხორციელების შემთხვევაში, თუ ეს არ იწვევს მწვანე ნარგავების განადგურებას, ან თუ სახელმწიფო ტყის ფონდიდან სახელმწიფო ტყის ფონდის მიწების ამორიცხვა განპირობებულია მნიშვნელოვანი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი ინტერესებით. მოცემულ შემთხვევაში, კი საქართველოს მთავრობის 2008 წლის 12 აპრილის ¹221 განკარგულებით ისე მოხდა სადავო მიწების ტყის ფონდიდან ამორიცხვა, რომ არ არის დასაბუთებული და დადასტურებული განსაკუთრებული და მნიშვნელოვანი საჯარო ინტერესის არსებობა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, სამოქალაქო კოდექსის მე-7 მუხლის მიხედვით კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის ობიექტი შეიძლება იყოს ქონებრივი ან არაქონებრივი ღირებულების მატერიალური და არამატერიალური სიკეთე, რომელიც კანონით დადგენილი წესით ბრუნვიდან არ არის ამოღებული.

1997 წლის 30 მაისის კანონის “სახელმწიფო ქონების პრივატიზაციის შესახებ” მე-4 მუხლში ჩამოთვლილია სახელმწიფო ქონება, რომელიც პრივატიზებას არ ექვემდებარება, მრავალ სხვადასხვა სახის ქონებასთან ერთად ა) პუნქტში მითითებულია “ტყის ფონდი”, რაც ნიშნავს, რომ მე-4 მუხლის ფარგლებში მოქცეული სახელმწიფო ქონება ამოღებულია სამოქალაქო ბრუნვიდან და გასხვისებას არ ექვემდებარება საპრივატიზაციო წესით; სადავო მიწების გასხვისების დროისათვის არსებულ (მოქმედ) კანონმდებლობაში არ არსებობს ნორმატიული აქტი, რომლის მიხედვით დაშვებულია სადავო მიწების, კანონიერად, ამა თუ იმ ფორმით გათვალისწინებული განკარგვის შესაძლებლობა, მეტიც, თეორიულად ასეთის დაშვების პირობებშიც კი მაგ, გ. ბ.-ე არ ყოფილა არც საქართველოს უშიშროების სამინისტროს და არც სატყეო დეპარტამენტის თანამშრომელი (ასეთის გამაქარწყლებელი არგუმენტაცია წარმოდგენილი არ არის არც წერილობით და არც ზეპირი სახის მტკიცებულებებში), მაშინ, როცა ტყის ფონდის ...-ის სატყეო მიწის ფონდიდან მიწის ფართობი გამოიყო სწორედ ამ უწყებების თანამშრომლებისათვის ანუ კონკრეტულად განსაზღვრული პირებისათვის გადასაცემად.

საკასაციო სასამართლო ნაწილობრივ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას სააპელაციო სასამართლოს მიერ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე, 66-ე, 70-ე მუხლების არასწორი გამოყენების თაობაზე, რომ სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა 1998 წლის მიღება-ჩაბარების აქტების მიმართ 2000 წელს ამოქმედებული ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მითითებული ნორმები, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა რა დავის საგანს _ მიღება-ჩაბარების აქტი დააკვალიფიცირა, როგორც ადმინისტრაციული გარიგება (საქმის განხილვის მომენტისთვის მოქმედი კანონმდებლობით), ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის V თავის ნორმები (რომლებიც შინაარსობრივი თვალსაზრისით ფორმალურ-სამართლებრივ ნორმებს წარმოადგენს) ასე, მაგ, სწორედ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 70.1 მუხლი ადგენს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დადებული ხელშეკრულების ბათილად გამოცხადებას აწესრიგებს სამოქალაქო კოდექსი. თუმცა, 2000 წლის 1 იანვრამდე დადებული გარიგების მიმართ მათი გამოყენება არამართებულია, მაგრამ საკასაციო სასამართლოს მიჩნევით ეს არ წარმოადგენს სსსკ-ის 394-ე მუხლით გათვალისწინებულ – გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს, რამდენადაც, იგი არ წარმოადგენს არსებით დარღვევას. სასამართლომ სწორად შეუფარდა სადავო სამართალურთიერთობას მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმა _ სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი, შესაბამისად, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ნორმები არ წარმოადგენს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დადგენის მატერიალურ-სამართლებრივ საფუძველს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი, რომლის მიხედვით ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობრივ ნორმებს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

როგორც სადავო მიღება-ჩაბარების აქტები, ასევე ნასყიდობის ხელშეკრულება მიჩნეულ უნდა იქნას ბათილ გარიგებებად, რამდენადაც სადავო მიწის ნაკვეთები, როგორც სადავო გარიგებების საგანი არ ყოფილა კანონით დადგენილი წესით საკუთრებაში გადაცემული, მეტიც, არ შეიძლებოდა გამხდარიყო გარიგების ობიექტი, შესაბამისად ამგვარ საგანზე ნების გამოვლენა ვერ მიიჩნევა სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით დაცულ ნების გამოვლენად, მით უფრო იმის გათვალისწინებით, რომ მიღება-ჩაბარების აქტებს წინ არ უსწრებდა ადმინისტრაციულ ორგანოთა გადაწყვეტილებანი, შეთანხმებები, დასკვნები (რაც გახდებოდა დაინტერესებულ მხარეთა მხრიდან მათი გასაჩივრების უფლების რეალიზაციის საფუძველი). საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის გამოყენების სისწორესთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არ არის დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასაციის მოტივს, შემდეგზე, რომ გ. ბ.-ე, ¹... მიწის ნაკვეთის რეალიზაციამდე, როგორც მესაკუთრე, რეგისტრირებული იყო რა საჯარო რეესტრში, გ. ბ.-სა და დ. ს.-ს შორის კანონმდებლობის სრული დაცვით მოხდა ¹... მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სადავო სამართალურთიერთობის მიმართ ვერ იქნება გამოყენებული სამოქალაქო კოდექსის 187-ე მუხლი, რომლის თანახმად, შემძენი არის ნივთის მესაკუთრე მაშინაც, როცა გამსხვისებელი არ არის ნივთის მესაკუთრე, მაგრამ შემძენი ამ ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერია. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 187-ე მუხლით დადგენილი კეთილსინდისიერი შემძენის დაცვის სამოქალაქო-სამართლებრივი ინსტიტუტი ეხება იმ შემთხვევებს, როცა საკუთრების უფლების შეძენა ხდება მოძრავ ნივთებზე, მაშინ, როცა მოცემულ შემთხვევაში დავა მიმდინარეობს უძრავ ქონებაზე _ მიწის ნაკვეთზე. ამდენად, კეთილსინდისიერი შემძენის ინსტიტუტი მხოლოდ მოძრავი ნივთების მიმართ ვრცელდება და მითითებული ნორმა ვერ იქნება შეფარდებული სადავო სამართალურთიერთობის მიმართ.

უძრავ ნივთებზე შემძენის ინტერესებს იცავს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის შესაბამისად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა. მითითებული ნორმით დადგენილი საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, როგორც მნიშვნელოვანი გამოვლინება ნდობისა და კეთილსინდისიერების პრინციპისა, სერიოზულ გარანტიას წარმოადგენს კეთილსინდისიერი პარტნიორის უფლების დაცვისათვის. საჯარო რეესტრის სისწორის ვარაუდი გულისხმობს უფლების ადრინდელ მფლობელზე, ასევე მის შემძენზე რეგისტრაციის სისწორეს და მისი ვარაუდი უადვილებს შემძენს მტკიცების ტვირთს, მაგრამ სამოქალაქო კოდექსის 312.2 მუხლის შესაბამისად, რეესტრის სანდოობის აღიარება არ არის საკმარისი შემძენის კეთილსინდისიერად მიჩნევისათვის თუ შემძენმა იცოდა რეესტრის ჩანაწერის უზუსტობის შესახებ. ჩანაწერის უზუსტობის ცოდნა ნიშნავს იმ გარემოებათა ცოდნას, რის გამოც ჩანაწერია უზუსტო.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ი. ჭ.-ის წარმომადგენლის მტკიცებას შემდეგზე დ. ს.-ს არ შეიძლებოდა სცოდნოდა, რომ ჩანაწერი იყო უზუსტო, რამდენადაც 1998-2003 წლებისათვის ...-ის სატყეო ფონდის მიწების გასხვისების საკითხი წრმოადგენდა საჯაროდ საზოგადოებრივ დისკუსიის და მსჯელობის ობიექტს, არაერთი ნორმატიულ-ადმინისტრაციული აქტის (პრეზიდენტის, სამინისტროს) მიღების ფაქტობრივ საფუძველს, მასმედიის ყველა საშუალებათა განხილვის საგანს, მით უფრო პრეზიდენტის მიერ 2002 წლის 12 იანვარს მიღებულ იქნა ბრძანებულება “დაბა ...-ის ტერიტორიაზე უკანონოდ ხეების ჭრისა და მიწათსარგებლობაში სახელმწიფოებრივი წესრიგის დასამყარებლად”.

ამდენად, მოცემულ პირობებში დაუსაბუთებელია დ. ს.-ის, როგორც შემძენის კეთილსინდისიერებაზე მსჯელობა, ვინაიდან საქმის მასალებით სარწმუნოდ არ დასტურდება, რომ შესაძლებელია მისთვის უცნობი ყოფილიყო ის გარემოება, რომ ამ ტერიტორიაზე მიწების განკარგვის საკითხი საზოგადოებაში რეზონანსულ განხილვის საგანს წარმოადგენდა ანუ, რომ განსჯის საგანი იყო ...-ის სატყეო ფონდის მიწების გასხვისების კანონიერება-უკანონობის საკითხი.

აგრეთვე, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218.2. მუხლის არგამოყენების თაობაზე მოტივაციას და მიაჩნია, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218.2. მუხლის მოქმედება არ შეიძლება გავრცელდეს სადავო სამართალურთიერთობის მიმართ, რამდენადაც მითითებული ნორმა ეხება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ამოქმედებამდე გამოცემულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს, მაშინ, როცა მოცემულ შემთხვევაში სადავო ჩანაწერები /მიწის ნაკვეთის საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შესახებ/ განხორციელებულია 2001-2002 წლებში, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მიღების შემდეგ, ხოლო ამ კოდექსის მიღებამდე ადმინისტრაციულ ორგანოსა და ფიზიკურ პირებს შორის დაიდო ადმინისტრაციული გარიგება _ მიწის მიღება-ჩაბარების აქტის ფორმით, კერძოდ, მოპასუხე გ. ბ.-მ 1998 წელს გადაცემული სადავო მიწის ნაკვეთი საჯარო რეესტრში კერძო საკუთრებად დაარეგისტრირა 2002 წლის 29 იანვარს. ამდენად, სახეზე არ არის ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218.2. მუხლის გამოყენების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორის დ. ს.-ის უფლებამონაცვლის ი. ჭ.-ის წარმომადგენლის ი. ა.-ის მოსაზრებას, რომ “საქართველოს დედაქალაქის _ თბილისის შესახებ” კანონიდან გამომდინარე, დიდგორის რაიონის გამგეობა (...-ის რაიონის გამგეობის უფლებამონაცვლე არ წარმოადგენს საქმეზე სათანადო მოსარჩელეს, რამდენადაც დ. ს.-ის მიერ შეძენილი მიწის ნაკვეთი ამორიცხვამდე იყო სახელმწიფო ტყის ფონდში და მას განკარგავდა სატყეო მეურნეობის დეპარტამენტი.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს ის გარემოება, რომ დღევანდელი მდგომარეობით სადავო მიწის ნაკვეთები ამოირიცხა სახელმწიფო სატყეო ფონდიდან, არ გულისხმობს, რომ დიდგორის რაიონის გამგეობა (...-ის რაიონის გამგეობის) უფლებამონაცვლე სარჩელის აღძვრის მომენტისთვის არ წარმოადგენს სათანადო მოსარჩელეს სადავო სამართალურთიერთობაში, რამდენადაც სადავო მიწის ნაკვეთები სწორედ ...-ის რაიონის გამგეობის სამოქმედო ტერიტორიაზე მდებარებოდა.

საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს კასაციის მოტივს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა ერთ-ერთი მხარის დაუსწრებლად, რომელსაც არ მიუღია შეტყობინება კანონით დადგენილი წესით, კერძოდ, ბ. ჯ.-მ ¹... მიწის ნაკვეთი 2000 წელს მიჰყიდა ნ. დ.-ს, რომელმაც აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე ააშენა სახლი და დღემდე ცხოვრობს მასში. საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 102-ე მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზედაც ის ამყარებს თავიანთ მოთხოვნას ან შესაგებელს. მოცემულ შემთხვევაში მხარეებს საკასაციო სასამართლოში და არც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში არ წარმოუდგენიათ მტკიცებულება, რომ ბ. ჯ.-მ ¹... მიწის ნაკვეთი 2000 წელს მიჰყიდა ნ. დ.-ს, რომ სახეზე იყო საპროცესო სამართალურთიერთობაში ახალი სუბიექტის შეყვანის პროცესუალური აუცილებლობა. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის აღნიშნული მოტივიც უსაფუძვლოა და არ ექვემდებარება დაკმაყოფილებას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ შეიცავს დასაბუთებულ არგუმენტაციას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონშეუსაბამობის თაობაზე, შესაბამისად, სსსკ-ის 410-ე მუხლის თანახმად, არ არსებობს დ. ს.-ის უფლებამონაცვლის ი. ჭ.-ის, გ. ბ.-ის, ბ. ჯ.-ის, ლ. ჯ.-ისა და ნ. ჯ.-ის საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილებისა და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 53.2 მუხლის თანახმად კასატორებს ი. ჭ.-ს, გ. ბ.-ს, ბ. ჯ.-ს, ლ. ჯ.-სა და ნ. ჯ.-ს, თითოეულს დაეკისროთ სახელმწიფო ბაჟის სახით 300-300 ლარის გადახდა და სოლიდარულად დაეკისროთ სასამართლო ხარჯების სახით 100 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2 მუხლით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53.2, 257-ე, 390-ე, 399-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

დ. ს.-ის უფლებამონაცვლის ი. ჭ.-ის, გ. ბ.-ის, ბ. ჯ.-ის, ლ. ჯ.-ისა და ნ. ჯ.-ის საკასაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდეს;

უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

კასატორებს _ ი. ჭ.-ს, გ. ბ.-ს, ბ. ჯ.-ს, ლ. ჯ.-სა და ნ. ჯ.-ის, თითოეულს დაეკისროთ სახელმწიფო ბაჟის სახით 300-300 ლარის გადახდა და სოლიდარულად დაეკისროთ სასამართლო ხარჯების სახით 100 ლარის გადახდა.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.