¹ბს-469-446(კ-06) 6 თებერვალი, 2007წ.

თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე)

ლალი ლაზარაშვილი (მომხსენებელი), ნუგზარ სხირტლაძე

სხდომის მდივანი – ლ. ჭანტურია

კასატორი _ აფხაზეთის ა/რ-ის განათლებისა და კულტურის სამინისტრო, წარმომადგენლები მ. ო-ა, ი. გ-ა (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ შ. გ-ი, წარმომადგენელი თ. წ-ა (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 1 მაისის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ სამუშაოზე აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2005 წლის 4 ნოემბერს სოხუმის რაიონულ და სოხუმის საქალაქო სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა შ. გ-მა მოპასუხე აფხაზეთის ა/რ-ის განათლებისა და კულტურის სამინისტროს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა: სამუშაოდან მისი გათავისუფლების შესახებ აფხაზეთის ა/რ-ის განათლებისა და კულტურის მინისტრის 2005 წლის 31 ოქტომბრის ¹241 ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება.

მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლები მდგომარეობდა შემდეგში:

2002 წლის 22 ივლისიდან მოსარჩელე მუშაობდა აფხაზეთის ქართული ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლ “ ......-ის” ხელმძღვანელად. აფხაზეთის ა/რ-ის განათლებისა და კულტურის მინისტრის 2005 წლის 31 ოქტომბრის ¹241 ბრძანებით გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან, შრომის კანონთა კოდექსის 42²-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე. მუშაობის მანძილზე არ მიუღია არანაირი დისციპლინური სასჯელი. იგი ასევე იყო ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანი, ომის მე-3 ჯგუფის ინვალიდი, საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის, თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის დაღუპული მეომრის მშობელი, საქართველოს პრეზიდენტის 2002 წლის 6 ივნისის ¹942 განკარგულებით დაჯილდოებული იყო ღირსების ორდენით, მიღებული ჰქონდა აფხაზეთის ა/რ-ის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარის მადლობა წარმატებული მოღვაწეობისათვის, რაც აძლევდა სამსახურში როგორც უპირატესი დარჩენის, ისე უპირატესი მიღების უფლებას. “ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანების შესახებ” კანონის მე-15 მუხლის “უ” და “ფ” ქვეპუნქტებისა და “საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის, თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის დაღუპულ, უგზო-უკვლოდ დაკარგულ, მიღებული ჭრილობების შედეგად გარდაცვლილთა ოჯახების სოციალური დაცვის შესახებ” კანონის მე-7 მუხლის მე-2 პუნქტის “კ” და “ლ” ქვეპუნქტების თანახმად, მას გააჩნდა სახელმწიფო დაწესებულებებში სპეციალობის მიხედვით სამუშაოზე უპირატესი მიღებისა და სამუშაო სტაჟის ხანგრძლივობის მიუხედავად, სახელმწიფო დაწესებულებებში მუშაკთა რაოდენობის ან შტატების შემცირებისას სამუშაოზე უპირატესი დატოვების უფლება. “შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის სოციალური დაცვის შესახებ” კანონის 21-ე მუხლის თანახმად, დაუშვებელი იყო შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთათვის შრომითი ხელშეკრულების დადებაზე ან სამსახურებრივ დაწინაურებაზე უარის თქმა ადმინისტრაციის ინიციატივით, რაც მოცემულ შემთხვევაში ადმინისტრაციას არ გაუთვალისწინებია (ს.ფ. 2-5).

სოხუმის რაიონული და სოხუმის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლომ აღნიშნული გადაწყვეტილება შემდეგნაირად დაასაბუთა:

სასამართლომ მიიჩნია, რომ აფხაზეთის მთავრობის 2005 წლის 1 ივლისის ¹35 დადგენილებით შექმნილი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის _ ანსამბლ “ ........-ის” დირექტორის მიმართ ვრცელდებოდა “საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის დებულებები. გარდა ამისა, სასამართლოს მოსაზრებით, მოპასუხე მხარის მიერ შ. გ-ის სამუშაოდან გათავისუფლებისას დაცული იყო როგორც “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის, ასევე შრომის კანონთა კოდექსის მოთხოვნები და სადავო ბრძანების მომზადება-გამოცემის დროს დაშვებული პროცედურული დარღვევები მხოლოდ ფორმალურ ხასიათს ატარებდა. სასამართლოს განმარტებით, პროცედურული დარღვევები აშკარა და არსებითი იქნებოდა, თუკი ასეთი დარღვევების არარსებობისას აღნიშნულ საკითხზე მიიღებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია (ს.ფ. 96-99).

სასამართლოს ზემოთ მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შ. გ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და მისი სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

ბრძანებაში გათავისუფლების საფუძვლად მითითებული იყო შრომის კანონთა კოდექსის 42²-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რაც ითვალისწინებდა პირის ერთი თვით ადრე გაფრთხილებას მოსალოდნელი გათავისუფლების შესახებ. მუშაობის მანძილზე მას არ მიუღია არანაირი დისციპლინური სასჯელი. ამასთან, იგი იყო ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანი, ომის მე-3 ჯგუფის ინვალიდი, საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის, თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის დაღუპული მეომრის მშობელი, საქართველოს პრეზიდენტის 2002 წლის 6 ივნისის ¹942 განკარგულებით დაჯილდოებული იყო ღირსების ორდენით, მიღებული ჰქონდა აფხაზეთის ა/რ-ის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარის მადლობა წარმატებული მოღვაწეობისათვის, რაც აძლევდა სამსახურში როგორც დარჩენის, ასევე უპირატესი მიღების უფლებას. “ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანების შესახებ” კანონის მე-15 მუხლის “უ” და “ფ” ქვეპუნქტებისა და “საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის, თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის დაღუპულ, უგზო-უკვლოდ დაკარგულ, მიღებული ჭრილობების შედეგად გარდაცვლილთა ოჯახების სოციალური დაცვის შესახებ” კანონის მე-7 მუხლის მე-2 პუნქტის “კ” და “ლ” ქვეპუნქტების თანახმად, მას გააჩნდა სახელმწიფო დაწესებულებებში სპეციალობის მიხედვით სამუშაოზე უპირატესი მიღების და ამავე დროს სამუშაო სტაჟის ხანგრძლივობის მიუხედავად, სახელმწიფო დაწესებულებებში მუშაკთა რაოდენობის ან შტატების შემცირებისას სამუშაოზე უპირატესი დატოვების უფლება. “შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის სოციალური დაცვის შესახებ” კანონის 21-ე მუხლის თანახმად, დაუშვებელი იყო შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთათვის შრომითი ხელშეკრულების დადებაზე ან სამსახურებრივ დაწინაურებაზე უარის თქმა, ადმინისტრაციის ინიციატივით მისი დათხოვნა, რაც ამ შემთხვევაში ადმინისტრაციას არ გაუთვალისწინებია. სასამართლომ გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ შ. გ-ზე, როგორც საჯარო მოხელეზე, უპირატესად ვრცელდებოდა “საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონი, თუმცა იქვე არ აღნიშნა, რომ “საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის 96-ე მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, რეორგანიზაცია არ ქმნიდა საფუძველს მოხელის გასათავისუფლებლად, როდესაც დაწესებულების რეორგანიზაციას თან სდევდა შტატების შემცირება, მოხელე შეიძლებოდა გაეთავისუფლებინათ სამსახურიდან ამ კანონის 97-ე მუხლის საფუძველზე. ამ შემთხვევაში განხორციელდა რეორგანიზაცია შტატების შემცირების გარეშე და შესაბამისად, მოსარჩელის გათავისუფლება არაკანონიერი იყო (ს.ფ. 101-104).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 1 მაისის გადაწყვეტილებით შ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა სოხუმის რაიონული და სოხუმის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც შ. გ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად, ბათილად იქნა ცნობილი აფხაზეთის ა/რ-ის განათლებისა და კულტურის მინისტრის 2005 წლის 31 ოქტომბრის ¹241 ბრძანება შ. გ-ის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ, აფხაზეთის ა/რ-ის განათლებისა და კულტურის სამინისტროს დაევალა ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა, მასვე დაევალა შ. გ-თვის განაცდური ხელფასის ანაზღაურება ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემამდე.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მოტივები მდგომარეობს შემდეგში:

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სადავო ბრძანება არ შეესაბამებოდა მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნებს და გამოცემული იყო საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე. დადგენილი იყო, რომ შ. გ-ი გათავისუფლებამდე მუშაობდა აფხაზეთის ქართული ხალხური სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლ “ .......-ის” დირექტორად. აფხაზეთის ა/რ-ის განათლებისა და კულტურის მინისტრის 2005 წლის 31 ოქტომბრის ¹241 ბრძანებით, რომელშიც 2005 წლის 8 ნოემბრის ¹165 ბრძანებით შევიდა შესწორება, მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის საფუძველზე, რეორგანიზაციის მოტივით. საკასაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება და მიიჩნია, რომ “საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის 1-ლი და მე-2 მუხლების, “საჯარო სამსახურის თანამდებობათა რეესტრის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 2001 წლის 21 ივლისის ბრძანებულების შესაბამისად, სადავო ურთიერთობაზე ვრცელდებოდა არა დასახელებული კანონის, არამედ შრომის კანონთა კოდექსის მოქმედება. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, შ. გ-ის გათავისუფლებისას დაირღვა შრომის კანონთა კოდექსის მოთხოვნები, ვინაიდან, მართალია, 34-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტი ადმინისტრაციას ანიჭებდა უფლებამოსილებას, ვადამდე შეეწყვიტა შრომის ხელშეკრულება ორგანიზაციის ლიკვიდაციის, რეორგანიზაციის, მუშაკთა რიცხოვნობის ან შტატების შემცირების გამო, მაგრამ 42¹-ე მუხლი ადგენდა მოსამსახურეთა გათავისუფლების შესაძლებლობას დაწესებულებიდან, ორგანიზაციებიდან მათი საქმიანობის შეწყვეტის, მუშაკთა რაოდენობის ან შტატების შემცირების გამო. საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ მოცემულ შემთხვევაში რეორგანიზაციას არც მოსარჩელის საქმიანობის შეწყვეტა, ანუ დირექტორის თანამდებობის გაუქმება და არც მუშაკთა რაოდენობის ან შტატის შემცირება არ მოჰყოლია.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აპელანტის გათავისუფლებისას ასევე დაირღვა შრომის კანონთა კოდექსის 36-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “დ” ქვეპუნქტი და “შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირთა სოციალური დაცვის შესახებ” კანონის 21-ე მუხლის მოთხოვნები. სასამართლოს განმარტებით, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5 და 96.2 მუხლების თანახმად, ადმინისტრაციულ ორგანოს არ ჰქონდა უფლება, კანონმდებლობის მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ განეხორციელებინა რაიმე ქმედება, მათ შორის, გამოეცა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევა-შეფასების გარეშე. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ბრძანება მიღებული იყო საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შრომის კანონთა კოდექსით მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლებისათვის დადგენილი პროცედურული საკითხების უგულებელყოფით, რაც მისი ბათილად ცნობის საფუძველს წარმოადგენდა. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, აღნიშნულ საკითხზე მსჯელობა სცილდებოდა სასამართლოს კომპეტენციას და იგი ადმინისტრაციის დისკრეციულ უფლებამოსილებას განეკუთვნებოდა. აქედან გამომდინარე, მოცემულ შემთხვევაში გამოყენებული უნდა ყოფილიყო ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლი და სადავო საკითხის _ მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენის საკითხის გადაუწყვეტლად, ბათილად ყოფილიყო ცნობილი აფხაზეთის ა/რ-ის განათლებისა და კულტურის მინისტრის 2005 წლის 31 ოქტომბრის ¹241 ბრძანება შ. გ-ის გათავისუფლების თაობაზე, ხოლო ამ უკანასკნელს დავალებოდა ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა ზემოაღნიშნული გარემოებების გამოკვლევა-შეფასების შემდეგ. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, შ. გ-ს უნდა ანაზღაურებოდა გათავისუფლებიდან ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემამდე პერიოდის იძულებითი განაცდური ხელფასის სახით, რადგან ხელფასის გაცემის შეწყვეტის საფუძველი შეიძლებოდა ყოფილიყო მხოლოდ მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლება. ვინაიდან მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე ბრძანება ამ ეტაპზე ბათილად იყო ცნობილი, ამდენად, არ არსებობდა ხელფასის გაუცემლობის საფუძველი (ს.ფ. 184-192).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა აფხაზეთის ა/რ-ის განათლებისა და კულტურის სამინისტრომ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ემყარება ურთიერთგამომრიცხავ დასკვნებს, რადგან, ერთი მხრივ, სასამართლო მიუთითებს, რომ სადავო აქტი არ შეესაბამება “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონს, ხოლო იმავდროულად აღნიშნავს, რომ სადავო ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის გამოყენება არ შეიძლება.

კასატორის მოსაზრებით, ასევე უსაფუძვლოა სააპელაციო სასამართლოს მტკიცება საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის მოთხოვნების დარღვევის თაობაზე, მით უფრო, რომ, როგორც თავად სასამართლო მიუთითებს, შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტი ადმინისტრაციას ანიჭებს უფლებამოსილებას, ვადამდე შეწყვიტოს შრომის ხელშეკრულება ორგანიზაციის ლიკვიდაციის, რეორგანიზაციის, მუშაკთა რიცხოვნობის ან შტატების შემცირების გამო, თუმცა ამასთან ერთად, ხელმძღვანელობს 42¹-ე მუხლით, იმ მოტივით, რომ მოცემულ შემთხვევაში რეორგანიზაციას, არც მოსარჩელის საქმიანობის შეწყვეტა (ანუ დირექტორის თანამდებობის გაუქმება) და არც მუშაკთა რაოდენობისა და შტატების შემცირება არ მოჰყოლია.

კასატორის განმარტებით, შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლი არეგულირებს შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტას ადმინისტრაციის ინიციატივით, ხოლო მისი პირველი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტი _ ადმინისტრაციის ინიციატივით ხელშეკრულების შეწყვეტას რეორგანიზაციის შემთხვევაში, ე.ი. სადავო ურთიერთობაზე ვრცელდება სწორედ შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლი. ამ ნორმის გამოსაყენებლად საკმარისია მასში მოცემულ რამდენიმე პირობათაგან ერთ-ერთის არსებობა. კონკრეტულ შემთხვევაში, შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლის შესაბამისად, საწარმოს, დაწესებულებისა და ორგანიზაციის ადმინისტრაციის მიერ შრომის ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტისათვის საკმარისია “ა” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული რომელიმე პირობის არსებობა.

კასატორის მითითებით, უსაფუძვლოა სააპელაციო სასამართლოს პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ რეორგანიზაცია არ განხორციელებულა, რადგანაც არ მომხდარა დირექტორის თანამდებობის გაუქმება. ამასთან დაკავშირებით, კასატორი აღნიშნავს, რომ სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლი, სადაც დირექტორად მუშაობდა შ. გ-ი, გარდაიქმნა საჯარო სამართლის იურიდიულ პირად, დამტკიცდა მისი ახალი წესდება, რომლის მიხედვითაც შეიცვალა ანსამბლის სტრუქტურა, შემოღებულ იქნა სამხატვრო ხელმძღვანელის თანამდებობა. ახალი საშტატო განრიგისა და სახელფასო ფონდის დამტკიცებამდე სამინისტრომ, იმისათვის, რომ ემოქმედა ახალი წესდების შესაბამისად, ანსამბლის სამხატვრო ხელმძღვანელის ფუნქციები დააკისრა დირექტორს, რომელსაც უნდა ჰქონოდა შესაბამისი კვალიფიკაცია.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლო გადაწყვეტილებაში არ არის დასაბუთებული ადმინისტრაციის მიერ შრომის კანონთა კოდექსის 36-ე მუხლის მეორე ნაწილის “დ” ქვეპუნქტისა და “შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირთა სოციალური დაცვის შესახებ” კანონის 21-ე მუხლის მოთხოვნების დარღვევა (ს.ფ. 199-201).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების გამოკვლევის შედეგად მიიჩნევს, რომ აფხაზეთის ა/რ-ის განათლებისა და კულტურის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 1 მაისის გადაწყვეტილება, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმეზე დადგენილია:

აფხაზეთის ა/რ-ის კულტურის მინისტრის 2002 წლის 22 ივლისის ბრძანებით შ. გ-ი დაინიშნა აფხაზეთის ქართული ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის დირექტორად;

აფხაზეთის მთავრობის 2005 წლის 1 ივლისის ¹35 ბრძანებით აფხაზეთის ქართული ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლი “ ......-ა” ჩამოყალიბდა საჯარო სამართლის იურიდიულ პირად. ამავე ბრძანებით აფხაზეთის ა/რ-ის განათლებისა და კულტურის მინისტრს დაევალა ანსამბლ “ ........-ის” დებულების დამტკიცება და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის დანიშვნა;

აფხაზეთის ა/რ-ის განათლებისა და კულტურის მინისტრის 2005 წლის 2 სექტემბრის ¹96 ბრძანებით დადგინდა აფხაზეთის ქართული ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლ “ .......-ის” რეორგანიზაცია საჯარო სამართლის იურიდიულ პირად ჩამოყალიბებასთან დაკავშირებით;

აფხაზეთის ა/რ-ის განათლებისა და კულტურის მინისტრის 2005 წლის 20 ივლისის ¹76 ბრძანებით დამტკიცდა საჯარო სამართლის იურიდიული პირის _ აფხაზეთის ქართული ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლ “.......-ის” დებულება;

აფხაზეთის ა/რ-ის განათლებისა და კულტურის მინისტრის 2005 წლის 31 ოქტომბრის ¹241 ბრძანებით შ. გ-ი გათავისუფლდა აფხაზეთის ქართული ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლ “ .......-ის” დირექტორის თანამდებობიდან. გათავისუფლების საფუძვლად მიეთითა შრომის კანონთა კოდექსის 34-ე მუხლის 1 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტზე (საწარმოს, დაწესებულებისა და ორგანიზაციის ლიკვიდაცია, რეორგანიზაცია ან მუშაკთა რიცხოვნობისა და შტატების შემცირება).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ კასატორის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანება წარმოადგენს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს. იმავდროულად, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ სადავო ურთიერთობაზე ვრცელდება შრომის კანონთა კოდექსის და არა “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის მოქმედება. სააპელაციო სასამართლომ სადავო ურთიერთობის მიმართ “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის მოქმედების გავრცელება გამორიცხა ამავე კანონის პირველი და მე-2 მუხლების, ასევე, “საჯარო სამსახურის თანამდებობათა რეესტრის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 2001 წლის 21 ივლისის ბრძანებულების საფუძველზე. საკასაციო სასამართლო აღნიშნულ მოსაზრებას არ იზიარებს და მიიჩნევს, რომ საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ხელმძღვანელი წარმოადგენს საჯარო მოხელეს და, ამდენად, “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის სუბიექტს.

აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ, მართალია, “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის მე-2 მუხლში, სახელმწიფო დაწესებულებების ჩამონათვალში, არ არის მითითებული საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, მაგრამ აღნიშნული არ გამორიცხავს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ხელმძღვანელის, როგორც თვისობრივად საჯარო მოხელის ფუნქციური დანიშნულების მქონე პირის განხილვას.

“საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ” კანონით რეგლამენტირებული საჯარო სამართლის იურიდიული პირის, როგორც საჯაროსამართლებრივი ინსტიტუტის ბუნების გათვალისწინებით, საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ხელმძღვანელის ფუნქციური დანიშნულებიდან გამომდინარე, საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ხელმძღვანელსა და სახელმწიფოს შორის არსებობს ერთგულებასა და ნდობაზე დაფუძნებული განსაკუთრებული საჯარო-შრომითი ურთიერთობა, რაც, ზოგადად, საჯარო მოხელისა და სახელმწიფოს ურთიერთდამოკიდებულების არსია. საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ხელმძღვანელის სწორედ ფუნქციური დანიშნულების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ იგი უთანაბრდება მოხელეს და მის მიმართ ვრცელდება ის ვალდებულებები და გარანტიები, რასაც “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონი ითვალისწინებს საჯარო მოხელის მიმართ.

აღნიშნულ საკითხთან მიმართებაში ასევე მნიშვნელოვანია, რომ “ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის” მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, საჯარო სამართლის იურიდიული პირი წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ორგანოს. აქედან გამომდინარე, მისი ხელმძღვანელი აღნიშნული დაწესებულების საქმიანობის სამართლებრივ ფორმად სხვა ფორმებთან ერთად იყენებს და გამოსცემს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს. ამასთან, საჯარო სამართლის იურიდიული პირის მიერ საჯარო-სამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელება არ შემოიფარგლება მისი საქმიანობის ნაწილით, იგი ადმინისტრაციულ ორგანოს განეკუთვნება არა საქმიანობის მხოლოდ გარკვეულ ნაწილში, არამედ, “საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის თანახმად, საჯარო სამართლის იურიდიული პირის საქმიანობა სრულად ხორციელდება საჯარო-სამართლებრივი უფლებამოსილების მიზნით.

რაც შეეხება საჯარო სამსახურის თანამდებობათა რეესტრს, რომელიც დამტკიცებულია საქართველოს პრეზიდენტის 2001 წლის 21 ივლისის ბრძანებულებით და სადაც საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ხელმძღვანელი არ არის მოხსენიებული, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მითითებული ბრძანებულების შინაარსიდან გამომდინარე, აღნიშნულ რეესტრში რეგისტრაციას არა აქვს კონსტიტუციური მნიშვნელობა საჯარო მოხელის სტატუსის მინიჭებასთან მიმართებაში. აღნიშნულ რეესტრში რეგისტრაცია კი არ აქცევს სახელმწიფო მოსამსახურეს საჯარო მოხელედ, არამედ რეესტრი მხოლოდ იძლევა რანგების მიხედვით საჯარო თანამდებობათა კონკრეტულ ნუსხას, რაც შეიძლება არ იყოს მომწურავი. თუკი რომელიმე დაწესებულების საჯარო მოხელე არ არის რეგისტრირებული მითითებულ რეესტრში, აღნიშნული არ ნიშნავს, რომ მას საჯარო მოხელის სტატუსი არ აქვს.

თუკი სადავო ურთიერთობა შრომის კანონთა კოდექსის საფუძველზე იქნებოდა წარმოშობილი, ასეთ შემთხვევაში სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ სადავო ბრძანებაც ვერ განიხილებოდა ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად და საქმე არ დაექვემდებარებოდა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვას. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის აუცილებელი პირობაა მისი გამოცემა ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე, ხოლო შრომის კანონთა კოდექსი არ განეკუთვნება ადმინისტრაციულ კანონმდებლობას.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელესთან მიმართებაში არ არსებობს ის საფუძველი, რის გამოც მოსარჩელე გათავისუფლდა სამსახურიდან _ რეორგანიზაცია შტატების შემცირებით. ამასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საჯარო სამართლის იურიდიულ პირად ანსამბლის რეორგანიზაციისას, აფხაზეთის მთავრობის დადგენილების საფუძველზე, სამინისტროს მინიჭებული ჰქონდა უფლება, შეეცვალა ანსამბლის ხელმძღვანელი. მიუხედავად ამისა, სამინისტროს ამ უფლებამოსილებით არ უსარგებლია, არც არსებული ხელმძღვანელი _ მოსარჩელე გადაუყვანია დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლად. მოსარჩელე გათავისუფლდა ანსამბლის რეორგანიზაციის დასრულებიდან 3 თვის შემდეგ _ 2005 წლის 1 ივლისს ჩამოყალიბდა საჯარო სამართლის იურიდიული პირი და 2005 წლის 31 ოქტომბრამდე მოსარჩელე მუშაობდა ანსამბლის დირექტორად. ამასთან, დირექტორის შტატი არ გაუქმებულა, აფხაზეთის ა/რ-ის განათლებისა და კულტურის მინისტრის 2005 წლის 19 სექტემბრის ¹119 ბრძანებით ცვლილება შევიდა საჯარო სამართლის იურიდიული პირის _ აფხაზეთის ქართული ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლ “ .......-ას” დებულებაში და განისაზღვრა, რომ ანსამბლის მმართველობას ახორციელებდა სამხატვრო ხელმძღვანელი და ანსამბლის დირექტორი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სრულიად დაუსაბუთებელია მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლება იმ საფუძვლით, რა საფუძვლითაც ეს რეალურად განხორციელდა. ამასთანავე, სამინისტროს მოსარჩელის გათავისუფლებისას არ აქვს გამორკვეული მოსარჩელის სამუშაოზე დარჩენის უპირატესი უფლება “ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანების შესახებ” კანონისა და “საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის, თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის დაღუპულ, უგზო-უკვლოდ დაკარგულ, მიღებული ჭრილობების შედეგად გარდაცვლილთა ოჯახების სოციალური დაცვის შესახებ” კანონის საფუძველზე. აქედან გამომდინარე, ფაქტობრივად, სახეზეა მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენის პირობები, მაგრამ რამდენადაც მოსარჩელეს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, შეცვალოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კასატორის საუარესოდ.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ რამდენადაც საქმის განხილვის გზით სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შედეგობრივად არ იცვლება, იგი უცვლელად უნდა იქნეს დატოვებული, მათ შორის იძულებითი განაცდური ხელფასის ნაწილში.

“საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საჯარო მოხელეს ხელფასი ეძლევა სამსახურში მიღების დღიდან სამსახურიდან განთავისუფლების დღემდე. აღნიშნული მუხლიდან გამომდინარე, განსაზღვრულია საჯარო მოხელისათვის ხელფასის გაცემის პერიოდი, რაც მოიცავს დროს სამსახურში მიღებიდან გათავისუფლებამდე. ამასთან დაკავშირებით გასათვალისწინებელია, რომ კანონი მოხელისათვის ხელფასის ანაზღაურებას არ უკავშირებს მხოლოდ და მხოლოდ სამსახურში მის უშუალო ყოფნას და მუშაობას. საჯარო მოხელის ხელფასი არ არის ხელფასი გამომუშავებაზე. თუკი მოხელე თავისი ბრალით, არასაპატიოდ არ იმყოფება სამსახურში, ასეთი შემთხვევა შეიძლება მითითებული კანონის 79-ე მუხლის პირველი პუნქტის “გ” და “დ” ქვეპუნქტების საფუძველზე გახდეს მის მიმართ დისციპლინური პასუხისმგებლობის სახით ხელფასის დაკავების ან 99-ე მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად მისი სამუშაოდან გათავისუფლების დამოუკიდებელი საფუძველი. შემთხვევას, როდესაც მოხელე არ არის გათავისუფლებული სამსახურიდან და ადმინისტრაციის ბრალით ვერ ასრულებს სამსახურებრივ მოვალეობებს, “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონი არ განიხილავს ხელფასის გაუცემლობის საფუძვლად.

მოცემულ შემთხვევაში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლის საფუძველზე ბათილად ცნობილი არაკანონიერი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემიდან ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემამდე პერიოდში მოსარჩელე ვერ განიხილება პირად, რომელმაც დაკარგა საჯარო მოხელის სტატუსი, მას აღნიშნული სტატუსი მთელი ამ პერიოდის განმავლობაში შენარჩუნებული აქვს და “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 37.1 მუხლით განსაზღვრული მოხელისათვის ხელფასის ანაზღაურების პერიოდში წყვეტა არ არის. შემდგომში მოხელის სამუშაოზე დარჩენისა თუ მისი განთავისუფლების საკითხი უკვე სამომავლო საკითხია, რომელიც უნდა გადაწყდეს ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით და რომელიც, მოხელის უფლების შეზღუდვის თვალსაზრისით, სამართლებრივი უსაფრთხოებიდან გამომდინარე, მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში, დაუშვებელია გამოიცეს უკუქცევითი ძალით. ბათილად ცნობილი არაკანონიერი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემიდან ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემამდე პერიოდი ვერ მოექცევა სამოხელეო ურთიერთობების მიღმა და სამართლებრივი სიცარიელე მოხელის სტატუსთან მიმართებაში ამ შემთხვევაში ვერ იქნება. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში სადავო საკითხი, რომელიც სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არსებითად არ არის გადაწყვეტილი და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლის საფუძველზე საჭიროებს ხელახალ გამოკვლევას, არის მხოლოდ მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენის და არა მისთვის იძულებითი განაცდური ხელფასის ანაზღაურების საკითხი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. აფხაზეთის ა/რ-ის განათლებისა და კულტურის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 1 მაისის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.