ბს-545-523(კ-08) 17 ივლისი, 2008წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მარიამ ცისკაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ლევან მურუსიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ი. და ა. ხ-ები (მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობა და ქობულეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულო (მოპასუხეები)

დავის საგანი – საკუთრების აღიარებისა და ცნობის თაობაზე ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა

გასაჩივრებული სასამართლოს გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 4 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ სააპელაციო პალატის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ი. და ა. ხ-ებმა 2007 წლის 28 დეკემბერს სასარჩელო განცხადებით მიმართეს ქობულეთის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების _ ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობისა და ქობულეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიმართ და მოითხოვეს საკუთრების აღიარებისა და ცნობის თაობაზე ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა.

მოსარჩელეების განმარტებით ისინი არიან ა. ხ-ის კანონიერი მემკვიდრეები პირველი რიგის მემკვიდრეთა წრიდან, შვილი და შვილიშვილები. ა. ხ-ს სხვა ქონებასთან ერთად, საკუთრებაში გააჩნდა სადავო მიწის ნაკვეთი, რაც დასტურდება აჭარის ა/რ საარქივო სამმართველოს მიერ 2007 წლის 25 სექტემბერს გაცემული დოკუმენტებით, კერძოდ კი მიწის ნაკვეთის გეგმა და ამონაწერი ჩაქვის საბჭოს ჟურნალიდან. მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ ქონება ა. ხ-ს ჩამოერთვა 1921 წელს უცხო ქვეყნის შეიარაღებული ძალების მიერ საქართველოს ოკუპაციისა და ანექსიის შედეგად საქართველოში გაბატონებული რეჟიმის დროს. მათ 2007 წლის 22 ნოემბერს განცხადებით მიმართეს ქობულეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოსა და გამგეობას და მოითხოვეს საკუთრების აღიარება მათი მამისა და პაპის ზემომითითებულ ქონებაზე, რაზედაც ოფიციალური პასუხი ვერ მიიღეს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითეს საქართველოს კონსტიტუცია, საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები და შეთანხმებები ადამიანის უფლებათა სფეროში, ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაცია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე, 1433-ე, 1319-ე, 1320-ე, 1435-ე მუხლები, გაამახვილეს ყურადღება უკანონოდ ჩამორთმეული ქონების რესტიტუციის პრეცენდენტებზე საქართველოში და ზემოაღნიშნულ ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებათა გათვალისწინებით მოითხოვეს სარჩელის დაკმაყოფილება.

ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 22 იანვრის გადაწყვეტილებით ი. და ა. ხ-ების სარჩელი _ ქობულეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობისა და ქობულეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიმართ, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის შესახებ, ქობულეთის რაიონის სოფელ ..... მდებარე ა. ა-ის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე, ი. და ა. ხ-ების საკუთრების უფლების აღიარებისა და ცნობის შესახებ, არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობისა და ხანდაზმულობის გამო.

რაიონული სასამართლოს განმარტებით, საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ სოფელ ..... მდებარე სადავო მიწის ნაკვეთი ეკუთვნოდა ა. ხ-ს. სადავო მიწის ნაკვეთი შედის ა. ხ-ის სამკვიდრო მასაში. 1992 წლის სამოქალაქო კოდექსის 44-ე მუხლის მიხედვით, სარჩელი ხანდაზმულია, რადგან უფლება სარჩელზე მოისპო სამი წლის გასვლის შემდეგ. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადის გასვლა სარჩელის წარდგენამდე, უარის თქმის უდავო საფუძველს წარმოადგენდა. მოსარჩელეების მიერ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად ვერ იქნა წარმოდგენილი რაიმე სარწმუნო მტკიცებულება, რომლის საფუძველზეც შეიძლებოდა საპატიოდ მიჩნეულიყო მათ მიერ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გაშვება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელეების მოთხოვნა უსაფუძვლოა და არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

რაიონულმა სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ არ არსებობს სადავო მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების აღიარების სამართლებრივი საფუძველი, რადგან მათ მიერ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ვერ იქნა წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რაც დაადასტურებდა მოსარჩელეთა მხრიდან, იმჟამად მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის შესაბამისად, ა. ხ-ის სამკვიდრო ქონების მიღების ფაქტს. ზემოაღნიშნული კი გამორიცხავს ამ ქონებაზე მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების წარმოშობას.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ი. და ა. ხ-ებმა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 4 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ქობულეთის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 22 იანვრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილით, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის, როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივის), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივის) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა გარდაცვალების მომენტისათვის. საქმის მასალებით არ დასტურდება ის ფაქტი, რომ სოფელ ბობოყვათში მდებარე სადავო მიწის ნაკვეთი ეკუთვნოდა ა. ხ-ს მისი გარდაცვალების მომენტისათვის და შესაბამისად, ა. ხ-ის სამკვიდრო მასაში ვერ იქნებოდა შეტანილი. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოტივაცია სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე და მიუთითებს, რომ სამკვიდროს მიღების შესახებ მოსარჩელეებს იმ დროს მოქმედი სამოქალაქო კანონმდებლობით, 1922 და 1964 წლის სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესით, შეეძლოთ მიემართათ სასამართლოსათვის. 1922 წლის სამოქალაქო კოდექსით (44-45-ე მუხლები) დადგენილი იყო სასარჩელო ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა. მათ ეს უფლება არ გამოუყენებიათ და დარღვეული უფლების აღსადგენად სასამართლოს სარჩელით მიმართეს მხოლოდ 2007 წელს.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. გამომდინარე აქედან, მოსარჩელეებს გაშვებული აქვთ მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი საერთო ხანდაზმულობის ათწლიანი ვადაც კი. ხანდაზმულობის ვადის შეჩერების საფუძველს არ ქმნის აპელანტის მიერ სააპელაციო საჩივარში დასახელებული გარემოებები, რომ საქართველოში 1921-1991 და 1921-1953 წლებში იყო სისხლიანი რეპრესიები. 1964 წლის სამოქალაქო კოდექსის 82-ე მუხლის თანახმად, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის მიმდინარეობა შეჩერდება თუ სარჩელის წარდგენას აბრკოლებს განსაკუთრებული და იმ პერიოდში აუცდენელი მოვლენა (დაუძლეველი ძალა). დაუძლეველმა ძალამ შეიძლება ხელყოს სასამართლო სისტემის ნორმალური ფუნქციონირება, რის გამოც შეუძლებელი შეიძლება გახდეს სარჩელის სასამართლოსათვის ჩაბარება ან სარჩელის წარდგენაზე უფლებამოსილ პირს შეუქმნას გადაულახავი ფიზიკური დაბრკოლება.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში აპელანტის მიერ საჩივარში მითითებული წლების განმავლობაში მიმდინარე პროცესები არ წარმოადგენდა ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის განმავლობაში კონკრეტული სასარჩელო მოთხოვნის წარდგენის უშუალო შემაფერხებელ გარემოებას. სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელეებზე ა. და ი. ხ-ებზე უნდა გავრცელდეს საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის ¹525 ბრძანებულება "ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული მიწის ნაკვეთებზე, საკუთრების უფლების აღიარების წესისა და საკუთრების უფლების მოწმობის ფორმის დამტკიცების შესახებ". აღნიშნული პალატამ არ გაიზიარა, რამეთუ ზემოთ ხსენებული ბრძანების შინაარსიდან გამომდინარე, მოსარჩელეები ა. და ი. ხ-ები აღნიშნული ბრძანებულების სუბიექტებს არ წარმოადგენენ. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ ქობულეთის რაიონული სასამართლოს მიერ სწორად იქნა გამოკვლეული საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რასაც შესაბამისი სამართლებრივი შეფასება მიეცა და გადაწყვეტილება უცვლელი დატოვა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 4 აპრილის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ი. და ა. ხ-ებმა და მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება. კასატორმა აღნიშნა, რომ სასამართლოებმა არასწორად იმსჯელეს იმის თაობაზე, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი არ ეკუთვნოდა მოსარჩელეების წინაპარს ა. ხ-ს მისი გარდაცვალების მომენტისათვის და შესაბამისად, იგი არ შედიოდა ა. ხ-ის სამკვიდრო მასაში, რომ მოსარჩელეებს გაშვებული აქვთ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა და რომ ისინი არ წარმოადგენენ "ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე ,,საკუთრების უფლების აღიარების წესისა და საკუთრების უფლების მოწმობის ფორმის დამტკიცების შესახებ" საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის ¹525 ბრძანებულების სუბიექტებს. კასატორის მოსაზრებით, მცდარი დასკვნების მიზეზი ის არის, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ სამკვიდრო მასის საკითხთან დაკავშირებით არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილი და საერთოდ არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 147-ე და 152-ე მუხლები; ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებით არ გამოიყენა საქართველოს 1921 წლის კონსტიტუციის 114-ე მუხლი, საქართველოს მოქმედი კონსტიტუციის 21-ე მუხლი, 1991 წლის 9 აპრილის საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი, ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის პირველი ოქმის პირველი მუხლი და ამ მუხლთან დაკავშირებით, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცენდენტური სამართალი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1505-1506-ე მუხლები და 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, აგრეთვე იმავე კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილი; ასევე არ გამოიყენა ან, როგორც მინიმუმ, არასწორად განმარტა პრეზიდენტის ¹525 ბრძანებულება. კასატორი აღნიშნავს, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ მთლიანად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებები სამკვიდრო მასასთან და სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და მთლიანად უგულებელყო მოსაზრებები იმ საკითხებზე, რომლებზეც სააპელაციო საჩივარში იყო მითითებული. კასატორი თვლის, რომ სასამართლო არ შეეცადა განემარტა, თუ რას ნიშნავს პრეზიდენტის ¹525 ბრძანებულების სუბიექტი, სად არის განსაზღვრული ასეთი "სუბიექტის" სტატუსი და რატომ არ არიან ი. და ა. ხ-ები ასეთი "სუბიექტები". ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორს მიაჩნია, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული ან მისი დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის "ე" და "ე¹" პუნქტების თანახმად გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია. კასატორს მიაჩნია, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლი. როგორც ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლო განმარტავს, 6.1 მუხლის ერთ-ერთი ეფექტი ის არის, რომ სასამართლო ვალდებულია ჯეროვნად შეისწავლოს მხარეთა მოსაზრებები, არგუმენტები და მტკიცებულებები. კასატორი თვლის, რომ გასაჩივრებული განჩინება დისკრიმინაციულია მოსარჩელეების მიმართ, რადგან განსხვავებით ანალოგიურ საქმეებზე მიღებული სხვა გადაწყვეტილებებისა, სასამართლომ ამ შემთხვევაში მოსარჩელეების საზიანოდ განსხვავებული გადაწყვეტილება მიიღო. აღნიშნულთან დაკავშირებით მითითებულია ი. და ა. ხ-ების სააპელაციო საჩივრის 30-ე პუნქტში.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ი. და ა. ხ-ების საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ არის დასაშვები, შემდეგ გარემოებათა გამო:

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ პირობებს, როგორიცაა: ა. საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით და არსებობს ვარაუდი, რომ მას შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რამაც არსებითად იმოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე და განაპირობა არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ამ კატეგორიის დავებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ი. და ა. ხ-ების საკასაციო საჩივარი არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას.

ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ, ვინაიდან ი. და ა. ხ-ებს გადახდილი აქვთ სახელმწიფო ბაჟი _ 300 ლარი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, მათ უნდა დაუბრუნდეთ აღნიშნული თანხის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. დაუშვებლად იქნეს მიჩნეული ი. და ა. ხ-ების საკასაციო საჩივარი ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 4 აპრილის განჩინებაზე;

2. ი. და ა. ხ-ებს დაუბრუნდეთ მათ მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% _ 210 (ორას ათი) ლარი

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.