¹ბს-52-52(კ-08) 25 მარტი, 2008 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე

ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) – მ. ხ.-ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 7 სექტემბრის განჩინება

დავის საგანი – სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა :

მ. ხ.-მ სარჩელი აღძრა თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება /იხ.ს.ფ. 2-4/.

საქმის გარემოებები:

მოსარჩელე მუშაობდა საბაჟო დეპარტამენტის რეგიონალური საბაჟო ,,ა-ს” ...-ის განყოფილების უფროსის მოვალეობის შემსრულებლად, საიდანაც 2005 წლის 5 იანვარს გათავისუფლდა თანამდებობიდან.

სარჩელის სამართლებრივი საფუძვლები:

გათავისუფლების ბრძანების საფუძვლად მითითებულია საჯარო სამსახურის შესახებ კანონის 97.1 მუხლი, რომელიც ითვალისწინებს შტატით გათვალისწინებული თანამდებობის შემცირებისას მოხელის გათავისუფლებას. მოსარჩელის განმარტებით, შტატით გათვალისწინებული თანამდებობის შემცირება არ მომხდარა, ვინაიდან მის ადგილას მიღებულ იქნა სხვა პიროვნება. ამასთან, ამავე კანონის 97.2. მუხლის თანახმად, მოხელე არ შეიძლება გათავისუფლდეს სამსახურიდან თუ იგი თანახმაა დაინიშნოს სხვა თანამდებობაზე. ადმინისტრაციას გათავისუფლების ბრძანების გამოცემისას არ შეუსწავლია და არ გამოურკვევია, მოსარჩელე თანახმა იყო თუ არა სხვა თანამდებობაზე დანიშნულიყო. ასეთ შემთხვევაში კანონი იმპერატიულად მიუთითებს, რომ მუშაკის შრომის უფლება გარანტირებულია. ამასთან, მოსარჩელის გათავისუფლებისას ადმინისტრაციას შრომის კანონთა კოდექსის 36-ე მუხლის საფუძველზე უნდა ემსჯელა თუ ვის ჰქონდა სამსახურში უპირატესი დარჩენის უფლება. მოსარჩელს მიაჩნია, რომ მისი გათავისუფლების დროს ადმინისტრაცული ორგანოს მიერ დაირღვა ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის 23-ე მუხლი, ეკონომიკური და სოციალურ-კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მე-7 მუხლი, რომლის თანახმად, თითოეული სახელმწიფო, რომელიც ამ პაქტის მონაწილეა, აღიარებს ყველა ადამიანის უფლებას, ჰქონდეს შრომის სამართლიანი და ხელშემწყობი პირობები. ამდენად, მოსარჩელეს მიაჩნია, რომ “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 127.5, შრომის კანონთა კოდექსის 207-ე და 208-ე მუხლების საფუძველზე სარჩელი ექვემდებარება დაკმაყოფილებას.

საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 23 მარტის გადაწყვეტილებით მ. ხ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

მოსარჩელე მ. ხ.-ი მუშაობდა ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის რეგიონალური საბაჟო ,,ა.-ს” ...-ის უფროსის მოვალეობის შემსრულებლად. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2005 წლის 5 იანვრის ¹3-115 ბრძანების თანახმად, ,,საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის ცენტრალური აპარატისა და რეგიონალური საბაჟოების საშტატო ნუსხის დამტკიცების შესახებ” საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹775 ბრძანების შესაბამისად, ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის რეგიონალური საბაჟო ,,ა-ის” ...-ის განყოფილების უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი მ. ხ.-ი 2005 წლის 5 იანვრიდან ,,საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის 97-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, რეორგანიზაციისა და შტატებით გათვალისწინებულ თანამდებობათა შემცირების გამო, გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. სადავო ბრძანების საფუძველს წარმოადგენდა ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის თავმჯდომარის 2005 წლის 5 იანვრის ¹27-07-10/41 წარდგინება.

საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელე მუშაობდა რა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის რეგიონალური საბაჟო ,,ა-ის” ...-ის განყოფილების უფროსის მოვალეობის შემსრულებლის თანამდებობაზე, იმყოფებოდა შრომით ურთიერთობაში ადმინისტრაციულ ორგანოსთან და ,,საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის თანახმად, წარმოადგენდა საჯარო მოსამსახურეს. მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, მოხელის სამსახურიდან გათავისუფლება შეიძლება მხოლოდ კანონიერი საფუძვლის არსებობისას და უფლებამოსილი პირის გადაწყვეტილებით. კანონის მიხედვით, მოხელის სამსახურიდან გათავისუფლების გადაწყვეტილება შეიძლება მიიღოს მხოლოდ იმ თანამდებობის პირმა ან ორგანომ, რომელსაც გააჩნია უფლებამოსილება სამსახურში შესაბამის თანამდებობაზე მიიღოს მოხელე. სამსახურიდან გათავისუფლება ფორმდება შესაბამისი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით - ბრძანებით.

საქალაქო სასამართლომ ,,საჯარო სამსახურის შესახებ” 97.1. მუხლის საფუძველზე განმარტა, რომ მოხელე შეიძლება გაათავისუფლონ სამსახურიდან დაწესებულების შტატებით გათვალისწინებულ თანამდებობათა შემცირებისას ან არაკანონიერად გათავისუფლებული მოხელის სამსახურში აღდგენისას. ამავე ნორმის მე-2 ნაწილის თანახმად კი მოხელე სამსახურიდან თავისუფლდება გაფრთხილების ვადის გასვლიდან პირველივე დღეს.

სასამართლოს დასკვნით, საბაჟო დეპარტამენტის რეორგანიზაციისა და თანამდებობათა შემცირებასთან დაკავშირებით, ,,საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის 97-ე მუხლის პირველი პუნქტისა და 108-ე მუხლის პირველი პუნქტის საფუძველზე მ. ხ.-ი გაფრთხილებულ იქნა მოსალოდნელი გათავისუფლების შესახებ, რომელიც ერთთვიანი გაფრთხილების გასვლის შემდეგ გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2005 წლის 5 იანვრის ¹3-115 ბრძანების საფუძველზე. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2004 წლის 8 ივლისის ¹469 ბრძანებით ,,საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის ცენტრალური აპარატისა და რეგიონალური საბაჟოების საშტატო ნუსხის დამტკიცების შესახებ”, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის ცენტრალური აპარატის საშტატო ნუსხაში გათვალისწინებული იყო რეგიონალური საბაჟო ,,ა-ს” საშტატო ნუსხა, სადაც თანამშრომელთა რიცხოვნობა განისაზღვრებოდა 334 საშტატო ერთეულით, რეგიონალურ საბაჟო ,,დ.-ში” _ 390 საშტატო ერთეულით, რეგიონალურ საბაჟო ,,ა-ში” _ 84 საშტატო ერთეულით, ხოლო რეგიონალურ საბაჟო ,,ს.-ში” _ 67 საშტატო ერთეულით. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2004 წლის 02 დეკემბრის ¹775 ბრძანებით ,,საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის ცენტრალური აპარატისა და რეგიონალური საბაჟოების საშტატო ნუსხის დამტკიცების შესახებ” საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2004 წლის 6 ივლისის ¹469 ბრძანებაში დამტკიცებული ცვლილებებით. განისაზღვრა საბაჟო დეპარტამენტის ცენტრალური აპარატის ახალი საშტატო განრიგი, აღნიშნულში რეგიონალური საბაჟო ,,ჩ.-ი”, სადაც მოსარჩელე მუშაობდა გათვალისწინებული არ იყო, დამტკიცებულია, მხოლოდ რეგიონალური საბაჟო ,,ა.-ის” საშტატო ნუსხა 431 საშტატო ერთეულით და რეგიონალური საბაჟო ,,დ.-ის” საშტატო ნუსხა – 342 საშტატო ერთეულით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ სახეზე იყო საბაჟო დეპარტამენტის რეგიონალურ საბაჟოში შტატებით გათვალისწინებული თანამდებობების შემცირება, ამასთან, საბაჟო დეპარტამენტში განხორციელებული რეორგანიზაციის შედეგად გაუქმდა მოსარჩელის თანამდებობა. საბაჟო დეპარტამენტის ადმინისტრაციას მოსარჩელისათვის სხვა თანამდებობა არ შეუთავაზებია ,,საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 97-ე მუხლის მეორე პუნქტის თანახმად, ვინაიდან ხელმძღვანელობა მოკლებული იყო ამის შესაძლებლობას. შრომის კანონთა კოდექსის 36-ე მუხლი ითვალისწინებს სამუშაოზე დარჩენის უპირატეს უფლებას შტატების შემცირებისას, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით განისაზღვრება თუ ვის ეძლევა თანაბარი პირობების შემთხვევაში სამუშაოზე დარჩენის უპირატესობა; ვინაიდან მოსარჩელე არ სარგებლობდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული პირობებით, ამდენად მოხელეთა დაკომპლექტება მოხდა იმის მიხედვით, ვისაც მიენიჭა სამუშაოზე დარჩენის უპირატესი უფლება, შესაბამისად სარჩელი არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას /იხ.ს.ფ. 174-179/.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ხ.-მ, რომელმაც მოითხოვა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი მოტივით:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება უკანონო და დაუსაბუთებელია და იგი მიღებულია მოქმედი კანონმდებლობის დარღვევით. აპელანტის გათავისუფლების საფუძველი გახდა რეორგანიზაცია, ვინაიდან რეორგანიზაციის შედეგად გარკვეული თანამდებობები გაუქმდა. მოქმედი კანონმდებლობით დაწესებულების რეორგანიზაცია არ ქმნის საფუძველს მოხელის გასათავისუფლებლად, როდესაც დაწესებულების რეორგანიზაციას თან სდევს შტატების შემცირება, მოხელე შეიძლება გათავისუფლდეს სამსახურიდან ,,საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 97-ე მუხლის საფუძველზე. ამავე კანონის 97-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად კი მოხელე არ შეიძლება გათავისუფლდეს სამსახურიდან თუ იგი თანახმაა გადავიდეს სხვა სამსახურში. აპელანტის გათავისუფლების პროცესში ადმინისტრაცია ვალდებული იყო შეეთავაზებინა სხვა სამსახური და მხოლოდ უარის თქმის შემდეგ იყო უფლებამოსილი მოეხდინა გათავისუფლება, რაც არ მომხდარა, შესაბამისად აპელანტის გათავისუფლების შესახებ ბრძანება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60¹ მუხლის საფუძველზე ექვემდებარებოდა ბათილად ცნობას. აპელანტის გათავისუფლებისას ადმინისტრაციის მიერ ასევე დაირღვა, შრომის კანონთა კოდექსის 36-ე მუხლი.

აპელანტს მიაჩნია, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში ჩამოყალიბებული სასამართლოს მსჯელობა არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებიდან, რამდენადაც სასამართლო და დადგენილად მიიჩნევს, რომ არ მოხდა მოსარჩელისათვის სხვა თანამდებობის შეთავაზება, თუმცა იქვე მიუთითებს, რომ ადმინისტრაცია მოკლებული იყო ამ შესაძლებლობას, რაც სრულიად დაუსაბუთებელია /იხ.ს.ფ. 194-196/.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 7 სექტემბრის განჩინებით მ. ხ.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად უცვლელად დარჩა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლო სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილად მიჩნეულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებსა და სამართლებრივ შეფასებას და განმარტა, რომ მათი გამაბათილებელი არგუმენტები აპელანტს არ წარმოუდგენია. შესაბამისად, რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, როგორც არსებითად სწორი, ექვემდებარებოდა უცვლელად დატოვებას /იხ.ს.ფ. 211-215/.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ხ.-მ, რომელმაც მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება /იხ.ს.ფ. 221-222/.

კასაციის მოტივი:

კასატორს მიაჩნია, რომ მისი სამსახურიდან გათავისუფლება მოხდა მოქმედი კანონმდებლობის დარღვევით, კერძოდ, ,,საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის 97-ე მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, არ შეიძლება მოხელე გათავისუფლდეს დაკავებული თანამდებობიდან რეორგანიზაციის ან შტატებით გათვალისწინებული თანამდებობის შემცირებისას თუ პირი თანახმაა დაინიშნოს ადმინისტრაციის მიერ შეთავაზებულ თანამდებობაზე. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სამოტივაციო ნაწილში არ არის ამომწურავად ჩამოყალიბებული სასამართლოს მსჯელობა სადავო საკითხებთან დაკავშირებით, სასამართლო გადაწყვეტილება უნდა შეესაბამებოდეს კანონით დადგენილ ფორმასა და შინაარსს, იგი უნდა იყოს სრული, რაც სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გაურკვეველია რას ეფუძნება სასამართლოს მსჯელობა და რის საფუძველზე იქნა მიღებული სააპელაციო სასამართლოს განჩინება. ამასთან, სასამართლომ არ დაასაბუთა, თუ რატომ იყო მოკლებული ადმინისტრაცია შესაძლებლობას, კასატორისათვის გათაივსუფლებამდე შეეთავაზებინა სხვა თანამდებობა.

მოწინააღმდეგე მხარემ წარმოადგინ მოსაზრება საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობასთან დაკავშირებით, რომელშიც აღნიშნა, რომ საკასაციო საჩივარი არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას.

საკასაციო სასამართლოს 2008 წლის 26 თებერვლის განჩინებით მ. ხ.-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3. “გ” პუნქტის საფუძველზე /პროცესუალური კასაცია/.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ მ. ხ.-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შესაბამისად გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 7 სექტემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დაირღვა მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, სსსკ-ის 393.2, 394 “ე” მუხლების მოთხოვნები. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი, სწორი შეფასება არ მისცა საქმის მასალებს, განჩინება იურიდიული თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულ და გადაწყვეტილ იქნა საპროცესო ნორმებით დადგენილი მოთხოვნების უგულებელყოფით, სასამართლო აქტი საერთოდ არ შეიცავს მსჯელობას სააპელაციო საჩივრის მოტივებზე, არ არის გაქარწყლებული აპელანტის მოსაზრებები, ისე არის მიჩნეული დაუსაბუთებლად და კანონშეუსაბამოდ.

სსსკ-ის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის გ) ქვეპუნქტის მიხედვით: სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, რომლითაც უცვლელად რჩება გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მაშინ დასაბუთება იცვლება მასზე მითითებით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს პროცესუალური უფლებამოსილება განჩინებაში გადმოსცეს მოკლე დასაბუთება, არცერთ შემთხვევაში არ უნდა იქნას გაგებული იმგვარად, რომ სააპელაციო სასამართლო მხოლოდ ფორმალური თვალსაზრისით ახორციელებს მართლმსაჯულებას. მითითებული ნორმით დადგენილი პროცესუალური უფლებამოსილების გამოყენება არ უნდა მოვიდეს წინააღმდეგობაში ამავე კოდექსის 377.1 მუხლით განსაზღვრულ სააპელაციო სასამართლოს იურისდიქციასა და კომპეტენციასთან, ვინაიდან სააპელაციო ინსტანციაში მართლმსაჯულების განხორციელების არსი მდგომარეობს სწორედ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში შემოწმების ვალდებულების დადგენით. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების და დასაბუთებულობის შემოწმების ვალდებულება პროცესუალურ-სამართლებრივი დოქტრინის მიხედვით უცილობლად გულისხმობს და მოიაზრებს სააპელაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის შეფასებას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება, რომელიც აგებულია მხარეთა დისპოზიციურობის და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, სააპელაციო და საკასაციო საჩივარს აკუთვნებს მხარის უფლების დაცვის სამართლებრივ საშუალებებს, ამასთან, სწორედ მხარის ამ საპროცესო უფლების რეალიზაცია თანაზომიერია მხარისავე საპროცესო ვალდებულებასთან _ დაასაბუთოს საჩივარი, კერძოდ, სსსკ-ის 368-ე მუხლის პირველი ნაწილის ე) და ვ) ქვეპუნქტებში მითითებულია თუ რა უნდა იყოს ასახული სააპელაციო საჩივრის შინაარსში. მხარის ამგვარი პროცესუალური ვალდებულება შეიცავს მხარის საპროცესო უფლებრივ გარანტიას, ზემდგომმა სასამართლომ შეაფასოს მისი საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობა, გაიზიაროს ან უარყოს, გააქარწყლოს ისინი იურიდიულად არგუმენტირებული სახით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის გ) ქვეპუნქტით განსაზღვრული უფლებამოსილების გამოყენება ზემომითითებული საპროცესო ნორმების ობიექტური შინაარსის კონტექსტის გათვალისწინების გარეშე, სააპელაციო სამართალწარმოების გახდის ზედაპირულს და განაპირობებს მის უკიდურესად ფორმალისტურ ხასიათს, რაც წინააღმდეგობაში მოდის სააპელაციო სამართალწარმოების არსსა და მართლმსაჯულების პრინციპებთან.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საპროცესო ნორმა შეუძლებელია გამოყენებულ იქნას მხარის პროცესუალური უფლების შეზღუდვის თვალსაზრისით, ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს პროცესუალური უფლებამოსილება უნდა შეიზღუდოს, რათა არ მოხდეს მხარის საპროცესო უფლების იგნორირება, უკიდურეს შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ კანონით გათვალისწინებული საპროცესო ზედამხედველობა განუხორციელებელი დარჩება.

სსსკ-ის 407.2. მუხლის შესაბამისად, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია, კერძოდ, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2005 წლის 5 იანვრის ¹3-115 ბრძანების თანახმად, ,,საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის ცენტრალური აპარატისა და რეგიონალური საბაჟოების საშტატო ნუსხის დამტკიცების შესახებ” საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹775 ბრძანების შესაბამისად, ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის რეგიონალური საბაჟო ,,ა.-ის” ...-ის განყოფილების უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი მ. ხ.-ი 2005 წლის 5 იანვრიდან ,,საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის 97-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, რეორგანიზაციისა და შტატებით გათვალისწინებულ თანამდებობათა შემცირების გამო, გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2004 წლის 2 დეკემბრის ¹775 ბრძანებით ცვლილებები შევიდა ,,საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის ცენტრალური აპარატისა და რეგიონალური საბაჟოების საშტატო ნუსხის დამტკიცების შესახებ” საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2004 წლის 6 ივლისის ¹469 ბრძანებაში, რომლითაც განისაზღვრა საბაჟო დეპარტამენტის ცენტრალური აპარატის ახალი საშტატო განრიგი. აღნიშნულში რეგიონალური საბაჟო ,,ჩ.-ი”, სადაც მოსარჩელე მუშაობდა გათვალისწინებული არ იყო, დამტკიცებულია, მხოლოდ რეგიონალური საბაჟო ,,ა.-ის” საშტატო ნუსხა 431 საშტატო ერთეულით და რეგიონალური საბაჟო ,,დ.-ის” საშტატო ნუსხა – 342 საშტატო ერთეულით. ამდენად, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ საბაჟო დეპარტამენტში განხორციელდა რეორგანიზაცია საშტატო ერთეულთა შემცირებით, თუმცა მოსარჩელეს გათავისუფლებისას ადმინისტრაციამ არ შესთავაზა სხვა, ალტერნატიული სამსახური იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს არ გააჩნდა სხვა თავისუფალი შტატი, რაც გაზიარებულ იქნა სააპელაციო სასამართლოს მიერ.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 96.2. მუხლის თანახმად, დაწესებულების რეორგანიზაცია არ ქმნის საფუძველს მოხელის გასათავისუფლებლად, ხოლო როცა რეორგანიზაციას თან სდევს შტატების შემცირება, მოხელე შეიძლება გათავისუფლდეს სამსახურიდან “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 97-ე მუხლის საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 97.2. მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ მითითებული ნორმა ამკრძალავი ხასიათისაა და დაუშვებლად მიიჩნევს მოხელის გათავისუფლებას, თუ იგი თანახმაა სხვა თანამდებობაზე დანიშვნაზე, ამგვარი თანხმობა კი თავისთავად განაპირობებს ადმინისტრაციის მხრიდან შეთავაზების აუცილებლობას, აღნიშნული პირობა საჯარო მოხელეთათვის კანონით დადგენილი გარანტიების ერთ-ერთი სახეა, რაც ადმინისტრაციის მხრიდან ექვემდებარება დაცვას.

“საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 97.2. მუხლის თანახმად, ნებისმიერ შემთხვევაში პირის გათავისუფლება არ შეიძლება, თუ იგი თანახმაა დაინიშნოს სხვა თანამდებობაზე, კანონით გათვალისწინებულ შეთავაზებას მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მ. ხ.-რის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების მიღებისას მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დაირღვა კანონის ზემოაღნიშნული იმპერატიული დანაწესი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გასათავისუფლებელი პირისთვის სხვა თანამდებობის შეთავაზების თაობაზე, რაც, თავის მხრივ, მოხელის უფლებათა დაცვის გარანტიაა და უზრუნველყოფს მოსამსახურეთა ეკონომიკური, სოციალური და სამართლებრივი დაცვის, მოსამსახურეთა კადრების სტაბილურობისა და ა.შ. როგორც საჯარო სამსახურის ძირითადი პრინციპების შესრულებას.

აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოხელის გათავისუფლებისას შეთავაზებული შეიძლება იყოს უწყებაში ნებისმიერი, სხვა თანამდებობა, იგივე ან უფრო დაბალი რანგის სამუშაო ადგილი. ადმინისტრაციამ აუცილებლად უნდა შესთავაზოს მოხელეს სხვა სამსახური და მხოლოდ ამგვარი პროცედურის დაცვის შემდეგ ადმინისტრაციას აქვს უფლება, მოხელის დაუთანხმებლობის პირობებში მიიღოს გადაწყვეტილება მუშაკის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ.

კონკრეტულ შემთხვევაში ის გარემოება, რომ მ. ხ.-ის გათავისუფლებამდე დაკავებული თანამდებობა არ არსებობს და ახალი საშტატო ერთეულით რეგიონლური საბაჟო “...” /სადაც გათავისუფლებამდე მუშაობდა კასატორი/ არ იქნა გათვალისწინებული, არ გულისხმობს, რომ ამგვარ შემთხვევაში ადმინისტრაციას ეხსნება “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 97.2. მუხლით რეგლამენტირებული გათავისუფლებამდე მოხელისათვის სხვა თანამდებობის შეთავაზების საჯარო ვალდებულება, რამდენადაც ნებისმიერ შემთხვევაში რეორგანიზაცია, რომელსაც თან ახლავს შტატების შემცირება, ადმინისტრაციულ ორგანოს არ აძლევს უფლებას სხვა, ალტერნატიული, თუნდაც უფრო დაბალი რანგის თანამდებობის შეთავაზების გარეშე, პროცედურული წესის უგულებელყოფით გაათავისუფლოს მოხელე დაკავებული თანამდებობიდან. ამასთან, საკასაციო სასამართლოს სრულიად დაუსაბუთებლად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს მიერ უკრიტიკოდ გაზიარებული საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა, რომ ადმინისტრაციის მიერ მოხელეთა დაკომპლექტებისას გათვალისწინებულ იქნა შრომის კანონთა კოდექსის 36.2. მუხლით განსაზღვრული სამუშაოზე დარჩენის უპირატესი უფლება შტატების შემცირებისას, რამდენადაც აღნიშნული გარემოება საქმის მასალებით არ დასტურდება და არც სააპელაციო სასამართლოს მიერ იქნა გამოკვლეული და შეფასებული, თუმცა, ამგვარ შემთხვევაშიც სხვა ალტერნატიული თანამდებობის შეთავაზება არ არის დაკავშირებული მუშაკის სამსახურში დარჩენის უპირატეს უფლებასთან, რადგან იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მუშაკი არ სარგებლობს “შრომის კანონთა კოდექსით” გათვალისწინებული სამსახურში დარჩენის უპირატესი უფლებით, ადმინისტრაციის ვალდებულება შესთავაზოს მას სხვა ალტერნატიული სამუშაო ადგილი გათავისუფლებამდე, არ ქარწყლდება.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას სსსკ-ის 105-ე მუხლის საფუძველზე სარწმუნოდ უნდა დაადგინოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, მისცეს მათ სამართლებრივი შეფასება და გამოიტანოს დასკვნა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ, მოცემულ შემთხვევაში კი სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას საქმის ფაქტობრივი გარემოება დადგენილ იქნა არასრულყოფილად, შესაბამისად, სახეზეა სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას მითითებული ნორმით დადგენილი პირობების დარღვეულად მიჩნევის პროცესუალური საფუძვლები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა გამოარკვიოს, რეორგანიზაციისას, რომელსაც თან ახლდა შტატების შემცირება, საბაჟო დეპარტამენტის სისტემაში არსებობდა თუ არა თავისუფალი საშტატო ერთეული, რომლის შეთავაზების ვალდებულებაც გააჩნდა ადმინისტაციას მ. ხ.-ის გათავისუფლებისას. ამასთან, საკასაციო სასამართლო აქვე აღნიშნავს, რომ საშტატო ერთეული გაუქმებულად ითვლება, როცა: ფუნქციური დატვირთვით აღარ არსებობს ამგვარი შტატი; როცა ახალი საშტატო ერთეულით განისაზღვრა სხვა უფლება-მოვალეობები; როცა ამგვარი საშტატო ერთეულის დასაკავებლად სხვა კრიტერიუმები უნდა იქნეს დაკმაყოფილებული პირის მიერ (ასე მაგალითად, შტატი არ საჭიროებდა უმაღლეს განათლებას, მაშინ, როცა რეორგანიზაციის საფუძველზე ამგვარი შტატის დასაკავებლად უმაღლესი განათლებაა საჭირო.). ხოლო ის გარემოება, რომ რეგიონალური საბაჟო “...” ახალ საშტატო ერთეულში აღარ არსებობს, არ წარმოადგენს საფუძველს დასკვნისათვის, რომ სტრუქტურაში მ. ხ.-ის გათავისუფლებისას არ არსებობდა თავისუფალი საშტატო ერთეული, რომელიც მოსარჩელისათვის უნდა შეეთავაზებინა ადმინისტრაციას გათავისუფლებამდე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 412.2 მუხლის შესაბამისად, სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების პროცესუალური და სამართლებრივი საფუძვლები, რის გამოც სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია. შესაბამისად, სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენებით, კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემომითითებული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 53.4. მუხლის შესაბამისად, სასამართლო ხარჯები უნდა გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 257-ე, 372-ე, 399-ე, 408.3, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. ხ.-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 7 სექტემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.