ბს-248-242(კ-08) 15 ივლისი, 2008 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლევან მურუსიძე, ნინო ქადაგიძე

გ. ილინას მდივნობით

კასატორი (მოპასუხე) – საქართველოს მთავრობა, წარმომადგენელი _ თ. ბ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ ა. მ-ნი

მოწინააღმდეგე მხარე (თანამოპასუხე) _ სოციალური სუბსიდიების სააგენტო, წარმომადგენელი _ ს. ბ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 24 დეკემბრის განჩინება

დავის საგანი – პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად აღიარება

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა :

ა. მ-მა სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში, მოპასუხის - საქართველოს მთავრობის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად აღიარება /იხ.ს.ფ. 2-3/.

საქმის გარემოებები:

1990 წლის 28 ოქტომბერს საქართველოში ჩატარებული მრავალპარტიული დემოკრატიული არჩევნების შედეგად, “მრგვალი მაგიდა - თავისუფალი საქართველოს” საარჩევნო სიით ა. მ-ნი გახდა უზენაესი საბჭოს დეპუტატი. 1991 წლის 21 დეკემბერს დაწყებული სამხედრო გადატრიალების შედეგად მოსარჩელეს უკანონოდ შეუწყდა უფლებამოსილება, კერძოდ, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 30 იანვრის ¹85 დადგენილების მე-2 მუხლის “ა” ქვეპუნქტით მოხდა სადეპუტატო უფლებამოსილების უკანონო შეწყვეტა.

სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

საქართველოს პარლამენტის 2000 წლის 20 აპრილისა და 2005 წლის 11 მარტის დადგენილებებით 1991-1992 წლების დეკემბერ-იანვრის მოვლენები დაგმობილ იქნა და იგი შეფასდა როგორც ანტიკონსტიტუციური შეიარაღებული გადატრიალება.

სარჩელის სამართლებრივი საფუძვლები:

“პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2, მე-3 და მე-6 მუხლების თანახმად, მოსარჩელემ მოითხოვა პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად აღიარება და აღნიშნა, რომ მითითებული კანონის მე-2 მუხლის შესაბამისად, პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად მიიჩნეოდა პირი, რომელმაც უშუალოდ განიცადა პოლიტიკური რეპრესია.

საქალაქო სასამართლოს სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის საქართველოს მთავრობის წარმომადგენელმა არ ცნო ა. მ-ის სარჩელი და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა /იხ.ს.ფ. 37, სხდომის ოქმი/.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილებით ა. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოსარჩელე აღიარებულ იქნა პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

მოსარჩელე 1990 წლის 28 ოქტომბერს არჩეულ იქნა საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრად, რაც დადასტურებულია ამონაწერით ა. მ-ნის შრომის წიგნაკიდან და საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს დეპუტატის ¹189 მოწმობით. საქალაქო სასამართლომ საყოველთაოდ ცნობილ ფაქტად მიიჩნია 1991-1992 წლების, დეკემბერ-იანვარში საქართველოში (თბილისში) მომხდარი შეიარაღებული სამხედრო გადატრიალება. საქართველოს რესპუბლიკის სამხედრო საბჭოს 1992 წლის 30 იანვრის ¹85 დადგენილების მე-2 მუხლის ა” პუნქტით მოხდა ა. მ-ნის სადეპუტატო უფლებამოსილების შეჩერება. საქართველოს პარლამენტის 2005 წლის 11 მარტის ¹1104-1ს დადგენილებით დაგმობილ იქნა 1991-1992 წლების დეკემბერ-იანვრის ანტიკონსტიტუციური შეიარაღებული სახელმწიფო გადატრიალება.

საქალაქო სასამართლომ გამოიყენა “პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ” საქართველოს კანონის 1.2. მუხლი და განმარტა, რომ ამ კანონის მოქმედება ვრცელდებოდა საქართველოს მოქალაქეებზე, რომლებმაც პოლიტიკური რეპრესია განიცადეს ყოფილი სსრკ-ის ტერიტორიაზე 1921 წლის თებერვლიდან 1990 წლის 28 ოქტომბრამდე და შემდგომ დამოუკიდებელი საქართველოს ტერიტორიაზე. ამავე კანონის მე-2 მუხლის თანახმად, პოლიტიკურ რეპრესიად მიიჩნეოდა იძულების სხვადასხვა ფორმა, მათ შორის, თანამდებობიდან ან სხვა სამუშაო ადგილებიდან დათხოვნა, აგრეთვე საქართველოს კანონმდებლობით გარანტირებული ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების სხვაგვარი შეზღუდვა, რომელსაც სახელმწიფო ახორციელებდა პოლიტიკური მოტივით სასამართლოს ან სხვა სახელმწიფო ორგანოს გადაწყვეტილებით და იგი დაკავშირებული იყო პირის პოლიტიკურ შეხედულებასთან.

საქალაქო სასამართლოს დასკვნით, სახელმწიფომ, იმ დროისათვის მოქმედი სახელმწიფო ორგანოს – საქართველოს რესპუბლიკის სამხედრო საბჭოს 1992 წლის 2 იანვრის დადგენილებით, შეუჩერა უფლებამოსილება უზენაესი საბჭოს წევრს, რითაც, ფაქტობრივად, მოსარჩელეს შეეზღუდა შრომითი უფლება, რამდენადაც შეჩერების შედეგად საქართველოს უზენაესი საბჭოს წევრებს თავიანთი საქმიანობა აღარ განუახლებიათ. აღნიშნული გარემოება კი უნდა გათანაბრებოდა პირის სამუშაო ადგილიდან გათავისუფლებას, რაც იმ დროისათვის სახელმწიფოს მხრიდან განხორციელდა პოლიტიკური მოტივით /იხ.ს.ფ. 40-42/.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს მთავრობამ, რომელმაც მოითხოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, შემდეგი მოტივით:

აპელანტის განმარტებით, სახელმწიფო გადატრიალება მხოლოდ მაშინ შეიძლება შეფასდეს სამხედრო გადატრიალებად, როცა სახელმწიფოში პოლიტიკური მმართველობა გადადის შეიარაღებული ძალების წარმომადგენელთა ხელში სამხედრო შეთქმულების შედეგად, რასაც, კონკრეტულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია, მით უფრო, რომ “1991-1992 წლების დეკემბერ-იანვრის მოვლენების სამართლებრივი შეფასების შესახებ” საქართველოს პარლამენტის 2005 წლის 11 მარტის დადგენილებით დაგმობილ იქნა რა მომხდარი სახელმწიფო გადატრიალება, დადასტურებულ იქნა 1991 წლის 26 მაისს არჩეული უზენაესი საბჭოს, პრეზიდენტის, აგრეთვე მათდამი დაქვემდებარებული სტრუქტურების, მათ შორის, შეიარაღებული ძალების ლეგიტიმურობა.

საქართველოს რესპუბლიკის სამხედრო საბჭოს 1992 წლის 30 იანვრის ¹85 დადგენილება წარმოადგენდა არა სამხედრო საბჭოს, არამედ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის დადგენილებას. ამასთან, დადგენილების მე-2 მუხლის “ა” პუნქტი ეხებოდა არა ყოფილი უზენაესი საბჭოს წევრების უფლებამოსილების შეჩერებას, არამედ დავალებას საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭის მიმართ, რათა მოეხდინათ ანგარიშსწორება მუდმივ კომისიებში გაერთიანებულ ყოფილ დეპუტატებთან, რაც არ წარმოადგენდა აქტს სადეპუტატო უფლებამოსილების შეჩერების შესახებ.

საქალაქო სასამართლომ უგულებელყო “პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ” საქართველოს კანონის იმპერატიული მოთხოვნა იმის შესახებ, რომ მითითებული კანონის მე-2 მუხლი პოლიტიკურ რეპრესიად მიიჩნევდა არა საერთოდ თანამდებობიდან ან სხვა სამუშაო ადგილებიდან დათხოვნას, არამედ უკანონო დათხოვნას, რასაც თან უნდა ხლებოდა შესაბამისი აქტით დადასტურებული უკანონო ქმედება. კონკრეტულ შემთხვევაში, უზენაესი საბჭოს წევრის უფლებამოსილების შეწყვეტის საფუძველი გახდა სამოქალაქო დაპირისპირება, რასაც მოჰყვა სამოქალაქო კონფლიქტი და სახელმწიფო გადატრიალება, ყოფილი უზენაესი საბჭოს, როგორც ქვეყნის უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოს, ფუნქციონირების შეწყვეტა. აღნიშნული კი არ შეიძლებოდა ჩათვლილიყო პოლიტიკური მოტივით სამუშაო ადგილიდან უკანონო დათხოვნად /იხ.ს.ფ. 49-52/.

სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 22 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით საქმეში თანამოპასუხედ ჩაება სსიპ სოციალური სუბსიდიების სააგენტო /იხ.ს.ფ. 65, სხდომის ოქმი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 24 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს მთავრობის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად უცვლელად დარჩა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება. ამასთან, აღნიშნა, რომ აპელანტს საწინააღმდეგო შინაარსის არსებითი ხასიათის არგუმენტები არ წარმოუდგენია. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერი და დასაბუთებული იყო და არ ექვემდებარებოდა გაუქმებას /იხ.ს.ფ. 89-91/.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს მთავრობამ, რომელმაც მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება, შემდეგი მოტივით:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება იურიდიული თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია. სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის შესაბამისად, გადაწყვეტილების გაუქმების აბსულუტურ საფუძველს წარმოადგენს.

საქართველოს რესპუბლიკის სამხედრო საბჭოს 1992 წლის 30 იანვრის ¹85 დადგენილება წარმოადგენს არა სამხედრო საბჭოს, არამედ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის დადგენილებას. ამასთან, დადგენილების მე-2 მუხლის “ა” პუნქტი ეხება არა ყოფილი უზენაესი საბჭოს წევრების უფლებამოსილების შეჩერებას, არამედ დავალებას საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს მიმართ, რათა მოეხდინათ ანგარიშსწორება მუდმივ კომისიებში გაერთიანებულ ყოფილ დეპუტატებთან, რაც არ წარმოადგენს აქტს სადეპუტატო უფლებამოსილების შეჩერების შესახებ.

“პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლი პოლიტიკურ რეპრესიად მიიჩნევს არა საერთოდ თანამდებობიდან ან სხვა სამუშაო ადგილებიდან დათხოვნას, არამედ უკანონო დათხოვნას, რასაც თან უნდა ახლდეს შესაბამისი აქტით დადასტურებული უკანონო ქმედება. კონკრეტულ შემთხვევაში, უზენაესი საბჭოს წევრის უფლებამოსილების შეწყვეტის საფუძველი იყო სამოქალაქო დაპირისპირება, რასაც მოჰყვა სამოქალაქო კონფლიქტი და სახელმწიფო გადატრიალება, ყოფილი უზენაესი საბჭოს, როგორც ქვეყნის უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოს, ფუნქციონირების შეწყვეტა. აღნიშნული კი არ შეიძლებოდა ჩათვლილიყო პოლიტიკური მოტივით სამუშაო ადგილიდან უკანონო დათხოვნად. საქმეში არ მოიპოვება რაიმე მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების უკანონობას და მხოლოდ უფლებამოსილების შეწყვეტის ფაქტი არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს უკანონო ქმედების დამადასტურებელ მტკიცებულებად, რამდენადაც სსსკ-ის 102.3. მუხლის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც, კანონის თანახმად, უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

კასატორის განმარტებით, საქართველოს პარლამენტის 2005 წლის 11 მარტის დადგენილებით დადასტურებულ იქნა 1990 წელს არჩეული უზენაესი საბჭოს ლეგიტიმურობა კანონმდებლობით დადგენილ ვადებში. “სახელმწიფო კომპენსაციისა და სახელმწიფო აკადემიური სტიპენდიის შესახებ” საქართველოს კანონის 13. 2. მუხლით 1990 წელს არჩეულ უზენაესი საბჭოს წევრებს პოლიტიკური შეხედულებისა და მათ მიერ განხორციელებული სადეპუტატო უფლებამოსილების ვადის მიუხედავად, ენიშნებათ პენსია იმავე წესითა და ოდენობით, როგორც პარლამენტის წევრს უფლებამოსილების ვადის სრული ამოწურვის შემთხვევაში /იხ.ს.ფ. 96-103; 106-109/.

საკასაციო სასამართლოს 2008 წლის 27 მაისის განჩინებით საქართველოს მთავრობის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3. “ა” პუნქტის საფუძველზე /აბსოლუტური კასაცია/.

მოწინააღმდეგე მხარემ ა. მ-ნმა არ ცნო საქართველოს მთავრობის საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და სააპელაციო სასამართლოს განჩინების უცვლელად დატოვება /იხ. სხდომის ოქმი/.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ საქართველოს მთავრობის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 24 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დაირღვა მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, სსსკ-ის 393.2, 394 “ე” მუხლების მოთხოვნები. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი, სწორი შეფასება არ მისცა საქმის მასალებს, განჩინება იურიდიული თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულ და გადაწყვეტილ იქნა საპროცესო ნორმებით დადგენილი მოთხოვნების უგულებელყოფით, სასამართლო აქტი საერთოდ არ შეიცავს მსჯელობას სააპელაციო საჩივრის მოტივებზე, არ არის გაქარწყლებული აპელანტის მოსაზრებები, ისე არის მიჩნეული დაუსაბუთებლად და კანონშეუსაბამოდ.

სსსკ-ის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის გ) ქვეპუნქტის მიხედვით: სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, რომლითაც უცვლელად რჩება გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მაშინ დასაბუთება იცვლება მასზე მითითებით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს პროცესუალური უფლებამოსილება განჩინებაში გადმოსცეს მოკლე დასაბუთება, არცერთ შემთხვევაში არ უნდა იქნას გაგებული იმგვარად, რომ სააპელაციო სასამართლო მხოლოდ ფორმალური თვალსაზრისით ახორციელებს მართლმსაჯულებას. მითითებული ნორმით დადგენილი პროცესუალური უფლებამოსილების გამოყენება არ უნდა მოვიდეს წინააღმდეგობაში ამავე კოდექსის 377.1 მუხლით განსაზღვრულ სააპელაციო სასამართლოს იურისდიქციასა და კომპეტენციასთან, ვინაიდან სააპელაციო ინსტანციაში მართლმსაჯულების განხორციელების არსი მდგომარეობს სწორედ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში შემოწმების ვალდებულების დადგენით. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების და დასაბუთებულობის შემოწმების ვალდებულება პროცესუალურ-სამართლებრივი დოქტრინის მიხედვით უცილობლად გულისხმობს და მოიაზრებს სააპელაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის შეფასებას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება, რომელიც აგებულია მხარეთა დისპოზიციურობის და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, სააპელაციო და საკასაციო საჩივარს აკუთვნებს მხარის უფლების დაცვის სამართლებრივ საშუალებებს, ამასთან, სწორედ მხარის ამ საპროცესო უფლების რეალიზაცია თანაზომიერია მხარისავე საპროცესო ვალდებულებასთან _ დაასაბუთოს საჩივარი, კერძოდ, სსსკ-ის 368-ე მუხლის პირველი ნაწილის ე) და ვ) ქვეპუნქტებში მითითებულია თუ რა უნდა იყოს ასახული სააპელაციო საჩივრის შინაარსში. მხარის ამგვარი პროცესუალური ვალდებულება შეიცავს მხარის საპროცესო უფლებრივ გარანტიას, ზემდგომმა სასამართლომ შეაფასოს მისი საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობა, გაიზიაროს ან უარყოს, გააქარწყლოს ისინი იურიდიულად არგუმენტირებული სახით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის გ) ქვეპუნქტით განსაზღვრული უფლებამოსილების გამოყენება ზემომითითებული საპროცესო ნორმების ობიექტური შინაარსის კონტექსტის გათვალისწინების გარეშე, სააპელაციო სამართალწარმოების გახდის ზედაპირულს და განაპირობებს მის უკიდურესად ფორმალისტურ ხასიათს, რაც წინააღმდეგობაში მოდის სააპელაციო სამართალწარმოების არსსა და მართლმსაჯულების პრინციპებთან.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საპროცესო ნორმა შეუძლებელია გამოყენებულ იქნას მხარის პროცესუალური უფლების შეზღუდვის თვალსაზრისით, ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს პროცესუალური უფლებამოსილება უნდა შეიზღუდოს, რათა არ მოხდეს მხარის საპროცესო უფლების იგნორირება, უკიდურეს შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ კანონით გათვალისწინებული საპროცესო ზედამხედველობა განუხორციელებელი დარჩება.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლომ უხეშად დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249.4. მუხლი, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების სამოტივაციო ნაწილში საერთოდ არ უმსჯელია სარჩელის საფუძვლიანობაზე, ამასთან, განჩინების სამოტივაციო ნაწილში არ არის აღნიშნული მტკიცებულებანი, რომელთაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები და მოსაზრებანი, რომლებითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებებს, აგრეთვე კანონები, რომლითაც სასამართლო ხელმძღვანელობდა.

სსსკ-ის 407.2. მუხლის შესაბამისად, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია, სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინების მიღებისას არ გამოიკვლია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები და არასათანადო სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, სასამართლოს მიერ გამოტანილი დასკვნები არ გამომდინარეობს საქმეში არსებული მასალების ობიექტური შეფასებიდან.

საქმის მასალების თანახმად, მოსარჩელე ა. მ-ნი 1990 წლის 28 ოქტომბერს არჩეულ იქნა საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრად, რაც დადასტურებულია ამონაწერით ა. მ-ნის შრომის წიგნაკიდან და საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს დეპუტატის ¹189 მოწმობით. საქართველოს რესპუბლიკის სამხედრო საბჭოს 1992 წლის 30 იანვრის ¹85 დადგენილების მე-2 მუხლის ა” პუნქტით მოხდა ა. მ-ნის სადეპუტატო უფლებამოსილების შეჩერება. საქართველოს პარლამენტის 2005 წლის 11 მარტის ¹1104-1ს დადგენილებით დაგმობილ იქნა 1991-1992 წლების დეკემბერ-იანვრის ანტიკონსტიტუციური შეიარაღებული სახელმწიფო გადატრიალება.

საქართველოს პარლამენტის 11.03.05წ. დადგენილებით “1991-92 წლების დეკემბერ-იანვრის მოვლენების სამართლებრივი შეფასების შესახებ”, საქართველოს პარლამენტმა დაადასტურა 28.10.90წ. არჩეული საქართველოს უზენაესი საბჭოსა და 26.05.91წ. საქართველოს პრეზიდენტის, აგრეთვე მათდამი დაქვემდებარებული სტრუქტურების, ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოების ლეგიტიმურობა სათანადო კანონდებლობით დადგენილ ვადებში. ამავე დადგენილებით გადასინჯვას დაექვემდებარა სისხლის სამართლის საქმეები იმ პირთა მიმართ, რომელთა ბრალდება ემყარებოდა მითითებულ სახელმწიფო სტრუქტურებში მათ მონაწილეობასა და პოლიტიკურ მრწამს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზემოაღნიშნული დადგენილების საფუძველზე, 24.06.05წ. “საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიის მსხვეპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ” საქართველოს კანონში შეტანილ იქნა ცვლილება, რომლის 1.2 მუხლის შესაბამისად, მითითებული კანონის მოქმედება გავრცელდა საქართველოს მოქალაქეებზე, რომლებმაც პოლიტიკური რეპრესია განიცადეს ყოფილი სსრკ-ის ტერიტორიაზე 1921 წლის თებერვლიდან 1990 წლის 28 ოქტომბრამდე და შემდგომ _ დამოუკიდებელი საქართველოს ტერიტორიაზე. ამავე კანონის მე-2 მუხლით განისაზღვრა, რომ პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად მიიჩნევა იძულების სხვადასხვა ფორმა და მათგან ერთ-ერთი არის: “თანამდებობიდან ან სხვა სამუშაო ადგილებიდან უკანონო დათხოვნა”, რომელიც სახელმწიფომ განახორციელა პოლიტიკური მოტივით სასამართლოს ან სხვა სახელმწიფო ორგანოს გადაწყვეტილებით და დაკავშირებული იყო დანაშაულის ჩადენაში ყალბ ბრალდებასთან, პირის პოლიტიკურ შეხედულებასთან ან არსებული პოლიტიკური რეჟიმის უკანონო ქმედების მიმართ წინააღმდეგობის გაწევასთან მშვიდობიანი საშუალებით.

საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105.2 მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ სასამართლომ საქმის განხილვისას სარწმუნოდ უნდა დაადგინოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, მისცეს მათ სამართლებრივი შეფასება და გამოიტანოს დასკვნა საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ, მოცემულ შემთხვევაში კი სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას საქმის ფაქტობრივი გარემოებები დადგენილ იქნა არასრულყოფილად, შესაბამისად, სახეზეა სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას მითითებული ნორმით დადგენილი პირობების დარღვეულად მიჩნევის პროცესუალური საფუძვლები.

სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დაეყრდნო მხოლოდ საქართველოს პარლამენტის 11.03.05წ. დადგენილებას “1991-92 წლების დეკემბერ-იანვრის მოვლენების სამართლებრივი შეფასების შესახებ” და მხოლოდ აღნიშნული ნორმატიული აქტის საფუძველზე მიიჩნია მოსარჩელის სამსახურიდან დათხოვნა უკანონოდ, რის გამოც, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, მოსარჩელე ა. მ-ნის მიმართ გამოყენებული იყო პოლიტიკური რეპრესიის ერთ-ერთ ფორმა _ სამსახურიდან დათხოვნა, რაც სრულიად დაუსაბუთებელია და არ გამომდინარეობს საქმის მასალების ობიექტური გამოკვლევიდან.

საკასაციო სასამართლო დასაბუთებულად მიიჩნევს კასატორის საქართველოს მთავრობის მსჯელობას, რომ უზენაესი საბჭოს ყველა დეპუტატს შეუჩერდა სადეპუტატო უფლებამოსილება, განურჩევლად იმისა, რომელი პოლიტიკური პოზიციის მატარებელი იყო პირი. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლების საფუძველზე ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მოქმედი ოფიციალობის პრინციპის გამოყენებით თავისი ინიციატივით უნდა მოიკვლიოს საქმის გარემოებები, შეაგროვოს მტკიცებულებები და სარწმუნოდ უნდა დაადგინოს: რა იურიდიული საფუძველი გააჩნია მოსარჩელის შრომის წიგნაკში ჩანაწერს უფლებამოსილების შეჩერებასთან დაკავშირებით, მოსარჩელე ა. მ-ნი 1991 წელს მმართველ პოლიტიკურ ძალას “მრგვალი მაგიდა _ თავისუფალი საქართველოს” წევრს წარმოადგენდა თუ არა კონფლიქტის პერიოდში და შემდგომ, რამდენადაც საყოველთაოდ ცნობილი გარემოებებიდან გამომდინარე, დეპუტატებს არ გააჩნდათ ერთგვაროვანი პოლიტიკური შეხედულებები, თუ იყო სახეზე და კონკრეტულად რაში გამოიხატა მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული ქმედებები, რომელთა შეფასების შედეგად სასამართლომ უნდა დაადგინოს, სახეზეა თუ არა პოლიტიკურ რეპრესიად მიჩნევის იურიდიული შემადგენლობა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ ისე მიიჩნია ა. მ-ნის სამსახურიდან დათხოვნა რეპრესიად, რომ არ გამოუკვლევია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოება, კერძოდ, იყო თუ არა მისი დათხოვნა დაკავშირებული პოლიტიკურ შეხედულებასთან, ლეგიტიმური ხელისუფლების მხარდაჭერასთან, ანუ სახეზე იყო თუ არა პოლიტიკური მოტივით მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლების ფაქტი, რამდენადაც “საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიის მსხვეპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ” კანონის 1.2. მუხლის თანახმად, პირის პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად მიჩნევისათვის, აუცილებელია ორი ელემენტის არსებობა, კერძოდ, სახეზე უნდა იყოს პირის სამუშაო ადგილიდან უკანონო დათხოვნა, რომელიც სახელმწიფომ განახორციელა პოლიტიკური მოტივით სასამართლოს ან სხვა სახელმწიფო ორგანოს გადაწყვეტილებით და დაკავშირებული იყო დანაშაულის ჩადენაში ყალბ ბრალდებასთან, პირის პოლიტიკურ შეხედულებასთან ან არსებული პოლიტიკური რეჟიმის უკანონო ქმედების მიმართ წინააღმდეგობის გაწევასთან მშვიდობიანი საშუალებით.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მხოლოდ ზემოაღნიშნული გარემოების გამოკვლევის შედეგად არის შესაძლებელი საქმეზე ობიექტური და კანონიერი გადაწყვეტილების გამოტანა, კერძოდ, განხორციელდა თუ არა მოსარჩელის მიმართ პოლიტიკური რეპრესია, რაც გამოიხატა მისი, როგორც კანონიერი ხელისუფლების წარმომადგენლის _ საქართველოს უზენაესი საბჭოს დეპუტატის პოლიტიკური მოტივით თანამდებობიდან უკანონო გათავისუფლებაში.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 412.2 მუხლის შესაბამისად, სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების პროცესუალური და სამართლებრივი საფუძვლები, რის გამოც სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია. შესაბამისად, სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემომითითებული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 53.4 მუხლის შესაბამისად, სასამართლო ხარჯები უნდა გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 257-ე, 372-ე, 390-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს მთავრობის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 24 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.