ბს-435-418(კ-08) 12 ნოემბერი, 2008წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემადგენლობა:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მარიამ ცისკაძე, ლევან მურუსიძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა ლ. ჩ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლები.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ლ. ჩ-მა 04.07.05წ. სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხე ქ. თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის გამგეობის მიმართ, რომლითაც ........ ქუჩის ¹7-ში მდებარე მისი ბებია-ბაბუის უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა და აღნიშნული ქონების დაბრუნება მოითხოვა. ამასთან, თუ ქონების დაბრუნება რაიმე მოსაზრებით შეუძლებელი იქნებოდა, მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ აღნიშნული ქონების საბაზრო ღირებულების შესაბამისი კომპენსაციის გადახდის დაკისრება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 08.07.05წ. განჩინებით მოსარჩელე ლ. ჩ-ის სასარჩელო განცხადება მოპასუხე თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის გამგეობის მიმართ, ქ. თბილისში ....... ქ. ¹7-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე, გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 19.04.06წ. საოქმო განჩინებით ლ. ჩ-ის სარჩელის გამო აღძრულ საქმეზე ქ. თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონის გამგეობა, როგორც არასათანადო მოპასუხე შეიცვალა სათანადო მოპასუხით _ საქართველოს ეკონომიკური განვითარებისა და ფინანსთა სამინისტროებით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 18.07.06წ. გადაწყვეტილებით ლ. ჩ-ს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ეთქვა უარი. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ. ჩ-მა, რომელმაც ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 20.03.07წ. განჩინებით ლ. ჩ-ის წარმომადგენლების _ ა. ბ-ისა და ი. ყ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 18.07.08წ. გადაწყვეტილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 20.03.07წ. განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ. ჩ-მა, რომელმაც აღნიშნული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 15.10.07წ. განჩინებით ლ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 20.03.07წ. განჩინება და საქმე განსახილველად გადაეცა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 04.03.08წ. გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 18.07.06წ. გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ლ. ჩ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ლ. ჩ-ის მშობლები იყვნენ მ. ჩ-ი და თ. ჩ-ი. მოსარჩელე ლ. ჩ-ის მამის, მ. ჩ-ის მშობლები იყვნენ: მ. ჩ-ი და ლ. ჩ-ი. მ. ჩ-ი (მამა) გარდაიცვალა 1989 წელს, თ. ჩ-ი (დედა) _ 1979 წელს. ლ. ჩ-ი (ბებია) 15.10.1934წ. გარდაიცვალა. საქმეში წარმოდგენილი საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს 13.12.04წ. ¹........ ცნობის თანახმად, მოქ. მ. ჩ-ს, დაბადებულს ....... წელს ქ. ქუთაისში, მცხ. ქ. თბილიში ....... ქუჩის ¹7-ში, საქართველოს სსრ შინსახკომთან არსებული სამეულის 28.12.37წ. დადგენილებით სისხლის სამართლის კოდექსის 58-10-ე (აგიტაცია ან პროპაგანდა, რომელიც შეიცავს საბჭოთა ხელისუფლების დამხობის მოწოდებას) მუხლის საფუძველზე მიესაჯა 10 წლით თავისუფლების აღკვეთა პირადი ქონების კონფისკაციით. მ. ჩ-ი გარდაიცვალა 08.08.1938წ. თავისუფლების აღკვეთის ადგილზე (.........-ის სსრ). სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 16.01.89წ. ბრძანებულებით მ. ჩ-ი რეაბილიტირებულ იქნა. ქალაქ თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 14.03.05წ. გადაწყვეტილებით მ. ჩ-ი აღიარებულ იქნა პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად. სააპელაციო პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. თბილისში მდებარე ......... ქუჩა არის ყოფილი ........ (1967 წლამდე ......... ) ქუჩა. საჯარო რეესტრის 18.01.05წ. ¹1/8137 წერილით ლ. ჩ-ს ეცნობა, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ყოფილი ტექაღრიცხვის სამსახურის არქივის მონაცემებით, ......... ქ. ¹7-ში მდებარე უძრავი ქონება კომუნალურ ფონდში რეგისტრირებულია 14.11.1940წ. ძირითადი აღრიცხვით ყოველგვარი იურიდიული საბუთის გარეშე, როგორც უკანონო ნაგებობა. თბილისის ცენტრალური სახელმწიფო არქივის 17.01.05წ. ¹01-19/21 წერილით ლ. ჩ-ს ეცნობა, რომ ¹...... სახელმწიფო სანოტარო კანტორის 1934-39წწ. დოკუმენტებში ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმებული მ. ჩ-ზე არ აღმოჩნდა. ქ. თბილისის მერიის თბილისის ცენტრალური სახელმწიფო არქივის 28.06.06წ. ¹01-18/25 ცნობის მიხედვით, ქ. თბილისის ¹...... სახელმწიფო სანოტარო კანტორაში 1924 წელს მოქ. ნ. ლ-სა და ლ. ჩ-ს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება სახლზე მდებარე თბილისში, ........ ( ამჟამად, .......) ქუჩის ¹7-ში. ამავე სანოტარო კანტორის 1925-1937 წლების დოკუმენტებში ანდერძი, მემკვიდრეობა, ნაჩუქრობისა, და ნასყიდობის ხელშეკრულება ლ. და მ. ჩ-ების სახელზე არ აღმოჩნდა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.1. მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ხოლო ამ მუხლის მე-3 პუნქტით, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით, ხოლო საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 17.1. მუხლის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებულია, დაასაბუთოს თავისი სარჩელი და წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები. სააპელაციო ინსატანციაში წარდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერით (¹......... ) დასტურდება, რომ სადავო უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისში, ....... (ყოფილი .......) ქუჩის ¹7-ში არსებული შენობა-ნაგებობა და მიწის ნაკვეთი არის 29 ფიზიკური პირის საკუთრება. საქმის მასალებით არ დასტურდება და ამასთანავე, აპელანტი მხარის მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი რაიმე მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ სადავო უძრავი ქონება, მდებარე თბილისში, ....... (ყოფილი ......... ) ქუჩის ¹7-ში, საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა მ. ჩ-ის სახელზე, წარმოადგენს მ. ჩ-ის დანაშთ ქონებას და შედის იმ სამკვიდრო მასაში, რომელიც კანონმდებელობით დადგენილი წესით მემკვიდრეობით უნდა მიეღოთ მის მემკვიდრეებს (განსახილველი დავის შემთხვევაში _ შვილიშვილს ლ. ჩ-ს), ასევე არ დასტურდება, რომ მოსარჩელე ლ. ჩ-ს მიღებული აქვს მ. ჩ-ის (ბაბუა) ან/და ლ. ჩ-ის (ბებია) სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობის სახით. საქმის მასალებით არ დასტურდება და ამავე დროს ვერც აპელანტი მხარის მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი რაიმე მტკიცებულება (შესაბამისი ორგანოს გადაწყვეტილება), რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ სადავო უძრავი ქონება, მდებარე თბილისში, ......... (ყოფილი .........) ქუჩის ¹7-ში, როგორც პირადი საკუთრება, ჩამოერთვა მ. ჩ-ს პოლიტიკური რეპრესიების შედეგად (კონფისკაცია). ამრიგად, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება უსაფუძვლობის გამო და განმარტა, რომ ,,საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის 8.3 მუხლის შესაბამისად რეაბილიტირებული პირის ქონებრივი უფლებების აღდგენის წესი განისაზღვრება ცალკე კანონით და დღეისათვის ეს წესი განსაზღვრული არ არის. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394.,,ა” მუხლის თანახმად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონის დარღვევით იყო მიღებული და ექვემდებარებოდა გაუქმებას, ვინაიდან საქმე განხილულ იქნა არაგანსჯადი (სამოქალაქო საქმეთა) სასამართლოს მიერ სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 04.03.08წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ. ჩ-მა, რომელმაც აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორმა მიუთიათა, რომ სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც სამკვიდრო მასაში ითვალისწინებს მამკვიდრებლის “ქონებრივ უფლებებს და მოვალეობებს” და არა თვითონ ქონებას ფიზიკურად. მოცემულ შემთხვევაში მ. ჩ-ს სადავო მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობანი ჩამოართვეს უკანონოდ, ძალადობრივად, რის გამოც ეს ნივთი, მართალია, გამოვიდა მისი მფლობელობიდან, მაგრამ საკუთრება ამ ნივთზე მას არ დაუკარგავს. შესაბამისად, მას არ დაუკარგავს მოთხოვნა, რათა უკანონო მფლობელს დაებრუნებინა მისთვის მისი ნივთი. ასეთი მოთხოვნის უფლება მას არ დაუკარგავს არც სიცოცხლეში და არც სიკვდილის მომენტისათვის, რის გამოც მოთხოვნის უფლება შევიდა “სამკვიდრო მასაში” და აქედან გამომდინარე, კანონით მემკვიდრეობის წესით გადავიდა მის მემკვიდრეებზე. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ კასატორის ბებია, ლ. ჩ-ი, გარდაიცვალა 1934 წელს, რის შემდეგაც საკუთრების უფლება სადავო ნივთზე გადავიდა გარდაცვლილის მეუღლეზე – მ. ჩ-ზე, რომელიც დაპატიმრების დროისათვის სწორედ დღევანდელი ........ ქ. ¹7-ში ცხოვრობდა, რაც იმის დამადასტურებელია, რომ მან მიიღო ლ. ჩ-ის სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით. ეს ფაქტი ვერ გააბათილა ვერც მოპასუხემ პროცესის მსვლელობისას და ვერ იქნა წარმოდგენილი რაიმე დოკუმენტი მ. ჩ-ის უღირს მემკვიდრედ მიჩნევის შესახებ ან რაიმე მტკიცებულება იმისა, რომ მან აღნიშნული ქონება გაასხვისა 1934 წლიდან მის დაკავებამდე და გადასახლებამდე. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემობა, რომ მოსარჩელემ სასამართლოს წარუდგინა ცნობა, რომლის თანახმად მ. ჩ-ი სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 16.01.89წ. ბრძანებულების პირველი მუხლის თანახმად რეაბილიტირებულია, თუმცა არ მომხდარა მისი ქონებრივ უფლებებში აღდგენა. 1938 წელს მოსარჩელის ბაბუა გადასახლებაში გარდაიცვალა, ხოლო ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 14.03.05წ. გადაწყვეტილებით მ. ჩ-ი აღიარებულია პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად. კასატორის მოსაზრებით, მცდარია სასამართლოს მსჯელობა, რომ, რადგან “საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ” საქართველოს კანონის 8.3 მუხლის შესაბამისად, რეაბილიტირებული პირის ქონებრივი უფლებების აღდგენის წესი განისაზღვრება ცალკე კანონით და დღეისათვის ასეთი კანონი არ არსებობს, მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კანონში პირდაპირ გაუთვალისწინებელი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად გამოიყენება ყველაზე უფრო მსგავსი ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლის ნორმა (კანონის ანალოგია). იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ კანონის ანალოგიის გამოყენება შეუძლებელია, ურთიერთობა უნდა მოწესრიდეს სამართლის ზოგადი პრინციპების საფუძველზე, აგრეთვე სამართლიანობის, კეთილსინდისიერებისა და ზნეობის მოთხოვნების შესაბამისად (სამართლის ანალოგია). მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-5 მუხლის პირველი და/ან მე-2 ნაწილები, რითაც დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტი. აღნიშნულ ნორმებთან ერთად სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი, ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის პირველი ოქმის პირველი მუხლი, ამ მუხლთან დაკავშირებით ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართალი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლი და ამავე კოდექსის სხვა სათანადო მუხლები, რაც სასამართლომ ასევე არ განახორციელა. კასატორის მოსაზრებით, მლიანობაში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, ხოლო არსებული დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმება შეუძლებელია.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 05.05.08წ. განჩინებით, სასკ-ის 34.3 მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ლ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი. აღნიშნულ განჩინებაზე მოსაზრებები წარმოადგინეს ლ. ჩ-მა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ. ლ. ჩ-ის 13.08.08წ. მოსაზრებით, საკასაციო საჩივარი დასაშვებად უნდა იქნეს მიჩნეული საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლის “ა” და “გ” ქვეპუნქტების შესაბამისად. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ თავის 23.06.08წ. მოსაზრებაში მიუთითა, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლის მოთხოვნებს. ამასთან, სამინისტროს მოსაზრებით, მცდარია კასატორის მითითება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლზე, რადგან ნივთის უკან დაბრუნების (გამოთხოვის) მოთხოვნის უფლება აქვს ამ ნივთის მესაკუთრეს, ხოლო თავად მესაკუთრისგან ნივთის გამოთხოვის იურიდიულ შესაძლებლობას იმ პირის მიერ, ვინც ამ ნივთის არც მესაკუთრეა და არც მფლობელი, კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს. განსახილველ შემთხვევაში კასატორი სადავო ნივთის არც მესაკუთრეა და არც მფლობელი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად თვლის, რომ ლ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა არსებითი პროცესუალური დარღვევების გარეშე და საქმეზე არსებითად სწორი გადაწყვეტილებაა მიღებული, რაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის “გ” ქვეპუნქტის თანახმად საკასაციო საჩივარზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენს. მოცემული საქმე არ არის მნიშვნელოვანი სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოყენებული საპროცესო და მატერიალური სამართლის ნორმების განმარტებისა და სამართლის განვითარების მიზნით, საკასაციო სასამართლოს მიერ ზოგადი მნიშვნელობის მქონე სახელმძღვანელო და სარეკომენდაციო გადაწყვეტილების გამოტანის ფაქტობრივი საჭიროება.

საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს _ წარმატების პერსპექტივა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც ლ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 04.03.08წ. გადაწყვეტილებაზე მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.