¹ბს-371-357(კ-08) 2 ოქტომბერი, 2008 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თავმჯდომარე: მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: მარიამ ცისკაძე

ნინო ქადაგიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო (დავების განხილვის საბჭო)

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) _ შპს “.....”

თანამოპასუხეები სარჩელზე: 1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური (საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის უფლებამონაცვლე); 2. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრი (საგადასახადო ინსპექცია)

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 21 თებერვლის განჩინება

სარჩელის საგანი _ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, ქმედების განხორციელება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2005 წლის 2 აგვისტოს შპს “....” სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით დადგენილი წესით (თავი XX _ საგადასახადო დავის განხილვა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში; მუხლები _ 153-161) საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტში 2005 წლის 1 ივნისს შეიტანა ¹4692 საჩივარი. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის თავმჯდომარის მოადგილის 2005 წლის 23 ივნისის ¹1373-ს ბრძანებით მოსარჩელის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, ამასთან, მას ეცნობა, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის აღნიშნული ბრძანება შეიძლებოდა გასაჩივრებულიყო საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-19 თავის 157-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, იმავე ბრძანების მიღებიდან 5 დღის ვადაში. აღნიშნულის თაობაზე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტიდან 2005 წლის 27 ივნისს მოსარჩელეს გაეგზავნა ¹4-09/5607 წერილი, რომელიც მან მიიღო 2005 წლის 5 ივლისს. საგადასახადო დეპარტამენტის გადაწყვეტილების მიღებიდან მე-3 დღეს _ 2005 წლის 7 ივლისს, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 157-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნის დაცვით, მოსარჩელემ ¹6889 საჩივარი შეიტანა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოში, 2005 წლის 1 აგვისტოს კი, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილის ხელმოწერით მიიღო 2005 წლის 12 ივლისის ¹05-09/1127-13459 წერილი, რომლითაც ეცნობა, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭო უფლებამოსილი არ იყო, განეხილა მისი საჩივარი, ვინაიდან იგი წარმოდგენილი იყო საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 147-ე მუხლის მე-4, მე-5 და 157-ე მუხლის პირველი ნაწილების მოთხოვნათა დარღვევით. მოსარჩელის მოსაზრებით, აღნიშნულით პირდაპირი და უშუალო ზიანი ადგებოდა მას _ იგი ხელყოფდა მის კონსტიტუციურ უფლებას, განეხორციელებინა სამეწარმეო საქმიანობა და ესარგებლა საკუთარი ქონებით.

მოსარჩელის მტკიცებით, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭომ არასწორად განმარტა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 157-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელშიც ერთმნიშვნელოვნად იყო აღნიშნული, რომ გადასახადის გადამხდელს უფლება ჰქონდა, გაესაჩივრებინა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის გადაწყვეტილება ამ გადაწყვეტილების მიღებიდან 5 დღის ვადაში. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს ზემოხსენებულ წერილში მოხსენიებული საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 147-ე მუხლის მე-4 და მე-5 ნაწილების მოთხოვნები ვრცელდებოდა საგადასახადო ორგანოს მიმართ დავის დაწყებისათვის აუცილებელ ,,წერილობით შესაგებელზე” და არა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში საგადასახადო დავის გაგრძელებისათვის კანონით გათვალისწინებულ ,,საჩივარზე” (მუხლები _ 155-157, როლებშიც შესაგებელი ნახსენები არ იყო). ამასთან, თუ შესაგებლის და საჩივრის გვერდების გადანომვრა და თითოეული გვერდის ხელმოწერა აუცილებლობას წარმოადგენდა, აღნიშნული ხარვეზის აღმოფხვრა შესაძლებელი იყო შესაგებლის (საჩივრის) შესაბამის საგადასახადო ორგანოში მიღების მომენტში.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოსთვის საქართველოს საგადასახადო კოდექსით მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილების შესაბამისად, მოსარჩელის 2005 წლის 7 ივლისის ¹6889 საჩივრის განხილვის დავალება.

მოგვიანებით, შპს “....” თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას წარუდგინა განცხადება, რომლითაც დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და ასევე მოითხოვა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს 2005 წლის 12 ივლისის ¹05-09/1127-13459 წერილის ბათილად ცნობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 16 თებერვლის საოქმო განჩინებით მოცემულ საქმეში თანამოპასუხეებად ჩაებნენ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი და ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექცია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 1 მარტის გადაწყვეტილებით შპს “....” სასარჩელო განცხადება დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს 2005 წლის 12 ივლისის ¹05-09/1127-13459 გადაწყვეტილება საჩივრის განხილვაზე უარის თქმის შესახებ და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს დაევალა მოსარჩელის 2005 წლის 7 ივლისის ¹6889 საჩივრის განხილვა.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ან მისი ნაწილი კანონს ეწინააღმდეგებოდა და ის პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებდა მოსარჩელის კანონიერ უფლებას ან ინტერესს, სასამართლო ამ კოდექსის 22-ე მუხლში აღნიშნულ სარჩელთან დაკავშირებით, გამოიტანდა გადაწყვეტილებას ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის შესახებ.

საქალაქო სასამართლომ მოცემულ შემთხვევაში საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით უტყუარად დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ეწინააღმდეგებოდა კანონს და ის პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებდა მოსარჩელის კანონიერ უფლებასა და ინტერესს. გაზიარებული უნდა ყოფილიყო მოსარჩელის წარმომადგენლის განმარტება იმის შესახებ, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭომ არასწორად განმარტა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 157-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელშიც ერთმნიშვნელოვნად იყო აღნიშნული, რომ გადასახადის გადამხდელს უფლება ჰქონდა, გაესაჩივრებინა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს გადაწყვეტილება ამ გადაწყვეტილების მიღებიდან ხუთი დღის ვადაში. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს მიერ გამოყენებული კანონის _ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 147-ე მუხლის მე-4 და მე-5 ნაწილების მოთხოვნები არ ვრცელდებოდა კონკრეტულ შემთხვევაზე და აღნიშნული მიმართული იყო მხოლოდ საგადასახადო ორგანოს მიმართ დავის დაწყებისათვის აუცილებელ წერილობით შესაგებელზე, ხოლო რაც შეეხებოდა მოპასუხეთა წარმომადგენლების განმარტებას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეს მის საჩივართან მიმართებაში გასაჩივრების ვადის ათვლა უნდა დაწყებოდა საგადასახადო დეპარტამენტის მიერ პასუხის დაგვიანების პირველივე დღესვე და, რომ თითქოსდა აღნიშნულის გაშვების გამო, მას მიღებული გადაწყვეტილების გასაჩივრების ვადა დარღვეული ჰქონდა, მოკლებული იყო სამართლებრივ საფუძვლებს, რადგან იგი ეწინააღმდეგებოდა არა მხოლოდ თვით საქართველოს საგადასახადო კოდექსს, არამედ ქვეყანაში მოქმედ სამართლის ნორმებსა და კონსტიტუციის ძირითად პრინციპებს, რომელთა თანახმადაც, დაუშვებელი იყო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე რომელიმე მხარის კანონიერი უფლების შეზღუდვა ან მისი განხორციელებისათვის ხელის შეშლა.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში სწორედ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 157-ე მუხლის პირველი ნაწილი წარმოადგენდა მოსარჩელის კანონიერი უფლების განხორციელების გარანტირებულ სამართლებრივ საფუძველს. მითითებული ნაწილის ნორმა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტს შესაძლებლობას აძლევდა, დარღვეული უფლების აღდგენის მიზნით, ხუთი დღის ვადაში გაესაჩივრებინა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის გადაწყვეტილება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოში. ამდენად, ნათელი იყო, რომ ხსენებულ ნორმაში საუბარი იყო მიღებული გადაწყვეტილების გასაჩივრების წესზე, ხოლო ის შემთხვევა, რასაც მოპასუხეთა წარმომადგენლები განმარტავდნენ, არ შეესაბამებოდა კონკრეტული საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს, ანუ ისეთ შემთხვევას, როდესაც მოსარჩელემ მოპასუხისაგან მიიღო ზეპირი დაპირება აქტის გამოცემაზე და ასეთი გადასცა კიდეც მას, არ ყოფილა უარი ქმედების განხორციელებასა და აქტის გამოცემაზე, ასეთის გასაჩივრება კი, უდავო იყო, რომ უნდა განხორციელებულიყო სწორედ მისი გადაცემის შემდეგ. ხაზგასმით უნდა აღნიშნულიყო, რომ გარდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 157-ე მუხლის პირველი ნაწილისა, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ოფიციალური გაცნობის ასეთივე წესს ადგენდა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 58-ე მუხლიც.

საქალაქო სასამართლომ განსახილველ შემთხვევაში საქმეზე მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებით _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მიერ მოსარჩელისათვის გაგზავნილი გადაწყვეტილების საფოსტო კონვერტის დედანზე დაფიქსირებული ბეჭდით უტყუარად დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს შესაბამისი გზავნილი გადაეცა 2005 წლის 5 ივლისს, ხოლო შპს ,,....” საჩივარი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს გადაეცა 2005 წლის 7 ივლისს, ანუ კანონმდებლობით დადგენილ ხუთი დღის ვადაში. ხსენებული ფაქტობრივი გარემოებები კი ნათლად ცხადყოფდა მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 1 მარტის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 21 თებერვლის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 1 მარტის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები არ ქმნიდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს.

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და გაიზიარა მათი სამართლებრივი შეფასება, საწინააღმდეგო შინაარსის არსებითი ხასიათის არგუმენტები კი აპელანტს არ წარმოუდგენია. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იყო კანონიერი და დასაბუთებული და არ არსებობდა მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 21 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორის განმარტებით, გასაჩივრებული განჩინება კანონმდებლობის დარღვევით არის გამოტანილი, იურიდიულად დაუსაბუთებელია და უნდა გაუქმდეს. აღნიშნული განჩინება მიღებულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. სააპელაციო სასამართლო არასწორად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და სამართლებრივ შეფასებას, რადგან საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 157-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელს უფლება აქვს, ამ კოდექსის 156-ე მუხლის მე-3 ნაწილის “ბ” და “გ” ქვეპუნქტებით განსაზღვრულ შემთხვევებში საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის გადაწყვეტილება (ამ გადაწყვეტილების და თანდართული დოკუმენტების მიღებიდან 5 დღის ვადაში), აგრეთვე, საგადასახადო ორგანოს უარი, თუ მან ამ კოდექსის 156-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულ ვადაში არ მიიღო საგადასახადო დეპარტამენტის გადაწყვეტილება (ამ ვადის ამოწურვიდან 5 დღის ვადაში) გაასაჩივროს დავების განხილვის საბჭოში. ამავე მუხლის თანახმად, საგადასახადო დეპარტამენტის უარად ითვლება, აგრეთვე, თუ გადასახადის გადამხდელმა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 156-ე მუხლით დადგენილ ვადაში არ მიიღო საგადასახადო დეპარტამენტის გადაწყვეტილება.

კასატორი აღნიშნავს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 156-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საგადასახადო დეპარტამენტი ვალდებულია, საჩივრის მიღებიდან 15 დღის ვადაში განიხილოს იგი და გადაწყვეტილების მიღებიდან 3 დღის ვადაში გაუგზავნოს გადაწყვეტილება მომჩივანს. აქედან გამომდინარე, 18-დღიანი ვადის გასვლის შემდეგ, თუ მომჩივანმა ამ ვადაში არ მიიღო საგადასახადო დეპარტამენტის გადაწყვეტილება, აღნიშნული ჩაითვლება საჩივარზე უარის თქმად და მომჩივანმა ამ ვადის ამოწურვიდან 5 დღის ვადაში უნდა გაასაჩივროს უარი დავების განხილვის საბჭოში, რაც, ჯამში, საგადასახადო დეპარტამენტის მიერ საჩივრის მიღების დღიდან 23 დღის ვადაში დავების განხილვის საბჭოში საჩივრის წარდგენის ვალდებულებას ნიშნავს. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 156-ე მუხლის მოთხოვნებით.

გარდა ამისა, კასატორის განმარტებით, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო წარმოადგენს არასათანადო მოპასუხეს, ვინაიდან საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 160-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელი, საგადასახადო აგენტი ან სხვა უფლებამოსილი პირი უფლებამოსილია, დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილება გაასაჩივროს სასამართლოში და ასეთ შემთხვევაში მოპასუხეა ამ კოდექსის 147-ე ან 151-ე მუხლში აღნიშნული საგადასახადო ორგანო. აქედან გამომდინარე, დავების განხილვის საბჭოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაზე მოპასუხეს წარმოადგენს შესაბამისი საგადასახადო ორგანო და არა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, რაც სასამართლოს მიერ არ იქნა გათვალისწინებული.

ამასთან, კასატორი მიიჩნევს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი, ვინაიდან ამ საკითხთან (ზემოაღნიშნული ნორმების სწორად გამოყენებასთან) მიმართებაში არ არის ჩამოყალიბებული (ერთგვაროვანი) სასამართლო პრაქტიკა და მოცემული საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისათვის.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2008 წლის 24 აპრილის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი; მხარეებს მიეცათ უფლება, 2008 წლის 24 აპრილის განჩინების ჩაბარებიდან 14 დღის ვადაში წარმოედგინათ მოსაზრება, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად საკასაციო საჩივარი საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით; საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობის შემოწმება განისაზღვრა 2008 წლის 12 ივნისამდე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2008 წლის 12 ივნისის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტით და მისი განხილვა დაინიშნა 2008 წლის 3 ივლისს, მხარეთა დასწრების გარეშე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2008 წლის 3 ივლისის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენით 2008 წლის 18 სექტემბერს, 11.30 საათზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2008 წლის 2 ოქტომბრის სხდომაზე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრის განხილვა დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო ზეპირი მოსმენის გარეშე გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და მიაჩნია, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო სასამართლოს მოცემული საქმის მასალების მიხედვით, დადგენილად მიიჩნევს, რომ შპს “....” საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტში 2005 წლის 1 ივნისს შეიტანა ¹4692 საჩივარი (ს.ფ. 4-6). საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის თავმჯდომარის მოადგილის 2005 წლის 23 ივნისის ¹1373-ს ბრძანებით შპს “....” პრეტენზია არ დაკმაყოფილდა და იმავდროულად, მას ეცნობა, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ხსენებული ბრძანება შეიძლებოდა გასაჩივრებულიყო საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-19 თავის 157-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, იმავე ბრძანების მიღებიდან 5 დღის ვადაში (ს.ფ. 7-8). აღნიშნულის თაობაზე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტიდან 2005 წლის 27 ივნისს მოსარჩელეს გაეგზავნა ¹4-09/5607 წერილი, რომელიც მან მიიღო 2005 წლის 5 ივლისს (ს.ფ. 9-10). საგადასახადო დეპარტამენტის ხსენებული გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ _ მე-3 დღეს _ 2005 წლის 7 ივლისს შპს “......” ¹6889 საჩივარი შეიტანა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოში (ს.ფ. 11-14). საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილის 2005 წლის 12 ივლისის ¹05-09/1127-13459 წერილით შპს “....” ეცნობა, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭო უფლებამოსილი არ იყო, განეხილა მისი საჩივარი, ვინაიდან იგი წარმოდგენილი იყო საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 147-ე მუხლის მე-4, მე-5 და 157-ე მუხლის პირველი ნაწილების მოთხოვნათა დარღვევით (ს.ფ. 15).

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს 2005 წლის 12 ივლისის ¹05-09/1127-13459 გადაწყვეტილება შპს “....” საჩივრის განხილვაზე უარის თქმის შესახებ, პირდაპირ და უშუალო ზიანს აყენებს მოსარჩელეს, ხოლო სასამართლომ აღნიშნული აქტი მართებულად ცნო ბათილად და სწორად დაავალა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს შპს “....” 2005 წლის 7 ივლისის ¹6889 საჩივრის განხილვა. შპს “....” საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტიდან მის საჩივარზე 2005 წლის 27 ივნისის ¹4-09/5607 წერილი ჩაიბარა 2005 წლის 5 ივლისს, ხოლო საგადასახადო დეპარტამენტის ზემოხსენებული გადაწყვეტილება _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის თავმჯდომარის მოადგილის 2005 წლის 23 ივნისის ¹1373-ს ბრძანება მისი მიღებიდან მე-3 დღეს _ 2005 წლის 7 ივლისს ¹6889 საჩივრის შეტანით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოში საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 157-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ხუთი კალენდარული დღის ვადაში, ანუ მოსარჩელეს არ დაურღვევია ამ ნაწილის მოთხოვნა, მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭომ კი დაუსაბუთებლად უთხრა მას უარი საჩივრის განხილვაზე, რის გამოც შპს “.....” სარჩელი საფუძვლიანია.

საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება კასატორს, რომ გასაჩივრებული განჩინება კანონმდებლობის დარღვევით არის გამოტანილი, იურიდიულად დაუსაბუთებელია და მიღებულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) 157-ე მუხლის პირველი ნაწილის (დავის წარმოშობის პერიოდში მოქმედი რედაქცია) თანახმად, გადასახადის გადამხდელს/საგადასახადო აგენტს ან სხვა ვალდებულ პირს უფლება ჰქონდა, ამ კოდექსის 156-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებით განსაზღვრულ შემთხვევებში, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის გადაწყვეტილება (ამ გადაწყვეტილებისა და თანდართული დოკუმენტების მიღებიდან 5 დღის ვადაში), აგრეთვე, საგადასახადო ორგანოს უარი, თუ მან ამ კოდექსის 156-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულ ვადაში არ მიიღო ეს გადაწყვეტილება (ამ ვადის ამოწურვიდან 5 დღის ვადაში), გაესაჩივრებინა: ა) საბჭოში, თუ მის საჩივარში ასე იყო აღნიშნული; ბ) არბიტრაჟში ან სასამართლოში, თუ მის საჩივარში ასე იყო აღნიშნული (ასეთ შემთხვევაში მოპასუხე იყო ამ კოდექსის 147-ე ან 151-ე მუხლში აღნიშნული საგადასახადო ორგანო). საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) 157-ე მუხლის პირველი ნაწილის ამჟამად მოქმედი რედაქციის შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელს უფლება აქვს, ამ კოდექსის 156-ე მუხლის მე-4 ნაწილის “ბ” და “გ” ქვეპუნქტებით განსაზღვრულ შემთხვევებში, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის გადაწყვეტილება (ამ გადაწყვეტილების მიღებიდან 5 კალენდარული დღის ვადაში), აგრეთვე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის უარი, თუ მან ამ კოდექსის 156-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულ ვადაში არ მიიღო ეს გადაწყვეტილება (ამ ვადის ამოწურვიდან 5 კალენდარული დღის ვადაში) გაასაჩივროს: ა) საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის მეშვეობით საბჭოში; ბ) სასამართლოში (ასეთ შემთხვევაში მოპასუხეა ამ კოდექსის 147-ე ან 151-ე მუხლში აღნიშნული საგადასახადო ორგანო). ამდენად, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 157-ე მუხლის პირველ ნაწილში არაორაზროვნადაა მითითებული, რომ გადასახადის გადამხდელს უფლება ჰქონდა, გაესაჩივრებინა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის გადაწყვეტილება ამავე დეპარტამენტის მეშვეობით საბჭოში, ამ გადაწყვეტილების მიღებიდან ხუთი დღის ვადაში, რაც მოსარჩელემ გააკეთა კიდეც.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) 156-ე მუხლის პირველი ნაწილის 2006 წლის 29 დეკემბრამდე მოქმედი რედაქციის შესაბამისად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი ვალდებული იყო, ამ კოდექსის 155-ე მუხლის პირველ ნაწილში აღნიშნული საჩივრის მიღებიდან 15 დღის ვადაში განეხილა იგი და არა უგვიანეს გადაწყვეტილების მიღებიდან 3 დღის ვადაში გაეგზავნა გადაწყვეტილება მომჩივანისათვის. “საქართველოს საგადასახადო კოდექსში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის შესახებ” საქართველოს 2006 წლის 29 დეკემბრის კანონით საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) VIII კარი და ამ კარში შემავალი 156-ე მუხლი ჩამოყალიბდა ახალი რედაქციით, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური ვალდებულია, ამ კოდექსის 155-ე მუხლის პირველ ნაწილში აღნიშნული საჩივრის მიღებიდან 20 კალენდარული დღის ვადაში განიხილოს იგი და არა უგვიანეს გადაწყვეტილების მიღებიდან 3 სამუშაო დღისა გაუგზავნოს იგი მომჩივანს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) 157-ე მუხლის პირველ ნაწილში მითითებული საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის უარი (თუ მან ამ კოდექსის 156-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულ ვადაში არ მიიღო გადაწყვეტილება) ვერ იქნება სახეზე იმ შემთხვევაში, თუ ხსენებულმა სამსახურმა (საგადასახადო დეპარტამენტის უფლებამონაცვლე) მიიღო გადაწყვეტილება, თუნდაც საამისოდ განსაზღვრული ვადის დარღვევით და იმავე გადაწყვეტილებით გადასახადის გადამხდელს განუმარტა მისი გასაჩივრების უფლების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს და კასატორის _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ყურადღებას მიაპყრობს იმ გარემოებებზე, რომ ამავე სამინისტროს სისტემაში იმჟამად შემავალი ყოფილი საგადასახადო დეპარტამენტის (ამჟამად _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური) თავმჯდომარის მოადგილის 2005 წლის 23 ივნისის ¹1373-ს ბრძანებაში (რომელიც მიღებულ იქნა კასატორის მიერვე საკასაციო საჩივარში მითითებულ საჩივრის წარდგენიდან 23 დღეში) პირდაპირ მიეთითა ხსენებული ბრძანების გასაჩივრების შესაძლებლობაზე იმავე ბრძანების მიღებიდან 5 დღის ვადაში. აქვე აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ აღნიშნული ბრძანების თაობაზე საგადასახადო დეპარტამენტის (ამჟამად _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური) მიერ მოსარჩელისათვის 2005 წლის 27 ივნისს გაგზავნილი ¹4-09/5607 წერილი მოსარჩელემ მიიღო მხოლოდ 2005 წლის 5 ივლისს. შესაბამისად, მართალია, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) 156-ე მუხლის პირველი ნაწილის (იმჟამად მოქმედი რედაქცია) თანახმად, მომჩივანს საგადასახადო დეპარტამენტის (ამჟამად _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური) მიერ მისი საჩივრის მიღების დღიდან, ჯამში, 23 დღის ვადაში უნდა წარედგინა საჩივარი დავების განხილვის საბჭოში, მაგრამ ხსენებული ნაწილის მოთხოვნის შესრულება მომჩივანისათვის სავალდებულო იქნებოდა, თუ სახეზე არ იქნებოდა საგადასახადო დეპარტამენტის (ამჟამად _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური) მიერ საბოლოოდ გადაწყვეტილების მიღება მისი გასაჩივრების წესის, მათ შორის, ვადის განსაზღვრით, მით უმეტეს, მხედველობაშია მისაღები ხსენებული გადაწყვეტილების მომჩივანისათვის ფოსტის მეშვეობით ჩაბარებისათვის საჭირო ვადაც. ამდენად, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ამ კოდექსის 156-ე მუხლის პირველი ნაწილის ნორმის ფორმალურ განმარტებას, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, რეალურად არსებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინების გარეშე.

საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო წარმოადგენს არასათანადო მოპასუხეს, ვინაიდან საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 160-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელი, საგადასახადო აგენტი ან სხვა უფლებამოსილი პირი უფლებამოსილია, დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილება გაასაჩივროს სასამართლოში და ასეთ შემთხვევაში მოპასუხეა ამ კოდექსის 147-ე ან 151-ე მუხლში აღნიშნული საგადასახადო ორგანო, ხოლო აქედან გამომდინარე, დავების განხილვის საბჭოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაზე მოპასუხეს წარმოადგენს შესაბამისი საგადასახადო ორგანო და არა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 147-ე მუხლის მოთხოვნები ვერ გავრცელდება კონკრეტულ შემთხვევაზე, რადგან ხსენებული მუხლი უშუალოდ ეხება საგადასახადო დავის დაწყების წესთან დაკავშირებულ, გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო ორგანოს მხრიდან უარზე წარსადგენ წერილობით შესაგებელს და არა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის გადაწყვეტილებაზე ან ამ სამსახურის უარზე, თუ მან ამ კოდექსის 156-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულ ვადაში არ მიიღო ეს გადაწყვეტილება, წარსადგენ საჩივარს, ასევე ამ შემთხვევას არ ეხება, შესაბამისად, ამავე კოდექსის 151-ე მუხლი, რომელიც ითვალისწინებს საგადასახადო ორგანოს შესაგებელს.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) 160-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, გადასახადის გადამხდელს/საგადასახადო აგენტს ან სხვა უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს გაასაჩივროს საბჭოს გადაწყვეტილება ამ მუხლის პირველ ნაწილში მითითებულ ვადებში და ასეთ შემთხვევაში მოპასუხეა ამ კოდექსის 147-ე ან 151-ე მუხლში აღნიშნული საგადასახადო ორგანო.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 160-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ნორმაში იგულისხმება სწორედ დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილება, რომელიც მის მიერ მიღებულია გადასახადის გადამხდელის საჩივრის განხილვის შედეგად. რაც შეეხება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს უარს საჩივრის განხილვაზე (ქმედების განხორციელებაზე), მასზე ვერ გავრცელდება საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 160-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნა, რადგან ამ შემთხვევაში, სარჩელის საგანია სწორედ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის (მოცემულ საქმეზე _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს 2005 წლის 12 ივლისის ¹05-09/1127-13459 წერილი) ბათილად ცნობა და ქმედების განხორციელება, რის გამოც შპს “....” სარჩელზე მოპასუხე სწორედ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროა (დავების განხილვის საბჭო), რომლის მიერ გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტიც არის გასაჩივრებული მოსარჩელის მიერ და იგი ასევე მოითხოვს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოსთვის ქმედების განხორციელების _ მისი საჩივრის განხილვის დავალებას.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ “საქართველოს საგადასახადო კოდექსში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის შესახებ” საქართველოს 2006 წლის 29 დეკემბრის კანონით საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) VIII კარი და ამ კარში შემავალი 157-ე მუხლი ჩამოყალიბდა ახალი რედაქციით, რომლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ ამ მუხლის პირველ ნაწილში მითითებული გასაჩივრების ვადები შესაძლებელია აითვალოს განსხვავებული თარიღებიდან, უპირატესობა ენიჭება გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის მიერ გადაწყვეტილების მიღების თარიღს, მიუხედავად იმისა, დროულად გააგზავნა თუ არა გადაწყვეტილება შემოსავლების სამსახურმა.

საკასაციო სასამართლო საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) პროცედურული ხასიათის დებულებების მოქმედებასთან დაკავშირებით, აქვე მიუთითებს ხსენებული კოდექსის 282-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის მიხედვით, ამ კოდექსის პროცედურული დებულებები ვრცელდება 2005 წლის 1 იანვრიდან იმ საგადასახადო პერიოდებზეც, რომლებიც მთავრდება 2005 წლის 1 იანვრამდე.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული საქმის განხილვისას სააპელაციო სასამართლოს არ დაურღვევია საქართველოს კანონმდებლობა და საქმეზე მიიღო დასაბუთებული და კანონიერი განჩინება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი, რის გამოც გასაჩივრებული განჩინება უნდა დარჩეს უცვლელად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 21 თებერვლის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.