¹ბს-253-239(კ-07) 30 მაისი, 2007 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემადგენლობა:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე),

ნინო ქადაგიძე (მომხსენებელი), ნუგზარ სხირტლაძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა ნ. უ-ის წარმომადგენლების ა. ბ-ისა და ი. ყ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 25 იანვრის გადაწყვეტილებაზე

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2006 წლის 27 თებერვალს ნ. უ-ის წარმომადგენლებმა _ ა. ბ-ემ და ი. ყ-მა სარჩელით მიმართეს ქობულეთის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე ქობულეთის რაიონის გამგეობის მიმართ უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობისა და აღნიშნული ქონების დაბრუნების თაობაზე.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ იგი არის ა. უ-ის შვილი, ნ. უ-ის შვილიშვილი და ი. უ-ის შვილთაშვილი. ნ. უ-ი იყო ცნობილი აგრონომი, ერთ-ერთი პირველთაგანი, რომელმაც სათავე დაუდო საქართველოში მეჩაიეობის განვითარებას. მას მრავალი საპატიო სიგელი აქვს სამეურნეო და კულტურული მშენებლობის დარგში.

მოსარჩელის მამა _ ა. უ-ი იყო ცნობილი მეველე და კონვეირული თიბვის სპეციალისტი. ბოლშევიკურმა წყობილებამ მათი ოჯახიც არ დაინდო და რეპრესიის მსხვერპლად აქცია, კერძოდ, ჩამოართვა მიწები.

მოსარჩელის მითითებით, მისი ოჯახის საკუთრების უფლებას აღნიშნულ მიწებზე ადასტურებს 1902 წლის 10 აპრილის ნასყიდობის დოკუმენტი, რომლის თანახმად, მისმა დიდმა ბაბუამ, ი. უ-მა, სოფელ .....-ში მიწა შეიძინა ვინმე ა. ბ-გან, რომელშიც ი. უ-ი მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედაა მოხსენიებული. ასევე, საქმეში არსებობს ნ. უ-ის მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, 1911 წლის 11 ოქტომბრით დათარიღებული და ნოტარიულად დამოწმებული, რომლის თანახმად, მოსარჩელის დიდმა ბაბუამ – ი. უ-მა თავისი შვილის, მოსარჩელის ბაბუის – ნ. უ-ის წარმომადგენლობით იყიდა მიწის ნაკვეთი სახელმწიფო ხაზინისაგან და მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედაც ისინი სახელდებიან. აღნიშნულის დასადასტურებლად, მოსარჩელის წარმომადგენელთა მითითებით, არსებობს 1999 წლის 25 ოქტომბრის საარქივო ცნობა, საქართველოს რესპუბლიკის ქ. ქუთაისის ცენტრალური არქივის მიერ გაცემული.

მოსარჩელის აღნიშვნით, უ-ის ქონება – მიწის ნაკვეთი ბოლშევიკური რევოლუციის შემდეგ, მის ოჯახს უკანონოდ, ყოველგვარი კომპენსაციის გარეშე ჩამოერთვა, რის შესახებაც მისმა ოჯახმა მრავალი პროტესტი გამოთქვა, მაგრამ უშედეგოდ. იგი, როგორც მემკვიდრე, დიდი ხანია შეუდგა ფაქტობრივად ბაბუისა და მშობლების მიერ დატოვებული სამკვიდროს ფლობას. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელე ითხოვდა ქობულეთის რაიონის სოფელ .....-ში მდებარე მიწის ნაკვეთის, როგორც მშობლების კანონით მემკვიდრისათვის, დაბრუნებას და თუ ქონების ან მისი რომელიმე ნაწილის დაბრუნება რაიმე მოსაზრებით შეუძლებელია, მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ კომპენსაციის გადახდას აღნიშნული ქონების ან მისი ნაწილის საბაზრო ღირებულების შესაბამისად.

მოსარჩელე სარჩელში მიუთითებდა იმ სამართლებრივ ნორმებზე, რომლებზეც ამყარებდა თავის მოთხოვნებს და აღნიშნავდა, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მიხედვით, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. დაუშვებელია საკუთრების შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობის მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება. აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის დასაშვებია პირველ პუნქტში აღნიშნულ უფლებათა შეზღუდვა კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით. მოსარჩელის აღნიშვნით, საკუთრების დაცვის მყარ გარანტიას იძლეოდა საქართველოს 1921 წლის კონსტიტუციაც, რომლის 114-ე მუხლის თანახმად, საკუთრების იძულებითი ჩამორთმევა ან კერძო ინიციატივის შეზღუდვა შეიძლება მხოლოდ სახელმწიფოებრივი და კულტურული საჭიროებისათვის ცალკე კანონში განსაზღვრული წესით. ჩამორთმეულ ქონებაში მიეცემა სათანადო საფასური თუ სხვაგვარად არ არის განსაზღვრული.

ამასთან, მოსარჩელე საკუთრების დაცვის უზრუნველსაყოფად მიიჩნევს საერთაშორისო ხელშეკრულებებსა და შეთანხმებებს, რომლებიც საქართველოს კანონებთან შედარებით უპირატესი იურიდიული ძალით სარგებლობს.

მოსარჩელის მითითებით, მოქალაქის საკუთრების უფლების მყარი გარანტიაა ასევე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, რომლის 172-ე, 183-ე და 184-ე მუხლებში მითითებულია საკუთრების შეძენის საფუძვლების, საკუთრების უკან დაბრუნებისა და ნივთზე უფლების მიტოვების შესახებ.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ითხოვდა ბაბუისა და მამის საკუთრებაში ქობულეთის რაიონის სოფელ .......-ში არსებული მიწის ნაკვეთის 42 ჰა-ს დაბრუნებას, რომლის 33 ჰა არის სახელმწიფო საკუთრებაში, ხოლო 9 ჰა _ 38 კომლის საკუთრებაში. თუკი სახელმწიფოს მიერ ვერ მოხერხდება სადავო მიწის ნაკვეთის მთლიანად დაბრუნება, მაშინ მოსარჩელე ითხოვდა ფულად კომპენსაციას დაუბრუნებელი მიწის ნაკვეთის საფასურად.

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 5 მაისის განჩინებით საქმეში მესამე პირად ჩაერთო სოფელ საჩინოს თემის საკრებულოს გამგეობა.

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 16 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ნ. უ-ის წარმომადგენლების _ ა. ბ-ისა და ი. ყ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; მოსარჩელეს დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის _ 4000 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა ნ. უ-ის წარმომადგენლების _ ა. ბ-ისა და ი. ყ-ის მიერ და მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 25 იანვრის გადაწყვეტილებით ნ. უ-ის წარმომადგენლების _ ა. ბ-ისა და ი. ყ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 16 აგვისტოს გადაწყვეტილება მოსარჩელისათვის სახელმწიფო ბაჟის, 4000 ლარის, დაკისრების ნაწილში და ნ. უ-ს დაეკისრა 120 ლარი; დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

სააპელაციო სასამართლო მიუთითებდა, რომ მოსარჩელის ოჯახმა 1902 წელს იყიდა 42 ჰა მიწის ნაკვეთი, რომლიდანაც 33 ჰა არის სახელმწიფო საკუთრება, ხოლო 9 ჰა-ს ფლობს 38 კომლი. მოსარჩელეთა წარმომადგენლები ითხოვდნენ 33 ჰა-ს დაბრუნებას და 9 ჰა-ს კომპენსაციას ქობულეთის გამგეობისაგან.

სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავდა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივის), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივის) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. 42 ჰა მიწის ნაკვეთი მოსარჩელის ბაბუას ჩამოართვეს 1924 წელს. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელის ბაბუის გარდაცვალებისას სადავო ნაკვეთი, რომლის დაბრუნება მას არ მოუთხოვია მის სიცოცხლეში, უკვე აღარ იყო მისი სამკვიდრო მასა, ასევე აღნიშნული არ მოუთხოვია მის შვილს _ ა. უ-ს, რომელიც გარდაიცვალა 1999 წელს.

სააპელაციო სასამართლო ასევე აღნიშნავდა, რომ მოსარჩელის ბაბუას სადავო მიწის ნაკვეთი ჩამოერთვა 1924 წელს. 1922 წლის საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 44-ე მუხლის და 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა არის 3 წელი, რაც მოსარჩელის მიერ გაშვებული იქნა.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 16 აგვისტოს გადაწყვეტილება სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში და ნ. უ-ს უნდა დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟი, ნაცვლად 4000 ლარისა, 120 ლარი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 39-ე მუხლის ,,ა” პუნქტის შესაბამისად.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრეს ნ. უ-ის წარმომადგენლებმა _ ა. ბ-ემ და ი. ყ-მა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორები აღნიშნავდნენ, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ იქნა გამოყენებული საქართველოს 1921 წლის კონსტიტუციის 114-ე მუხლი, საქართველოს 1995 წლის კონსტიტუციის 21-ე მუხლი, ადამიანის უფლებათა დაცვის კონვენციის პირველი ოქმის პირველი მუხლი და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტური სამართალი. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეფუძნება საქართველოს იძულებითი გასაბჭოების პერიოდში მიღებულ უკანონო აქტებს, რომლებიც, კასატორების აზრით, ეწინააღმდეგება ზემოაღნიშნულ კანონებს.

კასატორების მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლი, რამაც გამოიწვია საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა, ვინაიდან სამკვიდრო მასაში იგულისხმებოდა ,,მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებები, ისე მოვალეობები” და არა თვითონ ქონება ფიზიკურად (მოცემულ შემთხვევაში მიწის ნაკვეთი), რომელიც შეიძლება, ფაქტობრივად გამოვიდეს ადამიანის მფლობელობიდან, თუმცა უფლებებს მასზე, კასატორების აღნიშვნით, ისევ ინარჩუნებს მესაკუთრე, მათ შორის _ მოთხოვნის უფლებას. ამავე კოდექსის 152-ე მუხლის თანახმად, ზემოაღნიშნულ ნორმაში მითითებული უფლებები და მოვალეობები არამატერიალური ქონებრივი სიკეთეებია, რომლებიც კასატორების აზრით, არც არასდროს არ წაურთმევიათ ნ. უ-თვის.

კასატორები ასევე აღნიშნავდნენ, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა საქართველოს 1997 წლის სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილი და ამავე კოდექსის ის მუხლები, რომლებიც უძრავი ნივთების საკუთრების წესსა და სასარჩელო ხარდაზმულობის ვადებს აწესებს და არა საქართველოს 1922 წლის სამოქალაქო კოდექსის ნორმები.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ნ. უ-ის წარმომადგენლებმა _ ა. ბ-ემ და ი. ყ-მა მოითხოვეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო გაეცნო გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას, ნ. უ-ის საკასაციო საჩივარს, შეამოწმა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა მოცემულ საქმესთან მიმართებაში და მიაჩნია, რომ ნ. უ-ის წარმომადგენლების _ ა. ბ-ისა და ი. ყ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული საქმე არ არის მნიშვნელოვანი სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის, რის გამოც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან და ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა პროცესუალური დარღვევის გარეშე.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოყენებული საპროცესო და მატერიალური სამართლის ნორმების განმარტებისა და სამართლის განვითარების მიზნით საკასაციო სასამართლოს მიერ ზოგადი მნიშვნელობის მქონე (კონკრეტულთან ერთად) სახელმძღვანელოსა და სარეკომენდაციო გადაწყვეტილების გამოტანის ფაქტობრივი საჭიროება.

საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს _ წარმატების პერსპექტივა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ, მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს ნ. უ-ის წარმომადგენლების _ ა. ბ-ისა და ი. ყ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც აღნიშნულ საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განსახილველად დაშვებაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. უარი ეთქვას ნ. უ-ის წარმომადგენლებს _ ა. ბ-ესა და ი. ყ-ს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვებაზე;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.