ბს-464-441(2კ-07) 10 ოქტომბერი, 2007 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)
მოსამართლეები: ნინო ქადაგიძე
ნუგზარ სხირტლაძე
სხდომის მდივანი _ ქეთევან მაღრაძე
კასატორები: 1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური (მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის უფლებამონაცვლე), წარმომადგენელი _ დ. რ-ე; 2. ინდივიდუალური საწარმო ,,ჩ. ჩ.” (მოსარჩელე), მეპატრონე _ მ. ქ-ი, წარმომადგენელი _ გ. ა-ი
გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 27 თებერვლის განჩინება
სარჩელის საგანი _ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2005 წლის 11 აპრილს მ. ქ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მიმართ და მოითხოვა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹1-09/9704 ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა.
მოსარჩელის განმარტებით, გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის უფროსის 2004 წლის 11 ივნისის ¹24 ბრძანების საფუძველზე, გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის თანამშრომლებმა _ გ. კ-ემ და ა. ხ-მა ი/ს « ჩ. ჩ.» 2004 წლის 14 ივნისს ჩატარებული ინვენტარიზაციის შედეგად, 2004 წლის 17 ივნისს შეადგინეს ინვენტარიზაციის აქტი, რომლითაც ი/ს ,, ჩ. ჩ.” საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 223-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, ჯარიმის სახით 10120 ლარი დაერიცხა.
მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2004 წლის 17 აგვისტოს გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციაში შეიტანა შუამდგომლობა ჯარიმის დარიცხვის აქტის ბათილად ცნობის შესახებ, სადაც მითითებული ჰქონდა რიგ დარღვევებზე, თუმცა გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციამ არც ერთი მათგანი არ გაითვალისწინა და მ. ქ-ს უარი ეთქვა შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტში, რომლის 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹1-09/9704 წერილით ეცნობა, რომ ი/ს ,, ჩ. ჩ.” მიმართ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 223-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, გამოყენებულ იქნა სანქცია, კერძოდ, გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მიერ ჩატარებული ინვენტარიზაციის შედეგად აღურიცხავი საქონლის ღირებულება 10120 ლარის ოდენობით, ექვემდებარებოდა ბიუჯეტში გადახდას. მოსარჩელის მტკიცებით, აღნიშნული გადაწყვეტილება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მიერ მიღებულ იქნა ხსენებული თანხის დარიცხვის კანონიერების შესწავლის გარეშე.
მოსარჩელის განმარტებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 217-ე მუხლით გათვალისწინებული იყო კამერალური და გასვლითი საგადასახადო შემოწმება. ამასთან, გასვლითი საგადასახადო შემოწმება შეიძლებოდა ყოფილიყო გეგმური და საკონტროლო, ხოლო გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მიერ 2004 წლის 14 ივნისს ჩატარებული შემოწმება არ განეკუთვნებოდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებული შემოწმების არც ერთ სახეს.
მოსარჩელის მტკიცებით, მის მიმართ გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მხრიდან დაირღვა საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტი და მე-20 მუხლის მე-2 პუნქტი, რის გამოც საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹1-09/9704 აქტი ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-7 პუნქტისა და საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის საფუძველზე.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილებით სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად, ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹1-09/9704 აქტი და მოპასუხეს დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, მ. ქ-ის 2004 წლის 1 ოქტომბრის საჩივართან დაკავშირებით, ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა.
საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის უფროსის 2004 წლის 17 სექტემბრის ¹05-40/3081 მიწერილობაზე მ. ქ-ი 2004 წლის 1 ოქტომბრის საჩივრით სადავოდ ხდიდა გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის თანამშრომლების მიერ მისი საწარმოს შემოწმების სისწორესა და ასევე ხსენებული შემოწმებისას კანონმდებლობის მოთხოვნების დაცვას. ამასთან, საქართველოს საგადასახადო დეპარტამენტის მიერ სადავო აქტის მიღებისას არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი, გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მიერ ზემოხსენებული საწარმოს შემოწმებისას დაცული იყო თუ არა შემოწმების პროცედურა, რაც განსაზღვრული იყო საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 217-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და იმავე მუხლის მე-31-33 ნაწილებით. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (2004 წ.) 282-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ხსენებული კოდექსის ამოქმედებისთანავე ძალადაკარგულად ჩაითვალა საქართველოს 1997 წლის საგადასახადო კოდექსი 2005 წლის 1 იანვრიდან დაწყებულ საგადასახადო პერიოდებზე, რის გამოც ხსენებულ თარიღამდე განხორციელებულ საგადასახადო ურთიერთობებზე ვრცელდებოდა საქართველოს 1997 წლის საგადასახადო კოდექსი. აღნიშნული კოდექსის 217-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, საგადასახადო შემოწმება, რომელსაც ატარებდა საგადასახადო ორგანო, შეიძლებოდა ყოფილიყო კამერალური და გასვლითი. გასვლითი საგადასახადო შემოწმება შეიძლებოდა ყოფილიყო გეგმური და საკონტროლო. ამასთან, იმავე მუხლის მე-31-33 ნაწილებით განსაზღვრული იყო საგადასახადო შემოწმების პროცედურები, ხოლო საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის თავმჯდომარის 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹1-09/9704 სადავო მიწერილობით არ დგინდებოდა, რომ მოპასუხის მიერ შესწავლილ იქნა აღნიშნული გარემოებები, რის დამადასტურებელი მტკიცებულებებიც სასამართლოში საქმის განხილვის დროს არ ყოფილა წარმოდგენილი. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ინდივიდუალური ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობის ან ძალადაკარგულად გამოცხადების შესახებ სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში, მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა ადმინისტრაციულ ორგანოს, რომელმაც გამოსცა ადმინისტრაციული აქტი.
საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო აქტის მიღების დროს არ იყო შესწავლილი საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებული იყო ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოეკვლია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიეღო ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ ორგანოს უფლება არ ჰქონდა წინასწარი გამოკვლევის გარეშე უარი განეცხადებინა მის უფლებამოსილებაში შემავალ საკითხზე განცხადების ან შუამდგომლობის მიღებაზე, იმ საფუძვლით, რომ ეს განცხადება ან შუამდგომლობა იყო დაუშვებელი, ან დაუსაბუთებელი, რის გამოც საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის თავმჯდომარის 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹1-09/9704 აქტი გამოცემული იყო ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოების გამოკვლევისა და შესწავლის გარეშე. ამასთან, მოსარჩელე მ. ქ-ს ჰქონდა სადავო ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობის გადაუდებელი კანონიერი ინტერესი.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ქ-მაც და მოითხოვა აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტს დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ ახალი ადმინისტრაციული აქტის გამოცემა, ასევე მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 27 თებერვლის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტისა და მ. ქ-ის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სააპელაციო საჩივრები არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო, ვინაიდან მ. ქ-ისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის სააპელაციო საჩივრებში მითითებული გარემოებები არ ქმნიდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ იგი მთლიანად ეთანხმებოდა საქალაქო სასამართლოს შეფასებებს და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილება იყო დასაბუთებული, კანონიერი და შესაბამისად, მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობდა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 27 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე მთლიანად უარის თქმა.
კასატორის მითითებით, მცდარია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები არ ქმნიდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ საფუძვლებს.
კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ ისე მიიღო განჩინება, რომ არსებითად არ უმსჯელია საქმის გარემოებებზე და ხსენებული განჩინება დააფუძნა არაარგუმენტირებულ და უსაფუძვლო სამართლებრივ დასკვნებზე, კერძოდ, უსაფუძვლო იყო სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹1-09/9704 სადავო აქტის გამოცემისას დაირღვა მისი მომზადების კანონმდებლობით დადგენილი წესი.
კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება სამართლის ნორმების დარღვევითაა გამოტანილი, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა” და ,,გ” ქვეპუნქტების დარღვევით.
კასატორის განმარტებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, გადასახადებით დაბეგვრისათვის გამოიყენება საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის ოფიციალურად გამოქვეყნებული და ძალაში შესული ის ნორმატიული აქტები, რომლებიც მოქმედებდა საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის დღისათვის. სააპელაციო სასამართლომ კი არ გამოიყენა 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 68-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ იგნორირება გაუკეთა სასაქონლო-მატერიალური მარაგების აღრიცხვის წესის შესახებ ხსენებული საგადასახადო კოდექსის 77-ე მუხლით დადგენილ დებულებებს.
კასატორი მიუთითებს, რომ არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, თითქოს გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციამ შემოწმება ჩაატარა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 217-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით. კასატორის მტკიცებით, გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექცია მოქმედებდა იმ დროისათვის მოქმედი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 265-ე მუხლის ,,ბ” ქვეპუნქტით მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში, რის გამოც მის მიერ იმავე კოდექსის 223-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, ინვენტარიზაციის შედეგად გამოვლენილი და საბუღალტრო დოკუმენტებში აღურიცხავი საქონლის ღირებულების გადამხდელისათვის დაკისრება საბაზრო ფასებით (დღგ-ს გარეშე), სრულად შეესაბამება საგადასახადო კანონმდებლობას.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 27 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ქ-აც, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს ბათილად უნდა ეცნო საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹1-09/9704 ადმინისტრაციული აქტი და არ უნდა დაევალებინა აღნიშნული დეპარტამენტისათვის კონკრეტული ინდივიდუალური საწარმოს ხელახალი შემოწმება, ვინაიდან ხსენებული აქტი გამოტანილ იქნა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 202-ე, 52-ე, 53-ე, 194-ე, 185-ე, 101-ე, 198-ე, 110-ე, 111-ე, 199-ე და 201-ე მუხლების დარღვევით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹1-09/9704 აქტი ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის თანახმად.
კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანისას უნდა გამოეყენებინა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილი და გამოეტანა გადაწყვეტილება სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის შესახებ.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2007 წლის 17 მაისის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი; მხარეებს მიეცათ უფლება, 2007 წლის 17 მაისის განჩინების ჩაბარებიდან 14 დღის ვადაში წარმოედგინათ მოსაზრება, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად საკასაციო საჩივარი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით; ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობის შემოწმება განისაზღვრა 2007 წლის 18 ივლისამდე.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2007 წლის 4 ივნისის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ინდივიდუალური საწარმო ,, ჩ. ჩ.” საკასაციო საჩივარი; მხარეებს მიეცათ უფლება, 2007 წლის 4 ივნისის განჩინების ჩაბარებიდან 14 დღის ვადაში წარმოედგინათ მოსაზრება, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად საკასაციო საჩივარი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით; ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობის შემოწმება განისაზღვრა 2007 წლის 18 ივლისამდე.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2007 წლის 18 ივლისის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის (მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის უფლებამონაცვლე) და ინდივიდუალური საწარმო ,, ჩ. ჩ.” საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დასაშვებად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის «ა» ქვეპუნქტით და მათი განხილვა მხარეთა დასწრებით დაინიშნა 2007 წლის 10 ოქტომბერს, 12.00 საათზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებანი, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრების საფუძვლიანობა და მიაჩნია, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის (მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის უფლებამონაცვლე) და ინდივიდუალური საწარმო ,, ჩ. ჩ.” საკასაციო საჩივრები არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
საკასაციო სასამართლოს მოცემული საქმის მასალების მიხედვით, დადგენილად მიაჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის უფროსის 2004 წლის 11 ივნისის ¹24 ბრძანების საფუძველზე გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის გორის საგადასახადო ინსპექცია) თანამშრომლებმა გ. კ-ემ და ა. ხ-მა ი/ს « ჩ. ჩ.» 2004 წლის 14 ივნისს ჩატარებული ინვენტარიზაციის შედეგად, 2004 წლის 14 ივნისს შეადგინეს ინვენტარიზაციის აქტი, ხოლო იმავე წლის 17 ივნისს _ აქტი, რომლითაც ი/ს ,, ჩ. ჩ.” საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 223-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, ჯარიმის სახით 10120 ლარი დაერიცხა (ს.ფ. 7, 15-18). 2004 წლის 17 აგვისტოს ი/ს « ჩ. ჩ.» მეპატრონე მ. ქ-მა გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციაში (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის გორის საგადასახადო ინსპექცია) შეიტანა შუამდგომლობა ჯარიმის დარიცხვის თაობაზე ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის შესახებ (ს.ფ. 8-9). აღნიშნული შუამდგომლობის პასუხად გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციამ (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის გორის საგადასახადო ინსპექცია) ი/ს « ჩ. ჩ.» მეპატრონე მ. ქ-ს 2004 წლის 17 სექტემბრის ¹05-40/3081 წერილით უარი უთხრა ხსენებული შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე და აცნობა, რომ შემმოწმებლებმა მას საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 223-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, სწორად დაარიცხეს გადასახდელად ჯარიმა აღურიცხავ საქონელზე _ 10120 ლარი (ს.ფ. 10-11). გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის გორის საგადასახადო ინსპექცია) 2004 წლის 17 სექტემბრის ¹05-40/3081 გადაწყვეტილებაზე ი/ს « ჩ. ჩ.» მეპატრონე მ. ქ-მა საჩივარი შეიტანა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტში (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური), მიუთითა, რომ შემოწმებისას დაირღვა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 217-ე მუხლი, «სამეწარმეო საქმიანობის კონტროლის შესახებ» საქართველოს კანონი და მოითხოვა გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის გორის საგადასახადო ინსპექცია) 2004 წლის 14 ივნისის ინვენტარიზაციის აქტისა და ი/ს « ჩ. ჩ.» მეპატრონე მ. ქ-ის დაჯარიმების შესახებ 2004 წლის 17 ივნისის აქტის უკანონოდ ცნობა და გაუქმება (ს.ფ. 12-14). საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური) 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹1-09/9704 წერილით ი/ს « ჩ. ჩ.» მეპატრონე მ. ქ-ს ეცნობა, რომ მის მიერ წარდგენილი დოკუმენტები ვერ აკმაყოფილებდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 68-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნებს და გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის გორის საგადასახადო ინსპექცია) მიერ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 223-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, ი/ს « ჩ. ჩ.» მიმართ განხორციელებული სანქცია, კერძოდ, ინვენტარიზაციის შედეგად გამოვლენილი და საბუღალტრო დოკუმენტებში აღურიცხავი საქონლის ღირებულება _ 10120 ლარი ექვემდებარებოდა ბიუჯეტში გადახდას (ს.ფ. 6).
საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის (საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის უფლებამონაცვლე) მიერ საკასაციო საჩივრის საფუძვლად იმ გარემოებაზე მითითებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 68-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები და სააპელაციო სასამართლომ იგნორირება გაუკეთა სასაქონლო-მატერიალური მარაგების აღრიცხვის წესის შესახებ საგადასახადო კოდექსის 77-ე მუხლით დადგენილ დებულებებს.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 68-ე და 77-ე მუხლები ეხებოდა შემოსავლებისა და ხარჯების აღრიცხვის პრინციპებსა და სასაქონლო-მატერიალური მარაგების აღრიცხვის წესს და გადასახადის გადამხდელის შესაბამის ვალდებულებებს, კერძოდ, ხსენებული მუხლის პირველ და მე-2 ნაწილებში მითითებული იყო, რომ გადასახადის გადამხდელი ვალდებული იყო სწორად, დროულად და სრულად აღერიცხა მის საქმიანობასთან დაკავშირებული შემოსავლები, ხარჯები და ყველა ოპერაცია, ხოლო სასაქონლო-მატერიალურ მარაგებში შეეტანა თავის საკუთრებაში არსებული დამუშავებული ან ნაწილობრივ დამუშავებული საქონელი. აქედან გამომდინარე, აღნიშნული მუხლები შეიცავდა მხოლოდ ნორმებს გადასახადის გადამხდელის კონკრეტული ვალდებულებების თაობაზე და მათში არაფერი იყო ნათქვამი საგადასახადო ორგანოების ვალდებულებებზე საგადასახადო შემოწმების განხორციელების კუთხით.
საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორის _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის (საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის უფლებამონაცვლე) მიერ სააპელაციო სასამართლოს იმ მოსაზრების, თითქოს გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციამ (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის გორის საგადასახადო ინსპექცია) შემოწმება ჩაატარა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 217-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, არასწორად მიჩნევას, იმ მოტივით, რომ გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექცია (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის გორის საგადასახადო ინსპექცია) მოქმედებდა იმ დროისათვის მოქმედი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 265-ე მუხლის ,,ბ” ქვეპუნქტით მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში, რის გამოც მის მიერ იმავე კოდექსის 223-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, ინვენტარიზაციის შედეგად გამოვლენილი და საბუღალტრო დოკუმენტებში აღურიცხავი საქონლის ღირებულების გადამხდელისათვის დაკისრება საბაზრო ფასებით (დღგ-ს გარეშე) სრულად შეესაბამება საგადასახადო კანონმდებლობას.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 265-ე მუხლის «ბ» ქვეპუნქტზე, რომლის მიხედვით, ამ კოდექსის დებულებათა გათვალისწინებით, საგადასახადო ორგანოებს თავისი კომპეტენციის ფარგლებში და კანონმდებლობით დადგენილი წესით უფლება ჰქონდათ გამოეკვლიათ მოქმედი კანონმდებლობის დაცვით საწარმოთა და მეწარმე ფიზიკურ პირთა საწარმოო, სასაწყობო, სავაჭრო და სხვა სათავსები, ჩაეტარებინათ დაკვირვება ქრონომეტრაჟის ან სხვა მეთოდის გამოყენებით და განესაზღვრათ დასაბეგრი ობიექტების ოდენობა. ამდენად, ხსენებული მუხლი ეხებოდა მხოლოდ საგადასახადო ორგანოთა უფლებებს და არა მათ მიერ საგადასახადო კონტროლისა და საგადასახადო შემოწმების განხორციელების ფორმას, წესსა და ფარგლებს, რაც გათვალისწინებული იყო ამავე კოდექსის XIV კარით (გადასახადების ადმინისტრირების წესები), კერძოდ, აღნიშნულ კარში შემავალი 217-ე მუხლი განსაზღვრავდა გადასახადების სრულად და დროულად გადახდაზე საგადასახადო კონტროლისა და საგადასახადო შემოწმების განხორციელების ფორმებს.
საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს, აგრეთვე, კასატორის _ ი/ს « ჩ. ჩ.» მეპატრონე მ. ქ-ის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა დაევალებინა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტისთვის კონკრეტული ინდივიდუალური საწარმოს ხელახალი შემოწმება.
სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 27 თებერვლის სხდომაზე მ. ქ-მა აღნიშნა, რომ იგი სადავოდ ხდიდა იმას, რომ გორის საგადასახადო ინსპექციის ინსპექტორი ალ. ხ-ი არ უნდა შესულიყო მის მაღაზიაში, ასევე იგი სადავოდ ხდიდა დაკისრებული ჯარიმის თანხას, რადგან მიიჩნევდა, რომ ხსენებული თანხა არასწორად დაარიცხეს და საქონლის ღირებულებაც გამოიყვანეს დიდი ოდენობით.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქართველოს საგადასახადო დეპარტამენტის (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური) მიერ სადავო _ 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹1-09/9704 ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიღებისას არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი, გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის გორის საგადასახადო ინსპექცია) მიერ ზემოხსენებული საწარმოს შემოწმებისას, დაცული იყო თუ არა შემოწმების პროცედურა, რაც განსაზღვრული იყო საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 217-ე მუხლის მე-3 ნაწილითა და იმავე მუხლის მე-31-33 ნაწილებით.
საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 217-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, საგადასახადო შემოწმება, რომელსაც ატარებდა საგადასახადო ორგანო, შეიძლებოდა ყოფილიყო კამერალური და გასვლითი, გასვლითი საგადასახადო შემოწმება კი შეიძლებოდა ყოფილიყო გეგმური და საკონტროლო. იმავე მუხლის მე-31-33 ნაწილებით განსაზღვრული იყო საგადასახადო შემოწმების პროცედურები, კერძოდ, მე-32 ნაწილის თანახმად, გეგმური გასვლითი საგადასახადო შემოწმება ტარდებოდა საგადასახადო ორგანოს გადაწყვეტილებით, წელიწადში არა უმეტეს ერთხელ, გადასახადის გადამხდელისათვის ათი დღით ადრე წინასწარი წერილობითი შეტყობინებით, ხოლო შეტყობინებაში მითითებული უნდა ყოფილიყო შემოწმების საგანი და საფუძველი, ასევე შემოწმების ჩატარების სავარაუდო დრო. ხსენებული მუხლის მე-33 ნაწილის მიხედვით, საკონტროლო გასვლითი საგადასახადო შემოწმება წერილობითი შეტყობინების გარეშე, საგადასახადო ორგანოს ხელმძღვანელის გადაწყვეტილებით ტარდებოდა იმ შემთხვევაში, თუ ადგილი ჰქონდა საგადასახადო ვალდებულებათა შეუსრულებლობას.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური) თავმჯდომარის 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹1-09/9704 ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტში არ არის მითითებული, დაცულ იქნა თუ არა საგადასახადო შემოწმების ჩატარების პროცედურა, კერძოდ, გეგმური გასვლითი საგადასახადო შემოწმება ტარდებოდა წელიწადში არა უმეტეს ერთხელ, ხოლო «სამეწარმეო საქმიანობის კონტროლის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, მაკონტროლებელი ორგანო უფლებამოსილი იყო კონტროლი გაეწია სამეწარმეო საქმიანობისათვის, მათ შორის, შესულიყო საწარმოში მხოლოდ მოსამართლის ბრძანების საფუძველზე. იმავე კანონის მე-3 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად კი, კანონის დარღვევით განხორციელებული შემოწმების შედეგად მიღებულ მტკიცებულებებს იურიდიული ძალა არ ჰქონდა.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტს (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური) 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹1-09/9704 ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტში უნდა მიეთითებინა, როგორც გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის გორის საგადასახადო ინსპექცია) მიერ ზემოხსენებული საწარმოს შემოწმების პროცედურის დაცვაზე, ისე დარიცხვის კანონიერების მის მიერ შესწავლაზე და აქედან გამომდინარე, უნდა ჩამოეყალიბებინა შესაბამისი დასკვნები, ანუ დაესაბუთებინა ხსენებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რადგან აღნიშნული გარემოებების გარკვევას და მათზე პასუხის მიღებას მოითხოვდა შესაბამისი საჩივრის ავტორი _ ი/ს « ჩ. ჩ.» მეპატრონე მ. ქ-ი. მართალია, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის (საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის უფლებამონაცვლე) წარმომადგენელმა საკასაციო სასამართლოს 2007 წლის 10 ოქტომბრის სხდომაზე განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ არის არც გასვლითი და არც კამერალური შემოწმება და შესაბამისი საგადასახადო ინსპექციის მიერ განხორციელებულ იქნა ქრონომეტრაჟი, მაგრამ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური) 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹1-09/9704 ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტში 2004 წლის 17 ივნისის აქტზე მითითებულია, როგორც შემოწმების აქტზე.
საკასაციო სასამართლოს 2007 წლის 10 ოქტომბრის სხდომაზე მ. ქ-ის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ დაირღვა შესაბამისი პროცედურა, ხოლო გორის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის გორის საგადასახადო ინსპექცია) 2005 წლის 11 ივნისის ¹24 ბრძანება არის ზოგადი ხასიათის და აღნიშნული ბრძანებით შეიძლებოდა შესვლა ნებისმიერ მეწარმესთან, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 217-ე მუხლი კი განსაზღვრავდა, რომ საგადასახადო ორგანო კონკრეტულ საწარმოში უნდა შესულიყო კონკრეტული წინასწარი მსჯელობისა და გამოკვლევის საფუძველზე, რის გამოც ხსენებულ ბრძანებაში უნდა ყოფილიყო მინიშნებული, თუ რა საფუძვლით შედიოდა საგადასახადო ორგანო საწარმოში, უნდა ყოფილიყო აღნიშნული კონკრეტული დარღვევები და საერთოდ, ბრძანება უნდა იძლეოდეს ერთ მეწარმესთან შესვლის უფლებას და არ უნდა იქნეს გამოცემული ასეთი ზოგადი ხასიათის ბრძანება.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის თავმჯდომარის 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹1-09/9704 ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით და არც საქმეში არსებული სხვა მასალებით არ დგინდება, რომ მოპასუხემ შეისწავლა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 217-ე მუხლით განსაზღვრულ საგადასახადო პროცედურებთან დაკავშირებული გარემოებები და ამ პროცედურების დაცვის საკითხი.
საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია, ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, ადმინისტრაციულ ორგანოს უფლება არა აქვს, წინასწარი გამოკვლევის გარეშე უარი განაცხადოს მის უფლებამოსილებაში შემავალ საკითხზე განცხადების ან შუამდგომლობის მიღებაზე იმ საფუძვლით, რომ ეს განცხადება ან შუამდგომლობა დაუშვებელი ან დაუსაბუთებელია.
ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ამ შემთხვევაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს იმ გარემოებას, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის (ამჟამად საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური) თავმჯდომარის 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹1-09/9704 აქტი გამოცემულია ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოების გამოკვლევისა და შესწავლის გარეშე, ანუ ხსენებული აქტი არის დაუსაბუთებელი, ხოლო მოსარჩელე მ. ქ-ს გააჩნია სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის გადაუდებელი კანონიერი ინტერესი, დარღვეულია საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილები, რის გამოც გასაჩივრებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ექვემდებარება ბათილად ცნობას.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილების საფუძველი, რის გამოც გასაჩივრებული განჩინება უნდა დარჩეს უცვლელად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის (მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის უფლებამონაცვლე) და ინდივიდუალური საწარმო ,, ჩ. ჩ.” საკასაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდეს;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 27 თებერვლის განჩინება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
