ბს-239-227(კ-07) 18 ოქტომბერი, 2007წ.

თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლალი ლაზარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

კასატორი (მოსარჩელე) _ შპს სავაჭრო ცენტრი «....», წარმომადგენელი ლ. მ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ბათუმის საგადასახადო ინსპექცია, წარმომადგენელი მ. მ-ე

მესამე პირი _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური, წარმომადგენელი ალ. დ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 7 დეკემბრის განჩინება

დავის საგანი _ საგადასახადო შემოწმების აქტისა და საგადასახადო მოთხოვნის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2006 წლის 18 მაისს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა შპს სავაჭრო ცენტრმა «....» მოპასუხე ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 17 იანვრის შემოწმების აქტისა და 2006 წლის 25 თებერვლის ¹108 საგადასახადო მოთხოვნის ბათილად ცნობა.

მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლები მდგომარეობს შემდეგში:

2004 წლის 1 ივლისის მდგომარეობით შპს სავაჭრო ცენტრ «...» ბიუჯეტში ზედმეტად გადახდილად ერიცხებოდა 145 594 ლარი, მათ შორის, ეკონომიკური საქმიანობის გადასახადში _ 3150 ლარი და მოგების გადასახადში _ 142 414 ლარი. აღნიშნული ზედმეტობა წარმოიშვა 1998 წლიდან, რაც დადასტურებულია საგადასახადო ინსპექციის მიერ და შეტანილია კომპიუტერულ ბაზაში. შპს სავაჭრო ცენტრი «....» ბიუჯეტში თანხის ზედმეტობა ასევე დადასტურებულია საგადასახადო შემოწმების შედეგებზე 2004 წლის 16 ივლისს შედგენილი აქტით. მათ არაერთხელ მიმართეს საგადასახადო ორგანოს საგადასახადო კოდექსის 71-ე მუხლის შესაბამისად ბიუჯეტში ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების ან მისი მომავალ გადასახადებში ჩათვლის თხოვნით, თუმცა უშედეგოდ.

2005 წლის 29 ივლისის ¹72 წერილით მოსარჩელემ კვლავ მიმართა საგადასახადო ინსპექციას, რომ მომხდარიყო ბიუჯეტში ზედმეტად გადახდილი თანხიდან დავალიანებად დარიცხული სხვადასხვა სახის საბიუჯეტო გადასახადების ჩათვლა. იმავდროულად მათ საგადასახადო ინსპექციას აცნობეს, რომ აღნიშნული არ იმოქმედებდა შპს სავაჭრო ცენტრი «....» მიმდინარე საბიუჯეტო გადასახადების შესრულებაზე. რამდენადაც მოსარჩელეს გადასახადის ერთ სახეში ერიცხებოდა დავალიანება, ხოლო გადასახადის სხვა სახეში ჰქონდა ზედმეტად გადახდილი თანხა, ამიტომ ითხოვდა მათ დაბალანსებას.

მოსარჩელის მითითებით, 2005 წლის 1 სექტემბერს საგადასახადო ინსპექციიდან მიიღო 2006 წლის 26 აგვისტოს ¹257 შეტყობინება იმის შესახებ, რომ 2005 წლის 5 სექტემბრიდან დაიწყებოდა გეგმიური გასვლითი საგადასახადო შემოწმება. რევიზიის 2005 წლის სექტემბრის თვეში დაწყების ფაქტი ასევე დასტურდებოდა უფროსი ინსპექტორის 2005 წლის 6 სექტემბრის მოხსენებით ბარათზე დადებული რეზოლუციით. ამის მიუხედავად, ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის მიერ შპს «.....» ჩატარებული რევიზიის შედეგებზე შედგენილ 2006 წლის 17 იანვრის აქტში შემოწმების დაწყების თარიღად მითითებულია 2005 წლის 17 ოქტომბერი.

საგადასახადო შემოწმების შემდგომ შპს სავაჭრო ცენტრმა «....» მიიღო 2006 წლის 25 თებერვალს შედგენილი საგადასახადო შეტყობინება დარიცხული თანხის გადახდის მოთხოვნით, რასაც არ ეთანხმება. მან არაერთხელ მიმართა საგადასახადო ორგანოს ბიუჯეტში ზედმეტად გადახდილი თანხის სხვა გადასახადებში გადანაწილების შესახებ, თუმცა უშედეგოდ.

2005 წლის 17 ოქტომბრის ¹1092 ბრძანების მესამე პუნქტით შემოწმების ვადა განისაზღვრა 2005 წლის 17 ოქტომბრიდან 11 ნოემბრამდე. მითითებული ბრძანებით განსაზღვრული ვადის გასვლამდე, 2005 წლის 31 ოქტომბერს, საგადასახადო ინსპექციის მიერ გამოიცა ¹1171 ბრძანება და შემოწმების ვადა გაგრძელდა 20 ნოემბრამდე, ხოლო 2005 წლის 29 ნოემბრის ¹1342 ბრძანებით შემოწმების ვადა გაგრძელდა 20 დეკემბრამდე. ამგვარად, ¹1342 ბრძანება ვადის გაგრძელებაზე გამოიცა 29 ნოემბერს, ე.ი. ¹1171 ბრძანებით განსაზღვრული შემოწმების დამთავრების ვადიდან _ 20 ნოემბრიდან 9 დღის შემდეგ, რის გამოც 2005 წლის 20 ნოემბრიდან 29 ნოემბრამდე პერიოდში რევიზია ტარდებოდა ყოველგვარი ბრძანების გარეშე. საბოლოოდ, 2005 წლის 19 დეკემბრის ¹1454 ბრძანებით შემოწმების ვადა გაგრძელდა 2006 წლის 17 იანვრამდე.

მიუხედავად იმისა, რომ ყველა ზემოაღნიშნული ბრძანება შეიცავს მითითებას მათი შესამოწმებელ ობიექტზე გაგზავნის შესახებ, შემოწმების მიმდინარეობის არც ერთ ეტაპზე მოსარჩელეს დასახელებული ბრძანებები არ მიუღია. შემოწმების შედეგად შპს სავაჭრო ცენტრი «...» არასწორად დაერიცხა საჯარიმო სანქციები, შესაბამისად, ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი საგადასახადო ინსპექციის მიერ გამოცემული ადმინისტრაციული აქტები. საგადასახადო ინსპექციის მიერ დაირღვა საგადასახადო კოდექსის რიგი მოთხოვნები, კერძოდ, საგადასახადო კოდექსის 113-ე მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად, გეგმიური საგადასახადო შემოწმების ჩატარება მოითხოვს შესამოწმებელი ობიექტის წინასწარ შეტყობინებას შემოწმების დაწყებიდან 10 დღით ადრე, სადაც მითითებული უნდა იყოს შემოწმების სავარაუდო დრო. სადავო შემთხვევაში მოსარჩელემ შეტყობინება მიიღო 2005 წლის 1 სექტემბერს, შემოწმება დაიწყო 5 სექტემბერს, თუმცა ბრძანება შემოწმების შესახებ გამოიცა 2005 წლის 17 ოქტომბერს. შპს სავაჭრო ცენტრ «....» შემოწმება მიმდინარეობდა საგადასახადო კოდექსის 113-ე მუხლის დარღვევით, ბრძანების გარეშე. გარდა ამისა, საგადასახადო კოდექსის 113-ე მუხლის მე-7 ნაწილის თანახმად, გასვლითი საგადასახადო შემოწმება შეიძლება გაგრძელდეს არა უმეტეს 2 თვისა. აუცილებლობის შემთხვევაში ეს ვადა შეიძლება გაგრძელდეს არა უმეტეს ერთი თვით. ფაქტობრივად, შპს სავაჭრო ცენტრ «....» შემოწმება დაიწყო 2005 წლის 5 სექტემბერს, ხოლო დამთავრდა 2006 წლის 28 იანვარს, ე.ი. რევიზია მიმდინარეობდა 4 თვეზე მეტი ხნის განმავლობაში.

«სამეწარმეო საქმიანობის კონტროლის შესახებ» საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად, კანონის დარღვევით განხორციელებული შემოწმების შედეგად მიღებულ მტკიცებულებებს იურიდიული ძალა არ გააჩნია. ამ შემთხვევაში საგადასახადო ორგანოს მიერ დაირღვა ვადები, რასაც ცალსახად არეგულირებს საგადასახადო კანონმდებლობა (ს.ფ. 1-6).

საქალაქო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოსარჩელის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ მათ არა აქვთ პრეტენზია ძირითად დავალიანებაზე. მოსარჩელის მოთხოვნა მდგომარეობს მხოლოდ იმაში, რომ ჩაეთვალოთ ზედმეტად გადახდილი თანხა დავალიანებაში. მან ასევე აღნიშნა, რომ საგადასახადო ინსპექციამ დაარღვია კანონის მოთხოვნა და არ ჩაუთვალა ზედმეტად გადახდილი გადასახადები დავალიანებაში. ასეთ შემთხვევაში მოსარჩელეს ჯარიმა და საურავი არ დაერიცხებოდა (ს.ფ. 57).

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილებით შპს სავაჭრო ცენტრ «....» სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს სავაჭრო ცენტრ «.....» საგადასახადო ინსპექციის მიერ ჩატარდა გეგმიური გასვლითი შემოწმება. ამ შემოწმების შედეგად მათ გადასახდელად დაერიცხათ 88 159.46 ლარი, მათ შორის, ძირითადი თანხა _ 58 867.71 ლარი, ჯარიმა _ 20 378.28 ლარი, საურავი _ 8933.47 ლარი. აღნიშნულის თაობაზე 2006 წლის 17 იანვარს შედგა შემოწმების აქტი, ხოლო 2006 წლის 25 თებერვალს წარდგენილ იქნა ¹108 საგადასახადო მოთხოვნა.

საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ საგადასახადო ინსპექციის თანამშრომელთა მიერ ჩატარებული შემოწმებისას დაირღვა კანონის მოთხოვნები და ამიტომ 2006 წლის 17 იანვრის აქტი ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი. მოსარჩელესთან საგადასახადო შემოწმება სათანადო ბრძანების საფუძველზე დაიწყო 2005 წლის 17 ოქტომბერს და დასრულდა 2006 წლის 17 იანვარს. გასაჩივრებული აქტით დასტურდებოდა, რომ შემოწმების დაწყების წინ მოსარჩელეს წარედგინა სათანადო დოკუმენტები და მას პრეტენზია არ განუცხადებია. ბრძანებების ჩაუბარებლობის შემთხვევაში მას შეეძლო უარი ეთქვა მათთვის შემოწმების ჩატარებაზე ან სარჩელი აღეძრა სასამართლოში ასეთი შემოწმების ჩატარების აღკვეთის მოთხოვნით.

საქალაქო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოსარჩელის მოთხოვნა, რომ საგადასახადო ორგანოს მის მიერ ზედმეტად გადახდილი გადასახადები ჩაეთვალა დავალიანებაში, რამდენადაც აღნიშნული საკითხი მოსარჩელეს სასამართლოს მთავარ სხდომაზე არ დაუყენებია, ხოლო მოთხოვნის შეცვლას მოპასუხემ მხარი არ დუჭირა. ამასთან, აღნიშნული არ შეიძლებოდა ყოფილიყო საგადასახადო მოთხოვნის ბათილად ცნობის საფუძველი. მართალია, საგადასახადო კოდექსის 71-ე მუხლის თანახმად, თუ კონკრეტული გადასახადის ან/და სანქციის გადახდილი თანხა აღემატება დარიცხული გადასახადის ან სანქციის თანხას, გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის შემთხვევაში საგადასახადო ორგანო ზედმეტად გადახდილ თანხას გადასახადის გადამხდელს ჩაუთვლის მომავალი საგადასახადო ვალდებულების ანგარიშში, მაგრამ კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარჩელე სადავოდ ხდიდა საგადასახადო შემოწმების აქტისა და საგადასახადო მოთხოვნის კანონიერებას და შესაბამისად, ამ შემთხვევაში სასამართლო ვერ იმსჯელებდა ზედმეტად გადახდილი თანხის დავალიანებაში ჩათვლაზე, მით უფრო, როცა საქმის მასალებში არ მოიპოვებოდა მტკიცებულება იმის თაობაზე, რომ საგადასახადო ორგანომ უარი უთხრა მოსარჩელეს ზედმეტად გადახდილი თანხების დავალიანებაში ჩათვლის შესახებ (ს.ფ. 58-62).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს სავაჭრო ცენტრმა «....», რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 17 იანვრის შემოწმების აქტიდან, აღნიშნული აქტის საფუძველზე გამოცემული 2006 წლის 23 თებერვლის ¹177 ბრძანებიდან და 2006 წლის 25 თებერვლის ¹109 საგადასახადო მოთხოვნიდან შპს სავაჭრო ცენტრ «....» ჯარიმა-საურავების სახით დაკისრებული 29291 ლარის ამორიცხვა შემდეგი მოტივებით:

საქალაქო სასამართლომ საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა საწინააღმდეგოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ Aშპს სავაჭრო ცენტრ «....» გეგმიური გასვლითი შემოწმებისას არ დარღვეულა კანონის მოთხოვნები. რევიზიის აქტის თანახმად, შპს სავაჭრო ცენტრ «....» რევიზია მიმდინარეობდა 2005 წლის 17 ოქტომბრიდან 2006 წლის 17 იანვრამდე. 2005 წლის 20 ნოემბრიდან 29 ნოემბრამდე პერიოდში რევიზია ტარდებოდა ყოველგვარი ბრძანების გარეშე, რამდენადაც ამ პერიოდში შემოწმების ვადა ბრძანებით არ გაგრძელებულა. აღნიშნულ გარემოებას საქალაქო სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია და დადგენილად ჩათვალა, რომ რევიზიის ჩატარებისას კანონის დარღვევას ადგილი არ ჰქონია, რაც არასწორია.

გარდა ამისა, მოცემულ შემთხვევაში შემოწმება გაგრძელდა კანონით დადგენილი სამთვიანი ვადის დარღვევით, შემოწმების ვადის გაგრძელების შესახებ საგადასახადო ინსპექციის უფროსის ბრძანებები არ წარუდგენიათ შპს სავაჭრო ცენტრ «....», საგადასახადო ინსპექციის უფროსის მიერ დამტკიცებული შემოწმების პროგრამა არ შეიცავდა მითითებას დამტკიცების თარიღის თაობაზე. «სამეწარმეო საქმიანობის კონტროლის შესახებ» საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-5 პუნქტიდან გამომდინარე, კანონის დარღვევით განხორციელებული შემოწმების შედეგად მიღებულ მტკიცებულებებს იურიდიული ძალა არა აქვს.

შპს სავაჭრო ცენტრმა «.....» არაერთხელ მიმართა საგადასახადო ორგანოს ბიუჯეტში ზედმეტად გადახდილი თანხის სხვა გადასახადებში გადანაწილების შესახებ, თუმცა უშედეგოდ, რამაც ხელი შეუწყო გადასახადის დაგვიანებით გადახდის ფაქტის დადგომას. საგადასახადო კოდექსის 71-ე მუხლის შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელს უფლება აქვს მოითხოვოს ზედმეტად გადახდილი თანხის სხვა გადასახადებში განაწილება. მოსარჩელის თხოვნის მიუხედავად, საგადასახადო ინსპექციამ არ შეასრულა საგადასახადო კოდექსის 71-ე მუხლით დადგენილი ვალდებულება და მის მიერ ბიუჯეტში ზედმეტად გადახდილი თანხა არ გადაანაწილა გადასახადების იმ სახეობებში, რომლებშიც გააჩნდა დავალიანება. აღნიშნული თანხის სხვა გადასახადებში გადანაწილების შემთხვევაში მოსარჩელის მხრიდან გადასახადების დაგვიანებით გადახდა აღარ მოხდებოდა და შესაბამისად, მასზე საურავი არ დაერიცხებოდა. აქვე გასათვალისწინებელი იყო, რომ სასამართლო სხდომაზე შპს სავაჭრო ცენტრმა «....» სასარჩელო მოთხოვნა შეამცირა და ნაცვლად რევიზიის აქტისა და საგადასახადო მოთხოვნის მთლიანად ბათილად ცნობისა, მოითხოვა აღნიშნული აქტებიდან ჯარიმა-საურავის ამორიცხვა, რაც მოქმედ კანონმდებლობას არ ეწინააღმდეგებოდა (ს.ფ. 65-67, 75-76).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 12 ოქტომბრის განჩინებით მოცემულ საქმეში მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი (ს.ფ. 82-83).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 7 დეკემბრის განჩინებით შპს სავაჭრო ცენტრი «....» სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს სავაჭრო ცენტრ «....» საგადასახადო ინსპექციის მიერ ჩატარდა გეგმიური გასვლითი შემოწმება, რის შედეგადაც შპს-ს გადასახდელად დაეკისრა 88159.46 ლარი, მათ შორის, ძირითადი თანხა _ 58867.71 ლარი, ჯარიმა _ 20358.28 ლარი, ხოლო საურავი _ 8933.47 ლარი. აღნიშნულის თაობაზე 2006 წლის 17 იანვარს შედგა შემოწმების აქტი, ხოლო 2006 წლის 25 თებერვალს შედგენილ იქნა საგადასახადო მოთხოვნა ¹108.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მსჯელობა ჯარიმა-საურავების არასწორად დარიცხვის თაობაზე და დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას, რომ ძირითადი თანხის დროულად გადაუხდელობის გამო საგადასახადო ორგანოს მიერ მოსარჩელეზე სწორად იქნა დარიცხული ჯარიმა-საურავები დღეს მოქმედი საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებული ნორმებითაც. საქმეზე დგინდებოდა, რომ საგადასახადო შემოწმება სათანადო ბრძანების საფუძველზე დაიწყო 2005 წლის 17 ოქტომბერს და დამთავრდა 2006 წლის 17 იანვარს, ანუ გრძელდებოდა 3 თვე, რაც სრულად შეესაბამებოდა საგადასახადო კოდექსის 113-ე მუხლის მე-7 ნაწილის მოთხოვნებს.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საგადასახადო კოდექსის 71-ე მუხლის შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელს უფლება აქვს მოითხოვოს ზედმეტად გადახდილი თანხის სხვა გადასახადებში გადანაწილება, თუმცა მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენდა ადმინისტრაციული აქტების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა და არა ბიუჯეტში ზედმეტად გადახდილი თანხების სხვა გადასახადებში ჩათვლა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო ვერ იმსჯელებდა იმაზე, რაც მხარეს სადავოდ არ გაუხდია კანონით დადგენილი წესით, რამდენადაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის მიხედვით, სასამართლო მხარეს ვერ მიაკუთვნებს იმაზე მეტს, ვიდრე იგი მოითხოვდა სარჩელით. ამასთან, საქმის მასალებში არ არსებობდა საგადასახადო ორგანოს უარი მოსარჩელის მიერ ზედმეტად გადახდილი თანხების დავალიანებაში ჩათვლაზე უარის თქმის შესახებ, შესაბამისად, არ არსებობდა იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ მოსარჩელემ სადავო გახადა ადმინისტრაციული ორგანოს უარი (ს.ფ. 104-110).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს სავაჭრო ცენტრმა «....», რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორი მიუთითებს, რომ რევიზიის აქტის თანახმად, შპს სავაჭრო ცენტრ «....» რევიზია მიმდინარეობდა 2005 წლის 17 ოქტომბრიდან 2006 წლის 17 იანვრამდე. 2005 წლის 20 ნოემბრიდან 29 ნოემბრამდე პერიოდში რევიზია ტარდებოდა ყოველგვარი ბრძანების გარეშე, რამდენადაც ამ პერიოდში შემოწმების ვადა ბრძანებით არ გაგრძელებულა. აღნიშნულ გარემოებას სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია და დადგენილად ჩათვალა, რომ რევიზიის ჩატარებისას კანონის დარღვევას ადგილი არ ჰქონია, რაც არასწორია.

გარდა ამისა, კასატორის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში შემოწმება გაგრძელდა კანონით დადგენილი სამთვიანი ვადის დარღვევით, შემოწმების ვადის გაგრძელების შესახებ საგადასახადო ინსპექციის უფროსის ბრძანებები არ წარუდგენიათ შპს სავაჭრო ცენტრ «....», საგადასახადო ინსპექციის უფროსის მიერ დამტკიცებული შემოწმების პროგრამა არ შეიცავდა მითითებას დამტკიცების თარიღის თაობაზე. «სამეწარმეო საქმიანობის კონტროლის შესახებ» საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-5 პუნქტიდან გამომდინარე, კანონის დარღვევით განხორციელებული შემოწმების შედეგად მიღებულ მტკიცებულებებს იურიდიული ძალა არა აქვს.

შპს სავაჭრო ცენტრმა «....» არაერთხელ მიმართა საგადასახადო ორგანოს ბიუჯეტში ზედმეტად გადახდილი თანხის სხვა გადასახადებში გადანაწილების შესახებ, თუმცა უშედეგოდ, რამაც ხელი შეუწყო მათ მიერ გადასახადის დაგვიანებით გადახდას. საგადასახადო კოდექსის 71-ე მუხლის შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელს უფლება აქვს მოითხოვოს ზედმეტად გადახდილი თანხის სხვა გადასახადებში განაწილება. მოსარჩელის თხოვნის მიუხედავად, საგადასახადო ინსპექციამ არ შეასრულა საგადასახადო კოდექსის 71-ე მუხლით დადგენილი ვალდებულება და მის მიერ ბიუჯეტში ზედმეტად გადახდილი თანხა არ გადაანაწილა გადასახადების იმ სახეობებში, რომლებშიც გააჩნდა დავალიანება. აღნიშნული თანხის სხვა გადასახადებში გადანაწილების შემთხვევაში მოსარჩელის მხრიდან გადასახადების დაგვიანებით გადახდა აღარ მოხდებოდა და შესაბამისად, მასზე საურავი არ დაირიცხებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საგადასახადო კოდექსის 71-ე მუხლი. საგადასახადო ორგანოს რომ შეესრულებინა მითითებული 71-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალდებულება და ზედმეტად გადახდილი თანხა გადაენაწილებინა გადასახადების სხვა სახეებში, მაშინ ჯარიმა-საურავების დაკისრების ნაწილში ადმინისტრაციული აქტის გამოცემის საფუძველი აღარ იარსებებდა. ვინაიდან საგადასახადო ინსპექციამ არ შეასრულა მასზე დაკისრებული მოვალეობა და არ გადაანაწილა ერთ სახეობაში მოსარჩელის მიერ ზედმეტად გადახდილი თანხა გადასახადების სხვა სახეობაში, მას უფლება არ ჰქონდა მოსარჩელისათვის გადასახდელად დაეკისრებინა ჯარიმა-საურავები გადასახადების დროულად გადაუხდელობის გამო (ს.ფ. 119-122).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის. მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს «...» საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 7 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის მიერ შპს სავაჭრო ცენტრი «.....» ჩატარებული გეგმიური გასვლითი საგადასახადო შემოწმების შედეგად შედგენილი 2006 წლის 17 იანვრის აქტით შპს სავაჭრო ცენტრი «....» გადასახდელად დაეკისრა 88159.46 ლარი, მათ შორის, ძირითადი თანხა _ 58867.71 ლარი, ჯარიმა _ 20358.28 ლარი, საურავი _ 8933.47 ლარი. აღნიშნული აქტის საფუძველზე შპს სავაჭრო ცენტრი «....» წარედგინა 2006 წლის 25 თებერვლის ¹108 საგადასახადო მოთხოვნა. შპს სავაჭრო ცენტრი «....» სადავოდ ხდის აღნიშნულ შემოწმების აქტსა და საგადასახადო მოთხოვნას მხოლოდ ჯარიმის _ 20358.28 ლარისა და საურავის _ 8933.47 ლარის დარიცხვის ნაწილში და მიიჩნევს, რომ აღნიშნული თანხა შემოწმების შედეგად არ უნდა დაკისრებოდა, რამდენადაც აღნიშნული თანხების დარიცხვის დროისათვის საგადასახადო ინსპექციის პირად ბარათზე მას ერიცხებოდა ზედმეტად გადახდილი გადასახადი.

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული აქტებიდან ჯარიმა-საურავების სახით დაკისრებული თანხის ამორიცხვაზე შპს სავაჭრო ცენტრი «....» უარი უთხრა მხოლოდ იმ ძირითადი მოტივით, რომ მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენდა აღნიშნული აქტების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა და არა ბიუჯეტში ზედმეტად გადახდილი თანხების სხვა გადასახადებში ჩათვლა. სააპელაციო სასამართლოს, ფაქტობრივად, სარჩელი არსებითად არ განუხილავს, მხოლოდ ფორმალური პროცესუალური მოტივით უთხრა მოსარჩელეს უარი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, რასაც საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს. სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გასაჩივრებულ ნაწილში კანონიერების შემოწმება ამ შემთხვევაში მოიცავს შემოწმების მომენტისათვის ბიუჯეტში ზედმეტად გადახდილი თანხების ჩათვლის შესაძლებლობის საკითხის გარკვევას, რამდენადაც ამ შემთხვევაში აღნიშნული სარჩელის საფუძველია. გარდა ამისა, შპს სავაჭრო ცენტრი «....», რომელიც არ ეთანხმება გეგმიური საგადასახადო შემოწმების აქტსა და საგადასახადო მოთხოვნას ჯარიმისა და საურავის დარიცხვის ნაწილში იმის გამო, რომ საგადასახადო შემოწმების აქტის შედგენის დროისათვის, 2006 წლის 17 იანვრის მდგომარეობით მას საგადასახადო ინსპექციის პირად ბარათზე ერიცხებოდა 76169 ლარის ოდენობით ზედმეტად გადახდილი მოგების გადასახადი, სარჩელის შინაარსიდან გამომდინარე, ფაქტობრივად, სადავოდ ხდის საგადასახადო ორგანოს მხრიდან სადავო აქტების გამოცემას ზედმეტად გადახდილი თანხის სადავო Yთანხების ანგარიშში ჩათვლის განუხორციელებლობის გარეშე. ასეთ შემთხვევაში, სასამართლო უნდა დახმარებოდა მხარეს მოთხოვნის ტრანსფორმირებაშიც სარჩელის შინაარსის გათვალისწინებით.

საგადასახადო კოდექსის 71-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად: თუ გადასახადების გადახდილი თანხების ჯამი აღემატება დარიცხული თანხების ჯამს, გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის შემთხვევაში საგადასახადო ორგანო ზედმეტად გადახდილ თანხას გადასახადის გადამხდელს ჩაუთვლის მომავალი საგადასახადო ვალდებულებების ანგარიშში ან აღნიშნულ თანხას გადაიტანს სახელმწიფო ხაზინის ბიუჯეტის შემოსულობების ერთიან ანგარიშზე გადასახადის გადამხდელის სხვა გადასახადების გადახდის ანგარიშში კალენდარული წლის განმავლობაში გადასახადის სახეებში მობილიზებული სახსრების ფარგლებში. აღნიშნული ნორმა ჩათვლის განხორციელებისათვის მოითხოვს გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის არსებობას, რასაც კონკრეტულ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა. სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახალი განხილვისას ყურადღება უნდა მიაქციოს იმ გარემოებას, რომ საქმის მასალების თანახმად, შპს სავაჭრო ცენტრი «....» ჯერ კიდევ 2005 წლის მაისში სთხოვდა ბათუმის საგადასახადო ინსპექციას მოგების გადასახადში არსებული ზედმეტობის _ 95468 ლარის სხვა საგადასახადო ვალდებულებებში, კერძოდ, დამატებული ღირებულების გადასახადსა და ფიქსირებული გადასახადის სახეში გადატანას (ს.ფ. 13), რაზედაც ბათუმის საგადასახადო ინსპექციას გადაწყვეტილება არ მიუღია. გასვლითი საგადასახადო შემოწმების ჩატარების ერთ-ერთი მოტივი იყო მოგების გადასახადში არსებული ზედმეტობის სხვა საგადასახადო ვალდებულებების ანგარიშში გადატანის საკითხის გადაწყვეტა (ს.ფ. 15). სადავო საგადასახადო შემოწმების აქტშიც საუბარია იმაზე, რომ შპს სავაჭრო ცენტრი «ბათუმს» 2005 წლის 1 ოქტომბრისათვის პირად ბარათზე ერიცხება ზედმეტად გადახდილი მოგების გადასახადი 76169 ლარი (ს.ფ. 32), მიუხედავად ამისა, საგადასახადო შემოწმების აქტით შპს «....» ისე დაერიცხა გადასახადების ძირითადი თანხა, სადავო საურავისა და სანქციის თანხები, რომ ბათუმის საგადასახადო ინსპექციას არ უმსჯელია შპს-ს მოთხოვნაზე არსებული ზედმეტობის სხვა საგადასახადო ვალდებულებების ანგარიშში გადატანის შესახებ და შემოწმების აქტი აღნიშნულის გათვალისწინებით არ გამოუცია.

შემოწმების ლეგიტიმურობასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მსჯელობას იმის შესახებ, რომ შემოწმება განხორციელდა სამართლებრივი საფუძვლის _ სათანადო ბრძანების არარსებობის პირობებში. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ შემოწმება დაიწყო 2005 წლის 17 ოქტომბერს სათანადო ბრძანების საფუძველზე და დამთავრდა 2006 წლის 17 იანვარს, აღნიშნული პერიოდის განმავლობაში შემოწმების ჩატარებისა და შემოწმების გაგრძელების შესახებ საქმეში წარმოდგენილია ბათუმის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის შესაბამისი ბრძანებები, რის გამოც შემოწმება ვერ მიიჩნევა სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე განხორციელებულად. ამასთან, შემოწმების ვადა შეესაბამება საგადასახადო კოდესის 113-ე მუხლის მე-7 ნაწილის მოთხოვნას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს სააპელაციო სასამართლოს. სააპელაციო სასამართლომ არსებითად უნდა განიხილოს დავა და მიიღოს დასაბუთებული გადაწყვეტილება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს სავაჭრო ცენტრი «.....» საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 7 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სახელმწიფო ბაჟის საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.