¹ ბს-405-384(2კ-07) 26 დეკემბერი, 2007 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ქადაგიძე, ლალი ლაზარაშვილი

სხდომის მდივანი – ქეთევან მაღრაძე

კასატორები: ქ. ქუთაისის მერია (მოპასუხე), წარმომადგენელი ხ. ჯ.-ი (მინდობილობა ¹..., 13.11.2007წ); საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების რაჭა-ლეჩხუმი-იმერეთის სამხარეო სამმართველო (მესამე პირი), წარმომადგენელი მ. გ.-ე (მინდობილობა ¹2143, 13.11.2007წ).

მოწინააღმდეგე მხარე: ს. ყ.-ი, რ. ჭ.-ი (მოსარჩელეები), წარმომადგენელი თ. ჭ.-ი (რწმუნებულება ¹1-7190, 19.11.2007წ.; ¹1-7191, 19.11.2007წ.)

მოპასუხე სარჩელზე – საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქუთაისის სარეგისტრაციო სამსახური, წარმომადგენელი შ. ბ.-ი (მინდობილობა 02/11-8095, 14.11.2007წ.)

მესამე პირი - ფ. ა.-ე, სხდომაზე არ გამოცხადდა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება: ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 13.02.2007წ. გადაწყვეტილება

დავის საგანი: ქ. ქუთაისის მერიის 12.12.1997წ. ¹709 ბრძანების, ტექინვენტარიზაციის ბიუროს 29.06.1998წ. ჩანაწერის, აგრეთვე ქ. ქუთაისის მერიის 12.10.2004წ. ¹38 დადგენილების ნაწილის ბათილად ცნობა, არასაცხოვრებელი ფართის ი. ყ.-ის სახელზე აღრიცხვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ს. ყ.-მ და რ. ჩ. ჭ.-მ 24.11.05წ. სასარჩელო განცხადებით მიმართეს ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხეების _ ქუთაისის მერიის და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქუთაისის სარეგისტრაციო სამსახურის მიმართ და მოითხოვეს: ქ. ქუთაისში, ...-ის ქ. ¹42-ში (ყოფილი ¹36) მდებარე შენობის ნაწილის პირველადი ინვენტარიზაციით საავიაციო ქარხნის ...-ის ბალანსზე აღრიცხვის შესახებ ქ. ქუთაისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს 29.06.98წ. განხორციელებული ქმედების უკანონოდ ცნობა და მოპასუხისათვის - საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქუთაისის სარეგისტრაციო სამსახურისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ საჯარო რეესტრის ჩანაწერში შესწორების შეტანის დავალება; ქ. ქუთაისის მერიის დადგენილების და დანართის იმ ნაწილის ბათილად ცნობა, რომლებიც ეხებოდა ქ. ქუთაისში, ...-ის ქუჩის ¹42-ში მდებარე არასაცხოვრებელი ფართის საპრივატიზაციო ნუსხაში შეტანას; მოპასუხე საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქუთაისის სარეგისტრაციო სამსახურისათვის ქ. ქუთაისში, ...-ის ქ. ¹42-ში (ყოფილი ¹36) მდებარე 1400 (ათას ოთხასი) კვ.მ მიწის ფართისა და მასზე აგებული ორსართულიანი, 360 კვ.მ ფართის სახლის, საკუთრების უფლებით რეგისტრაციის დავალება აწ გარდაცვლილ ი. ყ.-ის სახელზე და ქ. ქუთაისის მერიის დადგენილებისა და თანდართული ნუსხის სასამართლოს მიერ გამოთხოვა.

მოსარჩელეებმა მიუთითეს, რომ ს. ყ.-ის მამა ი. ყ.-ი სოციალისტური მოძრაობის დროს სოფელ ...-ში სხვადასხვა დროს ასისთავად, რწმუნებულად, ვექილად, გამგეობის წევრად და გამგეობის თავმჯდომარედ იყო დანიშნული. 1906 წლიდან სათავეში ედგა ,,მაშველი არხის» გაყვანას, რომელსაც სასიცოცხლო მნიშვნელობა ჰქონდა ...-ისა და მიმდინარე სოფლების (ხუთი სოფელი) მოსახლეობისათვის (უწყლობის გამო ამ სოფლების მოსახლეობას მოსავალი ვერ მოჰყავდათ), იგი უსასყიდლოდ, ყოველგვარი ანაზღაურების გარეშე ემსახურებოდა საზოგადოებრივ საქმეს და 1924 წელს მისი ხელმძღვანელობით მოხდა არხის ექსპლუატაციაში გაშვება, რის შესახებაც წერდა იმდროინდელი პრესა. 16.01.1920წ. ი. ყ.-მ იყიდა ქ. ქუთაისში ...-ის ქუჩაზე, ამჟამად, ...-ის 42-ში (ყოფილი ...-ის ¹40, ხოლო შემდეგ ...-ის ¹36-ში) მდებარე მიწის ნაკვეთი და მასზედ აგებული საცხოვრებელი სახლი. ქ. ქუთაისის ნოტარიუს კ.-თან ი. ყ.-ს და დ.-ის შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელიც რეგისტრაციაში გატარდა 1920 წლის ქ. ქუთაისის ნოტარიულ ,,სიმაგრის წიგნში». აღნიშნული წიგნით იმ დროისათვის უძრავი ქონების სახელმწიფო რეგისტრაცია ხდებოდა და შესაბამისად ,,სიმაგრის წიგნი» საჯარო რეესტრის ფუნქციას ასრულებდა. ამრიგად, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებით აწ გარდაცვლილმა ი. ყ.-მ შეიძინა საკუთრების უფლება მიწის ნაკვეთსა და საცხოვრებელ სახლზე. თანხის ერთი ნაწილი გადაიხადა ხელშეკრულების დადებისთანავე, ხოლო თანხის მეორე ნაწილი გადახდილ იქნა 1920 წლის ივლისში. ის, რომ ი. ყ.-მ სრულად დაფარა თანხა დასტურდება ასევე წარმოდგენილი სხვა დოკუმენტებიდანაც, ხოლო 1921 წლის იანვარში ი. ყ.-ს უძრავი ქონება ოფიციალურად ჩაბარდა მოწმეებისა და ნოტარიუსის თანდასწრებით, რასაც ადასტურებს 18.01.1921წ. შედგენილი ჩაბარებითი ფურცელი. ნაგებობა, რომელიც დღეისათვის განლაგებულია მითითებულ მისამართზე (...-ის ქ. ¹42, ყოფილი 36), ფაქტობრივად წარმოადგენს ორ დამოუკიდებელ სახლს ცალ-ცალკე შესასვლელებით, რომლებიც ერთმანეთზეა მიბჯენილი და გააჩნიათ საერთო კედელი. აღმოსავლეთ მხარეს მდებარე სახლი არის ერთ სართულიანი, მაღალი ბელეტაჟით, მთლიანად ქვისგან ნაშენი და ქვის ფილებით მოპირკეთებული, დაახლოებით 170 კვ.მ., დასავლეთით მდებარე სახლი კი წარმოადგენს დაახლოებით 360 კვ.მ ორ სართულიან შენობას. ორივე სახლი აგებულია ერთ ფუნდამენტზე და ვიზუალურად ერთი სახლის შთაბეჭდილებას ტოვებს. ი. ყ.-მ იყიდა დასავლეთის მხარეს მდებარე ორსართულიანი სახლი დაახლოებით 350 კვ.მ.. ამდენად, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გაანგარიშების საფუძველზე მოსარჩელის მამას ნაყიდი აქვს 1403,5 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, ზედ განლაგებული ზემოაღნიშნული ნაგებობებით. 1922 წელს ბინა თვითნებურად დაიკავა ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის ქუთაისის რაიონის საბინაო _ საექსპლუატაციო ნაწილმა, შემდეგ მასში განთავსებული იყო ამიერკავკასიის საარტილერიო პოლკი, შემდგომში სამხედრო მოსამსახურეთა ოჯახები და ბოლოს, ყოფილი საავიაციო ქარხნის ...-ი, რომელიც ფუნქციონირებდა 1998 წლამდე. მიუხედავად იმისა, რომ ი. ყ.-ი მთელი სიცოცხლის მანძილზე მიმართავდა სხვადასხვა ინსტანციებს, მისთვის არანაირი პასუხი არ გაუციათ, თუმცა აღნიშნული სახლი რომელიმე ზემოთ ჩამოთვლილი ორგანოს სახელზე ყოფილ ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროში რაიმე უფლებით 1998 წლამდე აღრიცხული არ ყოფილა. 1998 წლის ივნისიდან 2003 წლის ივნისამდე აღმოსავლეთით მდგარი შენობა-სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ქუთაისის სამმართველოს მიერ გაცემულ იქნა იჯარით. ტექბიუროს მონაცემებით იჯარა-გამოსყიდვით გაცემული ფართობი შეადგენს 169,3 კვ.მ არასაცხოვრებელ ფართს განლაგებულს 485 კვ.მ მიწის ფართობზე, რომელიც 10.06.03წ. ჩატარებული კონკურსის შედეგად გაიყიდა ნ. ჩ.-ზე 5000 აშშ დოლარად. საპრივატიზაციო დოკუმენტაციის თანახმად ობიექტის გამოსყიდვის თანხა დაფარულია, ხოლო საკუთრების მოწმობა გაცემული არ არის, ფართი საჯარო რეესტრში ვინმეს საკუთრებად არ არის აღრიცხული. რაც შეეხება ი. ყ.-ის მიერ შეძენილ ქონებას, იგი უკანონოდ იქნა გაცემული იჯარით 2000 წელს ხუთი წლის ვადით, იჯარის ვადა 2005 წლის ივნისში ამოიწურა. იჯარის ვადის ამოიწურვის შემდეგ იგი აღარ გაგრძელებულა და სახლი დაკეტილ მდგომარეობაშია. ი. ყ.-ის მიერ შეძენილ ქონებაზე არანაირი დოკუმენტი ნაციონალიზაცია - მუნიციპალიზაციის ან სხვა სახით ჩამორთმევის შესახებ, რომელიმე უფლებამოსილი სახელმწიფო ორგანოს მიერ არ გამოცემულა, ე.ი. ი. ყ.-ის მიერ აღნიშნული მიწის და სახლის ყიდვის შედეგად სახლის ხელახალი გასხვისება არ განხორციელებულა, რის გამოც მას საკუთრების უფლება არ დაუკარგავს. ამას ადასტურებს 2005 წლის ნოემბერში ქ. ქუთაისის ცენტრალური სახელმწიფო არქივის მიერ გაცემული ცნობა. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქ. ქუთაისის სარეგისტრაციო სამსახურის 08.11.05წ. საინფორმაციო ცნობით აღნიშნული ნაგებობა სამსახურის ტექნიკური ინვენტარიზაციის საარქივო საბუთებით პირველადი აღრიცხვით აღრიცხულია 29.07.98წ. საავიაციო ქარნის ...-ის ბალანსზე, რაიმე იურიდული საფუძველის გარეშე, ფაქტიური მდგომარეობით. პირველადი აღრიცხვის დროს საავიაციო ქარხანა უკვე წარმოადგენდა სააქციო საზოგადოებას, მისთვის ბალანსიდან ბალანსზე ქონების გადაცემის დამადასტურებელი დოკუმენტი სარეგისტრაციო სამსახურის ყოფილი ტექბიუროს არქივში არ მოიძებნება. ი. ყ.-ის მიერ შეძენილი სახლი აშენებულია 1902 წელს, მას შემდეგ არანაირი კაპიტალური რემონტი ან რეკონსტრუქცია არ ჩატარებია და იმყოფება ავარიულ მდგომარეობაში. მიუხედავად იმისა, რომ ი. ყ.-ის ოჯახს სახლით და ნაკვეთით სარგებლობის უფლება შეზღუდული ჰქონდა ყოვლად უკანონოდ, საკუთრების უფლება არასოდეს დაუკარგავთ. ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის ქუთაისის რაიონის საბინაო-საექსპლუატაციო ნაწილის უფროსის მიერ 1991 წელს გაცემული ცნობებით, აღნიშნულ მისამართზე მდებარე უძრავი ქონების ნაციონალიზაცია-მუნიციპალიზაციის შესახებ იურიდიული დოკუმენტები მათ არ გააჩნიათ. მოსარჩელეთა აზრით 1920 წლის ნასყიდობა ძალაშია, რადგან მოქმედი კონსტიტუცია 1921 წლის კონსტიტუციის ძირითად პრინციპებს ეყრდნობა და 09.04.1991წ. საქართველოს სახელმწიფოს დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტის შესაბამისად საქართველო გამოცხადებულია 1918-1921 წლებში არსებული საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის უფლებამონაცვლეთ, აქედან გამომდინარე 1918 წლიდან 25.02.1921წ. დადებული ხელშეკრულებები იურიდიული ძალის მქონე დოკუმენტებად ითვლება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ, ან თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს. ახალ წესებში პირველ რიგში იგულისხმება უძრავ ქონებაზე საკუთრების შეძენა. მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი, რომელიც ამოქმედედდა 25.11.97წ., არ ითვალისწინებს რაიმე ვადას, რომლის განმავლობაში უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება უნდა დარეგისტრირდეს საჯარო რეესტრში. ამრიგად, საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის უფლება გაშვებული არ არის. შესაბამისად ქ ქუთაისის ტექინვენტარიზაციის ბიუროს მიერ განხორციელებული ი. ყ.-ის უძრავი ქონების საავიაციო ქარხნის ...-ის ბალანსზე აღრიცხვა უკანონოა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 17.02.06წ. გადაწყვეტილებით ს. ყ.-ისა და რ. ჩოგოვაძის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქუთაისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს მიერ 29.06.1998წ. განხორციელებული ქმედება, კერძოდ, ქ. ქუთაისში, ...-ის ¹42-ში (ყოფილი ¹36) მდებარე შენობის დასავლეთი ნაწილის პირველადი ინვენტარიზაციით საავიაციო ქარხნის ...-ის «...-ის მუნიციპალიტეტის» ბალანსზე აღრიცხვის ჩანაწერი და მისი თანმდევი შედეგები, ბათილად იქნა ცნობილი ქ. ქუთაისის მერიის 12.10.04წ. ¹38 დადგენილების ის ნაწილი, რომელიც ეხება ქ. ქუთაისში, ...-ის ¹36/ა-ში (ამჟამად ¹42) მდებარე 219,66 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართის საპრივატიზაციო ნუსხაში შეტანას, მისი თანმდევი შედეგებით; იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს დაევალა, თავისი ტერიტორიული სარეგისტრაციო სამსახურის მეშვეობით, მოახდინოს ქ. ქუთაისში, ...-ის გამზირის ¹42-ში (ყოფილი ¹36) მდებარე 219,66 კვ.მ. არასაცხოვრებელი ფართის საკუთრების უფლებით რეგისტრაცია ი. ყ.-ზე; ქ. ქუთაისის მერიას და იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს დაეკისრათ სახელმწიფო ბაჟის 30 (ოცდაათი) ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 17.02.06წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ, სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების ქუთაისის სამმართველომ და ქ. ქუთაისის მერიამ. სააპელაციო პალატის 09.06.2006წ. განჩინებით ქ. ქუთაისის მერიის სააპელაციო საჩივარი დარჩა განუხილველი ხარვეზის არშევსების გამო. 18.07.06წ. განჩინებით სააპელაციო პალატის მიერ მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული დავის საგნის გაზრდა, კერძოდ ქ. ქუთაისის მერიის 12.12.1997წ. ბრძანების ბათილად ცნობის შესახებ საკითხის განხილვა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 18.07.06წ. განჩინებით სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების ქუთაისის სამმართველოს შუამდგომლობას, ს. ყ.-ის და რ. ჭ.-ის სარჩელის სააპელაციო სასამართლოში განხილვისას მესამე პირებად მოქალაქეების: თ. ა.-ის და ფ. ა.-ის ჩართვის შესახებ, ეთქვა უარი უსაფუძვლობის გამო, რაც კერძო საჩივრით გასაჩივრდა ქ. ქუთაისის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზაციის სამმართველოს მიერ. საკასაციო პალატის

08.11.06წ. განჩინებით სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების ქუთაისის სამმართველოს კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 18.07.06წ. განჩინება საქმეში მესამე პირად ფ. ა.-ის ჩართვაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა ახალი განჩინება; შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და საქმეში მესამე პირად იქნა ჩართული ფ. ა.-ე; ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 18.07.06წ. განჩინება დანარჩენ ნაწილში დარჩა უცვლელად.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 13.02.07წ. გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების ქუთაისის სამმართველოს სააპელაციო საჩივარი; დაკმაყოფილდა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სააპელაციო საჩივარი; გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 17.02.06წ. გადაწყვეტილება საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსათვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში; დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად; დაკმაყოფილდა ს. ყ.-ისა და რ. ჭ.-ის სარჩელი; ბათილად იქნა ცნობილი ქ. ქუთაისის მერიის 12.12.97წ. ¹709 ბრძანება ,,ს/ს ქუთაისის საავიაციო – სარემონტო ქარხნის» სოციალური, კომუნალური და კულტურული დანიშნულების ობიექტების მუნიციპალურ დაქვემდებარებაში გადაცემის შესახებ» იმ ნაწილში, რომელიც ეხება ...-ის ¹42-ში მდებარე ნაგებობის არასაცხოვრებელი 219.66 კვ.მ ფართის მუნიციპალურ დაქვემდებარებაში გადაცემას, თანმდევი შედეგებით.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ი. ყ.-ი დაიბადა 01.02.1871წ. წყალტუბოს რაიონის სოფელ ...-ში, გარდაცვალებამდე ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა ამავე სოფელში. ს. ყ.-ი არის ი. ყ.-ის შვილი, ხოლო რ. ჭ.-ი – შვილიშვილი. 16.01.1920წ. ი. ყ.-მ იყიდა ქ. ქუთაისში, ...-ის ქუჩაზე, ამჟამად ...-ის ¹42-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი მიწის ნაკვეთით. ნასყიდობის ხელშეკრულების მიხედვით მიწის ნაკვეთი აღმოსავლეთით შეადგენდა დაახლოებით 89 მეტრს, დასავლეთით - დაახლოებით 89 მეტრს, ჩრდილოეთით - დაახლოებით 17 მეტრს და სამხრეთით - დაახლოებით 16 მეტრს. მიწის ნაკვეთზე არსებული ორსართულიანი შენობა ექსპლუატაციაში მიღებულია 1902 წელს. 1997 წლისათვის აღდგენითი ღირებულება შეადგენდა 7 629 ლარს, ხოლო 1998 წლისათვის ნარჩენი ღირებულება, ტერიტორიული კოეფიციენტის გათვლით, 2 289 ლარს. აღნიშნული შენობის პირველი სართულის ფართი დაახლოებით 219.66 კვ.მ შეადგენს, სახლი არის ავარიულ მდგომარეობაში, მასზე ექსპლუატაციის შესვლის დღიდან არ განხორციელებულა არავითარი სარენმონტო სამუშაო, იგი დღეის მდგომარეობით დაკეტილია, ფართში არავინ არ ცხოვრობს. ხელშეკრულება რეგისტრირებულ იქნა 1920 წელს ქ. ქუთაისის ,,სიმაგრის წიგნში», რომელიც ასრულებდა საჯარო რეესტრის ფუნქციას და მასში ხდებოდა უძრავი ქონების სახელმწიფო რეგისტრაცია. ხელშეკრულების შესაბამისად, თანხის ერთი ნაწილი ი. ყ.-მ გადაიხადა ხელშეკრულების დადებისთანავე, ხოლო 14.07.1920წ. მეორე ნაწილი. ხსენებული ქონება 18.01.1921წ. ი. ყ.-ს ოფიციალურად ჩაბარდა მოწმეებისა და ნოტარიუსის თანდასწრებით, რაც დასტურდება 18.01.1921წ. შედგენილი ჩაბარების ფურცლით. ქ. ქუთაისში ...-ის ¹42-ში მდებარეობს ორი სახლი, რომლებიც ერთმანეთზეა მიბჯენილი და გააჩნიათ საერთო კედელი. აღმოსავლეთ მხარეს მდებარე სახლი არის ერთსართულიანი 170კვ.მ, რომელიც წარმოადგენდა დარახველიძე-კლინიცკის საკუთრებას და რომელიც ჩამოართვა საბჭოთა ხელისუფლებამ გამოცემული აქტით. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ დასავლეთით მდებარე სახლი კი, რომელიც იყიდა ი. ყ.-მ 1920 წელს, წარმოადგენს ორსართულიან ნახევრად ხის შენობას, რომლის პირველი სართული შეადგენს 219,66 კვ.მ და სწორედ ეს ფართი არის დავის ობიექტი. საქმეში წარმოდგენილი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და საჯარო რეესტრიდან ამოღებული ნახაზებისა და სხვა მასალების ურთიერთშედარებით დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ ...-ის ¹42-ში მდებარე 219,66 კვ.მ ფართი სწორედ ის ფართია, რომელიც 1920 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულებით იყო შეძენილი ი. ყ.-ის მიერ. აღსანიშნავია, ისიც რომ არც მერიას და არც სახელმშწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების ქუთაისის სამმართველოს წარმომადგენლებს ეჭვქვეშ არ დაუყენებიათ ობიექტის იდენტურობის საკითხი, ისევე როგორც ნასყიდობის ხელშეკრულებით ი. ყ.-ის მიერ სახლის შეძენის ფაქტი. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის გასაბჭოების შემდეგ, 1922 წელს ბინა თვითნებურად დაიკავა ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის ქუთაისის რაიონის საბინაო-საექსპლოატაციო ნაწილმა, შემდეგ მასში განთავისებული იყო ამიერკავკასიის საარტილერიო პოლკი, შემდგომში - სამხედრო მოსამსახურეთა ოჯახების ...-ი, რომელსაც ფართი ეკავა 1998 წლამდე. საკუთრებით სარგებლობის შეზღუდვის შემდეგ ი. ყ.-ი მიმართავდა იმ დროინდელ ადმინისტრაციულ ორგანოებს მის საკუთრებაში არსებული სახლიდან სამხედრო ნაწილის გამოყვანის თხოვნით, რასაც რეაგირება არ მოჰყოლია. ი. ყ.-ი გარდაიცვალა 05.09.1940წ. სოფელ ...-ში, სოფელში მდებარე მის საცხოვრებელ სახლში, იმ დროისათვის, მასთან ერთად ცხოვრობდნენ შვილები ს. ყ.-ი და მისი და – ე. ყ.-ი. ს. ყ.-ი დღემდე ცხოვრობს სოფელ ...-ში მდებარე სახლში და იქვე ცხოვრობდა ე. ყ.-ც, რომლის გარადაცვალების შემდეგ, სახლი აღრიცხული იქნა მოსარჩელე რ. ჭ.-ის სახელზე. ე. ყ.-ს, ისევე როგორც ს. ყ.-ს, მამის - ი. ყ.-ის გარადცვალების შემდეგ სამკვიდრო მიღებული ჰქონდათ ფაქტიური ფლობით. ქ. ქუთაისის ცენტრალური სახელმწიფო არქივის მიერ 12.03.1990წ. და 08.10.05წ. გაცემული ცნობების, ასევე ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის ქუთაისის რაიონის საბინაო-საექსპლუატაციო ნაწილის უფროსის 09.01.1991წ. ¹31 ცნობის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ რომელიმე ადმინისტარციული ორგანოს მიერ ი. ყ.-ის მიმართ, ქ. ქუთაისში ...-ის ¹42-ში შეძენილი ქონების ჩამორთმევის შესახებ რაიმე დოკუმენტი არ გამოცემულა. დადგენილი იქნა ისიც, რომ ი. ყ.-ის მიერ შეძენილი მიწის ნაკვეთი და სახლი აღრიცხული არ ყოფილა არც ამიერკვაკასიის სამხედრო ნაწილზე და არც სხვა რომელიმე ორგანოს ბალანსზე, იგი არ ყოფილა აგრეთვე ჩარიცხული ქ. ქუთაისის კომუნალურ ფონდში და არც სხვაგვარად გასულა ი. ყ.-ის საკუთრებიდან. 26.08.1991წ. ს. ყ.-მ ქ. ქუთაისის სასამართლოში სარჩელი აღძრა მოპასუხე ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის ქუთაისის რაიონის საბინაო-საექსპლოატაციო ნაწილის მიმართ, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის თაობაზე, რომელიც 21.07.1992წ. განუხილველად იქნა დატოვებული მხრეთა გამოუცხადებლობის გამო. 10.11.1994წ. ს. ყ.-მ კვლავ აღძრა ანალოგიური სარჩელი, ამჯერად, ქ. ქუთაისის მერიის მიმართ, მაგრამ იმავე წლის 26 დეკემბრის განჩინებით საქმე ისევ განუხილველად იქნა დატოვებული მხარეთა გამოუცხადებლობის გამო. ორივე შემთხვევაში სარჩელის განუხილველად დატოვების შესახებ განჩინების მოსარჩელისათვის ჩაბარების ფაქტი დადასტურებული ვერ იქნა. განჩინება მხარემ მოთხოვნის საფუძველზე სასამართლოდან მიიღო 2004 წლის ოქტომბრის თვეში. 12.12.1997წ. ქ. ქუთაისის მერიამ გამოსცა ¹7909 ბრძანება ,,სააქციო საზოგადოება ,,ქუთაისის საავიაციო-სარემონტო ქარხნის» სოციალური, კომუნალური და კულტურული დანიშნულების ობიექტების მუნიციპალურ დაქვემდეარებაში გადაცემის შესახებ». ბრძანებაში ნათქვამია: ,,აღირიცხოს ქალაქის მუნიციპალურ დაქვემებარებაში ყოფილი ქუთაისის საავიაციო-სარენმონტო ქარხნის ბალანსზე რიცხული სოციალურ-კულტურული დანიშნულების ობიექტები დანართის მიხედვით და ს/ს ,,ქუთაისის საავიაციო-სარემონტო ქარხნის» დირექტორმა მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე უზრუნველყოს მუნიციპალური დაქვემდებარების ობიექტების გადაცემა გამარჯვების მუნიციპალიტეტისათვის». აღნიშნულ ბრძანებას თან ახლავს დანართი, რომელშიც მითითებულია 31 მუნიციპალურ დაქვემდებარებაში აღრიცხული ობიექტი და სადაც მეჩვიდმეტე ნომრად აღნიშნულია ...-ის გამზირზე მდებარე ...-ი. მერიის 12.12.1997წ. ¹709 ბრძანების საფუძველზე, 30.12.1997წ. ¹33 ბრძანებით შეიქმნა მიღება-ჩაბარების კომისია ,,გამარჯვების» მუნიციპალიტეტის თავმჯდომარის ხელმძღვანელობით. აღნიშნულმა კომისიამ შეადგინა საავიაციო-სარემონტო ქარხნის ობიექტების მიღება-ჩაბარების აქტი მასზედ, რომ მიმღებმა ჩაიბარა, ხოლო ჩამბარებელმა ჩააბარა სოციალური, კომუნალური და კულტურული დანიშნულების ობიექტები, სადაც მითითებულია ობიექტის 30 ცალი სააღრიცხვო ბარათი. 29.06.1998წ. ქ. ქუთაისის ტექბიუროს მიერ, ...-ის ¹42-ში მდებარე უძრავი ქონება აღრიცხული იქნა საავიაციო ქარხნის ...-ის ,,...-ის» მუნიციპალიტეტის ბალანსზე, იურიდიული საფუძვლის გარეშე, რაც დასტურდება საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქუთაისის სარეგისტრაციო სამსახურის უფროსის 08.10.05წ. ცნობით. 12.10.04წ. ქ. ქუთაისის მერიამ გამოსცა ¹38 დადგენილება, რომლითაც ...-ის ¹42-ში მდებარე 219,66 კვ.მ ფართი შეტანილ იქნა საპრივატიზაციო ობიექტთა ნუსხაში.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ქუთაისის საქალაქო სასამართლომ სწორი იურიდიული შეფასება მისცა ზემოაღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებებს და გამოიტანა კანონიერი და დასაბუთებული გადაწყვეტილება. საქმეზე დავის საგანს წარმოადგენს აღნიშნულ ობიექტზე ი. ყ.-ის საკუთრების უფლების არსებობის დადგენა და საკუთრების რეგისტრაცია და არა საკუთრების დაბრუნება. ქ. ქუთაისის 12.03.1990წ. და 08.11.05წ. ცენტრალური სახელმწიფო არქივის ცნობებით, ი. ყ.-სთვის ან მისი მემკვიდრეებისათვის ეს ფართი არ ჩამოურთმევიათ, ე.ი. არ გამოცემულა არც ერთი ადმინიტსრაციული ორგანოს აქტი ან სხვა დოკუმენტი ი. ყ.-სათვის სადავო ფართზე საკუთრების უფლების გაუქმების შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ 1923 წელს მიღებული საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სამოქალაქო კოდექსის 21-ე მუხლის შესაბამისად, მიწაზე კერძო საკუთრების გაუქმებასთან ერთად გაუქმდა ქონების უძრავ და მოძრავ ქონებად დაყოფა, მიწა ამოღებულ იქნა კერძო ბრუნვიდან, მაგრამ კერძო ბრუნვიდან ამოღებული არ ყოფილა საცხოვრებელი სახლი, რომელზეც შენარჩუნდა საკუთრების უფლება სრული მოცულობით, რაზეც მიუთითებს აღნიშნული სამოქალაქო კოდექსის 54-ე, 59-ე, 70-ე, 87-ე, 90-ე, 181-ე, 185-ე მუხლები. სახლზე საკუთრების უფლების ჩამორთმევა არ ხდებოდა დეკრეტის ან სხვა ისეთი დოკუმენტის გამოცემით, რომელიც ნორმატიულ ხასიათს ატარებდა და ეხებოდა საქართველოს ყველა მოქალაქეს ან გარკვეულ ჯგუფს. ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში საჭირო იყო ცალკე აქტის გამოცემა, რაც დგინდებოდა საქართველოს სსრ რევოლუციური კომიტეტის 14.05.1921წ. ¹35-ე დეკრეტით. სსრ სახალხო კომისართა საბჭოს 1924 წლის აგვისტოს ¹6 დეკრეტით და სხვა. 1923 წლის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 69-ე და 70-ე მუხლები უთითებდნენ, რომ მესაკუთრის ქონების რეკვიზაცია შესაძლებელი იყო მხოლოდ «კერძო პირთა და საზოგადოებათა ქონების რეკვიზაციისა და კონფისკაციის დებულებით» დადგენილი წესებით. ქონების კონფისკაცია კი შესაძლებელი იყო მხოლოდ სასჯელის სახით. ვერც მერიამ და ვერც სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების ქუთაისის სამმართველომ ვერ წარმოადგინეს სადავო ობიექტის საკუთრების რაიმე ფორმით ჩამორთმევის დამადასტურებელი დოკუმენტი და სახელმწიფოს მიერ ობიექტის საკუთრებაში აყვანის პირველად დოკუმენტად მიუთითეს ქ. ქუთაისის მერიის 12.12.1997წ. ¹709 ბრძანება.

სააპელაციო პალატა დაეთანხმა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს და დადგენილად მიაჩნია, რომ ქონება სახელმწიფოს მიერ არ ყოფილა გასაბჭოებული, არც სახელმწიფოს მიერ აუცილებელი საჭიროების გამო გამოსყიდული და არც სახელმწიფოზე ან სხვა კერძო პირზე არ ყოფილა გასხვისებული ჩუქებით ან ნასყიდობის გზით. ი. ყ.-ს სადავო ფართში საბჭოთა არმიის ნაწილის თვითნებურად შეჭრით შეეზღუდა თავისი საკუთრებით სარგებლობის უფლება, მაგრამ საკუთრების უფლება არ დაუკარგავს და ...-ის ¹42-ში მდებარე ფართის მესაკუთრეს წარმოადგენდა გარდაცვალებამდე ანუ 1940 წლამდე. ი. ყ.-ის მიერ შეძენილი სახლი ქ. ქუთაისში, ...-ის ¹42 შევიდა სამკვიდრო მასაში და საკუთრების უფლება ამ ფართზე გადავიდა მის შვილებზე ფაქტიური ფლობის წესით. აღნიშნული დასკვნა შეესაბამება საქართველოს იმდროინდელ სამოქალაქო კოდექსს, კერძოდ, 428-ე, 429-ე მუხლები არეგულირებდნენ მემკვიდრეობით საცხოვრებელი სახლის მიღების საკითხებს, კოდექსის შევსება ხდებოდა უზენაესი სასამართლოს პლენუმის დადგენილებებით, რომლებიც მითითებულია ქ. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 17.02.06წ. გადაწყვეტილებაში. მემკვიდრეობის მიღების წესი 1923 წლიდან დღემდე ძირითადად არ შეცვლილა. სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით დადგენილია, რომ მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ ფაქტიურად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას და ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც არ უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც არ უნდა იყოს იგი. წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ქუთაისის საქალაქო სასამართლომ სწორად მიიჩნია დადგენილად ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე ს. ყ.-ი და მისი და ე. ყ.-ი ფაქტიურად შეუდგნენ სამკვიდროს ნაწილის ფლობას სოფ. ...-ში და შესაბამისად, მთლიანად მიიღეს სამკვიდრო და მოიპოვეს მასზე საკუთრების უფლება.

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებას, იმასთან დაკავშირებითაც, რომ საკუთრების უფლების გაფორმება ვადით არ ყოფილა შეზღუდული და არც მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს შეზღუდვას. ამდენად, მოსარჩელეებს ნებისმიერ დროს უფლება ჰქონდათ წარედგინათ ნოტარიუსში ან საჯარო რეესტრში ნასყიდობის ხელშეკრულება, როგორც საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტი. ამაზე მიუთითებდა სსრ კავშირის უმაღლესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 26.09.1951წ. ¹36/828 დადგენილება მესაკუთრეობის საქმეებზე და მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლი, რომელიც არანაირ ვადებს არ ითვალისწინებს. ის გარემოება, რომ მოსარჩელეებმა სასამართლოში სარჩელის აღძვრამდე არ მიმართეს საჯარო რეესტრს, ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის 24-ე მუხლიდან გამომდინარე, მათ არ ართმევს უფლებას პირდაპირ მიმართონ სასამართლოს.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქუთაისის საქალაქო სასამართლომ ტექინვენტარიზაციის ბიუროს 29.06.1998წ. სარეგისტრაციო ჩანაწერი საფუძვლიანად სცნო უკანონოდ და ბათილად გამოაცხადა იგი შემდეგ გარემოებათა გამო:

საჯარო რეესტრის სარეგისტრაციო ჩანაწერი არ არის ადმინიტსრაციული აქტი, არამედ ადმინისტრაციული ორგანოს საჯარო-სამართლებრივ ხასიათის მოქმედებაა. ადმინისტრაციული რეალაქტი უნდა პასუხობდეს მისთვის სამართლებრივი ნორმებით დადგენილ მოთხოვნებს და მასზე ძირითადად იგივე მოთხოვნები ვრცელდება რაც ადმინისტრაციული აქტისათვის არის განსაზღვრული, კერძოდ, იგი უკანონოა თუ მას ახორციელებს არაუფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანო ან ეწინააღმდეგება საქართველოს კანონმდებლობას. «მიწის რეგისტრაციის შესახებ» კანონი მიღებულ იქნა 14.11.1996წ. და ძალაში იყო 20.03.06წ., კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტის მიხედვით შენობა-ნაგებობის აღრიცხვას ახორციელებდნენ ტექნიკური აღრიცხვის ტერიტორიული სამსახურები, ხოლო მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის თანამად, მიწის და სხვა უძრავი ქონების პირველადი რეგისტრაცია ხდებოდა სარეგისტრაციო ბარათის შედგენით ამ კანონის და ყველა ნორმატიული აქტის მოთხოვნათა შესაბამისად, რომლებითაც განისაზღვრება ამ ქონების უფლებრივი და ვალდებულებითი დატვირთვა. 25.11.1997წ. ძალაში შესული საქართველოს ახალი სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის თანახმად დადგინდა, რომ უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი და შემძენის რეგისტარცია საჯარო რეესტრში. რეგისტრაციისათვის განცხადების შეტანა შეუძლია როგორც გამსხვისებელს, ისე შემძენს. უძრავი ობიექტების პირველადი რეგისტრაცია სააღრიცხვო ბარათში განხორციელდა 29.06.1998წ., იურიდიული საფუძვლის გარეშე, ე.ი. არ ყოფილა წარდგენილი ნოტარიალური წესით დამოწმებული საბუთი, რითაც დაირღვა ზემოაღნიშნული მუხლის იმპერატიული მოთხოვნა. ,,მიწის რეგისტრაციის შესახებ» კანონის მე-17 მუხლით პირველადი რეგისტრაცია ხდებოდა ორ საფუძველზე: უძრავი ქონების ობიექტებზე უფლებების დადგენისა და ამ ქონებაზე უფლებების გადასვლის საფუძველზე. არც ერთ შემთხვევას ადგილი არ ჰქონია და საერთოდ იურიდიული საფუძვლის გარეშე საკუთრების აღრიცხვას ეს კანონი და არც სხვა რომელიმე ამ დროს მოქმედი კანონი არ ითვალისწინებდა. აღნიშნული კანონის მე-7 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, უძრავი ქონების სააღრიცხვო ბარათზე არსებული ჩანაწერი არის ამ ქონებასთან დაკავშირებით სამართლებრივი მდგომარეობის განსაზღვრის ძირითადი იურიდიული საფუძველი, ე.ი. ამ ჩანაწერით ფაქტიურად მოხდა მესაკუთრის შეცვლა, რის გამოც უხეშად დაირღვა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი, რომელიც ადგენს საკუთრების უფლების ხელშეუხებლობას. საკუთრების ჩამორთმევა სახელმწიფოს მიერ ხდებოდა შესაბამისი სახელმწიფო აქტის გამოცემით, მხოლოდ ჩანაწერით სააღრიცხვო ბარათში მესაკუთრის შეცვლა ბათილია ასეთი ჩანაწერის განხორციელებისთანავე. ტექბიურო ასეთი ჩანაწერის განხორციელებაზე საერთოდ არ იყო უფლეამოსილი 1998 წლის ივნისში და ისიც საბჭოური ტიპის რუსულ ბლანკზე, რადგან. მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარის 10.01.1998წ ¹2-5 ბრძანებით ,,მიწის სახელმწიფო რეგისტრაციის სამსახურის ჩამოყალიბებისა და საჯარო რეესტრის ფორმულარების დამტკიცების შესახებ» შემოღებული იქნა ახალი აღრიცხვის ფორმები. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1514-ე და 151-ე მუხლების შესაბამისად ტექბიუროები საჯარო რეესტრის ერთიანი სამსახურის ჩამოყალიბებამდე ასრულებდნენ საჯარო რეესტრის ფუნქციებს, ე.ი. 1998 წლის 10 იანვრამდე. მითითებული ბრძანებიდან გამომდინარე, ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს ამ დროიდან აღარ ჰქონდა უფლება მოეხდინა უძრავი ქონების ობიექტზე სააღრიცხვო ჩანაწერი. ამრიგად, 29.06.1998წ. სარეგისტრაციო ჩანაწერი ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციას, სამოქალაქო კოდექსის და ,,მიწის რეგისტრაციის შესახებ» საქართველოს კანონის მოთხოვნებს, რის გამოც იგი უკანონო და ბათილია.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ 20.01.06წ. მიღებულ იქნა საქართველოს კანონი ,,უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ», რომლის ამოქმედებისთანავე ძალადაკარგულად გამოცხადდა ,,მიწის რეგისტრაციის შესახებ» 14.11.1996წ. კანონი. ამ კანონის მე-8 მუხლის მე-2 პუნქტში მითითებული იყო, რომ სააღრიცხვო ბარათში ჩანაწერის შეტანა, შეცვლა ან გაუქმება ხორციელდებოდა უფლების დამადასტურებელი საბუთების საფუძველზე და მათ შესაბამისად. ამავე კანონის მე-2 მუხლის ,,რ» ქვეპუნქტი განმარტავდა, რომ უფლების დამადასტურებელი საბუთი არის კანონის ან მის საფუძველზე გამოცემუოლი საბუთი, რომელიც ადასტურებს უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების წარმოშობას, მის გადაცემას ან მიტოვებას, აგრეთვე საკუთრების უფლებაზე რაიმე ზეგავლენის წარმოშობას, შეჩერებას, მასში ცვლილების შეტანას ან შეწყვეტას. ამავე კანონის 28-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ბ» ქვეპუნქტის შესაბამისად, საჯარო რეესტრის ჩანაწერი უქმდება, თუ წარმოდგენილია სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული აქტი, რომელიც ადასტურებს საჯარო რეესტრის ჩანაწერის ბათილობას ან ძალადაკარგულად ცნობის ფაქტს. აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლოს კოლეგიამ გაიზიარა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ უნდა გააუქმოს 1998 წლის ტექბიუროს ჩანაწერი და საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ უნდა მოახდინოს ქ. ქუთაისში, ...-ის ¹42-ში მდებარე 219.66 კვ.მ ფართის სახლის საკუთრების უფლებით რეგისტრაცია 01.02.1871წ. წყალტუბოს რაიონის სოფ. ...-ში დაბადებულ, აწ გარდაცვლილ ი. ყ.-ზე. იმისათვის, რომ სამკვიდროს დამტოვებლის პირადი საკუთრების საცხოვრებელი სახლი ცნობილ იქნას მემკვიდრის საკუთრებად, აუცილებელია, რომ სახლზე გაცემული იქნეს მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა და გადახდილ იქნეს სახელმწიფო ბაჟი მემკვიდრეობის მიღებისას, რაც ნოტარიუსის პრეროგატივაა და მის ფუნქციებში შედის. ამდენად, ფორმალურად საჭიროა, რომ ნაგებობა თავდაპირველად აღირიცხოს საჯარო რეესტრში ი. ყ.-ზე და შემდეგ გაიცეს სამკვიდრო მოწმობა მემკვიდრეებზე. აღნიშნული ტექნიკური აღრიცხვის ჩანაწერის გაუქმება იწვევს ყველა იმ შედეგის გაუქმებას, რომელიც განხორციელდა მის საფუძველზე. ამ სააღრიცხვო ჩანაწერის შედეგია 12.10.04წ. ¹38-ე მერიის დადგენილების ის ნაწილი, რომელიც ეხება ...-ის ¹36/ა-ში (ამჟამად ¹42-ში) მდებარე 219.66 კვ.მ არასაცხოვრებლი ფართის საპრივატიზაციო ობიექტთა ნუსხაში შეტანას. ამრიგად, კოლეგიამ მიიჩნია, რომ დადგენილების ეს ნაწილი ცალკე გასაჩივრებულიც რომ არ ყოფილიყო და ადრე დაეყენებინა მოსარჩელეს მისი ბათილობის მოთხოვნა, იგი მაინც გაუქმებულად ჩაითვლებოდა, რადგან იგი წარმოადგენს სარეგისტრაციო ჩანაწერის უშუალო შედეგს, რადგან ამ ჩანაწერის არ არსებობის შემთხვევაში ასეთი დადგენილების გამოცემა ვერ მოხდებოდა. გარდა აღნიშნულისა, დადგენილებაში ამ ობიექტის შეყვანისას დაირღვა ზოგადი ადმინიტსრაციული კოდექსის 76-ე მუხლის ,,ბ» ქვეპუნქტის მოთხოვნა, რომლის შესაბამისად, ადმინიტსრაციული ორგანო ადმინისტრაციული აქტის გამოცემამდე ვალდებულია ჩაატაროს ადმინიტსრაციული წარმოება და სრულყოფილად შეისწავლოს საკითხი. სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარების შესახებ და დაასკვნა რომ ასეთი წარმოება არ ჩატარებულა. სახელმწიფოზე ქონების გადასვლაზე იურიდიული საფუძველიც რომ ყოფილიყო 1998 წლამდე სადავო ობიექტში განთავსებული იყო ...ი და იგი მიეკუთვნებოდა სკოლამდელ დაწესებულებას, რომელთა საპრივატიზაციო ობიექტთა ნუსხაში შეტანა აკრძალულია 30.05.1997წ. ,,სახელმწიფო ქონების პრივატიზაციის შესახებ» საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის ,,ე» ქვეპუნქტის შესაბამისად. ზოგადი ადმინიტსრაციული კოდექსის 60¹ მუხლის მიხედვით, ადმინიტსრაციული აქტი ბათილია თუ იგი ეწინააღმდეგება კანონს ან არსებითად დარღვეულია მისი მომზადების ან გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი სხვა მოთხოვნები. აღნიშნული აქტით დარღვეულ იქნა მოწინააღმდეგე მხარის კანონიერი უფლებები და ინტერესები, რის გამოც სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილების ამ ნაწილის ბათილად გამოცხადებას.

სააპელაციო სასამართლომ არსებითად განიხილა ს. ყ.-ის და რ. ჭ.-ის სასარჩელო მოთხოვნა მერიის 12.12.1997წ. ¹709 ბრძანების ნაწილის ბათილად ცნობის შესახებ და მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ეს მოთხოვნა საფუძვლიანი იყო შემდეგ გარემოებების გამო:

ქ. ქუთაისის „საავიაციო-სარემონტო ქარხანა» საბჭოთა პერიოდში წარმოადგენდა საკავშირო დაქვემდებარების სამხედრო დანიშნულების ობიექტს. საქართველოს დამოუკიდებლობის აღიარების შემდეგ ეს ქარხანა და მის ბალანსზე რიცხული სოციალური და კულტურული დანიშნულების ობიექტები გადავიდა საქართველოს სახელმწიფო საკუთრებაში. 1992 წლიდან სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ყველა ქონების გამგებლობა გადაეცა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს. ქარხანა შემდგომში ჩამოყალიბდა სააქციო –საზოგადოების ფორმით, რომლის აქციათა პაკეტის მესაკუთრეა სახელმწიფო, სსიპ „საწარმოთა მართვის სააგენტოს» სახით. საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 14.04.1993წ. ¹228 დადგენილების 1.5 პუნქტის თანახმად, ს/ს დაფუძნებისას საწარმოს ბალანსზე რიცხული სოციალურ-კულტურული დანიშნულების ობიექტების ღირებულება არ შეიტანებოდა სააქციო საზოგადოების საწესდებო კაპიტალში და შესაბამისად, აღნიშნული ტიპის ობიექტები რჩებოდნენ საქართველოს სახელმწიფოს საკუთრებაში. საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 28.07.1995წ. ¹229 ბრძანებულებით დამტკიცდა დებულება „ქ. ქუთაისის მმართველობის შესახებ“, რომლის მე-8 მუხლში მითითებულია, რომ „საჭიროების შემთხვევაში, ქალაქის სოციალური და ეკონომიკური პოტენციალის გაძლიერების მიზნით, მუნიციპალური ქონების გამიჯვნის შესახებ კანონის მიღებამდე, მერია რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტისა და შესაბამისი ზემდგომი ორგანოს წინაშე სვამდა საკითხს საწარმოს, ორგანიზაციისა და დაწესებულებების ადგილობრივ დაქვემდებარებაში გადაცემის შესახებ, ერთი თვის განმავლობაში დასაბუთებული უარის მიუღებლობის შემთხვევაში ატარებდა მათ რეგისტრაციაში, როგორც მუნიციპალური საწარმო. «ქ. ქუთაისის მმართველობის შესახებ» დებულება 12.12.1997წ., როდესაც გამოცემულ იქნა გასაჩივრებული ¹709 ბრძანება, ჯერ კიდევ ძალაში იყო და შესაბამისად ქ. ქუთაისის მერია უფლებამოსილი იყო ზემდგომ ორგანოებში საკითხის დასმის და შესაბამისად, პროცედურების გავლის შემდეგ მიეღო გადაწყვეტილება სააქციო საზოგადოების სოციალურ და კულტურული ობიექტების მუნიციპალურ დაქვემდებარებაში აყვანის შესახებ. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ბრძანების გამოცემამდე მერიას უნდა შეესწავლა საკითხი, კერძოდ დაედგინა რომელი ობიექტები იყვნენ ს/ს „საავიაციო-სარემონტო ქარხნის“ ბალანსზე აღრიცხული, შეესწავლა ამ ობიექტების დოკუმენტაცია. 12.12.1997წ., ¹709 ბრძანებაში მითითებულია, რომ აყვანილ იქნა ქარხნის ბალანსზე არსებული დანართის მიხედვით 31 ობიექტი, მათ შორის დანართის მე-17 ნომრად მიწერილი იყო ...-ზე მდებარე, 1902 წელს აშენებული, შენობა, სადაც განთავსებული იყო ...-ი. 1998 წლის იანვარში ამ ბრძანების საფუძველზე შემდგარმა კომისიამ ქარხნის ბალანსიდან მუნიციპალურ დაქვემდებარებაში გადასცა 30 ობიექტი, ე.ი. დანართში მითითებული ყველა ობიექტი გარდა ...-ზე მდებარე ...-ისა. ამავე აქტში კომისია უთითებდა, რომ ქარხანას ჰქონდა მხოლოდ 30 სააღრიცხვო ბარათი, რითაც დადგინდა, რომ ეს შენობა არასოდეს ყოფილა საავიაციო-სარემონტო ქარხნის ბალანსზე. იგი ასევე არ ყოფილა ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის ქუთაისის რაიონის საბინაო _ საექსპლუატაციო ნაწილის ბალანსზე, რაც დასტურდება აღნიშნული ნაწილის უფროსის 15.11.1991წ. ¹760 ცნობით. ქ. ქუთაისის მერიას არც ის საკითხი გაურკვევია, ...-ის ¹36/ა-ში (ამჟამად ¹42-ში) მდებარე შენობა იყო თუ არა საერთოდ სახელმწიფო საკუთრებაში, რადგან არანაირი საბუთი, რომელიც დაადასტურებდა კერძო სახლის სახელმწიფოზე გადასვლას მერიას არ მოუძებნია. 16.10.1997წ. გამოიცა საქართველოს ორგანული კანონი „ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის შესახებ“, რომლის მე-8 მუხლი არ ანიჭებდა ადგილობრივ (მმართველობის) ორგანოს სახელმწიფო ქონებაზე გადაწყვეტილების მიღების უფლებამოსილებას. ამ კანონის 33-ე მუხლის მე-3 პუნქტი ადგენდა, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობის (მმართველობის) საკუთრება იქმნება ამ ორგანოებისათვის ქონების გადაცემით ან ახალი ობიექტების შეძენით ან შექმნით. საქმეში წარმოდგენილი ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს მიერ 20.04.06წ. გაცემული ინფორმაციით 1992-1998 წლებში ქუთაისის თვითმმარველობის (მმართველობის) ორგანოებისათვის რაიმე ქონების გადაცემა არ მომხდარა. შესაბამისად, არც ¹709 ბრძანების გამოცემის დროს და არც შემდგომ პერიოდში ეს ქონება ფაქტიურად არასოდეს გადაცემულა მუნიციპალურ საკუთრებაში. ამრიგად, ქ. ქუთაისის მერიის 12.12.1997წ. ¹709 ბრძანების (მისი ნაწილის) გამოცემით დაირღვა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის 1-ლი და მე-3 პუნქტებით და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლით მოწინააღმდეგე მხარისათვის გარანტირებული და უზრუნველყოფილი უფლებები. კოლეგიამ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ ¹709 ბრძანება არის 29.06.1998წ. სარეგისტრაციო ჩანაწერის საფუძველი, რადგან ქონებაზე მესაკუთრის ამ ფორმით შეცვლა საქართველოს კანონმდებლობით არ დაიშვება.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ადმინისტრაციული აქტის (¹709 ბრძნების) გასაჩივრების ხანდაზმულობის ვადა მოწინააღმდეგე მხარეს არ გაუშვია და შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარის მოთხოვნა ამ ბრძანების ნაწილის ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით ხანდაზმული არ არის შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლით ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან და მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. 12.12.1997წ. ¹709 ბრძანების არსებობა, როგორც მოწინააღმდეგე მხარე აღნიშნავს ცნობილი გახდა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს ქ. ქუთაისის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოს სააპელაციო საჩივრიდან, რომელსაც თან ერთვოდა აღნიშნული ბრძანების ქსეროასლი. მიუხედავად იმისა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მერიისგან მოითხოვა ამ ობიექტზე სრული ინფორმაციის წარმოდგენა არც მერიას და არც მესამე პირს არ მიუთითებიათ აღნიშნული ბრძანების შესახებ. ეს ბრძანება არ ფიგურირებს მოსარჩელის მიერ საჯარო რეესტრიდან გამოთხოვილ მასალებში. ს. ყ.-ს 1994 წელში აღძრული ჰქონდა სარჩელი სამხედრო უწყების და ქ. ქუთაისის მერიის მიმართ, მისი საკუთრებიდან რუსი სამხედროების ...-ის გამოსახლების მოთხოვნით, რომელზეც გამოტანილი განჩინება მხარეთა გამოუცხადებლობის გამო სარჩელის განუხილველად დატოვების შესახებ, არ ჩაბარებია მოსარჩელე ს. ყ.-ს. ამრიგად, მოსარჩელე მხარე ვერ ივარაუდებდა, რომ მერია მათი საკუთრების ობიექტზე 1997 წელში მიიღებდა ბრძანებას და აიყვანდა მათ ქონებას მუნიციპალურ დაქვემდებარებაში ისე, რომ არც კი შეატყობინებდა ამის შესახებ მოსარჩელე მხარეს. ბრძანება არ ყოფილა გამოქვეყნებული პრესით ან სხვა საშუალებით. ქ. ქუთაისის მერიის ¹709 ბრძანება მოწინააღმდეგე მხარის მიერ გასაჩივრდა სააპელაციო საჩივრის მიღებიდან ერთი თვის ვადაში და შესაბამისად, არ გაუშვია საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გასაჩივრების ხანდაზმულობის ვადა. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს დასაბუთებას იმასთან დაკავშირებით, რომ 29.06.1998წ. ტექბიუროს სარეგისტრაციო ჩანაწერი არ არის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, არამედ არის ადმინისტრაციული რეალაქტი, რომელზეც არ ვრცელდება ადმინისტრაციული აქტისათვის დადგენილი ხანდაზმულოიბის ვადები. ამრიგად, ხანდაზმულობის საკითხი საქალაქო სასამართლოს მიერ სრულყოფილად იქნა დასაბუთებული, რაც სააპელაციო პალატამაც გაიზიარა და დამატებით განმარტა, რომ ვინაიდან ტექბიუროს ჩანაწერების გამოქვეყნება არ ხდება და არც სხვა რაიმე ფორმით უცნობებიათ მხარისათვის ამ ჩანაწერის არსებობის შესახებ, შესაბამისად აშკარაა, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს არ შეუტყვია და არც უნდა შეეტყო ასეთი ჩანაწერის არსებობის შესახებ. საჯარო რეესტრიდან დოკუმენტები მხარის მიერ გამოთხოვილ იქნა 08.11.05წ., ხოლო ამავე წლის 24.11.05წ. აღძრულ იქნა სარჩელი, რომლითაც მოხდა ამ ჩანაწერის გასაჩივრება. ამრიგად, იმ შემთხვევაშიც თუ კი სარეგისტრაციო ჩანაწერი ჩაითვლებოდა ადმინისტრაციულ აქტად, როგორც ამას აპელანტი ითხოვდა, ხანდაზმულობის ვადის გაშვების საკითხი მაინც არ დადგებოდა. ქ. ქუთაისის მერიის 12.10.04წ. ¹38 დადგენილება (ნაწილი) სადაო ფართის საპრივატიზაცო ობიექტთა ნუსხაში შეტანის შესახებ წარმოადგენს ადმინისტრაციულ აქტს, იგი არის უშუალო შედეგი ადმინისტრაციული ორგანოს (ტექბიუროს) მიერ 29.06.1998წ. განხორციელებული სარეგიტრაციო ჩანაწერისა. აღნიშნული ჩანაწერის ბათილობა იწვევს მისგან გამოწვეული შედეგების გაუქმებასაც და შესაბამისად სააპელაციო სასამართლოს კოლეგიის აზრით ქ. ქუთაისის მერიის 12.10.04წ. ¹38 დადგენილების ნაწილის ბათილად ცნობის მოთოვნის ცალკე დაყენება აუცილებლობას არ წარმოადგენდა. საქმეში არსებული მასალების მიხედვით აღნიშნული დადგენილების არსებობა მოწინააღმდეგე მხარისათვის ცნობილი გახდა 28.11.05წ. მერიიდან დოკუმენტების გამოთხოვის შემდეგ (მერიის შეტყობინება თანდართული დადგენილებით).

სააპელაციო სასამართლოს კოლეგიამ განმარტა, რომ უძრავი ქონების საპრივატიზაცო ობიექტების ნუსხაში შეტანის დადგენილებაზე ვრცელდება არა ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი ვადა, არამედ „სახელმწიფო ქონების პრივატიზაციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-3 პუნქტით დადგენილი 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადა, რაც გაზიარებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ (21.10.05წ. ¹ბ-1-477-65-კ-05 განჩინება). ამრიგად, არც ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედების და არც აქტის გასაჩივრების კანონით დადგენილი ვადები მოწინააღმდეგე მხარეს გაშვებული არა აქვს. სხვისი საკუთრების ძალადობის გამოყენებით უკანონოდ სარგებლობა, მიუხედავად იმისა, რამდენი ხანი გრძელდებოდა იგი, არ წარმოადგენს ამ ქონებაზე საკუთრების უფლებას. საქმის განხილვისას სააპელაციო სასამართლოს აზრით უტყუარად იქნა დადგენილი, რომ ქონების ჩამორთმევას ადგილი არ ჰქონია და აღრიცხვა მუნიციპალიტეტზე მოხდა მხოლოდ 29.06.1998წ., საქართველოს სახელმწიფო 1998 წლამდე საერთოდ არ ფლობდა ამ შენობას, რადგან იგი დაკავებული იყო გასაბჭოების შემდეგ ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის საარტილერიო ნაწილის, ე.ი. რუსეთის ჯარის მიერ, რომელიც საქართველოს იურისდიქციაში არ შედიოდა. კოლეგიამ ასევე განმარტა, რომ დავის საგანს არ წარმოადგენს უკანონოდ ჩამორთმეული ქონების დაბრუნება, რადგან ქონებაზე საკუთრება არასოდეს არ ყოფილა ჩამორთმეული. დავის საგანს წარმოადგენს საკუთრების უფლების არსებობის დადასტურება და საჯარო რეესტრში აღრიცხვა. 1923 წლის საქართველოს სსრ სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლი ითვალისწინებდა მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვას, ე.ი. ვინდიკაციურ სარჩელს. მიუხედავად იმისა, რომ 1991 წლამდე ვინდიკაციური სარჩელის აღძვრაზე რაიმე მტკიცებულება წარმოდგენილი არ ყოფილა, ასეთი სარჩელის აღძვრა ერთი და იგივე ობიექტის გათავისუფლებაზე დასაშვებია ნებისმიერ დროს, მრავალჯერ, სხვადასხვა საფუძვლებით. ეს მხარის უფლებაა და ეს უფლება ხანდაზმულობის ვადით შეზღუდული არ არის.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 13.02.07წ. გადაწყვეტილება 11.04.07წ. საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების რაჭა-ლეჩხუმი-იმერეთის სამხარეო სამმართველომ და ქ. ქუთაისის მერიამ.

კასატორებმა მიუთითეს, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის «დ» ქვეპუნქტის მიხედვით ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად ჩაითვლება ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული ან დადასტურებული დოკუმენტი, რომელსაც შეიძლება მოჰყვეს სამართლებრივი შედეგები. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, ტექინვენტარიზაციის ბიუროს 29.06.98წ. სარეგისტრაციო ჩანაწერი არ მიიჩნია ინდივიდუალურ სამართლებრივ აქტად. ამასთან, სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევის გარეშე, მხოლოდ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქუთაისის სარეგისტრაციო სამსახურის უფროსის 08.10.05წ. გაცემული ცნობის საფუძველზე დაადგინა, რომ ქ. ქუთაისში, ...-ის ¹42-ში (ყოფილი ¹36) მდებარე უძრავი ქონების საავიაციო ქარხნის ...-ის «...-ის» მუნიციპალიტეტის ბალანსზე აღრიცხვა მოხდა ყოველგვარი იურიდიული საფუძვლის გარეშე. აღნიშნულ მოტივაციას კასატორები არ დაეთანხმნენ, ვინაიდან სადავო ქონების მუნიციპალურ ბალანსზე აყვანა მოხდა «სააქციო საზოგადოება ქუთაისის საავიაციო-სარემონტო ქარხნის სოციალური, კომუნალური და კულტურული დანიშნულების ობიექტების მუნიციპალურ დაქვემდებარებაში გადაცემის შესახებ» ქ. ქუთაისის მერის 12.12.1997წ. ¹709 ბრძანებით. ამდენად, განხორციელებულ ჩანაწერს ჰქონდა იურიდიული საფუძველი, რაც გამოიხატება ზემოაღნიშნული ბრძანების არსებობაში. სასამართლომ არ გაითვალისწინა მოპასუხის მითითება ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გასაჩივრების ხანდაზმულობის ვადის გაშვებაზე. სასამართლომ ასევე არასწორად განმარტა «მიწის (უძრავი ქონების) სახელმწიფო რეგისტრაციის სამსახურის ჩამოყალიბებისა და საჯარო რეესტრის ფორმულარების დამტკიცების შესახებ» სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარის 10.01.1998წ. ¹2-5 ბრძანება, რომლის საფუძველზეც ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროებს შეუწყდათ უფლებამოსილება. 1998-1999 წლებში და შემდგომ პერიოდშიც, საჯარო რეესტრის ერთიანი სამსახურის ჩამოყალიბებამდე, ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროები უფლებამოსილნი იყვნენ განეხორციელებინათ შესაბამისი ჩანაწერები. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორების მოსაზრებით, დაუსაბუთებელი და უკანონოა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება 10.01.98წ. ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს ჩანაწერის ბათილად ცნობის თაობაზე. უსაფუძვლოა აგრეთვე სასამართლოს მოტივაცია ქუთაისის მერიის 12.10.04წ. ¹38 დადგენილების ნაწილის ბათილად ცნობის თაობაზე, რომელიც ეხება ქ. ქუთაისში, ...-ის ¹42-ში მდებარე სადავო ქონების საპრივატიზაციო ობიექტების ნუსხაში შეტანის საკითხს, რადგან ადმინისტრაციული აქტი გამოიცა საქმის გარემოებების გამოკვლევის შემდგომ, კანონის მოთხოვნათა დაცვით. მართალია, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია ადმინისტრაციულ წარმოებაში ჩააბას დაინტერესებული მხარე, მაგრამ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეების მდგომარეობა არ შეესაბამებოდა დაინტერესებული მხარის სტატუსს, ვინაიდან დაინტერესებული მხარე არის ნებისმიერი ფიზიკური ან იურიდიული პირი, ადმინისტრაციული ორგანო, რომლებთან დაკავშირებითაც გამოცემულია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, აგრეთვე რომლის კანონიერ ინტერესებზე პირდაპირ ან უშუალო გავლენას ახდენს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ან ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედება. მოსარჩელეების მიერ ადმინისტრაციული ორგანოსათვის წარდგენილი არ ყოფილა მათი კანონიერი ინტერესის დამადასტურებელი დოკუმენტი. უფრო მეტიც, სადავო ქონება, აქტის გამოცემის დროს წარმოადგენდა და წარმოადგენს სახელმწიფო საკუთრებას, რაც დასტურდება 29.06.1998წ. ტექბიუროს მიერ განხორციელებული რეგისტრაციით. ამასთან, 1991-1994წწ. განუხილველად დატოვებული საქმის და მის საფუძველზე მიღებული განჩინებით კანონიერ ძალაში არსებობა-არარსებობის განხილვა ვერ გახდებოდა ამ სასამართლოს მსჯელობის საგანი. შესაბამისად, საქმის წარმოებაში ყოფნის მოსამართლისეული მოტივაცია მოკლებულია კანონიერ საფუძველს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 14.05.07წ. განჩინებაზე მოსაზრება წარმოადგინეს ს. ყ.-მ, თ. ჭ.-მ და მოითხოვეს ქ. ქუთაისის მერიისა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების რაჭა-ლეჩხუმი-იმერეთის სამხარეო სამმართველოს საკასაციო საჩივრების დაუშვებლად ცნობა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის შემთხვევაში საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვა და მათთვის პროცესში მონაწილეობის მიღების საშუალების მიცემა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 01.11.07წ. განჩინებით ქ. ქუთაისის მერიისა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების რაჭა-ლეჩხუმი-იმერეთის სამხარეო სამმართველოს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დასაშვებად.

საკასაციო პალატის სხდომაზე კასატორების ქ. ქუთაისის მერიის, სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამხარეო სამმართველოს, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქუთაისის სარეგისტრაციო სამსახურის წარმომადგენლებმა მხარი დაუჭირეს საკასაციო საჩივრებს და ითხოვეს მათი დაკმაყოფილება. მოწინააღმდეგე მხარის რ. ჭ.-ის და ს. ყ.-ის წარმომადგენელმა საკასაციო საჩივრები არ ცნო უსაფუძვლობის გამო და ითხოვა საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. მესამე პირი ფ. ა.-ე საკასაციო პალატის სხდომებზე არ გამოცხადებულა, სასკ-ის 26¹ მუხლის შესაბამისად საქმე განხილული იქნა მის დაუსწრებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების და საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივრების ნაწილობრივი დაკმაყოფილებით უნდა გაუქმდეს სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

წინააღმდეგობრივია სააპელაციო პალატის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, თუ რა სახის მოთხოვნაა მის წინაშე დასმული. თავდაპირველად პალატა უთითებს, რომ დავის საგანს შეადგენს ი. ყ.-ის უფლების არსებობის დადგენა და რეგისტრაცია და არა ქონების დაბრუნება (ს.ფ. 120), ხოლო გადაწყვეტილების ბოლოს აღნიშნავს, რომ სახეზეა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა ანუ ვინდიკაციური სარჩელი. თავის მხრივ, დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სახეზეა ვინდიკაციური სარჩელი, რომელიც გამორიცხავს ხანდაზმულობას. უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის და ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნას (ვინდიკაციური სარჩელი) მესაკუთრე იყენებს ნივთზე მისი მფლობელობის შელახვის შემთხვევაში (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხ., 172.1 მუხ., 18.08.1923წ. საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 59-ე მუხ.). ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების უმთავრეს პირობას წარმოადგენს ნივთზე საკუთრება. უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება სკ-ის 483-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად დასტურდება საჯარო რეესტრის მონაცემებით, რომელთა მიმართ სკ-ის 312-ე მუხლის შესაბამისად მოქმედებს უტყუარობის და სისრულის პრეზუმფცია. საჯარო რეესტრში რეგისტრაციამდე პირი ვერ იქნება უძრავი ქონების მესაკუთრედ მიჩნეული, ვინაიდან მოსარჩელეები არ არიან საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულნი, შესაბამისად, სახეზე არ არის ვინდიკაციური სარჩელი, შესაბამისად, დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება ხანდაზმულობის საკითხის გამორიცხვის შესახებ. ხანდაზმულობის საკითხის შესწავლას არ გამორიცხავს აგრეთვე სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმის შესახებ, რომ დავის საგანს შეადგენს ი. ყ.-ის უფლების არსებობის დადგენა. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ პირველ ინსტანციაში საქმის განხილვისას მოსარჩელემ მესამე მოთხოვნა დააზუსტა და მოითხოვა იმის დადგენა (აღიარება), რომ ი. ყ.-ი 1940 წლის სექტემბერში, გარდაცვალების მომენტამდე, იყო ქ. ქუთაისში, ...-ის ქ. ¹42-ში (ყოფილი ¹36-ში) მდებარე 219,66 კვ.მ. ფართის მესაკუთრე (ს.ფ. 78). ამასთანავე, უცვლელად დარჩა მოსარჩელის მოთხოვნა ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს მიერ 29.07.98წ. განხორციელებული ქმედების, კერძოდ შენობის ნაწილის საავიაციო ქარხნის ...-ის ბალანსზე აღრიცხვის შესახებ ბათილად ცნობის და ქუთაისის სარეგისტრაციო სამსახურისათვის ფართის ი. ყ.-ის სახელზე აღრიცხვა, აგრეთვე ქ. ქუთაისის მერიის დადგენილების და დანართის იმ ნაწილის სასკ-ის 22-ე მუხლის შესაბამისად ბათილად ცნობის თაობაზე, რომელიც ეხება ...-ის ქ. ¹42-ში მდებარე 219,66 კვ.მ. არასაცხოვრებელი ფართის საპრივატიზაციო ნუსხაში შეტანას. სასკ-ის 25-ე მუხლის თანახმად არ დაიშვება აღიარებითი სარჩელი უკეთუ შესაძლებელია მოთხოვნის დაკმაყოფილება სასკ-ის 22-24-ე მუხლებით გათვალისწინებული სარჩელის აღძვრით. ამდენად, სახეზე არ არის აღიარებითი სარჩელი, სააპელაციო პალატის მითითება უფლების არსებობის დადგენაზე არ გამორიცხავს სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხზე მსჯელობის საჭიროებას.

18.08.1923წ. საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად შენობის ნასყიდობის სანოტარო არქივის რეგისტრაციაში სავალდებულო გატარება წარმოადგენდა მისი ძალაში ყოფნის სავალდებულო წინაპირობას, ამავე მუხლის თანახმად, აღნიშნული აქტების შინაარსს სანოტარო არქივი აცნობებდა სათანადო კომუნალურ განყოფილებას. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ 1920-1927წ.წ. საარქივო დოკუმენტურ მასალებში მოქ. ი. ყ.-ის მიერ მამულის და სახლის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების დადების დამადასტურებელი დოკუმენტი არ მოიძებნა, ქუთაისის ცენტრალური სახელმწიფო არქივის 08.11.2005წ. ¹4/კ ცნობის თანახმად ქუთაისის სანოტარო კანტორის 1920-1927წ.წ. საარქივო დოკუმენტური მასალების მიხედვით ი. ყ.-ის მიერ ა. კ.-ის და ვ. კ.-ის მამულის და სახლის ყიდვა-გაყიდვა არ დასტურდება. ამასთანავე, 1927 წელს შედგენილ ქ. ქუთაისის ნაციონალიზაციაქმნილი და მუნიციპალიზაციაქმნილი შენობების სიაში ¹133 და ¹134 ნომრებად შეტანილია ...-ის ქ. ¹40-ში მდებარე მ. დ.-ისა და ვ. კ.-ის ყოფილი სახლები (იმჟამად ¹141 და ¹142 სახლები), რომლებშიდაც ცნობის მიხედვით განთავსებული იყო საარტილერიო პოლკი (ს.ფ. 22). სადავო ფართის ...-ის ქუჩაზე მდებარეობას ადასტურებს აგრეთვე სოფლის თემის საბჭოს 11.04.1926წ. კრების ოქმი, რომლითაც დასტურდება, რომ ...-ის საბჭომ იშუამდგომლა სამაზრო აღმასკომის წინაშე ქ. ქუთაისში ...-ის ქუჩაზე ჩამორთმეული ი. ყ.-ის სახლის დაბრუნებაზე. სადავო ფართის ...-ის ქ. ¹40-ში, შემდგომში ...-ის ¹36-ში (¹42-ში) მდებარეობას თავად მოსარჩელეებიც ადასტურებენ სასარჩელო განცხადებაში (ს.ფ. 1). აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმეზე დადგენილი არ არის, რომ 1927 წლის სიაში ¹133 და ¹134 შეტანილი მუნიციპალიზაციაქმნილი სახლთმფლობელობა არ წარმოადგენს სადავო ფართს. საქმეზე არ არის აგრეთვე დადასტურებული, რომ სახლთმფლობელობის ნაციონალიზაცია არ მომხდარა 1927 წლის შემდეგ. ამდენად, არ არის საკმარისად დასაბუთებული სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სადავო ფართი არ ყოფილა მუნიციპალიზაციაქმნილი. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გამოტანილია სსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებების ყოველმხრივი და სრული განხილვის გარეშე.

დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ი. ყ.-ის გარდაცვალების შემდეგ სადავო ფართი შევიდა სამკვიდრო მასაში და მემკვიდრეებმა მიიღეს რა სამკვიდროს ნაწილი, კერძოდ სოფ. ...-ში მდებარე მამული და მოძრავი ქონება, სამკვიდროდ მიიღეს სადავო ფართი. საქმის მასალებით ირკვევა, რომ ი. ყ.-ი გარდაიცვალა 1940 წელს, შესაბამისად მემკვიდრეობის მიღების წესები განისაზღვრებოდა მამკვიდრებლის სიკვდილის მომენტში მოქმედი კანონდმებლობით. ი. ყ.-ის გარდაცვალების დროს მოქმედი 18.08.1923წ. საქართველოს სსრ სამოქალაქო კოდექსი, ამჟამად მოქმედი სამოქალაქო კოდექსისაგან განსახვავებით (სკ-ის 1421-ე მუხ.), სამკვიდრო ნაწილის ფაქტიური დაუფლების გამო მთელი სამკვიდროს მიღებულად ჩათვლას არ ითვალისწინებდა, ასეთს არ ითვალისწინებდა 18.08.1923წ. სამოქალაქო კოდექსის 428-ე, 429-ე მუხლები, რომლებსაც უთითებს გასაჩივრებულ განჩინებაში სააპელაციო პალატა, მით უფრო, რომ ადრინდელი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა რამოდენიმე საცხოვრებელი სახლის პირის საკუთრებაში ყოფნის შესაძლებლობას (18.08.1923წ. საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 182-ე მუხ., საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 04.12.1964წ. 104-ე მუხ.). სადავო ფართზე მოსარჩელეთა უფლება არ დასტურდება აგრეთვე სსრკ უზენაესი სასამართლოს პლენუმის დადგენილებით, რომელიც არ წარმოადგენს სამართლის წყაროს, ამასთანავე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მითითებული პლენუმის დადგენილება (26.09.1951წ., ¹36/828), რომელსაც ეყრდნობა სააპელაციო პალატა, ეხება არა სამკვიდროს ნაწილის დაუფლებით მთელი სამკვიდროს დაუფლებას, არამედ ფაქტიურად მიღებული მემკვიდრეობის გაფორმების რეგისტრაციის ვადას და საზედამხედველო წესით კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გაუქმებას. ამდენად, ვინაიდან სადავო ფართი არ ირიცხება საჯარო რეესტრში ი. ყ.-ის სახელზე, დაუსაბუთებელია გასაჩივრებულ განჩინებაში მოყვანილი მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ი. ყ.-ის მემკვიდრეების მიერ სამკვიდროს ნაწილის, კერძოდ სოფ. ...-ში მდებარე სახლის ფაქტიურმა ფლობამ გამოიწვია ქ. ქუთაისში მდებარე სახლის სამკვიდროდ მიღება.

სააპელაციო პალატა თვლის, რომ დავის მართებული გადაწყვეტა მოითხოვდა «სს ქუთაისის საავიაციო-სარემონტო ქარხნის სოციალური, კომუნალური და კულტურული დანიშნულების ობიექტების მუნიციპალურ დაქვემდებარებაში გადაცემის შესახებ» 12.12.97წ. ¹ 709 ბრძანების გამოცემამდე ქარხნის ბალანსზე მყოფი ობიექტების დადგენას. ბრძანების საფუძველზე მუნიციპალიტეტისათვის ქონების გადაცემასთან დაკავშირებით შემდგარი კომისიის მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე პალატა ასკვნის, რომ სადავო შენობა არასოდეს ყოფილა საავიაციო-სარემონტო ქარხნის ბალანსზე. სააპელაციო პალატას არ შეუსწავლია აქციონირების მასალები, არ დაუდგენია ის ქონება, რომლის საფუძველზეც განხორციელდა საავიაციო-სარემონტო ქარხნის აქციონირება, შესაბამისად სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული მოსაზრება არის დაუსაბუთებელი. კანონმდებლობის საფუძველზე დავის გადაწყვეტის ინტერესები მოითხოვს აგრეთვე საავიაციო ქარხნისათვის სადავო ქონების გადაცემის საკითხის გარკვევას. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ «საავიაციო-სარემონტო ქარხანა" საბჭოთა პერიოდში წარმოადგენდა საკავშირო დაქვემდებარების სამხედრო დანიშნულების ობიექტს. სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია იმაზე, რომ საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ რიგი ნორმატიული აქტების საფუძველზე (მაგ. მთავრობის 23.04.92წ. ¹466, 30.07.92წ. ¹766, 09.10.92წ. ¹984 დადგენილებები) სამხედრო ობიექტები და მათ ბალანსზე რიცხული სოციალური და კულტურული დანიშნულების ობიექტები, ძირითადი ფონდები გადავიდა საქართველოს სახელმწიფოს საკუთრებაში.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატის განჩინება არ არის საკმარისად დასაბუთებული, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის "ე" ქვეპუნქტის თანახმად წარმოადგენს საკასაციო საჩივრის აბსოლუტურ საფუძველს. საკასაციო პალატა საჭიროდ თვლის საქმის გარემოებათა დამატებით გამოკვლევას, საქმის ყველა გარემოების სრულყოფილ დადგენას, რის გამოც საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი არსებითი განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს. საქმის განმხილველმა სასამართლომ სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს საქმის ყველა გარემოება, სათანადო შეფასება მისცეს შეკრებილ მტკიცებულებებს და გამოიტანოს კანონშესაბამისი გადაწყვეტილება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქ. ქუთაისის მერიის და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების რაჭა-ლეჩხუმი-იმერეთის სამხარეო სამმართველოს საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 13.02.2007წ. გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში, კერძოდ, იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დამატებით დაკმაყოფილდა ს. ყ.-ისა და რ. ჭ.-ის სარჩელი, ბათილად იქნა ცნობილი ქ. ქუთაისის მერიის 12.12.1997წ. ¹709 ბრძანება ...-ის ¹42-ში მდებარე ნაგებობის არასაცხოვრებელი 219,66 კვ.მ ფართის მუნიციპალურ დაქვემდებარებაში გადაცემასთან დაკავშირებით;

2. საქმე ამ ნაწილში ხელახალი განხილვისათვის გადაეცეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.