¹ბს-376-362(კ-08) 19 ივნისი, 2008 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ლევან მურუსიძე

მარიამ ცისკაძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა თ. ქ.-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 19 დეკემბრის განჩინების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2006 წლის 13 ოქტომბერს თ. ქ.-მ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ქ. თბილისის გლდანი-ნაძალადევის სოციალური უზრუნველყოფის განყოფილების მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, მამამისი _ ა. ქ.-ი, დაბადებული 1902 წელს, 1951 წლის 13 მაისს გასამართლებულ იქნა ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის სამხედრო ტრიბუნალის მიერ სისხლის სამართლის კოდექსის 58¹-გ-ე მუხლით (სამშობლოს ღალატი) და მიესაჯა 25 წლით თავისუფლების აღკვეთა, შემდგომში კი სასჯელის ზომა შეუმცირდა 15 წლამდე. იგი პატიმრობიდან გათავისუფლდა 1955 წლის 5 ოქტომბერს “ამნისტიის შესახებ" სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1955 წლის 17 სექტემბრის ბრძანებულების თანახმად. აღნიშნული დასტურდებოდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ 2006 წლის 22 ივნისს გაცემული ¹12/2/9-ქ-21 საარქივო ცნობით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ “საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ" საქართველოს კანონის შესაბამისად, მოითხოვა ა. ქ.-ის პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარება, რაც მას, როგორც მისი ოჯახის წევრს, ესაჭიროებოდა პენსიის დასანიშნად.

მოგვიანებით, თ. ქ.-მ თბილისის საქალაქო სასამართლოში წარადგინა დაზუსტებული სასარჩელო განცხადება, რომელშიც დამატებით აღნიშნა, რომ მამამისი _ ა. ქ.-ი “საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ" საქართველოს კანონის თანახმად, ექვემდებარებოდა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებით თ. ქ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საარქივო სამსახურის მიერ 2006 წლის 22 ივნისს გაცემული ¹12/2/9-ქ-21 ცნობით დადგენილად მიიჩნია, რომ ა. ქ.-ი, დაბადებული 1902 წელს გორის რაიონის სოფელ ...-ში, 1952 წლის 13 მაისს, გასამართლებულ იქნა ამიერკავკასიის სამხედრო ტრიბუნალის მიერ სისხლის სამართლის კოდექსის 58¹-გ-ე მუხლით (სამშობლოს ღალატი) და მიესაჯა 25 წლით თავისუფლების აღკვეთა. “კონტრრევოლუციური დანაშაულისათვის" გასამართლებულ პირთა საქმეების გადასინჯვის რესპუბლიკური კომისიის 1955 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილებით, მას სასჯელის ზომა შემდგომში შეუმცირდა 15 წლამდე. იგი პატიმრობიდან გათავისუფლდა 1955 წლის 5 ოქტომბერს “ამნისტიის შესახებ" სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1955 წლის 17 სექტემბრის ბრძანებულების თანახმად. საქმეში წარმოდგენილი გარდაცვალების მოწმობის მიხედვით, ა. ქ.-ი გარდაიცვალა 1980 წლის 8 ოქტომბერს.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ “საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ" საქართველოს კანონის თანახმად, ამ კანონის მოქმედება ვრცელდებოდა საქართველოს მოქალაქეებზე, რომლებმაც პოლიტიკური რეპრესია განიცადეს ყოფილ სსრკ-ს ტერიტორიაზე 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1990 წლის 28 ოქტომბრამდე და შემდგომ დამოუკიდებელი საქართველოს ტერიტორიაზე. იმავე კანონის მე-2 მუხლის მიხედვით, პოლიტიკურ რეპრესიად მიიჩნეოდა იძულების სხვადასხვა ფორმები, სიცოცხლის ხელყოფა, ჯანმრთელობის დაზიანება, გადასახლება, გასახლება, სახელმწიფოდან გაძევება, ფსიქიატრიულ დაწესებულებაში იძულებით მოთავსება, მოქალაქეობის ჩამორთმევა, შრომაში იძულებით ჩაბმა, ქონების ჩამორთმევა და განადგურება, თანამდებობიდან ან სხვა სამუშაო ადგილებიდან დათხოვნა, საცხოვრებლად გამწესება სპეციალური დასახლების ადგილებში, საცხოვრებელი ადგილებიდან გასახლება, აგრეთვე, გარანტირებული ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების სხვაგვარი შეზღუდვა, რომელიც სახელმწიფომ განახორციელა პოლიტიკური მოტივით, სასამართლოს მიერ ან სხვა სახელმწიფო ორგანოს გადაწყვეტილებით და დაკავშირებული იყო დანაშაულის ჩადენის ყალბ ბრალდებასთან, პირის პოლიტიკურ შეხედულებასთან, არსებული პოლიტიკური რეჟიმის უკანონო ქმედების მიმართ წინააღმდეგობის გაწევასთან, აგრეთვე, ამ კანონის მე-4 მუხლში ჩამოთვლილი სახელმწიფოს მიერ განხორციელებული იძულებითი ფორმები. ხსენებული კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად მიიჩნეოდა პირი, რომელიც მსჯავრდებული იყო შემდეგი დანაშაულის ჩადენისათვის: ა) ანტისაბჭოთა და კონტრრევოლუციური აგიტაცია და პროპაგანდა და მმართველობის წესის საწინააღმდეგო სსრ კავშირისათვის საშიში სხვა დანაშაული; ბ) სახელმწიფოდან ეკლესიის და ეკლესიისაგან სკოლის გამოყოფის კანონის დარღვევა, წინასწარი შეცნობით სახელმწიფო და საზოგადოებრივი წყობის სახელის გამტეხი ცრუ მონაჭორის გავრცელება, შრომა-გასწორების, გადასახლების, გასახლების, სპეციალური დასახლების ადგილიდან გაქცევა, თუ პირი იქ იმყოფებოდა პოლიტიკური რეპრესიის შედეგად; გ) რელიგიური წესის აღსრულების მოტივით ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების ხელყოფა. პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად ჩაითვლებოდა პირი, რომელიც მსჯავრდებული იყო დანაშაულის ჩადენაში ყალბი ბრალდების საფუძველზე, რაც დაკავშირებული იყო პირის პოლიტიკურ შეხედულებასთან, არსებული პოლიტიკური რეჟიმის უკანონო ქმედების მიმართ წინააღმდეგობის გაწევასთან, სოციალურ, წოდებრივ ან რელიგიურ კუთვნილებასთან. პოლიტიკურ რეპრესიად ჩაითვლებოდა ასევე “გპუ-ოგპუ-ს”, ვჩკ-ს, ნკვდ-ნკბდ-ს, მგბ-ს, კგბ-ს, მვდ-ს, საგანგებო სათათბიროების ორეულების, სამეულების მიერ მსჯავრდებული პირი, აგრეთვე, კონკრეტული დანაშაულისათვის ბრალის წაუყენებლად გადასახლებული, გასახლებული ან სპეციალურ დასახლებაში გაგზავნილი პირი. პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად მიიჩნეოდა პირი, რომელიც რეაბილიტირებულ იქნა საქართველოს სასამართლოების მიერ საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით, თუ მის მიმართ წაყენებული ბრალდება ემყარებოდა კანონიერი ხელისუფლების სტრუქტურებში სამსახურს ან ამ სტრუქტურების მხარდაჭერას. აღნიშნული კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად მიიჩნეოდა პირი, რომელმაც უშუალოდ განიცადა პოლიტიკური რეპრესია.

საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა მტკიცებულება იმის თაობაზე, რომ ა. ქ.-ი რეაბილიტირებულ იქნა საქართველოს სასამართლოების მიერ საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით, თუ მის მიმართ წაყენებული ბრალდება ემყარებოდა კანონიერი ხელისუფლების სტრუქტურებში სამსახურს ან ამ სტრუქტურების მხარდაჭერას. ამდენად, არ არსებობდა თ. ქ.-ის სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. ქ.-მ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 19 დეკემბრის განჩინებით თ. ქ.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არსებითად ობიექტური იყო, დადგენილ ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით გაკეთებული დასკვნები კი _ სწორი. მართებული იყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ დანაშაული, რომელიც შეერაცხა და რომლის მიხედვითაც იხდიდა სასჯელს ა. ქ.-ი, არ წარმოადგენდა “საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-4 მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევას. მოცემულ საქმეში არ მოიპოვებოდა ა. ქ.-ის სისხლის სამართლის საქმეზე რეაბილიტირებულად ცნობის შესახებ საქართველოს სასამართლოს აქტი, ასევე არ დასტურდებოდა, რომ იგი სასჯელს იხდიდა ყალბი ბრალდების საფუძველზე ან ამ კანონის მე-2 მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე მიზეზით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 19 დეკემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. ქ.-მ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა “საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ" საქართველოს კანონი. 1941-1945 წლებში ომის დროს ტყვედ ჩავარდნილ საბჭოთა მოქალაქეთა სისხლის სამართლის პასუხისმგებაში მიცემა და სასჯელის სახედ თავისუფლების აღკვეთის გამოყენება თვით საბჭოთა კავშირის მიერ იქნა აღიარებული, როგორც სახელმწიფოს მიერ პოლიტიკური მოტივით განხორციელებული, ყალბ ბრალდებასთან დაკავშირებული იძულების ფორმა, თუკი პირს არ ჩაუდენია რაიმე ქმედება საბჭოთა კავშირის საწინააღმდეგოდ, რაც პირდაპირ გამომდინარეობს “ამნისტიის შესახებ" სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1955 წლის 17 სექტემბრის ბრძანებულებიდან. რაც შეეხება იმას, რომ, თითქოს კასატორის მამა _ ა. ქ.-ი სასჯელს არ იხდიდა “საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით გათვალისწინებული მიზეზით, არასწორია, რადგან იმავე მუხლის მიხედვით, პოლიტიკურ რეპრესიად მიიჩნევა ამ კანონის მე-4 მუხლში ჩამოთვლილი, სახელმწიფოს მიერ განხორციელებული იძულების ფორმები, პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად კი მიიჩნევა პირი, რომელიც მსჯავრდებული იყო კონტრრევოლუციური დანაშაულისათვის.

კასატორის განმარტებით, მამამისი _ ა. ქ.-ი რომ მსჯავრდებული იყო კონტრრევოლუციური დანაშაულისათვის, დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საარქივო სამმართველოს 2006 წლის 29 ივნისის ¹12/2/9-ქ-21 ცნობით, რომლიდანაც ირკვევა, რომ ა. ქ.-ს, რომელიც გასამართლებულ იქნა 1951 წლის 13 მაისს სამშობლოს ღალატისათვის და შეეფარდა 25 წლით თავისუფლების აღკვეთა, შემდგომში “კონტრრევოლუციური დანაშაულისათვის” გასამართლებულ პირთა საქმეების გადასინჯვის რესპუბლიკური კომისიის 1995 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილებით სასჯელი შეუმცირდა 15 წლამდე, პატიმრობიდან კი გათავისუფლდა 1955 წლის 5 ოქტომბერს “ამნისტიის შესახებ" სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1955 წლის 17 სექტემბრის ბრძანებულების საფუძველზე. აღნიშნულიდან ლოგიკურად გამომდინარეობს, რომ თუკი ა. ქ.-ი გასამართლებული არ ყოფილა და სასჯელს არ იხდიდა კონტრრევოლუციური დანაშაულისათვის, მისი საქმე არც იქნებოდა “კონტრრევოლუციური დანაშაულისათვის” გასამართლებულ პირთა საქმეების გადასინჯვის რესპუბლიკური კომისიის ქვემდებარე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2008 წლის 24 აპრილის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული თ. ქ.-ის საკასაციო საჩივარი; მხარეებს მიეცათ უფლება, 2008 წლის 24 აპრილის განჩინების ჩაბარებიდან 14 დღის ვადაში წარმოედგინათ მოსაზრება, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად საკასაციო საჩივარი საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით; საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობის შემოწმება განისაზღვრა 2008 წლის 19 ივნისამდე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ თ. ქ.-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, როგორიცაა: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით და არსებობს ვარაუდი, რომ მას შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ამ კატეგორიის დავებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებულ პრაქტიკას.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ. ქ.-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 19 დეკემბრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.