ბს-455-44(კ-05) 2 აგვისტო, 2007 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები (მოსარჩელეები) _ დ. ბ-ის უფლებამონაცვლეები მ. ბ-ი და თ. ბ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხეები) _ თბილისის მერია, მთაწმინდა-კრწანისის გამგეობა, სს “ჯ-ა” (ყოფილი სს ,,გ-ი”), შპს ,,ა-ი”, სავაჭრო-შემსყიდველი ბაზა ,,კ-ი", შპს ,,ვ-ი", ა. ჯ-ე, ვ. გ-ა, ა. გ-ა, ო. ბ-ე, თ. ბ-ე, ა. ჯ-ი, თ. ო-ი, ნოტარიუსი ე. ფ-ა, ნოტარიუსი ჯ. ქ-ი, ნოტარიუსი ნ. მ-ა, ნოტარიუსი მ. ბ-ე, ნოტარიუსი ქ. ო-ე.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 10.02.05წ. გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა, სადავო ქონების პრივატიზებისა და შემდგომი ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

13.12.99წ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოში სარჩელი აღძრა დ. ბ-მა და მოითხოვა მ. ბ-ის მემკვიდრედ და პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად ცნობა, ქ. თბილისში ......... ქ. ¹17-სა და ........ ქ. ¹30-ში (ამჟამად ....... ქ. ¹30) მდებარე დანაშთი ქონების მესაკუთრედ ცნობა, პრივატიზებისა და ყიდვა-გაყიდვის იმ ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, რომელთა საგანსაც აღნიშნული უძრავი ქონება წარმოადგენდა.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 1923 წლიდან ცხოვრობდა ქ. თბილისში, ........ ქ. ¹17-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლში, რომელიც ამავე წელს შეიძინა მისმა მამამ _ ა. ბ-მა. მან სახლი გააფორმა მამამისის, მ. ბ-ის სახელზე. სახლთან ერთად შეძენილ იქნა სახლის უკანა ფრთა, განლაგებული .......... ქ. ¹30-ში. 26.04.28წ. სრულიად საქართველოს საბჭოთა ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტისა და საქართველოს სოციალისტური საბჭოთა რესპუბლიკის სახალხო კომისართა საბჭოს ¹27 დადგენილებით ,,მოუვლელობის გამო ქალაქ ადგილას საცხოვრებელ შენობათა მუნიციპალიზაციის წესის შესახებ" ქალაქის საბჭოს მიეცა უფლება, სპეციალური კომისიის მეშვეობით, მოეხდინა საცხოვრებელი სახლების ტექნიკური დათვალიერება, კომისია უფლებამოსილი იყო მიეცა ვადა სახლთმფლობელისათვის საჭირო რემონტის გასაკეთებლად ან აღეძრა შუამდგომლობა სათანადო სახალხო სასამართლოს წინაშე შენობის მოუვლელობის დასადასტურებლად. მოუვლელობის დადასტურების შემთხვევაში, რისი დამდგენი დოკუმენტიც არ საჩივრდებოდა, ქალაქის საბჭო წარუდგენდა შუამდგომლობას საქართველოს ცაკის პრეზიდიუმს, რომელიც თავისი დადგენილებით ახდენდა შენობის უსასყიდლო მუნიციპალიზაციას.

მოსარჩელის განცხადებით 27.07.28წ. საბინაო სასამართლოს მიუღია განჩინება მოსარჩელის მამის კუთვნილი სახლის მოუვლელად ცნობის შესახებ. 29.08.28წ. საქართველოს ცაკ-ის მცირე პრეზიდიუმის სხდომის ¹20 ოქმის თანახმად ცაკ-ის პრეზიდიუმმა დადგენილებით შეაჩერა 172 სახლის მუნიციპალიზაცია. ამონაწერს თან ერთვოდა აღნიშნული სახლების სია, რომელშიც 103-ე ნომრად მითითებული იქნა ,,მ. ბ-ი, .......... ქ. ¹17". 17.01.29წ. მუნიციპალიზებული სახლების დაბრუნებაზე უარის თქმის სია ¹3, რომელსაც ხელს აწერს ცაკ-ის მდივანი და დამოწმებულია კანცელარიის ბეჭდით, ნომრით 2324 შეტანილია ბ-ი, ....... ქ. ¹17, 10 ოთახი. ჩამორთმევის შემდეგ მოსარჩელის ოჯახი დატოვეს სამ ოთახში კომუნალური პირობით. აღნიშნულით დასრულდა სახლის ჩამორთმევის პროცესი. სახლის უკანა ფრთა, მდებარე ......... ქ. ¹30-ში, მის ოჯახს ჩამოართვეს 1929 წელს. აღნიშნულ სახლში დარჩათ მხოლოდ 2 ოთახი, რითაც შეილახა მათი, როგორც მესაკუთრეთა უფლებები. მოსარჩელის განცხადებით, მამკვიდრებლების მ. ბ-ის და ა. ბ-ის გარდაცვალების შემდეგ სარჩელის აღძვრის დროს ის მათი ერთადერთ მემკვიდრეს წარმოადგენდა, რის გამოც უფლებამოსილი იყო წამოეწყო დავა 1928-1929წწ. უკანონოდ ჩამორთმეული ქონების თაობაზე. ,,იმ ქონების დაბრუნებაზე შუამდგომლობათა მიღებისა და განხილვის შეწყვეტის შესახებ, რომელიც ჩამორთმეულია 1933 წლამდე ჩათვლით" 08.02.38წ. საქართველოს სსრ ცენტრალური აღმასრულებელი კომისიის ცირკულარული წერილის შესაბამისად, 1997 წლის 8 ივნისამდე საქართველოს სასამართლოები განსახილველად არ იღებდნენ აღნიშნულ პერიოდში ჩამორთმეული სახლების დაბრუნების მოთხოვნებს, ანუ მანამდე, ვიდრე საკონსტიტუციო სასამართლომ აღნიშნული წერილი არ ცნო ნორმატიულ აქტად. მოსარჩელის აზრით, სსკ-ის 132-ე მუხლის ,,გ” ქვეპუნქტის საფუძველზე ხანდაზმულობის ვადის დენა მითითებულ პერიოდამდე შეჩერებული იყო. კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 04.07.03 წ. განჩინებით საქმის წარმოება შეჩერდა ერთ-ერთი მოპასუხის გარდაცვალების გამო. 07.11.03 წ. განჩინებით საქმის წარმოება განახლდა.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 16.12.03წ. გადაწყვეტილებით დ. ბ-ის სარჩელი მ. ბ-ის დანაშთი ქონების, ქ. თბილისში, ........ ქ. ¹17-სა და ......... ქუჩის (ამჟამად ........ ქუჩა) ¹30-ში განლაგებული სახლისა და მასზე რიცხული მიწის ნაკვეთის მემეკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობისა და ხანდაზმულობის მოტივით. მოსარჩელე დ. ბ-ს ქ. თბილისში, ........ ქ. ¹17-სა და ........... ქუჩის (ამჟამად ........ ქუჩა) ¹30-ში განლაგებულ სახლზე ბინების პრივატიზებისა და ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობაზე უარი ეთქვა უსაფუძვლობის გამო.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 16.12.03წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა დ. ბ-ის მიერ. აპელანტმა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ქ. თბილისში, ........ ქ. ¹17-ში მდებარე 496 კვ.მ. მიწის ფართის, მასზე განლაგებული საცხოვრებელი სახლის, ......... ქ. ¹30 მდებარე 300 კვ.მ. მიწის ფართის, მასზე განლაგებული შენობის მესაკუთრედ ცნობა მოითხოვა. აპელანტმა ასევე მოითხოვა იმ პრივატიზებისა და ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, რომელთა საგანსაც სადავო ქონება შეადგენდა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 10.02.05წ. გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 16.12.03წ გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც დ. ბ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

სააპელაციო პალატის მითითებით, საქმის განხილვისას აპელანტის წარმომადგენელმა დააზუსტა, რომ მის მიერ ერთ-ერთ მოპასუხედ დასახელებული იყო არა ე., არამედ ვ. გ-ა. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დ. ბ-მა ვერ წარმოადგინა დაზუსტებული სარჩელი მოპასუხეთა და იმ ნასყიდობის და პრივატიზების ხელშეკრულებების მითითებით, რომელთა ბათილობასაც ითხოვდა, წარმოდგენილი იქნა მხოლოდ პრივატიზებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებების ჩამონათვალი და განმარტებული იქნა, რომ სარჩელს ვერ დააზუსტებდა, ვერც სახლის უკანონოდ ჩამორთმევის შემდეგ აღნიშნულზე განხორციელებულ ყველა ხელშეკრულებას გახდიდა სადავოდ და ვერც მის მიერ სადავოდ გამხდარი ხელშეკრულებების მხარეებს დაასახელებდა მოპასუხეებად, რაც სააპელაციო პალატის აზრით, წამოადგენდა ქ. თბილისში, ......... ქ. ¹17-ში და .......... ქ. ¹30-ში არსებული პრივატიზებისა და ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის თაობაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საკმარის საფუძველს. აღნიშნული თავისი მხრივ გამორიცხავდა სადავო ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობის შესახებ დ. ბ-ის სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ აღნიშნული მოთხოვნის ნაწილში სარჩელი ხანდაზმული იყო, როგორც 1964 წლის სამოქალაქო კოდექსის 75-ე, ისე მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 129-ე და 1507-ე მუხლების შესაბამისად.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობის დინება შეჩერებული იყო 1997 წლის 8 ივლისამდე, ანუ იმ დრომდე, როდესაც საკონსტიტუციო სასამართლომ საქართველოს სსრ ცენტრალური აღმასრულებელი კომისიის წერილი ,,იმ ქონების დაბრუნებაზე შუამდგომლობათა მიღებისა და განხილვის შეწყვეტის შესახებ, რომელიც ჩამორთმეულია 1933 წლამდე ჩათვლით" არ ცნო ნორმატიულ აქტად. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმწესრიგებელი სხდომის 08.07.97წ. ¹2/8-48-54/1 განჩინებით საქართველოს მოქალაქეების ნ. გ-ის, ს. გ-ის, ზ. ქ-ის, ზ. კ-ის კონსტიტუციური სარჩელები საქართველოს სსრ ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის 08.02.38წ. ცირკულარული წერილის არაკონსტიტუციურად ცნობის თაობაზე არ იქნა არსებითად განსახილველად მიღებული და საქმეზე სამართალწარმოება შეწყდა, რაც სააპელაციო პალატის აზრით ადასტურებდა სარჩელის ხანდაზმულობას. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, არასწორი იყო მოსარჩელის მოსაზრება მისი სასარჩელო მოთხოვნის საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე, „ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის“ მე-17, ,,ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა კონვენციის" პარიზის ¹1 ოქმის 1-ლი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-5 მუხლების საფუძველზე დაკმაყოფილების შესახებ. სააპელაციო პალატის განმარტებით სწორედ აღნიშნული ნორმატიული აქტებით იყო დაცული მოპასუხეთა საკუთრების უფლება სადავო სახლებზე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 10.02.05წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა დ. ბ-ის მიერ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორის განმარტებით, 1928 წელს სადავო ქონების ჩამორთმევის შემდეგ, განხორციელდა რა მისი მუნიციპალიზაცია, ქონება ქალაქის საბინაო ფონდში ჩაირიცხა და ასე რჩებოდა მანამ, ვიდრე ,,საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ" საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 01.02.92წ. ¹107 დადგენილების საფუძველზე სახლის მფლობელებმა ბინების პრივატიზება არ მოახდინეს. კასატორმა აღნიშნა, რომ სასამართლოს წარუდგინა ყველა ხელშეკრულება, რომელიც ბინების პრივატიზაციიდან დაწყებული დღემდე ყოფილა გაფორმებული. სადავოდ გახადა ყველა ზემოაღნიშნული ხელშეკრულება და სასამართლოს წარუდგინა, როგორც თვით ხელშეკრულებები, ასევე ამ ხელშეკრულებათა წერილობითი ჩამონათვალი. აქედან გამომდინარე, სასამართლოს დასკვნა, რომ სადავოდ არ გაუხდიათ სახლის უკანონოდ ჩამორთმევის დროიდან ამ სახლის თაობაზე გაფორმებული ყველა ხელშეკრულება, კასატორის განმარტებით სინამდვილეს არ შეესაბამება. მოპასუხეებად დაასახელა ყველა ის პირი, რომლებიც დღევანდელი მდგომარეობით სადავო სახლში ბინების მესაკუთრეებს წარმოადგენენ და რომელთა ინტერესებსაც კონკრეტულად შეეხებოდა მათი სასარჩელო მოთხოვნა. მოპასუხეებად არ დაუსახელებია ის ადამიანები, რომლებმაც 1992 წლის შემდეგ განახორციელეს ბინების პრივატიზება, შემდგომში გაასხვისეს ისინი, მით უმეტეს, რომ ზოგ შემთხვევაში, სახეზე იყო პრივატიზების შემდგომი რამდენიმე გასხვისების ფაქტიც. კასატორის მითითებით, ამ ნაწილში სასამართლოს დასკვნა ეწინააღმდეგება სასკ-ის 16,2 მუხლს, რომლის თანახმად, თუ სამართალურთიერთობაში მონაწილეობს 10 პირზე მეტი, მაშინ სასამართლო საქმეში ჩააბამს მხოლოდ იმ პირებს, რომლებიც ამის სურვილს გამოთქვამენ. აუცილებლობას არ წარმოადგენდა მკვდარი სულების და მიგრანტ პირთა პროცესში ჩაბმა, მით უმეტეს, რომ არავის დამატებით რაიმე სურვილი არ გამოუთქვამს და უარიც მას არავისთვის უთქვია.

კასატორის განმარტებით, არასწორია სასამართლოს მოსაზრება მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ, რადგან 08.02.38წ. საქართველოს სსრ ცენტრალურმა აღმასრულებელმა კომისიამ მიიღო ცირკულარული წერილი ,,იმ ქონების დაბრუნებაზე შუამდგომლობათა მიღებისა და განხილვის შეწყვეტის შესახებ, რომელიც ჩამორთმეულია 1933 წლამდე ჩათვლით", რომლის საფუძველზედაც 1997 წლის 8 ივლისამდე საქართველოს სასამართლოები განსახილველად არ იღებდნენ აღნიშნულ პერიოდში ჩამორთმეული სახლების დაბრუნების მოთხოვნებს. აღნიშნულს ადასტურებს იუსტიციის სამინისტროს 1993 წლის 29 აპრილის ¹04/307 წერილი, მითითებულ წერილში იუსტიციის სამინისტრო, რომელიც იმ პერიოდში სასამართლო ორგანოების ხელმძღვანელობასა და მართვას ახორციელებდა უთითებდა, რომ მოქმედი კანონმდებლობით და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისად, მუნიციპალიზაციაქმნილი ქონების დაბრუნების საკითხი სასამართლოს განხილვის საგანი არ იყო. წერილს ხელს აწერდა სასამართლოს ორგანოების სამმართველოს უფროსი. ის რომ საერთო სასამართლოები მსგავს მოთხოვნებს არ იხილავდნენ, ასევე დასტურდებოდა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 08.07.97წ. განჩინებითაც, ამასვე ადასტურებდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის, თავმჯდომარის პირველი მოადგილისა და თავმჯდომარის მოადგილის წერილები, სადაც მითითებული იყო, რომ სასამართლოები მსგავს მოთხოვნებს არ იხილავდნენ. მხოლოდ 1997 წლის 8 ივლისის შემდეგ გახდა შესაძლებელი უფლებაშელახულ მოქალაქეს მიემართა შესაბამისი მოთხოვნით სასამართლოსათვის, ანუ მას შემდეგ, რაც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ აღნიშნული წერილი არ სცნო ნორმატიულ აქტად. ამრიგად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 132-ე მუხლის ,,ბ" ქვეპუნქტის შესაბამისად ხანდაზმულობის ვადის დენა მითითებულ პერიოდამდე, კერძოდ, 1997 წლის 8 ივლისამდე შეჩერებული იყო.

კასატორის მითითებით არასწორია სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ მათ მიერ მითითებული ნორმატიული მასალა, საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველ ნაწილი, ,,ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის" მე-17 მუხლი, ,,ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპის კონვენციის“ ¹1 პარიზის ოქმის 1-ლი მუხლი, რომლებიც პირის ქონებრივ უფლებებს განამტკიცებენ და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-5 მუხლი მოპასუხეთა საკუთრების უფლებას იცავდა. კასატორის განმარტებით აღნიშნული ნორმების მოშველიება დასჭირდა იმისათვის, რომ სასამართლოსათვის სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში გადაწყვეტილების დასასაბუთებლად ნორმატიული ბაზა შეეთავაზებინა. იმის გამო, რომ არსებულ დავას საფუძვლად ჰქონდა სახელმწიფოებრივი ძალმომრეობა და რეპრესია სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციითა და იმ საერთაშორისო ხელშეკრულებებით, რომლის მონაწილეც იყო საქართველო. ის უთითებდა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. დაუშვებელია საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება, ,,ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის" მე-17 მუხლის თანახმად ,,ყოველ ადამიანს აქვს უფლება ფლობდეს ქონებას როგორც ერთპიროვნულად, ისე სხვებთან ერთად. არ შეიძლება ვინმეს თვითნებურად ჩამოერთვას მისი ქონება", ,,ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპის კონვენციის„ ¹1 ოქმის 1-ლი მუხლით დადგენილია, რომ ,,ყველა ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს უფლება აქვს მშვიდობიანად გამოიყენოს თავისი ქონება. არავის არ შეიძლება ჩამოერთვას ქონება, გარდა საზოგადოებრივი ინტერესების დაცვის აუცილებლობის შემთხვევაში და პირობების დაცვით, რომლებიც გათვალისწინებულია კანონმდებლობით და საერთაშორისო სამართლის საერთო პრინციპებით". შიდა საკანონმდებლო აქტებიდან, მოსარჩელემ სასამართლოს შესთავაზა ეხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-5 მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით გათვალისწინებული კანონისა და სამართლის ანალოგიით. კერძოდ, კანონის ანალოგიის თვალსაზრისით, სასამართლოს შეეძლო გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 184-ე მუხლი, რომელიც ითვალისწინებს უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მიტოვების წესს, რისთვისაც აუცილებელია უფლებამოსილი პირის განცხადება ამ უფლების მიტოვების შესახებ და ამ განცხადების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. მითითებული ნორმის ანალოგიურად სასამართლოს შეეძლო ეღიარებინა მოსარჩელისა და მისი წინაპრების საკუთრების უფლება მთლიან სადავო სახლზე, რადგანაც მათ მიერ არასოდეს გაკეთებულა განცხადება სახლზე მათი საკუთრების უფლებაზე უარის თქმის შესახებ. რაც შეეხება სამართლის ანალოგიას, ამ შემთხვევაში სასამართლოს ურთიერთობა უნდა მოეწესრიგებინა სამართლის ზოგადი პრინციპების საფუძველზე, აგრეთვე სამართლიანობის, კეთილსინდისიერებისა და ზნეობის მოთხოვნების შესაბამისად.

კასატორის მითითებით, სადავო სახლის უკანა ნაწილი, მდებარე მისამართზე _ ......... ქ. ¹30 (ყოფილი .......... ქ. ¹30) მათ ოჯახს იურიდიულად არ ჩამორთმევია. 1929 წლიდან მათი ოჯახი სახლის ამ ნაწილიდან ძალით იქნა გამოძევებული. ამასთანავე, .......... ქუჩაზე მდებარე სახლის ნაწილის დაბრუნების კუთხით არანაირი წინააღმდეგობა დოკუმენტაციის თვალსაზრისით არ არსებობდა.

10.06.05წ. დ. ბ-მა დამატებითი საკასაციო საჩივრით მიმართა სასამართლოს. კასატორმა აღნიშნა, რომ სრულიად საქართველოს ცაკ-ისა და სახკომსაბჭოს 26.04.1928 წ. ¹27 დადგენილებით მუნიციპალიზაცია შეეხო მ. ბ-ის ქონების ნაწილს, რომელიც მდებარეობდა ........ ქ. ¹17-ში და არა .......... ¹30-ში მდებარე ფართს. კასატორმა აღნიშნა, რომ .......... ქ. ¹30 მდებარე ფართი ტექინვენტარიზაციაში აღრიცხული იქნა მხოლოდ 06.06.1996წ. სავაჭრო შემსყიდველ ბაზა ,,კ-ის” მიერ პრივატიზების შედეგად. თბილისის ცენტრალური სახელმწიფო არქივით მოიძია მ. მ-ის ნასყიდობის სიგელები, რომლისგანაც მ. ბ-მა 1923წ. შეიძინა უძრავი ქონება ......... ¹17-სა და ......... ქ. ¹30-ში. 1923წ. ნასყიდობის სიგელის მე-2 გვერდზე აღნიშნული იყო: ,,სახლი ესე ერგო გამყიდველს ორი ნასყიდობის სიგელით, დამტკიცებულია 1916 წლის 25 ოქტომბერს რეესტრით ¹........ და 1997 წლის 9 სექტემბერს რეესტრით ¹.......". ამ ორი ნასყიდობის სიგელიდან პირველი შეეხებოდა მ. მ-ის მიერ ........ ქ. ¹17-ში მდებარე ქონების შესყიდვას, ხოლო მეორე ........ ქ. ¹30-ის შესყიდვას. ამ უკანასკნელით ირკვეოდა, რომ 1917 წლის 9 სექტემბერს შეძენილ იქნა ორწლიანი მიწის ფართი საერთო ზომით 227.25 კვ.მ საჟენი. ამ მიწის ფართის მეორე ნაწილი დაქირავებული იყო თბილისის საქალაქო საკრედიტო საზოგადოებაში. ნასყიდობის სიგელით კაპიტალური ვალი გადაეწერა და შემდგომი გადახდა დაეკისრა მ. მ-ს. 22.06.1918წ. ¹........ რეესტრით ზემოაღნიშნული მიწის ნაკვეთის ნაწილი, ზომით 8.70 საჟენი ნაყიდი აქვს ვინმე გ-ს, ხოლო 140.55 კვ. საჟენი 1920 წლის 6 მარტს გასხვისდა ვინმე ტ-სა და გ-ზე. კასატორის განცხადებით, აღნიშნული ადასტურებს, რომ მ. მ-ის მიერ 1917 წ. შესყიდული 227.25 კვ.მ საჟენი მიწის ფართიდან 1918-1920 წლებში გასხვისდა 149.25 კვ.მ საჟენი, გაუსხვისებელი დარჩა 78.00 კვ. საჟენი. .......... ¹30 სწორედ აღნიშნული გაუსხვისებლად დარჩენილი 78.00 კვ. საჟენი იქნა ბ-ის მიერ 1923წ. ........ ქ. ¹17-ში მდებარე ქონებასთან ერთად შეძენილი. 1928წ. მუნიციპალიზაცია შეეხო მხოლოდ ......... ქ. ¹17 მისამართზე არსებულ წილს, ხოლო ......... ¹30-ში არსებულ წილს რეპრესია არ შეხებია. ¹01-21/42ბ, 16.05.02 _ დანართი ¹8, 8ა საარქივო ცნობა იმის თაობაზე, რომ ......... ქ. ¹30 მუნიციპალიზებული იქნა ......... ქ. ¹19-თან ერთად ტ-ის სახელზე, ეხება იმ ნაწილის მუნიციპალიზაციას, რომელიც 18918-1920 წლებში გასხვისდა და რომელიც .......... ქ. ¹19-ის უკანა ფრთას წარმოადგენდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის განმარტებით, მუნიციპალიზაციის დროს არ იქნა გათვალისწინებული, რომ ......... ქ. ¹30 ორ ნაწილად იყო გაყოფილი და ორ სხვადასხვა მესაკუთრეს ეკუთვნოდა: ერთი ნაწილი 1918-1920 წწ. ტ-მა და მისმა პარტნიორმა შეისყიდეს, რომლებიც ......... ქ. ¹19-ის მფლობელები იყვნენ, ხოლო გაუსხვისებლად დარჩენილი მეორე ნაწილი 1923 წელს ბ-მა შეისყიდა ......... ქ. ¹17-თან ერთად. აღნიშნულ ქონებას, კასატორის განმარტებით, მუნიციპალიზაცია არ შეხებია და ,,დე იურე" აღნიშნული ფართი ახლაც ბ-ს ეკუთვნის.

საკასაციო საჩივრის უზენაეს სასამართლოში განხილვისას, 30.09.05 წ. სხდომაზე კასატორის წარმომადგენლის მ. ბ-ის მიერ წარმოდგენილ იქნა დ. ბ-ის გარდაცვალების მოწმობა, მ. ბ-მა იშუამდგომლა პალატის წინაშე კასატორის უფლებამონაცვლის დადგენამდე საკასაციო საჩივარზე წარმოების შეჩერების შესახებ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინიტსრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 30.09.05წ. განჩინებით დ. ბ-ის გარდაცვალების გამო საქმის წარმოება შეჩერდა კასატორის საპროცესო უფლებამონაცვლის დადგენამდე. საკასაციო სასამართლოს 13.03.07წ. განჩინებით დ. ბ-ის უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაებნენ მ. და თ. ბ-ები, საკასაციო საჩივარზე განახლდა საქმის წარმოება. სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად საქმე განხილულ იქნა ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 10.02.05წ. გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

26.04.1928 წ. სრულიად საქართველოს საბჭოთა ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტისა და საქართველოს სოციალისტური საბჭოთა რესპუბლიკის სახალხო კომისართა საბჭომ მიიღო ¹27 დადგენილება „მოუვლელობის გამო ქალაქ ადგილას საცხოვრებელ შენობათა მუნიციპალიზაციის წესის შესახებ“, რომელიც გამოქვეყნდა 27.041928 წ. გაზეთ „ ......-ში“. აღნიშნული დადგენილებით ქალაქის საბჭოს მიეცა უფლება სპეციალური კომისიის მეშვეობით მოეხდინა საცხოვრებელი სახლების ტექნიკური დათვალიერება, სახლის მოუვლელობის ნიშნების აღმოჩენისას კომისია ადგენდა აქტს, რომელიც წარედგინებოდა ქალაქის საბჭოს. უკანასკნელს უფლება ჰქონდა მიეცა ვადა სახლთმფლობელისათვის საჭირო რემონტის გასაკეთებლად, ან აღეძრა შუამდგომლობა სათანადო სახალხო სასამართლოს წინაშე შენობის მოუვლელობის დასადასტურებლად. მოუვლელობის დადასტურების შემთხვევაში, რომელიც არ საჩივრდებოდა, ქალაქის საბჭო წარუდგენდა შუამდგომლობას საქართველოს ცაკ-ის პრეზიდიუმს, რომელიც თავისი დადგენილებით ახდენდა შენობის უსასყიდლო მუნიციპულიზაციას.

საქმის მასალებით დასტურდება და მხარეები სადავოდ არ ხდიან, რომ მ. ბ-მა 1923წ. შეიძინა ქ. თბილისში, ........ ქ. ¹17-ში მდებარე ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლი. სახლთან ერთად შეძენილი იქნა სახლმფლობელობის უკანა ფრთა განლაგებული ........... ქ. ¹30 (ამჟამად ........... ქ. ¹30). საბინაო სასამართლოს 27.07.28წ. განჩინებით სახლი ცნობილი იქნა მოუვლელად საქალაქო საბჭოს სპეციალური კომისიის დათვალიერების ოქმის საფუძველზე. 29.08.28წ. ცაკ-ის პრეზიდიუმმა შეაჩერა 172 სახლის, მათ შორის მოშე ბ-ის ბინის მუნიციპალიზაცია. ამავე წელს საქართველოს ცაკ-ის პრეზიდიუმმა მიიღო დადგენილება, რომლითაც დაევალა მუნიციპალიზებულ სახლების შემსწავლელ კომისიას განსახილველად მიეღო მუნიციპალიზებული სახლების უკან დაბრუნების მთხოვნელ მოქალაქეთა განცხადებები, რომელთა სახლებიც მოიცავდა 15-მდე ოთახს. კასატორის წინაპარმა განცხადებით მიმართა ცაკ-ს და სახლის დაბრუნება მოითხოვა იმ მოტივით, რომ მოსარჩელის სახლი შედგებოდა სულ 9 საცხოვრებელი ოთახისაგან. მისი თხოვნა არ დაკმაყოფილდა, ცაკ-ის 24.10.28 წ. ¹20 ოქმის მიხედვით დამტკიცდა იმ სახლების ნუსხა, რომელთა მეპატრონეებსაც უარი ეთქვათ შუამდგომლობაზე სახლების დაბრუნების შესახებ. 17.01.1929წ. შედგენილ მუნიციპალიზებული სახლების დაბრუნებაზე უარის თქმის ¹3 სიაში ¹2324 მითითებული იყო მ. ბ-ი (ტ.1 ს.ფ. 10-26).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის 3-ე ნაწილის თანახმად 1997წ. სამოქალაქო კოდექსი გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს. ვინაიდან უძრავ ნივთებთან დაკავშირებით მოთხოვნის ხანდაზმულობას კოდექსი სხვაგვარად აწესრიგებს, ხანდაზმულობის საკითხის მიმართ გამოყენებული უნდა იქნეს ეს კოდექსი.

ხანდაზმულობა არის ვადა, რომლის განმავლობაში პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა (შესაბამისად მის უფლებამონაცვლეს) შეუძლია მოითხოვოს თავისი უფლების იძულებით განხორციელება ან დაცვა. ხანდაზმულობის ვადის გასვლით იფარება (ისპობა) სასამართლოს ან სხვა ორგანოს მეშვეობით პირის მოთხოვნის იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა. ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ ვალდებული პირი უფლებამოსილია უარი თქვას მოქმედების შესრულებაზე (სკ-ის 144-ე მუხ.). ხანდაზმულობის ვადის არსებობა სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეებს აიძულებს დროულად მიმართონ თავიანთი დარღვეული უფლებების აღსადგენ საშუალებებს, ამასთანავე იცავს საზოგადოებას დაუსრულებელი სადავო სამართალურთიერთობების არსებობისგან, სამართლებრივი გაურკვევლობისაგან. ნებისმიერ კონფლიქტს უნდა ჰქონდეს დასასრული. დავის გადაწყვეტა შეიძლება მოხდეს მხარეთა მორიგებით ან დარღვეული უფლების აღდგენით. წინააღმდეგ შემთხვევაში უფლების აღდგენის შესაძლებლობა ისპობა ხანდაზმულობის ვადის გასვლით. ხანდაზმულობის ვადები არ ვრცელდება მხოლოდ პირთა არაქონებრივი უფლებებსა და ანაბრებზე. სასარჩელო მოთხოვნის ვადის გაცდენა წარმოადგენს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საკმარის საფუძველს. ხანდაზმულობის ვადა აითვლება იმ დროიდან, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. სკ-ით გათვალისწინებულია ხანდაზმულობის განსხვავებული ვადები. სკ-ის 129.1 მუხლის თანახმად სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნისა ექვს წელს. 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს 10 წელს. აღნიშნული ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნა ხანდაზმულია იმისდა მიუხედავად პირმა იცოდა თუ არა თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. ხანდაზმულობის ათწლიანი ვადა ასრულებს სადავო სამართლებრივ ურთიერთობას და გამორიცხავს სადავო სამართალურთიერთობიდან გამომდინარე მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას, წინააღმდეგ შემთხვევაში მოთხოვნის დაკმაყოფილება გამოიწვევს სხვათა უფლების შელახვას, რაც მორიგი უსამართლობა იქნება ამჯერად მოპასუხეთა მიმართ.

საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის მიერ ქონებაზე თავისი უფლების დასადასტურებლად მითითებული აქტები, კერძოდ საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი, „ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის“ მე-17 მუხლი, „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპის კონვენციის“ ¹1 ოქმის 1-ლი მუხლი სწორედ, რომ მოპასუხეთა საკუთრების უფლებას იცავს, სახლის მობინადრენი ათწლეულების განმავლობაში კანონიერად სარგებლობდნენ უძრავი ქონებით და სადღეისოდ წარმოადგენენ სადავო ქონების კეთილსინდისიერ შემძენებს. საპრივატიზებო კანონმდებლობა, კერძოდ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 01.02.92 წ. ¹107 დადგენილება, კანონი „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ არ ითვალისწინებდა გასული საუკუნის დასაწყისში მუნიციპალიზირებული ქონების პრივატიზაციის აკრძალვას, ასეთ საკითხს არც მიწის კერძო საკუთრებაში გადაცემის მომწესრიგებელი კანონმდებლობა ითვალისწინებს. მხედველობაშია მისაღები აგრეთვე ის გარემოება, რომ ........ ქ. ¹30-ში მდებარე ფართი ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვისა და პრივატიზების დეპარტამენტსა და სავაჭრო შემსყიდველი ბაზა „კ-ს“ შორის 12.04.96 წ. დადებული ხელშეკრულებით იქნა პრივატიზებული, 17.04.96 წ. გაიცა ¹........ საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა. „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის თანახმად პრივატიზებულ სახელმწიფო ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების განხილვის ხანდაზმულობის ვადა 3 წელს შეადგენს. სარჩელის წარდგენის აღნიშნული ვადა გაცდენილია აგრეთვე სხვა მოპასუხეების მიმართ სარჩელის წარდგენისას, კერძოდ სს „გ-ის“, შპს „ვ-ის”, შპს „ა-ის“ მიმართ, რომლებსაც პრივატიზაციის ხელშეკრულებები სახელმწიფო ქონების მართვისა და პრივატიზების დეპარტამენტთან დადებული ჰქონდა შესაბამისად 09.07.96 წ., 29.01.96 წ., 12.07.96 წ. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორების მოსაზრებას და თვლის, რომ სკ-ის მე-5 მუხლის საფუძველზე 184-ე მუხლის ანალოგიით გამოყენება დაუშვებელია, ვინაიდან უკანასკნელი აწესრიგებს უძრავ ნივთზე საკუთრების მოპოვებას ქონების მიტოვების შემთხვევაში, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს, ქონების გადაცემა მოხდა არა მისი მიტოვების, არამედ მუნიციპალიზაციის შედეგად.

საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მ. ბ-ის კუთვნილი, ......... ¹17-ში მდებარე ბინა 1928 წ. იქნა მუნიციპალიზებული. საქმის მასალებში დაცულია მ. ბ-ის 20.11.28წ. განცხადება საქართველოს ცენტრალურ აღმასრულებელი კომიტეტისადმი ........ ქ. ¹17 მდებარე სახლის დაბრუნების თაობაზე, რომლის დაკმაყოფილებაზეც უარია ნათქვამი. აღნიშნული დროიდან არ დასტურდება კასატორების წინაპრების მიერ სახლის დაბრუნების მოთხოვნით სასამართლოსათვის მიმართვის ფაქტი. 1998 წელს მ. ბ-ის შვილისშვილის დ. ბ-ის მიერ აღძრული სარჩელი განუხილველად დარჩა თვით მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე (ტ.3, ს.ფ. 113), რის გამოც სარჩელის აღძვრა არ აჩერებს ხანდაზმულობის მიმდინარეობას. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მ. ბ-ი გარდაიცვალა 1939 წელს, მისი შვილი ა. ბ-ი 1973 წელს გარდაიცვალა (ტ. II. ს.ფ. 42). სკ-ის 1328-ე მუხლის თანახმად, სადავო ქონება არ შედიოდა არც მ. და არც მისი შვილის ა. ბ-ის სამკვიდრო ქონებაში, იგი არ წარმოადგენდა მათ სამკვიდრო აქტივს, მუნიციპალიზაციის შემდეგ მათ არ გაუხდიათ სადავოდ მუნიციპალიზაცია, არ მოუთხოვიათ ქონების დაბრუნება. ამასთანავე, სასარჩელო მოთხოვნა საერთოდ არ ითვალისწინებს ქონების მუნიციპალიზაციის აქტის ბათილად ცნობას.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორების მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ ,,იმ ქონების დაბრუნებაზე შუამდგომლობათა მიღებისა და განხილვის შეწყვეტის შესახებ, რომელიც ჩამორთმეულია 1933 წლამდე ჩათვლით" ცაკ-ის 08.02.1938 წ. ცირკულარული წერილის გამო სასამართლოები ამ სახის დავებს 1997 წ. 8 ივლისამდე არ იღებდნენ წარმოებაში და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 132-ე მუხლის ,,ბ" ქვეპუნქტის საფუძველზე ხანდაზმულობის ვადა შეჩერებული იყო. სადავო საცხოვრებელი სახლის ჩამორთმევის დროისათვის მოქმედი საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მე-2 მუხლის თანახმად, „დავა სამოქალაქო უფლების შესახებ გადაწყდება სასამართლოს წესით. უარის თქმა სასამართლოსადმი მიმართვის უფლებაზე ბათილია“. ამავე კოდექსის 59-ე მუხლი ითვალისწინებდა 1923 წლის 15 ივნისამდე ექსპროპრიირებული ქონების დაბრუნებაზე მოთხოვნის უფლების წაყენების აკრძალვას. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე ითხოვს 1928 წელს მუნიციპალიზაციაქმნილი ქონების დაბრუნებას, მისი დაბრუნების მოთხოვნით სარჩელის აღძვრა შესაძლებელი იყო ჯერ კიდევ ცაკ-ის ცირკულიარული წერილის გამოცემამდე, მით უფრო, რომ ამავე კოდექსის 44-ე მუხლი ითვალისწინებდა სარჩელის ხანდაზმულობის სამწლიან ვადას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ 1964 წლის საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსმა, რომელმაც შეცვალა 1923 წლის საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსი, ითვალისწინებდა ვინდიკაციური სარჩელის აღძვრის შესაძლებლობას, კოდექსმა გააუქმა ამ საკითხზე არსებული ყველა ნორმატიული თუ არანორმატიული აქტი. ამ კოდექსის 146-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრეს მინიჭებული ჰქონდა უფლება გამოეთხოვა თავისი ქონება უკანონო მფლობელისაგან, ხოლო 147-ე მუხლით დადგენილი იქნა კეთილსინდისიერი შემძენისაგან ქონების გამოთხოვის პირობები. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ 18.08.23 წ. და 26.12.64 წ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსები იერარქიულად ყოველთვის უფრო მაღლა იდგა, ვიდრე ცაკ-ის 18.02.38 წ. ცირკულარული წერილი. ამასთანავე, მითითებული წერილი სამთავრობო ორგანოებისადმი იყო განკუთვნილი და არა სასამართლოსადმი. მიუხედავად აღნიშნულისა, საქმის მასალებში დაცული არ არის მტკიცებულება, სასამართლოს განჩინება სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის შესახებ, რაც დაადასტურებდა, რომ კასატორების წინაპარი ან კასატორები მიმართავდნენ სასამართლოს დარღვეული უფლების აღსადგენად. სხვადასხვა მმართველობის ორგანოების თანამდებობის პირთა მიმოწერა არ ემყარებოდა საკანონმდებლო საფუძველს, იგი ვერ მიიჩნევა სასამართლო აქტად და ამდენად არ წარმოადგენს ხანდაზმულობის ვადის გაცდენის გამომრიცხავ გარემოებას. გარდა ამისა, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 08.07.97 წ. განჩინებით ცაკ-ის 08.02.38 წ. ცირკულიარული წერილი არ იქნა არსებითად განსახილველად მიღებული, რადგან აქტს არ ჰქონდა ნორმატიული აქტის სახე, შედგენილი არ იყო საქართველოს სახელმწიფო ენაზე, არ იყო გამოქვეყნებული ოფიციალურ გამოცემაში, არ იყო რეგისტრირებული ანუ არ წარმოადგენდა ნორმატიულ აქტს, რომელიც კრძალავდა სასამართლოში ქონების დაბრუნების საკითხზე სარჩელის აღძვრას. საკონსტიტუციო სასამართლოს არსებითად არ უმსჯელია ცაკ-ის 08.12.38 წ. წერილზე მისი არანორმაციულობის გამო, ამდენად წერილით სასამართლოებში ქონების დაბრუნებაზე სარჩელების შეტანა აკრძალული არ ყოფილა. აღნიშნულის შესაბამისად, არც ცაკ-ის 08.02.1938 წ. ცირკულიარული წერილი არ წარმოადგენს ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტის საფუძველს. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა სარჩელის შეტანამდე გავიდა, მოსარჩელეს (მის უფლებამონაცვლეებს) გაცდენილი აქვს ყოველგვარი ხანდაზმულობის ვადა, ე.ი. არ არსებობს უფლების დაცვისა და უფლების იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა.

ვინაიდან საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 08.07.97წ. განჩინებით კონსტიტუციური სარჩელები ,,იმ ქონების დაბრუნებაზე შუამდგომლობათა მიღებისა და განხილვის შეწყვეტის შესახებ, რომელიც ჩამორთმეულია 1933 წლამდე ჩათვლით" საქართველოს სსრ ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის 08.02.38 წ. ცირკულიარული წერილის არაკონსტიტუციურად ცნობის მოთხოვნით არ იქნა არსებითად განსახილველად მიღებული, საქმეზე სამართალწარმოება შეწყდა იმ მოტივით, რომ აღნიშნული წერილი ნორმატიულ აქტად მიჩნეული არ იქნა, ამდენად, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს ხსენებული დადგენილება აგრეთვე არ წარმოადგენს ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტის, ხანდაზმულობის ვადის ხელახალი ათვლის საფუძველს.

სკ-ის 1515-ე მუხლის თანახმად საჯარო რეესტრის ერთიანი სამსახურის ჩამოყალიბებამდე საჯარო რეესტრის სამსახურის ფუნქციების შესრულება ტექაღრიცხვის ბიუროებს ევალებოდა. სკ-ის 312-ე მუხლის მიხედვით რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორედ, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. რეესტრის ჩანაწერი წარმოადგენს არა უბრალოდ უფლების ფიქსაციას, არამედ ამ უფლების შექმნის საფუძველს, უფლების წარმოშობის პროცესის დამაგვირგვინებელ სტადიას. 1940 წელს ჩატარებული პირველადი ინვენტარიზაციის შედეგად სადავო ფართი, მათ შორის ......... ქ. (ამჟამად ....... ქ.) ¹30-ში მდებარე უძრავი ქონება არ აღრიცხულა კასატორების წინაპრების სახელზე, რაც ადასტურებს იმას, რომ ........... ქ. ¹17-ში და ........ ქ. ¹30-ში მდებარე უძრავი ქონება არ შედიოდა სამკვიდრო მასაში.

საქმის მასალებით დასტურდება მ. ბ-ის მიერ მ. მ-გან არა ორი, არამედ ერთი საცხოვრებელი სახლის შესყიდვა. 05.11.23 წ. ნასყიდობის სიგელის თანახმად მ. მ-მა მისდამი კუთვნილი ........ ქ. ¹17-ში და .......... ქ. 30-ში მდებარე ორსართულიანი სახლი მიყიდა მ. ბ-ს, ანუ საუბარია არა ორ, არამედ ერთ საცხოვრებელ სახლზე თავისი კუთვნილებით, რომელიც ესაზღვრებოდა როგორც ........ ასევე ......... ქუჩაბს. აღნიშნული დასტურდება ქ. თბილისის მერიის თბილისის ცენტრალური სახელმწიფო არქივის 24.04.98 წ. ცნობით, რომლის თანახმად მ. ბ-მა იყიდა მ. მ-ის კუთვნილი ორსართულიანი სახლი, მიწით, რომელიც მდებარეობს .......... ქ. ¹17-სა და ........ ქ. ¹30-ში. ის, რომ უძრავი ქონება მდებარეობდა ........ ქ. ¹17 და ............. ქ. ¹30 შორის არ ადასტურებს მ. ბ-ის საკუთრებაში რამოდენიმე საცხოვრებელი სახლის არსებობას. ამდენად, ცენტრალური სახელმწიფო არქივის ცნობით არ დასტურდება, რომ მუნიციპალიზაცია შეეხო საცხოვრებელი სახლის მხოლოდ ნაწილს. მ. მ-სა და მ. ბ-ს შორის 05.11.1923 წ. დადებული ხელშეკრულების თანახმად სახლი გამყიდველს ერგო ორი ნასყიდობის სიგელით. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ს. ს-სა და მ. მ-ს შორის 12.10.1916 წ. და ა. ს-სა და მ. მ-ს შორის 25.08.1917 წ. დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებებში საუბარია მ. მ-ის მიერ ........ და არა ........ ქუჩაზე მდებარე უძრავი ქონების შესყიდვაზე. საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ 25.08.1917 წ. ხელშეკრულებით შესყიდულ იქნა ....... ქუჩაზე მდებარე ფართი. ხელშეკრულების ტექსტის თანახმად შესყიდულ იქნა .......... ქუჩაზე მდებარე ორი მიწის ნაკვეთი, მათზე განლაგებული ნაგებობებით, რომლებიც ხელშეკრულების დადების დროისათვის გაერთიანებული იყო (ტ.3, ს.ფ. 497). საქმის მასალებს არ ემყარება კასატორების მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მუნიციპალიზაციის დროს სახლთმფლობელობა ორად იყო გაყოფილი. საქმეში დაცულ მოუვლელ სახლთა სიაში მითითებულია ......... ქ. ¹17-ში მდებარე მ. ბ-ის სახლი, შემდგარი 9 ოთახისაგან (ტ.1, ს.ფ. 19, ტ.2, ს.ფ. 11). სახლთმფლობელობის მთლიან მუნიციპალიზაციას ადასტურებს ცაკ-ის სახელზე მ. ბ-ის მიერ 03.08.28 წ. და 20.11.28 წ. წარდგენილ განცხადებებში აღნიშნული საცხოვრებელი ოთახების რაოდენობა. კერძოდ განმცხადებელი აღნიშნავდა, რომ მის საკუთრებაში იმყოფებოდა ექვსი ოთახი, მიშენებით, ეზოში განლაგებული იყო ორი საცხოვრებელი ოთახისაგან შემდგარი ფლიგელი (ტ.II, ს.ფ. 14,23). მოუვლელ სახლთა სიაში, ჩამორთმევაშეჩერებულ სახლთა სიაში, აგრეთვე მუნიციპალიზაციაქმნილ სახლთა სიაში მ. ბ-ის საკუთრებაში მითითებული ოთახების რაოდენობის გათვალისწინებით (ტ.1, ს.ფ.19; ტ.2, ს.ფ. 11,36) ნათლად დასტურდება, რომ მუნიციპალიზებული იყო მთლიანი საცხოვრებელი სახლი. საქმეში არ მოიპოვება რაიმე მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ მ. ბ-ს საკუთრებაში მუნიციპალიზაციის ჩატარების შემდეგ მისთვის სარგებლობისათვის დატოვებული ოთახების გარდა საკუთრებაში დარჩა რაიმე სხვა საცხოვრებელი ფართი. 18.08.23 წ. სამოქალაქო კოდექსის 69-ე მუხლის შენიშვნის დანართად კოდექსში შეტანილი ცაკ-ის და სახკომსაბჭოს 26.04.28 წ. დადგენილების „მოუვლელობის გამო ქალაქ ადგილას შენობათა მუნიციპალიზაციის წესის შესახებ“ მე-3 შენიშვნის თანახმად, ამ დადგენილების წესით საცხოვრებელი შენობის მუნიციპალიზაციის დროს მუნიციპალიზაცია-ქმნილად ჩაითვლება ამ შენობის არასაცხოვრებელი ნაწილიც (დარაბა, საწყობი და სხვ.). დამატებით საკასაციო საჩივარში მოყვანილი გაანგარიშება ეხება არა საცხოვრებელ ფართს, არამედ მიწის ნაკვეთს, რომელიც იმ პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობით (18.08.23 წ. სკ-ის 21-ე, 53-ე მუხ.) სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენდა და მისი კერძო პირის მიერ შესყიდვა არ დაიშვებოდა. გარდა ამისა, მეორე საცხოვრებელი სახლის საკუთრებაში ყოფნა გამოირიცხებოდა აგრეთვე მუნიციპალიზაციის დროს მოქმედი და შემდგომ წლებში არსებული კანონმდებლობით, კერძოდ 24.12.1964 წ. სკ-ის 104-ე მუხლის თანახმად მოქალაქეს პირად საკუთრებად შეიძლება ჰქონოდა მხოლოდ ერთი საცხოვრებელი სახლი (ან სახლის ნაწილი), ამასთანავე პირად საკუთრებაში მყოფი საცხოვრებელი სახლის (ან მისი ნაწილის) ზღვრული ოდენობა 96 კვ.მ. შეადგენდა. ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად პირად საკუთრებაში ერთზე მეტი საცხოვრებელი სახლის აღმოჩენის შემთხვევაში პირს უნდა გაესხვისებია იგი, წინააღმდეგ შემთხვევაში ფართი უსასყიდლოდ გადადიოდა სახელმწიფო საკუთრებაში.

ამდენად, მუნიციპალიზებული სახლების სიაში ......... ქ. ¹17 მითითება ნიშნავდა მთლიანი სახლის მუნიციპალიზაციას. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მუნიციპალიზაციის შედეგად საცხოვრებელი სახლის ყოფილ მესაკუთრეს სარგებლობაში დარჩა 54,5 კვ.მ. ფართი, რომელიც 1993 წელს იქნა პრივატიზებული. ამდენად უსაფუძვლოა საკასაციო საჩივარში მოყვანილი მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მუნიციპალიზაციის შედეგად კასატორების წინაპარს არ ჩამორთმევია და საკუთრებაში დარჩა ........ ქ. (მოგვიანებით ......... , ამჟამად ........ ) ქ. ¹30-ში მდებარე საცხოვრებელი ფართი.

ზემოაღნიშნულთან ერთად საკასაციო სასამართლო იზიარებს საკასაციო საჩივარში მოყვანილ მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი არის ბუნდოვანი. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, დ. ბ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად. ამდენად გაურკვეველია თუ კონკრეტულად რომელ ნაწილში დარჩა უცვლელად გადაწყვეტილება. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების გაუქმებით მიღებული უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი არ დაკმაყოფილდება. კასატორები, როგორც დ. ბ-ის მონაცვლეები, უნდა გათავისუფლდნენ სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. დ. ბ-ის უფლებამონაცვლეების მ. ბ-ისა და თ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 10.02.05 წ. გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

2. დ. ბ-ის უფლებამონაცვლეების მ. ბ-ისა და თ. ბ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 08.12.03 წ. განჩინება ქ. თბილისში, ......... ქ. ¹17 და ......... ქ. ¹30-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.