¹ბს-346-333(კ-08) 19 ივნისი, 2008 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ლევან მურუსიძე

მარიამ ცისკაძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა ი. ც.-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 თებერვლის განჩინების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2006 წლის 12 აპრილს ნ., ა. და ე. რ.-ებმა სასარჩელო განცხადებით მიმართეს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხე ქ. ბათუმის მერიის მიმართ.

მოსარჩელეთა განმარტებით, ნ. რ.-ის ბაბუა _ ი. ლ.-ი ფლობდა ქონებას ქ. ბათუმში, ...-ის ქუჩაზე, სარჩელის აღძვრის დროისათვის _ ...-ს ქ. ¹32-ში, რაც დასტურდებოდა ნოტარიულად დამოწმებული 1902 წლის აქტით, ასევე შესაბამისი ამონაწერით ცენტრალური არქივიდან, რომლის მიხედვითაც ი. ლ.-ს აღნიშნული ქონება გადაეცა გ. ს.-გან. ნ. რ.-ის ბაბუას საკუთრებაში ჰქონდა ასევე ქონება ყოფილი ...-ის, სარჩელის აღძვრის მდგომარეობით _ ..-ს ქ. ¹28-ში, რაც დასტურდებოდა ასევე შესაბამისი სანოტარო აქტით, რომლის მიხედვითაც, ი. ლ.-ს ხსენებული ქონება საკუთრებაში გადაეცა მისი ყოფილი მფლობელების _ ა. ხ.-ის, ი. ზ.-სა და ხ. ხ.-გან. აღნიშნული დოკუმენტით დასტურდებოდა იმავე ქონების ი. ლ.-თვის სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე გადაცემა მისი საფასურის გადახდით. მასში ასევე მითითებული იყო, რომ ყველა უფლება და მოვალეობა ხსენებულ ქონებაზე ეკუთვნოდა ი. ლ.-ს, რომელსაც საკუთრებაში ჰქონდა, აგრეთვე, სახლი მდებარე ქ. ბათუმში, მ. ...-ის ქ. ¹44-ში, რაც დასტურდებოდა ქუთაისის ცენტრალური სახელმწიფო არქივის მიერ გაცემული დოკუმენტით, ხოლო შესაბამის მიწის ნაკვეთზე ი. ლ.-მ დამატებით ააშენა ორსართულიანი ქვის სახლი, ეჭვს კი არ იწვევდა ის ფაქტი, რომ ნ. რ.-ე იყო ამ სარჩელით მოთხოვნილი ქონების ერთადერთი მემკვიდრე, რომელსაც მისი კუთვნილი ქონება 1921 წლის 25 თებერვლის შემდგომ საქართველოში არსებულმა უკანონო საოკუპაციო რეჟიმმა ჩამოართვა. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ბათუმის სარეგისტრაციო სამსახურის ინფორმაციის მიხედვით, ქ. ბათუმში, ...-ს ქ. ¹32-ში მდებარე ქონება კვლავ ირიცხებოდა ქ. ბათუმის მერიის ბალანსზე, ქ. ბათუმში, მ. ...-ის ქ. ¹44-ში მდებარე ქონება მთლიანად იყო პრივატიზებული, ხოლო ქ. ბათუმში, ...-ს ქ. ¹28-ში მდებარე ქონების ნაწილი კვლავ ირიცხებოდა ქ. ბათუმის მერიის ბალანსზე, მისი დანარჩენი ნაწილი კი პრივატიზებული იყო.

მოსარჩელეებმა მიუთითეს საქართველოს 1995 წლის კონსტიტუციის 21-ე, საქართველოს 1921 წლის კონსტიტუციის 114-ე მუხლებზე და აღნიშნეს, რომ საქართველოს სახელმწიფო 1918-1921 წლების საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამართალმემკვიდრეს წარმოადგენდა. როგორც საქართველოს 1921 წლის კონსტიტუცია, ისე ქვეყნის მოქმედი, 1995 წლის კონსტიტუცია საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლებას ადამიანის ერთ-ერთ ძირითად უფლებად მიიჩნევდა. საქართველომ საერთაშორისო ხელშეკრულებები და კონვენციები ქვეყნის კანონმდებლობის ნაწილად აღიარა. ადამიანის უფლებები და თავისუფლებები საქართველოში უშუალოდ მოქმედ სამართალს წარმოადგენდა. ნორმები, რომლებიც პირს ქონების უკანონო ჩამორთმევისაგან იცავდა, მრავალი საერთაშორისო აქტით იყო გათვალისწინებული, რომელთა შორის განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსი იყო “ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაცია” და “ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპის კონვენცია”. საქართველოს 1995 წლის 25 ნოემბრის სამოქალაქო კოდექსი არ აუქმებდა უწინდელ უფლებებს და ადასტურებდა ყველა იმ უფლებას, რომლებიც გათვალისწინებული იყო საქართველოს 1921 და 1995 წლების კონსტიტუციებით. უძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენასთან დაკავშირებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლი (უძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენის საფუძვლები) საკმაოდ მკაფიო მოთხოვნებს ადგენდა. მოსარჩელეებმა ასევე მიუთითეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე, 184-ე, 1421-ე, 1433-ე, 1319-ე, 1320-ე, 1435-ე მუხლებზე და განმარტეს, რომ ქონების მემკვიდრეობით მიღების, აგრეთვე, მისი გამოყენებისა და საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის უფლება ადამიანის საყოველთაოდ აღიარებული უფლებებისა და გარანტიების რიცხვს მიეკუთვნებოდა. ამასთან, არც მოსარჩელისთვის და არც მისი წინაპრებისათვის ზემოხსენებული ქონების სანაცვლოდ რაიმე კომპენსაცია არ გადაუხდიათ.

მოსარჩელეებმა მიუთითეს, რომ საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ, ზემოაღნიშნული ქონება დამოუკიდებელი საქართველოს სახელმწიფოს მფლობელობაში გადავიდა, რითაც საქართველოს სახელმწიფოს იმავე ქონებაზე საკუთრების უფლება არ შეუძენია, რადგან არ განუხორციელებია უძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლით დადგენილი წესით და აღიარა მათი უფლება ხსენებული ქონების რესტიტუციის მიმართ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეეძლო მფლობელისთვის მოეთხოვა ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. იმავე კოდექსის 1336-ე მუხლის მიხედვით, ნ. რ.-ე იყო თავისი ბაბუის _ ი. ლ.-ის კანონით მემკვიდრე და შესაბამისად, უფლება ჰქონდა მოეთხოვა მისი ქონება, რომელიც ამ სარჩელის აღძვრის დროს სახელმწიფოს უკანონო მფლობელობაში იმყოფებოდა. ქონების უკანონოდ ჩამორთმევის შემთხვევაში, კანონიერების აღდგენა ნიშნავდა ამ ქონებაზე კანონიერი მესაკუთრის ან მისი მემკვიდრის უფლებების აღიარებას, ანუ საკუთრების რესტიტუციას, ხოლო, რის რესტიტუციაც, შესაძლო საჯარო ინტერესის გამო, შეუძლებელი იყო, უნდა ანაზღაურებულიყო სათანადო კომპენსაციის გადახდით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეებმა მოითხოვეს ნ. რ.-ის ცნობა თავიანთი ბაბუის _ ი. ლ.-ის მემკვიდრედ და ი. ლ.-ის საკუთრებაში არსებული ქონების _ ქ. ბათუმში, ...-ს ქ. ¹32-ში, ...-ის ქ. ¹44-სა და ...-ს ქ. ¹21-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრედ და მათთვის აღნიშნული ქონების დაბრუნება, ხოლო, თუ რაიმე მოსაზრებით საკუთრების აღდგენა სარჩელით მოთხოვნილი ქონების რომელიმე ნაწილზე შეუძლებელი იყო _ მოპასუხისათვის კომპენსაციის გადახდის დაკისრება ფულადი სახით ან ნატურით, იმავე ქონების საბაზრო ღირებულების შესაბამისად.

მოსარჩელეებმა _ ა. და ე. რ.-ებმა მოცემული საქმის არსებითი განხილვის დაწყებამდე უარი თქვეს სარჩელზე, რის გამოც ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 22 იანვრის განჩინებით მათი მოთხოვნის ნაწილში საქმის წარმოება შეწყდა.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით ნ. რ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობისა და სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო.

საქალაქო სასამართლომ მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოდგენილი კონკრეტული მტკიცებულებების, აგრეთვე, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მიხედვით, დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ ქ. ბათუმში, ყოფილი ...-ის, ამჟამად ...-ს ქ. ¹32-ში, ყოფილი ...-ის, ამჟამად ...-ის ქ. ¹44-ში და ყოფილი ...-ის, ამჟამად ...-ს ქ. ¹21-ში მდებარე შენობა-ნაგებობების მესაკუთრეს 1902-1904 წლებიდან წარმოადგენდა ი. ლ.-ი. ამ გარემოებას სადავოდ არ ხდიდა და ადასტურებდა მოპასუხე მხარეც. მოსარჩელე ნ. რ.-ე იყო ი. ლ.-ის შვილის _ ა. ლ.-სა და ნ. რ.-ის შვილი, რაც ასევე დასტურდებოდა მოსარჩელე მხარის განმარტებითა და საქმეში წარმოდგენილი სხვა მტკიცებულებებით, რასაც მოპასუხე მხარეც დადგენილად მიიჩნევდა და სადავოდ არ ხდიდა. მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოდგენილი შესაბამისი საარქივო ამონაწერით დგინდებოდა ის ფაქტიც, რომ ი. ლ.-ი 1923 წელს გარდაიცვალა, ხოლო მისი მეუღლე _ ე. ლ.-ა _ 1935 წელს. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ბათუმის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ 2005 წლის 10 აგვისტოს გაცემული წერილის საფუძველზე, დადგენილი იყო, რომ ქ. ბათუმში, ...-ს ქ. ¹32-ში მდებარე შენობა ქ. ბათუმის მერიის ბალანსზე ირიცხებოდა, ....-ის ქ. ¹44-ში არსებული სამსართულიანი შენობა ქ. ბათუმის მერიის შესაბამისი გადაწყვეტილების საფუძველზე, ირიცხებოდა “დემოკრატიისა და რეგიონალიზაციის ცენტრის" ბალანსზე, ხოლო ქ. ბათუმში, ... ქ. ¹28-ში მდებარე შენობის ნაწილი _ ქ. ბათუმის მერიის ბალანსზე, ნაწილი კი რვა ფიზიკური პირის საკუთრებას წარმოადგენდა. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები დადასტურებული იყო მოპასუხე მხარის მიერაც.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მხარემ სასამართლოს ვერ წარმოუდგინა რაიმე სახის წერილობითი მტკიცებულება იმასთან დაკავშირებით, რომ საბჭოთა ხელისუფლების მიერ ი. ლ.-თვის სადავო უძრავი ქონება რაიმე ფორმით ჩამორთმეულ იქნა, თუმცა მოპასუხე მხარემაც ვერ წარმოადგინა საწინააღმდეგო მტკიცებულება, მაშინ, როდესაც უდავოდ დადასტურებული იყო, რომ იმ დროისათვის სადავო ქონების მნიშვნელოვანი ნაწილი ქ. ბათუმის მერიის საკუთრებად ირიცხებოდა და მტკიცების ტვირთი აღნიშნულთან დაკავშირებით, მოპასუხესაც ეკისრებოდა.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ ი. ლ.-ის საკუთრებიდან ქ. ბათუმში, ზემოთ დასახელებულ მისამართებზე მდებარე უძრავი ქონება მართლაც სახელმწიფოს საკუთრებად აღირიცხა, თუმცა ი. ლ.-ის საკუთრებიდან ამ უძრავი ქონების გამოსვლის ან იმავე ქონების მისთვის უკანონოდ ჩამორთმევის კონკრეტული ფორმა საქალაქო სასამართლოს მიერ ვერ იქნა დადგენილი, რაზეც ვერც მოსარჩელე მიუთითებდა. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე მხარეს კონკრეტულად არ მიუთითებია საკუთრების უფლების დარღვევის ფორმაზე. მოპასუხე მხარესაც არ წარმოუდგენია რაიმე სახის მტკიცებულება, რომ ი. ლ.-ის საკუთრებიდან უძრავი ქონების გამოსვლა ამ უკანასკნელის ნებას შეესაბამებოდა. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, შეუძლებელი იყო იმის დადგენა, თუ რა ფორმითა და მოცულობით შეიცვალა, შემცირდა ან გაიზარდა ი. ლ.-ის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონება და იმ დროისათვის იყო თუ არა იგი წარმოდგენილი იმავე სახითა და მოცულობით. შეუძლებელი იყო იმის განსაზღვრაც, ი. ლ.-ის გარდაცვალების მომენტისათვის რა ქონება ირიცხებოდა მის საკუთრებაში და შესაბამისად, რა ქონება შედიოდა სამკვიდრო მასაში, რამდენადაც საქმეში არსებული მტკიცებულებები ამის შესაძლებლობას არ იძლეოდა.

რაც შეეხებოდა მოცემული დავის სამართლებრივ რეგულირებას, საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, როგორც მოსარჩელე მხარე ამტკიცებდა, მის წინაპარს _ ი. ლ.-ს სახელმწიფომ 1921 წლის 25 თებერვლის შემდეგ ჩამოართვა სადავო ქონება. შესაბამისად, სადავო ურთიერთობაც ამ პერიოდიდან წარმოიშვა. აქედან გამომდინარე, ქონების მუნიციპალიზაციით გამოწვეული უფლებების დარღვევის თაობაზე ი. ლ.-თვის იმთავითვე იქნებოდა ცნობილი, თუმცა უდავოდ დადგენილი ფაქტი იყო, რომ მას ამის შესახებ დავა არ დაუწყია და სადავო ქონებასთან დაკავშირებით, დავა არ დაუწყია ი. ლ.-ის მეუღლე ე. ლ.-საც, რომელმაც მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, 1935 წლამდე იცოცხლა. ხსენებულ ქონებაზე დავა არც ნ. რ.-ის დედას _ ა. ლ.-ს დაუწყია, რომელიც 1947 წელს გარდაიცვალა.

საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელე მხარის მტკიცება იმასთან დაკავშირებით, რომ ი. ლ.-სა და მის მემკვიდრეებს საბჭოთა რეჟიმის პირობებში არ ჰქონდათ შესაძლებლობა, საკუთრებასთან დაკავშირებული დავა ეწარმოებინათ. საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საბჭოთა რეჟიმის პერიოდში მოქმედი სამოქალაქო კანონმდებლობაც, კერძოდ, საქართველოს 1923 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 59-ე მუხლი ითვალისწინებდა სახელმწიფოს უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის უფლებას, რაც საქართველოს 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 146-ე მუხლითაც იყო განსაზღვრული, რომლის შესაბამისად, მესაკუთრეს უფლება ჰქონდა, თავისი ქონება სხვისი უკანონო მფლობელობიდან გამოეთხოვა, ხოლო იმავე კოდექსის 103-ე მუხლის თანახმად, მასში უძრავი ქონებაც _ საცხოვრებელი სახლიც იგულისხმებოდა. მართალია, ხსენებული კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მოქალაქეს პირად საკუთრებაში ერთ დასახლებულ პუნქტში მხოლოდ ერთი სახლი შეიძლებოდა ჰქონოდა, თუმცა ამ ნორმით მოქალაქე არ იყო შეზღუდული, უკანონო მფლობელობიდან გამოეთხოვა ქონება, რადგან დასახელებული კოდექსის 105-ე მუხლში ცალკე წესი იყო მოცემული ერთზე მეტ სახლზე პირადი საკუთრების უფლების შესახებ. თუ მოსარჩელე მხარე მიიჩნევდა, რომ მის წინაპრებს საქართველოს 1923 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსით შეზღუდული ჰქონდათ სარჩელის აღძვრის უფლება, საქართველოს 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსმა მოსპო ყველა შეზღუდვა და მოსარჩელეს ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ მაინც უნდა მიემართა სასამართლოსათვის თავისი უფლებების დასაცავად. ნ. რ.-მ ამასთან დაკავშირებით, მხოლოდ 2006 წელს აღძრა სასამართლოში სარჩელი. მოსარჩელე მხარის მიერ კონკრეტულად ვერ იქნა დასაბუთებული, თუ საბჭოთა პერიოდის საქართველოში არსებული სახელმწიფო წყობილება როგორ უშლიდა ხელს სარჩელის წარდგენაში, როდესაც იმ პერიოდისათვის სასამართლო სისტემა სახელმწიფოში ფუნქციონირებდა და მოქმედებდა სამოქალაქო და საპროცესო კანონმდებლობა.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემული დავა განხილული უნდა ყოფილიყო იმ დროისათვის არსებული სამოქალაქო კანონმდებლობის შესაბამისად, როცა მოსარჩელე მხარისათვის ცნობილი გახდა თავისი უფლებების დარღვევის შესახებ. თუ ი. ლ.-ის კუთვნილი უძრავი ქონება ამ უკანასკნელის გარდაცვალების (1923 წელი) ან ი. ლ.-ს მეუღლის _ ე. ლ.-ს გარდაცვალების (1935 წელი) შემდეგ იქნებოდა სახელმწიფოს საკუთრებაში გადასული, შესაბამის მემკვიდრეს უნდა დაეცვა საქართველოს 1923 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, ან შემდგომში _ საქართველოს 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადა, რაც უძრავ ქონებასთან დაკავშირებულ დავებზე 3 წელს შეადგენდა, მოსარჩელე მხარემ კი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგაც, წლების განმავლობაში არ მიმართა სასამართლოს და ამის თაობაზე მხოლოდ 2006 წელს აღძრა სარჩელი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, გარდა იმისა, რომ ნ. რ.-ის სარჩელი იყო უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი, იგი იყო ხანდაზმულიც, რამდენადაც მის მიერ გაშვებული იყო კანონის დასახელებული ნორმით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადა, რაც სარჩელზე უარის თქმის საფუძველი იყო.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 28 თებერვლის განჩინებით გასწორდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებაში დაშვებული უსწორობა _ აღნიშნული გადაწყვეტილების გამოტანის თარიღად მიეთითა 2008 წლის 12 თებერვალი.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 12 თებერვლის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. რ.-მ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლოში მოცემული საქმის განხილვისას გარდაიცვალა აპელანტი ნ. რ.-ე და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 8 იანვრის განჩინებით მის უფლებამონაცვლედ საქმეში დაშვებულ იქნა მისი მემკვიდრე, შვილი _ ი. ც.-ე.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 თებერვლის განჩინებით ნ. რ.-ის უფლებამონაცვლე ი. ც.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 12 თებერვლის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოტივაცია სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე, რადგან მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ, როგორც ი. ლ.-თვის, ისე მისი შვილის _ ა. ლ.-ისა და შვილიშვილის _ ნ. რ.-თვის ცნობილი იყო სადავო ქონების თაობაზე.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ი. ც.-მ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი, რის შედეგადაც საქმეზე არასწორი განჩინება მიიღო, რაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველია. სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს 1922 და 1964 წლების სამოქალაქო სამართლის კოდექსები და მათზე დაყრდნობით ჩათვალა სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულად, რის გამოც სახეზეა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა" და “ბ" ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული დარღვევები. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს მოქმედი კონსტიტუციის 21-ე მუხლი, საქართველოს 1921 წლის კონსტიტუციის 114-ე მუხლი, 1991 წლის 9 აპრილის საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი, საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები, მათ შორის, “ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპის კონვენციის” პირველი ოქმის პირველი მუხლი, საქართველოს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი, მათ შორის, ამ კოდექსის 1505-ე მუხლის პირველი და 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილები, აგრეთვე, სხვა შესაბამისი ნორმატიული აქტები. სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1505-ე მუხლის პირველი ნაწილით ძალადაკარგულად არის გამოცხადებული. დეფაქტო ექსპროპრიაციის შემთხვევაში, უსაფუძვლო და უადგილო ხდება სახელმწიფოს არგუმენტაცია იმასთან დაკავშირებით, რომ ქონების ჩამორთმევას ადგილი ჰქონდა დიდი ხნის წინ, რადგან დეფაქტო ექსპროპრიაცია წარმოადგენს ხსენებული კონვენციის პირველი ოქმის პირველი მუხლის “მუდმივ დარღვევას", რომელიც მოცემულ მომენტშიც გრძელდება და აქედან გამომდინარე, ასეთი დარღვევის გასაჩივრება პირს ნებისმიერ დროს შეუძლია. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მესამე ნაწილი, რომლის თანახმად, სასამართლო ვალდებული იყო, გამოეყენებინა საქართველოს 1997 წლის სამოქალაქო კოდექსი, რადგან აღნიშნული კოდექსი, საბჭოთა პერიოდის კანონმდებლობისაგან, მათ შორის, საქართველოს 1922 და 1964 წლების სამოქალაქო სამართლის კოდექსებისაგან განსხვავებით, სრულიად ახლებურად არეგულირებს უძრავ ნივთებთან დაკავშირებულ საკითხებს და სრულიად ახალ წესებს ადგენს უძრავი ნივთების საკუთრებასა და სასარჩელო ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც გამოიყენა სააპელაციო სასამართლომ, სამკვიდრო მასაში გულისხმობს მამკვიდრებლის ქონებრივ უფლებებსა და მოვალეობებს და არა თვითონ ქონებას ფიზიკურად.

კასატორი აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში ი. ლ.-ს სადავო ქონება ჩამოართვეს უკანონოდ, ძალადობრივად, რის გამოც შესაბამისი ნივთი, მართალია, გამოვიდა მისი მფლობელობიდან, მაგრამ საკუთრება ამ ნივთზე მას არ დაუკარგავს. შესაბამისად, მას არ დაუკარგავს მოთხოვნა, რათა უკანონო მფლობელს დაებრუნებინა მისთვის მისი ნივთი. ასეთი მოთხოვნის უფლება მას არ დაუკარგავს არც სიცოცხლეში და არც სიკვდილის მომენტისათვის, რის გამოც მოთხოვნის უფლება შევიდა სამკვიდრო მასაში და აქედან გამომდინარე, კანონით მემკვიდრეობის წესით გადავიდა მის მემკვიდრეებზე. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლი. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. ამდენად, საკასაციო საჩივარი დასაშვებად უნდა იქნეს მიჩნეული საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის “ა" და “გ" ქვეპუნქტების საფუძველზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2008 წლის 8 მაისის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ნ. რ.-ის უფლებამონაცვლე ი. ც.-ის საკასაციო საჩივარი; მხარეებს მიეცათ უფლება, 2008 წლის 8 მაისის განჩინების ჩაბარებიდან 14 დღის ვადაში წარმოედგინათ მოსაზრება, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად საკასაციო საჩივარი საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით; საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობის შემოწმება განისაზღვრა 2008 წლის 19 ივნისამდე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ი. ც.-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, როგორიცაა: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით და არსებობს ვარაუდი, რომ მას შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ამ კატეგორიის დავებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებულ პრაქტიკას.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

გარდა ამისა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, ვინაიდან ი. ც.-ს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი 300 ლარის ოდენობით, ამიტომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, მას უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი. ც.-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 7 თებერვლის განჩინება;

3. ი. ც.-ს დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი _ 210 ლარი;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.