ბს-336-324(კ-08) 5 ივნისი, 2008 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ლევან მურუსიძე

მარიამ ცისკაძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 თებერვლის განჩინების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2007 წლის 24 აპრილს ნ. ხ.-მ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ, ხოლო მესამე პირად მიუთითა სს “... ბანკზე”.

მოსარჩელის განმარტებით, 1987-1989 წლებში სამსახურებრივ მივლინებაში იმყოფებოდა საზღვარგარეთ. მივლინების დროს გამოიმუშავა თანხები, რომლებიც ერიცხებოდა ყოფილი სსრკ-ს ... საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილებაში, შემდგომ კი _ ,,ე. ბანკში”, რომლის სამართალმემკვიდრეც იყო სს “... ბანკი”, სადაც 1992 წელს ერიცხებოდა 5956,24 აშშ დოლარი. სსრკ-ს დაშლის შემდეგ, 1992 წლიდან მის ყველა თხოვნაზე, კუთვნილი ხელფასის თანხის მიღების შესახებ, ,,ე. ბანკის” ხელმძღვანელობა უარით ისტუმრებდა, რასაც ხსნიდა იმით, რომ მისი ანგარიში რუსეთის მხრიდან იყო ბლოკირებული. მოსარჩელისთვის ცნობილი იყო, რომ რუსეთ-საქართველოს საფინანსო ანგარიშსწორებისას, როდესაც რუსეთთან დაიდო ხელშეკრულება ვალების განაწილების ,,ნულოვან ვარიანტზე”, საქართველოს მთავრობამ თავის თავზე აიღო პასუხისმგებლობა შესაბამისი თანხების გასტუმრებაზე. საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994 წლის 1 სექტემბრის ¹284 განკარგულების მე-5 მუხლის თანახმად, აღნიშნული თანხები ჩაითვალა საქართველოს რესპუბლიკის შიდა სახელმწიფო ვალად, ხოლო იმავე განკარგულების მე-6 მუხლით, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტს დაევალა ამ ვალების გასტუმრების დარეგულირება. მოსარჩელეს, ფაქტობრივად, არ მიეცა რამდენიმე წლის გამომუშავებული ხელფასის მიღების საშუალება, რითაც აშკარად დაირღვა “ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის” მე-12 მუხლის მე-2 პუნქტი, რომელშიც ხაზგასმით იყო აღნიშნული, რომ არავის არ უნდა ჩამორთმეოდა უსაფუძვლოდ მისი ქონება.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ წლების განმავლობაში არაერთგზის მიმართავდა განცხადებებით სს ,,... ბანკსა” და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, ხოლო პასუხად ატყობინებდნენ, რომ სს ,,... ბანკის” თბილისის რეგიონულ ფილიალში მის სახელზე გახსნილი იყო ¹092070296 სავალუტო ანგარიში აშშ დოლარში, რომელზეც ერიცხებოდა 5926,24 აშშ დოლარი, რომელიც იყო ბლოკირებული. სს ,,... ბანკის” ხელმძღვანელობის შესაბამისი წერილებით მოსარჩელეს ეცნობა, რომ ყოფილი სსრკ-ს ... საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ბალანსზე რიცხული მისი (ბლოკირებული) ¹07020996 სავალუტო ანგარიში, საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994 წლის 1 სექტემბრის ¹284 ბრძანებულებით (მე-5 მუხლი) და ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს 1998 წლის 5 მარტის კანონით (48-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტი) აღიარებული იყო საქართველოს სახელმწიფო შიდა სავალო ვალდებულებად. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ 2005 წლის 11 მარტისა და 2007 წლის 12 მარტის წერილებით მოსარჩელეს აცნობა, რომ ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის 48-ე მუხლით აღიარებული სახელმწიფოს საშინაო ვალის განხილვის პრობლემების მოწესრიგებისა და რეკომენდაციების შემუშავების მიზნით, საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილებით შეიქმნა საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისია, რომელიც შეიმუშავებდა ფიზიკური პირების კუთვნილი სახსრების ანაზღაურების მექანიზმთან დაკავშირებულ რეკომენდაციებს და გადაწყვეტილების მისაღებად წარუდგენდა საქართველოს მთავრობასა და საქართველოს პარლამენტს. აქედან გამომდინარე, საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო მოკლებული იყო შესაძლებლობას, დაეკმაყოფილებინა მისი მოთხოვნა.

მოსარჩელის განმარტებით, 1992 წლიდან მისმა კუთვნილმა სახელფასო თანხამ განიცადა დევალვაცია. ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, ამ მუხლის პირველი პუნქტის ,,ბ” ქვეპუნქტში მოცემული სახელმწიფო სავალო ვალდებულების დაფარვის წესი განისაზღვრა ყოველწლიურად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტში ასიგნებათა გამოყოფის შესაბამისად. საქართველოს პრეზიდენტის 1997 წლის 8 დეკემბრის ¹718 ბრძანებულების მიხედვით, აღნიშნული სახსრების ფიზიკური პირებისათვის გაცემა ეთხოვა სს ,,... ბანკს”. მოსარჩელის ხელთ არსებული დოკუმენტაციით დადგენილი იყო, რომ სს ,,... ბანკში” არსებულ ¹092070296 სავალუტო ანგარიშზე რიცხული 5926,24 აშშ დოლარი წარმოადგენდა მის სახელფასო თანხას და მიუხედავად იმისა, რომ ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონში მითითებული იყო, რომ ყოფილი სსრკ-ს ... საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, იმავე ბანკის თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული თანხები აღიარებულ იქნა სახელმწიფოს შიდა ვალად, მასში არ იყო მითითებული ფიზიკური პირების ხელფასზე, რომელიც ბლოკირებამდე ამ ბანკის თბილისის განყოფილებაში იქნა გადმორიცხული სარეალიზაციოდ და გამაგრებული იყო შესაბამისი ვალუტით, რაც დასტურდებოდა მოსარჩელის ხელთ არსებული, სარჩელზე დართული დოკუმენტაციით. მოცემული დავა შეეხებოდა ადამიანის უფლებას, სახელმწიფოსაგან მიეღო გარანტირებული ანაზღაურება შესრულებული სამუშაოსათვის და “ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის” თანახმად, არ შეიძლებოდა ვინმეს თვითნებურად ჩამორთმეოდა მისი ქონება, ხელფასი კი, როგორც თავის რჩენის ერთ-ერთი გარანტია, მოქალაქის ქონების შემადგენელი ნაწილი იყო.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-400 მუხლის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებად ითვლებოდა, თუ შესრულებისათვის დადგენილ დროში ვალდებულება არ შესრულდებოდა და ვალდებულება არ სრულდებოდა კრედიტორის გაფრთხილების მიუხედავად. იმავე კოდექსის 404-ე მუხლის მიხედვით, კრედიტორს უფლება ჰქონდა, მოეთხოვა ვადის გადაცილებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ხსენებული კოდექსის 625-ე მუხლის თანახმად კი, პროცენტი გონივრულ შესაბამისობაში უნდა ყოფილიყო ეროვნული ბანკის ან ბანკთაშორის საკრედიტო აუქციონის მიერ დადგენილ ზღვრულ ოდენობასთან.

მოსარჩელის მტკიცებით, შესაბამისი დოკუმენტებით დადგენილი იყო, რომ 1992 წლიდან არ ეძლეოდა საშუალება, გამოეყენებინა მისი ქონება _ სახელფასო თანხა, რომელმაც დაკარგა მსყიდველობითუნარიანობა, რის გამოც მოპასუხეებს მისთვის უნდა აენაზღაურებინათ 1992 წლიდან მიუღებელი სახელფასო თანხის გამოუყენებლობით მიყენებული მატერიალური ზარალი _ ყოველ ვადაგასულ თვეზე ამ თანხის 3%, რაც 2007 წლის აპრილის ჩათვლით, 184 თვის განმავლობაში შეადგენდა 32711,52 აშშ დოლარს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთვის მის სასარგებლოდ სს ,,... ბანკში” მისსავე ¹092070296 სავალუტო ანგარიშზე რიცხული მისი კუთვნილი ხელფასის თანხის _ 5926,14 აშშ დოლარის, ასევე 1992 წლიდან ხელფასის თანხის მიუღებლობით გამოწვეული ზარალის _ კუთვნილი თანხის ყოველთვიური 3%-ის, 1992 წლიდან 2007 წლის აპრილის ჩათვლით _ 32711,52 აშშ დოლარის გადახდის, ასევე ყველა იმ თვის იმავე პროცენტის გადახდის დაკისრება იმ დრომდე, სანამ რეალურად არ მოხდებოდა კუთვნილი თანხის მისთვის გადახდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 4 ივნისის საოქმო განჩინებით დაკმაყოფილდა სს “ჯ.-ს” წარმომადგენლის შუამდგომლობა სს “... ბანკის” ნაცვლად (სახელწოდების შეცვლა), მოცემული საქმის სს “ჯ.-ს” მიმართ წარმართვის თაობაზე.

სს “ჯ.-მ” თბილისის საქალაქო სასამართლოში წარადგინა შესაგებელი ნ. ხ.-ს სარჩელზე, რომელშიც აღნიშნა, რომ ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, ყოფილი სსრკ-ს ... საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, იმავე ბანკის თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული, საქართველოს ფიზიკური და იურიდიული პირების კუთვნილი სახსრების აუნაზღაურებლობით წარმოშობილი დავალიანება აღიარებულ იქნა სახელმწიფო საშინაო ვალად. შესაბამისად, მოსარჩელე მოთხოვნას უყენებდა სახელმწიფოს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სს ,,ჯ.-ს”, რომელიც სსრკ-ს ... საქმიანობის ბანკის თბილისის განყოფილების სამართალმემკვიდრე იყო, ბლოკირებულ თანხებთან მიმართებაში არ ეკისრებოდა არანაირი სამართლებრივი პასუხისმგებლობა. 1989 წელს სსრკ-ს ... საქმიანობის ბანკმა ქ. თბილისში გახსნა განყოფილება, რომელსაც ჰქონდა სავალუტო საკორესპოდენტო ანგარიში ბანკის სათავო დაწესებულებაში. აღნიშნულ ანგარიშზე თბილისის განყოფილებას სათავო დაწესებულებიდან ერიცხებოდა სავალუტო სახსრები იმავე ბანკის მომსახურებაში მყოფი კლიენტების სასარგებლოდ. სსრ კავშირის დაშლის შემდეგ, სსრკ-ს ... საქმიანობის ბანკმა 1992 წლის 11 მარტის ¹16 ბრძანებით გააუქმა თბილისის განყოფილება და მოახდინა ანგარიშებზე რიცხული თანხების ბლოკირება. საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994 წლის 1 სექტემბრის ¹284 ბრძანებულების მე-5 პუნქტისა და ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს 1998 წლის 5 მარტის კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, ყოფილი სსრკ-ს ... საქმიანობის ბანკის თბილისის განყოფილების ბალანსზე რიცხული ფიზიკური და იურიდიული პირების კუთვნილი სავალუტო სახსრები აღიარებულ იქნა სახელმწიფო შიდა ვალად (ბლოკირებული თანხების გაცემის ვალდებულება იკისრა სახელმწიფომ). სს ,,... ბანკი” (იმჟამად სს ,,ჯ”) შექმნილი იყო 1995 წლის 19 მაისს ,,ე. ბანკის”, ,,ი. ბანკისა” და საპაიო კომერციულ ბანკ ,,ა. ბანკის” შერწყმის საფუძველზე. მათი გაერთიანების დროისთვის ,,ე. ბანკს” არ ეკისრებოდა ყოფილი სსრკ-ს ... საქმიანობის ბანკის თბილისის განყოფილების ბალანსზე რიცხული, ბლოკირებული თანხების გაცემა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ნ. ხ.-ს ბლოკირებულ სავალუტო ანგარიშზე რიცხული 5776,14 აშშ დოლარი ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, წარმოადგენდა სახელმწიფო შიდა ვალს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 18 ივლისის სხდომაზე მოსარჩელემ შეამცირა სასარცელო მოთხოვნების ოდენობა და საბოლოოდ მოითხოვა მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთვის მის სასარგებლოდ სს ,,... ბანკში”, მისსავე ¹... სავალუტო ანგარიშზე რიცხული მისი კუთვნილი ხელფასის თანხის _ 5977 აშშ დოლარის, ასევე 1992 წლიდან ხელფასის თანხის მიუღებლობით გამოწვეული ზარალის _ კუთვნილი თანხის ყოველთვიური 3%-ის, 1992 წლიდან 2007 წლის აპრილის ჩათვლით _ 32111 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 18 ივლისის გადაწყვეტილებით ნ. ხ.-ს სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ნ. ხ.-ს სასარგებლოდ დაეკისრა 5776 აშშ დოლარის გადახდა ეროვნულ ვალუტაში; მოსარჩელე ნ. ხ.-ს სარჩელის სხვა ნაწილში დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა უსაფუძვლობის გამო.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნ. ხ.-ს სარჩელი მთლიანად უნდა ყოფილიყო დაკმაყოფილებული სახელფასო დავალიანების გადახდის ნაწილში, რადგანაც დადგენილი იყო, რომ მოსარჩელე 1987-1989 წლებში მუშაობდა საზღვარგარეთ და იმჟამად არსებული წესების თანახმად, ხელფასი ერიცხებოდა სსრკ-ს ... საქმიანობის ბანკის თბილისის განყოფილებაში. დადგენილი იყო, რომ აღნიშნული ბანკის სამართალმემკვიდრე საბოლოოდ გახდა სს ,,ჯ”. ასევე დადგენილი იყო, რაც სასამართლო სხდომაზეც დადასტურდა, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ აღნიშნული თანხა ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონით აიღო სახელმწიფო საშინაო ვალად. ის გარემოება, რომ მოსარჩელის კუთვნილი ხელფასი შიდა ვალში ჰქონდა აღებული სახელმწიფოს, დადასტურებული იყო საქმეში არსებული შემდეგი წერილობითი მტკიცებულებებით: საქართველოს ფინანსთა მინისტრის მოადგილის 2004 წლის 3 სექტემბრის პასუხით, ასევე საქართველოს ფინანსთა მინისტრის მოადგილის 2005 წლის 11 მარტის და 2007 წლის 12 მარტის წერილებით მოსარჩელისადმი.

საქალაქო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელის პირველი მოთხოვნა შეეხებოდა ხელფასს, რომელიც ეძლეოდა მუშაკს შესრულებული სამუშაოსათვის, ხელფასი კი რჩენის ერთ-ერთი გარანტია იყო. “ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის” თანახმად, ხელფასის მიღების უფლება საყოველთაოდ აღიარებული უფლებათაგანი იყო. რაც შეეხებოდა მოსარჩელის მეორე მოთხოვნას ხელფასის მიუღებლობის გამო გამოწვეული ზარალის ანაზღაურების თაობაზე, ყოველთვე 3%-ის ოდენობით, საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლის მიხედვით, კანონით განსაზღვრული პროცენტის გადახდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში ხდებოდა, თუკი კრედიტორს სხვა საფუძვლიდან გამომდინარე, უფრო მეტის მოთხოვნა არ შეეძლო. მიუღებელი ხელფასის 1992 წლიდან 2007 წლის აპრილამდე ყოველთვიური 3%-ის მოპასუხისთვის დაკისრების შესახებ მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო უსაფუძვლობის გამო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 18 ივლისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ნ. ხ.-ს წარმომადგენელმა ნ. გ.-მ თბილისის სააპელაციო სასამართლოში წარადგინა შეგებებული სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მოითხოვა სახელფასო დავალიანებაზე დარიცხული პროცენტის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2008 წლის 7 თებერვლის სხდომაზე ნ. ხ.-მ და მისმა წარმომადგენელმა ნ. გ.-მ უარი განაცხადეს მათ მიერ წარმოდგენილი შეგებებული სააპელაციო საჩივრის განხილვაზე, რასაც დაეთანხმა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენელი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 თებერვლის განჩინებით ნოდარ ხუჭუას და მისი წარმომადგენლის, ნ. გ.-ის განცხადება დაკმაყოფილდა და შეგებებულ სააპელაციო საჩივარზე შეწყდა წარმოება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 თებერვლის მეორე განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 18 ივლისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,გ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებს საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებებთან დაკავშირებით და დამატებით აღნიშნა, რომ ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, ამ კანონის მიღებამდე ყოფილი სსრ კავშირის ... საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, ამავე ბანკის თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული, საქართველოს ფიზიკური და იურიდიული პირების კუთვნილი სახსრების აუნაზღაურებლობით წარმოქმნილი დავალიანება სახელმწიფოს მიერ აღიარებული იყო სახელმწიფო საშინაო სავალო ვალდებულებად. იმავე კანონის 48-ე მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, ამ მუხლის პირველი პუნქტის ,,ბ” ქვეპუნქტში მოცემული სახელმწიფო სავალო ვალდებულებების დაფარვის წესი უნდა განსაზღვრულიყო ყოველწლიურად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ, სახელმწიფო ბიუჯეტში ასიგნებათა გამოყოფის შესაბამისად.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ნ. ხ.-ა 1987-1989 წლებში მუშაობდა საზღვარგარეთ და იმ დროისათვის არსებული წესების თანახმად, ხელფასი ერიცხებოდა სსრკ-ს ... საქმიანობის ბანკის თბილისის განყოფილებაში. სს ,,... ბანკის” თბილისის რეგიონალური ფილიალის 1997 წლის 12 ივნისის ¹06-3-09/844^ა ცნობით, ნ. ხ.-ს სს ,,... ბანკის” თბილისის რეგიონალურ ფილიალში გახსნილ ანგარიშზე ერიცხებოდა 5926,14 აშშ დოლარი, რომელიც ბლოკირებულ იქნა. საქართველოს ეროვნული ბანკის 1998 წლის 25 აგვისტოს ¹16008 წერილით, ,,ე. ბანკის” სამართალმემკვიდრეს წარმოადგენდა სს ,,... ბანკი”. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ¹2415/15-კოლ წერილით, ყოფილი სსრკ-ს ... საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, იმავე ბანკის თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული, საქართველოს ფიზიკური პირების კუთვნილი სახსრები, ეტაპობრივი ანაზღაურებისათვის საქართველოს 1998 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტში გათვალისწინებული იყო 100000 ლარის ოდენობით, რომლის გამოყოფა განხორციელდებოდა სახელმწიფო ბიუჯეტის საშემოსავლო ნაწილის შესრულების კვალობაზე. სს “... ბანკის” 2004 წლის 10 დეკემბრის წერილით, ნ. ხ.-ს 1992 წლის 27 სექტემბერს ყოფილი ,,ე. ბანკიდან” მიღებული ჰქონდა 1000 აშშ დოლარი, ხოლო 1999 წლის 7 აპრილს სს ,,... ბანკიდან” _ 150 აშშ დოლარის ეკვივალენტი 195 ლარი, სულ _ 1150 აშშ დოლარი. სს ,,... ბანკის” 2003 წლის 11 მარტის ¹3-1.3-02-26/437 წერილით, ნ. ხ.-ს 2003 წლის 1 მარტის მდგომარეობით, ბლოკირებულ სავალუტო ანგარიშზე ნაშთად ერიცხებოდა 5776,14 აშშ დოლარი. საქართველოს ფინანსთა მინისტრის მოადგილის 2004 წლის 3 სექტემბრის პასუხის, საქართველოს ფინანსთა მინისტრის მოადგილის 2005 წლის 11 მარტის და საქართველოს ფინანსთა მინისტრის მოადგილის 2007 წლის 12 მარტის წერილების თანახმად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ სადავო თანხა ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონით აღიარა სახელმწიფო საშინაო ვალად.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ “სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” საქართველოს კანონით არ იყო გათვალისწინებული სახსრები ამ კატეგორიის საშინაო ვალის დაფარვის მიზნით. აღნიშნული სახელმწიფო სავალო ვალდებულებების დაფარვის წესი იმჟამად არ იყო შემუშავებული და შესაბამისად, იმავე კანონში ასიგნებათა გამოყოფის წესის გარეშე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო მოკლებული იყო შესაძლებლობას, განეხორციელებინა ვალის დაფარვა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენდა სახელფასო დავალიანების ანაზღაურება, საფუძვლები კი, რომლებზეც მიუთითებდა აპელანტი _ გადაწყვეტილების აღსრულებისათვის ფინანსური უზრუნველყოფის საკითხს, ამასთან, სავალო ვალდებულებების დაფარვის წესის შეუმუშავებლობა არ შეიძლებოდა ყოფილიყო შრომითი გასამრჯელოს (ხელფასის) დაფინანსებაზე უარის თქმის საფუძველი. შრომითი უფლების დაცვა და შრომის სამართლიანი ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებული იყო საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე-4 პუნქტით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 თებერვლის განჩინებით დაკმაყოფილდა აპელანტ ნ. ხ.-სა და მისი წარმომადგენლის, ნ. გ.-ის შუამდგომლობა სახელფასო დავალიანებაზე დარიცხული პროცენტის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში შეგებებულ სააპელაციო საჩივარზე უარის თქმის თაობაზე და შესაბამისად, სასამართლო მოკლებული იყო შესაძლებლობას, ემსჯელა შეგებებული სააპელაციო საჩივრის მითითებულ მოთხოვნაზე.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი იყო უსაფუძვლო, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დავა არსებითად სწორად იყო გადაწყვეტილი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 თებერვლის განჩინება, რომლითაც საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორის განმარტებით, გასაჩივრებული განჩინება კანონმდებლობის დარღვევით არის გამოტანილი, იურიდიულად დაუსაბუთებელია და უნდა გაუქმდეს. “სახელმწიფო ვალის შესახებ" საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ბ" ქვეპუნქტის თანახმად, სსრკ-ს საგარეო ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, ამავე ბანკის თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული სახსრების აუნაზღაურებლობით წარმოქმნილი დავალიანება აღიარებულია სახელმწიფო საშინაო ვალად, ხოლო იმავე მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, სახელმწიფო სავალო ვალდებულებების დაფარვის წესი უნდა განისაზღვროს ყოველწლიურად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ, სახელმწიფო ბიუჯეტში ასიგნებათა გამოყოფის შესაბამისად, ანუ საქართველოს პარლამენტის მიერ “საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ" საქართველოს კანონში სახელმწიფო სავალო ვალდებულებების დაფარვის მიზნით ასიგნებათა გათვალისწინების შემდგომ, ხსენებული სამინისტრო შეიმუშავებს წესს, რომლის შესაბამისადაც განხორციელდება სავალო ვალდებულებების დაფარვა.

კასატორის მტკიცებით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ “სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” საქართველოს კანონებით არ იყო გათვალისწინებული სახსრები ამ კატეგორიის საშინაო ვალის დაფარვის მიზნით და აღნიშნული სახელმწიფო სავალო ვალდებულებების დაფარვის წესი დღეისათვის არ არის შემუშავებული. შესაბამისად, ბიუჯეტის კანონში ასიგნებათა გამოყოფისა და აღნიშნული წესის გარეშე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო მოკლებულია შესაძლებლობას, განახორციელოს ვალის დაფარვა. სასამართლომ ასევე არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ 1991-1992 წლების დეკემბერ-იანვარში განვითარებული მოვლენების დროს სსრკ-ს საგარეო ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის თბილისის რეგიონალური განყოფილების შენობა და დოკუმენტაცია მთლიანად განადგურდა. დოკუმენტაციის არარსებობის გამო, დაზუსტებული არ არის იმ პირების სია, ვის წინაშეც სახელმწიფოს გააჩნია სახელმწიფო საშინაო ვალის შესაბამის კატეგორიას მიკუთვნებული დავალიანება და მხოლოდ ამ პირების დაზუსტების შემდგომ დადგინდება თითოეული მათგანის წინაშე არსებული ვალის ნაშთის მოცულობა (აღნიშნულ საკითხებზე საქართველოს ეროვნულ ბანკთან ერთად მიმდინარეობს მუშაობა). ამასთან, თვით მოსარჩელის მიერაც ვერ იქნა წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რომლებიც დაადასტურებდა საშინაო ვალის შესაბამის კატეგორიას მიკუთვნებულ დავალიანებას და მხოლოდ სს “... ბანკის" მიერ გაცემული ცნობა არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს აღნიშნული გარემოებების დამადასტურებელ მტკიცებულებად. ასეთი ფაქტების დადგენა შესაძლებელია მხოლოდ სათანადო საბანკო დოკუმენტების შესწავლა-ანალიზის საფუძველზე, რაც სასამართლოს არ გაუკეთებია.

კასატორის განმარტებით, “სახელმწიფო ვალის შესახებ" საქართველოს კანონის პირველი მუხლის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, საქართველოს სახელმწიფო ვალი არის საქართველოს სახელით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და მისი გარანტიით ეროვნული ბანკის მიერ დადებული ხელშეკრულებებით აღებული, ეროვნული ვალუტით გამოსახული, სახელმწიფო საშინაო და საგარეო ვალის ჯამური თანხა (საქართველოს სახელმწიფო ვალი სხვა კონვერტირებადი ვალუტიდან ეროვნულ ვალუტაზე გადაიანგარიშება საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ ვალის აღების თარიღისათვის დადგენილი გაცვლის ოფიციალური კურსით, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული), ხოლო იმავე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის მიხედვით, საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალი არის ეროვნული ვალუტით გამოსახული საქართველოს სახელმწიფო ვალის შემადგენელი ნაწილი და წარმოადგენს იმ ძირითადი თანხების ერთობლიობას, რომლებიც წარმოიქმნა საქართველოს სახელით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ დადებული ხელშეკრულებებით განსაზღვრული შეუსრულებელი პირდაპირი ვალდებულებებით. ამდენად, ყოფილი სსრ კავშირის ... საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, ამავე ბანკის თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული საქართველოს ფიზიკური და იურიდიული პირების კუთვნილი სახსრების აუნაზღაურებლობით წარმოქმნილი დავალიანება გამოსახულ უნდა იქნეს იმ დროისათვის მოქმედ ეროვნულ ვალუტაში.

კასატორი აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 389-ე მუხლის თანახმად, თუ გადახდის ვადის დადგომამდე გაიზარდა ან შემცირდა ფულის ერთეული (კურსი), ან შეიცვალა ვალუტა, მოვალე ვალდებულია გადაიხადოს იმ კურსით, რომელიც შეესაბამება ვალდებულების წარმოშობის დროს. ვალუტის შეცვლისას გადაცვლით ურთიერთობებს საფუძვლად უნდა დაედოს ის კურსი, რომელიც ვალუტის შეცვლის დღეს არსებობდა ფულის ამ ერთეულებს შორის. ვინაიდან 1993 და 1995 წლებში მოხდა ეროვნული ვალუტის შეცვლა, ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 389-ე მუხლის მიხედვით, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა “საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მიმოქცევაში საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის კუპონების გამოშვების შესახებ" საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 24 მარტის ¹246 დადგენილების მე-2 მუხლით, რომლის თანახმად თანაფარდობა კუპონსა და მანეთს შორის განისაზღვრა, როგორც 1:1, ასევე _ “მიმოქცევაში ეროვნული ვალუტის “ლარის" გაშვების შესახებ" საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1995 წლის 16 სექტემბრის ¹363 ბრძანებულების მე-4 მუხლით, რომლის თანახმად, კუპონის ლარზე გადაცვლის კურსი განისაზღვრა შემდეგი შეფარდებით _ 1000000 კუპონი:1 ლარი. შესაბამისად, კონკრეტული სასარჩელო მოთხოვნა საფუძვლიანადაც რომ მივიჩნიოთ, სასამართლოს სადავო თანხის გადაანგარიშება უნდა განეხორციელებინა კანონმდებლობით დადგენილი ზემოაღნიშნული წესით.

კასატორის მტკიცებით, საკასაციო საჩივარი აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის მოთხოვნებს, კერძოდ, მოცემული საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისათვის და დღევანდელი მდგომარეობით არ არსებობს სასამართლოს მიერ დადგენილი ერთგვაროვანი პრაქტიკა ამგვარი დავების გადაწყვეტის თვალსაზრისით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2008 წლის 10 აპრილის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი; მხარეებს მიეცათ უფლება, 2008 წლის 10 აპრილის განჩინების ჩაბარებიდან 14 დღის ვადაში წარმოედგინათ მოსაზრება, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად საკასაციო საჩივარი საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით; საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობის შემოწმება განისაზღვრა 2008 წლის 5 ივნისამდე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, როგორიცაა: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით და არსებობს ვარაუდი, რომ მას შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ამ კატეგორიის დავებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებულ პრაქტიკას.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 თებერვლის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.