¹ბს-580-548(კ-05) 11 აპრილი, 2007 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემადგენლობა:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე),

ნინო ქადაგიძე (მომხსენებელი), ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა – მხარეთა დასწრების გარეშე

კასატორი – დ. გ-ე

მოწინააღმედგე მხარე - საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ხაშურის რაიონულ სამმართველოს

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილება

დავის საგანი – საიჯარო ხელშეკრულების გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2003 წლის 3 სექტემბერს დ. გ-ის წარმომადგენელმა მ. გ-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა ხაშურის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე ხაშურის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოს მიმართ მატერიალური ზიანის ანაზღაურებისა და საიჯარო ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე.

მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში მიუთითებდა, რომ მასა და მოპასუხეს შორის 1999 წლის 23 დეკემბერს გაფორმდა საიჯარო ხელშეკრულება 114 კვ.მ არასაცხოვრებელ ფართზე. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2004 წლის 26 აგვისტომდე. იმავე დღეს გაფორმდა სახელმწიფო ქონების მიღება-ჩაბარების აქტი და მოსარჩელემ გადაიხადა ობიექტის ნარჩენი საბალანსო ღირებულების 44% _ 730 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი.

მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხემ არ შეასრულა ხელშეკრულებით დაკისრებული მოვალეობა, კერძოდ, იჯარის ობიექტი არ გადასცა მოიჯარეს (მოსარჩელე). მოპასუხე ვალდებული იყო, ხელშეკრულება დაედო იმ შემთხვევაში, თუ არასაცხოვრებელი ფართი უფლებრივად თავისუფალი იქნებოდა. აღნიშნული ფართი, რომ სხვა პირებს ჰქონდათ დაკავებული, მოპასუხემ, იცოდა, მაგრამ ამის მიუხედავად, იგი შეცდომაში შეიყვანა.

მოსარჩელის მითითებით, ხელშეკრულების დადების დღიდან მოპასუხეს არ უცდია შეესრულებინა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ითხოვდა იჯარის ხელშეკრულების გაუქმებასა და მისთვის მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურებას, კერძოდ, მოპასუხის მიერ ბეს თანხის ორმაგად _ 1460 აშშ დოლარის დაბრუნებას, ბეს თანხის გამოყენებისათვის 671 აშშ დოლარის, მიუღებელი შემოსავლისთვის _ 4600 ლარის, ხოლო მორალური ზიანისთვის _ 5000 ლარის, სულ _ 13862 ლარის მის სასარგებლოდ მოპასუხისთვის დაკისრებას.

მოპასუხე ხაშურის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველომ სასარჩელო განცხადება არ ცნო და შესაგებლით განმარტა, რომ მხარეთა შორის დავას საფუძვლად დაედო 1999 წლის 26 აგვისტოს ქ. ხაშურში, .... ქ. ¹10 მდებარე 114 კვ.მ არასაცხოვრებელ ფართზე სამმართველოსა და ფიზიკურ პირ ტ. ბ-ეს შორის დადებული იჯარის ხელშეკრულება. 1999 წლის 23 დეკემბრიდან აღნიშნულ ხელშეკრულებაში ტ. ბ-ის უფლებამონაცვლე გახდა დ. გ-ე. ხელშეკრულებას თან ერთოდა მიღება-ჩაბარების აქტი, რითაც დასტურდებოდა მოიჯარის მიერ არასაცხოვრებელი ფართის მიღების ფაქტი, რაზეც ტ. ბ-ესა და დ. გ-ეს პრეტენზია არ განუცხადებიათ. მოპასუხის განმარტებით, მან შეასრულა ხელშეკრულების ყველა პირობა, მაგრამ მოიჯარეს უფლების განხორციელებაში ხელი შეუშალა შპს “ლ-ამ", რომელიც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებით გამოსახლდა სადავო არასაცხოვრებელი ფართიდან, მაგრამ მოიჯარის დროებით საზღვარგარეთ გამგზავრების გამო, აღნიშნული ფართის მისთვის გადაცემა შეუძლებელი გახდა, ანუ არ არსებობდა პირი, რომელიც გადაცემულ ქონებას მიიღებდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისთვის.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხე ითხოვდა მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა იჯარის ხელშეკრულება და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ბეს თანხის ორმაგად გადახდა. აგრეთვე, ხელშეკრულების შეუსრულებლობით გამოწვეული მიუღებელი შემოსავლის _ 4600 ლარის ანაზღაურება.

მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელე დ. გ-ის წარმომადგენელმა მ. გ-ემ და ხაშურის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველომ.

აპელანტი ხაშურის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველო სააპელაციო საჩივრით ითხოვდა ხაშურის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას, ხოლო დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვებას.

აპელანტ დ. გ-ის წარმომადგენელი მ. გ-ე სააპელაციო საჩივრით ითხოვდა ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმებას და მიუთითებდა, რომ დაზუსტებულ სააპელაციო საჩივარს წარადგენდა სასამართლო სხდომაზე, თუმცა არ წარუდგენია, რის გამოც თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 30 სექტემბრის საოქმო განჩინებით დ. გ-ის წარმომადგენელ მ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ხაშურის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; დ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა დ. გ-ემ.

კასატორი საკასაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ მ. გ-ე არ იყო უფლებამოსილი მიეღო სასამართლო უწყება სასამართლო სხდომასთან დაკავშირებით და გამოცხადებულიყო სხდომაზე, ვინაიდან საქმეში არსებული რწმუნებულება, რომლითაც მ. გ-ე წარმოადგენდა დ. გ-ეს, იყო ვადაგასული, კერძოდ, იგი ძალაში იყო 2004 წლის 6 აგვისტოს ჩათვლით, უწყება არ გაეგზავნა დ. გ-ეს და გაეგზავნა მხოლოდ მ. გ-ეს, როგორც დ. გ-ის წარმომადგენელს, 2004 წლის 10 აგვისტოს, როცა რწმუნებულებას ვადა უკვე გასული ჰქონდა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დ. გ-ის მოსაზრებით, სასამართლო სხდომაზე იგი არ იყო მიწვეული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით, რაც იმავე კოდექსის 394-ე მუხლის “ბ" ქვეპუნქტის თანახმად, კასაციის აბსოლუტური საფუძველია.

კასატორი საკასაციო საჩივარში ასევე მიუთითებდა, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 407-ე, 423-ე მუხლები, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის “ა" ქვეპუნქტის თანახმად, კასაციის საფუძველია, ამასთან, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სამართლებრივად დაუსაბუთებელია, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ე" ქვეპუნქტის მიხედვით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნებას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაცულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2005 წლის 26 ოქტომბრის განჩინებით დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილებით საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს ხაშურის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც გაუქმდა საიჯარო ხელშეკრულება, დადებული დ. გ-ესა და საქართველოს ქონების მართვის სამმართველოს ხაშურის რაიონულ სამმართველოს შორის. 1999 წლის 23 დეკემბერს საქართველოს ეკონომიკისა და ვაჭრობის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების ხაშურის რაიონულ სამმართველოს დაეკისრა დ. გ-ის სასარგებლოდ შეტანილი ბეს თანხის – 730 აშშ დოლარის ორმაგი თანხა 1460 აშშ დოლარი ეროვნული ვალუტის ეკვივალენტურ შესაბამისობაში, ასევე ხელშეკრულების შეუსრულებლობით გამოწვეული მიუღებელი შემოსავლის ზიანის ანაზღაურება 4600 ლარის ოდენობით და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც დ. გ-ის სარჩელი საიჯარო ხელშეკრულების გაუქმების, ბეს ორმაგად დაბრუნებისა და მიუღებელი შემოსავლისთვის ზიანის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიუთითებდა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 534-ე მუხლის შესაბამისად, გაქირავებული ნივთი უფლებრივად უნაკლოა, თუ მესამე პირს არ შეუძლია წაუყენოს დამქირავებელს მოთხოვნები ამ ნივთის გამო.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, 1999 წლის 23 დეკემბრის საიჯარო ხელშეკრულებითა და მიღება-ჩაბარების აქტით დასტურდება, რომ მეიჯარე საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ხაშურის რაიონულმა სამმართველომ მოიჯარე დ. გ-ეს კანონმდებლობით დადგენილი წესით გადასცა მფლობელობაში, ხოლო ამ უკანასკნელმა მიიღო უფლებრივად უნაკლო ნივთი _ მუნიციპალური ქონება 114 კვ.მ არსაცხოვრებელი ფართი ქ. ხაშური, .... ქ. ¹10-ში. საქმეში არსებული მასალებით არ დასტურდება, რომ მესამე პირს შეეძლო წაეყენებინა მოიჯარე (დამქირავებელი) დ. გ-ვის რაიმე მოთხოვნა ამ ქონების მიმართ. ის გარემოება, რომ აღნიშნული საიჯარო ქონება გადაეცა მოიჯარეს და ამ უკანასკნელმა მიიღო იგი, დასტურდება დ. გ-ის ხელმოწერებით საიჯარო ხელშერულებისა და მიღება-ჩაბარების აქტზე.

სააპელაციო პალატის მითითებით, საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ საიჯარო ხელშეკრულებისა და მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმების (1999 წლის 23 დეკემბერი) მომენტიდან 2003 წლის 2 სექტემბრამდე, სარჩელის სასამართლოში შეტანამდე, დ. გ-ეს გააჩნდა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ხაშურის რაიონული სამმართველოს (მეიჯარეს) მიმართ რაიმე პრეტენზია. მოიჯარეს არ მოუთხოვია ხელშეკრულების ვადამდე გაუქმება იმ საფუძვლით, რომ კანონმდებლობით დადგენილი წესით მფლობელობაში მისთვის გადაცემული ნივთი არ იყო უფლებრივად უნაკლო, რადგან ქონებას არამართლზომიერად ფლობდა სპს “ლ-ა". საქმეში წარმოდგენილი თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილებითა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2002 წლის 24 ივლისის განჩინებით დასტურდება, რომ დ. გ-ემ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 161-ე მუხლით მისთვის, როგორც კეთილსინდისიერი მფლობელისათვის მინიჭებული უფლება და უზრუნველყო სპს “ლ-ას" მხრიდან მისთვის, როგორც კეთილსინდისიერი მფლობელისათვის, უკანონო ხელშეშლის ფაქტის აღკვეთა. საქმის მასალებით აგრეთვე არ დასტურდება, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 543-ე, 561-ე მუხლების მოთხოვნების შესაბამისად, მოიჯარე დ. გ-ემ მეიჯარეს დაუყოვნებლივ აცნობა, რომ ნივთს აღმოაჩნდა ნაკლი, კერძოდ, ის გარემოება, რომ მისთვის მფლობელობაში გადაცემულ ქონებას არამართლზომიერად ფლობდა სპს “ლ-ა" და აღნიშნულის გამო, ხელშეკრულების დადებიდან სამი თვის ვადაში, არ მოითხოვა ხელშეკრულების მოშლა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საპელაციო სასამართლოს განმარტებით, უსაფუძვლობის გამო იგი ვერ გაიზიარებს მოსარჩელისა და რაიონული სასამართლოს მოსაზრებას იმის Yთაობაზე, რომ მოპასუხემ არ შეასრულა ხელშეკრულებით დაკისრებული მოვალეობა და ამ ხნის განმავლობაში ვერ მოახდინა იჯარის ობიექტის გადაცემა მასზე, როგორც მოიჯარეზე და თვლის, რომ საქმეში წარმოდგენილი დოკუმენტების მიხედვით (1999 წლის 23 დეკემბრის საიჯარო ხელშეკრულება და მიღება-ჩაბარების აქტი), საიჯარო ქონება მოიჯარეს გადაეცა და ამ უკანასკნელმა მიიღო კანონმდებლობით დადგენილი წესით, რაც დასტურდება მოიჯარის მიერ სათანადო ხელმოწერებით.

ხელშეკრულების 5.3 პუნქტის თანახმად, თუ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება არ სრულდება ან არასათანადოდ სრულდება, რის გამოც ზიანი მიადგება სახელმწიფოს ქონებრივ ინტერესებს, სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო ან მისი ტერიტორიული ორგანო ვალდებულია, შეიტანოს სარჩელი სასამართლოში ამ ხელშეკრულებათა გადასინჯვის ან გაუქმების შესახებ მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.

სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლობის მოტივით არ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ თვით ხელშეკრულების 5.3. პუნქტი ითვალისწინებს პირობას, რომ საიჯარო ხელშეკრულება შეწყვეტილად ითვლება თუ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება არ სრულდება ან არასათანადოდ სრულდება და ჩათვალა, რომ ხელშეკრულების 5.3. პუნქტით მეიჯარეს და არა მოიჯარეს მიენიჭა უფლებამოსილება ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არასათანადო შესრულებისას, როცა ამით ზიანი ადგება სახელმწიფოს ქონებრივ ინტერესებს, სარჩელით მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს ხელშეკრულების გადასინჯვა ან გაუქმება. საგულისხმოა, რომ განსახილველი დავის შემთხვევაში ასეთ გარემოებას ადგილი არა აქვს.

საპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებაზე, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2002 წლის 24 ივლისის განჩინებით უცვლელად დარჩა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც დაკმაყოფილდა დ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი და სარჩელი, აგრეთვე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროს ხაშურის რაიონული სამმართველოს შეგებებული სარჩელი და სპს “ლ-ა" გამოსახლებულ იქნა ქ. ხაშურში, ... ქ. ¹10-ში მდებარე 114 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართიდან. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა, რომ 2002 წლის 24 ივლისის შემდეგ, ანუ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის მომენტიდან, 2003 წლის 3 სექტემბრამდე, სასამართლოში სარჩელის შეტანამდე დ. გ-ემ უარი განაცხადა საიჯარო ხელშეკრულების გაგრძელებაზე, მოითხოვა მისი გაუქმება და ვადამდე შეწყვეტა. აგრეთვე, არ არის დადასტურებული ის გარემოება თუ რატომ დაეკარგა მას ინტერესი საიჯარო ხელშეკრულების მიმართ. აქვე სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ მითითებული გადაწყვეტილების აღსრულების პროცესში მოსარჩელე დ. გ-ე იმყოფებოდა საზღვარგარეთ.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მხარეები სადავოდ არ ხდიან იმ გარემოებას, რომ საიჯარო ხელშეკრულების გაფორმებისას დ. გ-ის მიერ ბეს სახით გადახდილ იქნა 730 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარებში.

საიჯარო ხელშეკრულების 2.2. პუნქტის მიხედვით, მოიჯარის მიერ ბეს სახით შეტანილი თანხა მესაკუთრის ანგარიშზე შევიდა პირველი წლის საიჯარო ქირაში. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ საიჯარო ხელშეკრულება გაფორმდა 1999 წლის 23 დეკემბერს. სარჩელი კი სასამართლოში აღიძრა 2003 წლის 3 სექტემბერს. ხელშეკრულების 2.2. პუნქტის შესაბამისად, გადახდილი ბეს თანხა, 730 აშშ დოლარი, შევიდა და ჩაითვალა 1999-2000 წლის საიჯარო ქირაში. აღნიშნული გარემოება მხარეს სადავოდ არ გაუხდია. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლობის გამო არ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მოსაზრება ბეს თანხის ორმაგი ოდენობით დაბრუნების შესახებ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 423.2. მუხლზე დაყრდნობით. ამასთანავე, პალატის განმარტებით, გაურკვეველია თუ რა ვალდებულების შეუსრულებლობა მიიჩნია სასამართლომ ბეს მიმღების ბრალეულ ქმედებად, რადგან საქმის მასალებში არ მოიპოვება რაიმე დამადასტურებელი მტკიცებულება იმისა, რომ საიჯარო ობიექტი, რომელიც არამართლზომიერად ჰქონდა დაკავებული სპს “ლ-ას", გამოწვეული იყო მეიჯარის ბრალეული მოქმედებით.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ხელშეკრულებიდან გასვლისას კრედიტორს არ შეუძლია მოითხოვოს იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც მას მიადგა ხელშეკრულების შეუსრულებლობით, როცა ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძველი მოვალის ბრალით არ არის გამოწვეული. განსახილველი დავის შემთხვევაში საქმის მასალებით არ დასტურდება მეიჯარის ბრალეული ქმედება, აგრეთვე არ დასტურდება მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა (მოიჯარის მიუღებელ შემოსავალსა) და მეიჯარის ბრალეულ ქმედებას შორის, რადგან ის გარემოება, რომ იჯარის ობიექტი არამართლზომიერად ჰქონდა დაკავებული სპს “ლ-ას", არ წარმოადგენს მეიჯარის ბრალეული მოქმედების შედეგს.

მითითებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. გ-ემ.

კასატორი საკასაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ საიჯარო ხელშეკრულება მისი დადების დღიდან, კერძოდ, 1999 წლის 23 დეკემბრიდან არ სრულდება. მოიჯარეს მეიჯარემ ვერ გადასცა იჯარის ობიექტი, ვინაიდან მას სხვა პირი ფლობდა და დღესაც ფლობს. აღნიშნული ხელშეკრულების 5.3 პუნქტი ითვალისწინებს, რომ საიჯარო ხელშეკრულება შეწყვეტილად ითვლება თუ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებები არ სრულდება ან არასათანადოდ სრულდება. გარდა ამისა, კასატორის განმარტებით, მათ უკვე დაკარგეს ინტერესი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების მიმართ, რადგან ხელშეკრულება ძალაში იყო 2004 წლის 26 აგვისტომდე. მათ ხელშეკრულების დადებისთანავე მიმართეს სასამართლოს არაუფლებამოსილი პირის გამოსახლების შესახებ და არაერთი გადაწყვეტილებაა გამოტანილი ამის თაობაზე.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანისას უნდა გამოეყენებინა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 423-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის შესაბამისადაც: ,,თუ ვალდებულების შეუსრულებლობა გამოწვეულია ბეს მიმღების ბრალეული მოქმედებით, მან ბე უკან უნდა დააბრუნოს ორმაგად”, მაგრამ არ გამოიყენა. კასატორის მითითებით, მოწინააღმდეგე მხარე აღიარებს, რომ მათ მიერ გადახდილი თანხა არის ბე, ე.ი. 730 აშშ დოლარის შესაბამისი ეკვივალენტი თანხა ლარებში არის ბე. ამიტომ სასამართლოს მოპასუხისთვის უნდა დაეკისრებინა 730 აშშ დოლარის ორმაგი თანხა - 1460 აშშ დოლარი ეროვნული ვალუტის – ლარის ეკვივალენტურ შესაბამისობაში.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანისას ასევე უნდა გამოეყენებინა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 407-ე მუხლი, რომლის შესაბამისადაც კრედიტორს ხელშეკრულებიდან გასვლისას შეუძლია მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება, რომელიც მას მიადგა ხელშეკრულების შეუსრულებლობით. ასევე უნდა გამოეყენებინა ამ მუხლის მე-2 ნაწილიც, ვინაიდან ხელშეკრულებიდან გასვლა მათი ბრალით არ არის გამოწვეული და მათი მოთხოვნა 4600 ლარის მოთხოვნის ნაწილში დასაბუთებულია.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და საქმის ხელახალი განხილვისათვის იმავე სასამართლოში დაბრუნებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და ექვემდებარება ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნევს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

1999 წლის 23 დეკემბერს საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ხაშურის რაიონულ სამმართველოსა და დ. გ-ეს შორის ,,სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული ფორმით მართვის (გადაცემის) წესის შესახებ” დებულების პირველი მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად და სახელმწიფო ქონების მართვის ხაშურის რაიონული სამმართველოს 1999 წლის 11 ნოემბრის ¹249 ბრძანების საფუძველზე, გაფორმდა საიჯარო ხელშეკრულება, რომლითაც მეიჯარემ გადასცა, ხოლო მოიჯარემ მიიღო 114კვ/მ არასაცხოვრებელი ფართი, მდ. ქ. ხაშურში, .... ქუჩა 10-ში. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 1999 წლის 23 დეკემბრიდან 2004 წლის 26 აგვისტომდე. საიჯარო ქირის ყოველწლიურმა რაოდენობამ შეადგინა საიჯარო ქონების ნარჩენი საბალანსო ღირებულების 44%, კერძოდ 730 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში.

1999 წლის 23 დეკემბერს ქ. ხაშურის სახელმწიფო ქონების მართვის ხაშურის რაიონულ სამმართველოსა და ფიზიკურ პირ დ. გ-ეს შორის გაფორმდა მიღება-ჩაბარების აქტი სახელმწიფო მუნიციპალური დაქვემდებარების ფართზე, მდებარე ქ. ხაშურში, .... ქ. 10-ში.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოტივაციას დ. გ-ვის უფლებრივად უნაკლო ნივთის გადაცემის თაობაზე და თვლის, რომ ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებისა და მიღება-ჩაბარების აქტის არსებობა არ წარმოადგენს საკმარის მტკიცებულებას, რომ პირს, კანონით დადგენილი წესით, გადაეცა უფლებრივად უნაკლო ნივთი.

საქმეში ს.ფ 6-12-ზე დაცულია თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილება, რომელიც უცვლელად იქნა დატოვებული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2002 წლის 24 ივლილის განჩინებით.

ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებებით დგინდება, რომ მითითებული სადავო საიჯარო ხელშეკრულების შესრულებას ხელს უშლის ფართში მდ. ქ. ხაშურში, .... ქ. 10-ში სპს ,,ლ-ას” უკანონო განთავსება. ამავე გადაწყვეტილებებით სპს ,,ლ-ა” მიჩნეულია ფართის არაკეთილსინდისიერ დამქირავებლად და დადგენილია მისი გამოსახლების საკითხი.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის ,,ბ” პუნქტის საფუძველზე, მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ.

მითითებული მუხლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო უდავოდ მიიჩნევს, რომ ხაშურის ქონების მართვის სამმართველოსა და დ. გ-ეს შორის ხელშეკრულებისა და მიღება-ჩაბარების აქტის არსებობის მიუხედავად, არ მომხდარა ფიზიკური პირისათვის იჯარით აღებული ქონების ფაქტობრივი გადაცემა, რასაც ხელი შეუშალა ფართის მე-3 პირის მხრიდან დაკავების ფაქტმა.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 533-ე მუხლის შესაბამისად, გამქირავებელმა უნდა გადასცეს დამქირავებელს უფლებრივად და ნივთობრივად უნაკლო ნივთი. იმავე კოდექსის 534-ე მუხლის თანახმად, გაქირავებული ნივთი უნაკლოა, თუ მე-3 პირს არ შეუძლია წაუყენოს დამქირავებელს მოთხოვნა ამ ნივთის გამო.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, ქირავნობის ხელშეკრულების ერთ-ერთ წინაპირობას წარმოადგენს დამქირავებლისათვის უფლებრივად უნაკლო ნივთის გადაცემა. უფლებრივად უნაკლო ნივთის გადაცემა ნიშნავს იმას, რომ დამქირავებელს გადაეცემა ხარვეზისაგან თავისუფალი ნივთი, რომლის არსებობის შემთხვევაშიც, ჯეროვანი შესრულებისათვის აუცილებელი მოთხოვნა არ ჩაითვლება განხორციელებულად.

როგორც ზემოთ აღინიშნა, დადგენილია, რომ ხელშეკრულებით განსაზღვრული სიკეთის მიღება კასატორმა ვერ შესძლო იმის გამო, რომ ფართი ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის და შემდგომაც დაკავებული ჰქონდა მე-3 პირს, რომელიც მითითებულ ფართზე აცხადებდა საკუთარ პრეტენზიას.

ყოველივე აღნიშნული საკასაციო სასამართლოს აძლევს საფუძველს მიიჩნიოს, რომ კასატორს გადაეცა უფლებრივი ნაკლის მქონე ნივთი, რამაც გამოიწვია ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობა.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ქირავნობის (საიჯარო) ხელშეკრულების ძირითად მახასიათებელს წარმოადგენს დამქირავებლისათვის ნივთის გადაცემის სავალდებულობა ე.ი. დამქირავებლის ძირითადი უფლებაა ისარგებლოს დაქირავებული ნივთით.

დადგენილია, რომ სადავო ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განსაზღვრული იყო 1999 წლის 23 დეკემბრიდან 2004 წლის 26 აგვისტომდე. 2003 წლამდე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფართი გამოთავისუფლებული არ ყოფილა. ამასთან საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ სპს ,,ლ-ას” გამოსახლება და ფართის დ. გ-ზე გადაცემა არ მოხდა ამ უკანასკნელის საზღვარგარეთ ყოფნის გამო. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილებას, რომლითაც სპს ,,ლ-ას” გამოსახლების ნაწილში დაკმაყოფილდა საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროს ხაშურის რაიონული სამმართველოს შეგებებული სარჩელი. ამდენად, გამოსახლების ნაწილში აღსრულების მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა ხაშურის ქონების მართვის სამმართველოს. საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების მითითებულ ნაწილში აღსრულების ფაქტს.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 541-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თუ დაქირავებული ნივთი მთლიანად ან ნაწილობრივ გადაეცემა დამქირავებელს დაგვიანებით, მაშინ დამქირავებელს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე იმ ვადის დაცვის გარეშე, რაც გათვალისწინებულია ხელშეკრულების მოშლისათვის. უარი ხელშეკრულებაზე დაიშვება მხოლოდ მაშინ, თუ გამქირავებელი დამქირავებლის მიერ განსაზღვრულ ვადაში არ აღკვეთს სარგებლობისათვის ხელშემშლელ გარემოებას. ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ვადის განსაზღვრა არ არის საჭირო, თუ იმ გარემოებათა შედეგად, რომლებიც ხელშეკრულებაზე უარის თქმის საფუძველს იძლევიან, დამქირავებელმა დაკარგა ინტერესი ამ ხელშეკრულებისადმი.

სადავო ხელსეკრულების მოქმედების ვადის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო საფუძვლიანად მიიჩნევს კასატორის მითითებას ხელშეკრულებისადმი მისი ინტერესის დაკარგვის თაობაზე და თვლის, რომ კასატორის მოთხოვნა ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე საფუძვიანია.

საკასაციო სასამართლო ასევე საფუძვლიანად მიიჩნევს კასატორის მოთხოვნას ,,ბეს” ორმაგი ოდენობით დაბრუნების თაობაზე.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 423-ე მუხლის შესაბამისად, თუ ვალდებულების შეუსრულებლობა გამოწვეულია ბეს მიმღების ბრალეული მოქმედებით, მან ბე უკან უნდა დააბრუნოს ორმაგად. ამასთან, ბეს მიმღებს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება.

როგორც ზემოაღნიშნული მუხლის ანალიზი ცხადყობს, ვალდებულების დარღვევა უარყოფით სამართლებრივ შედეგს იწვევს იმ მხარის მიმართ, რომელმაც დაარღვია ხელშეკრულების პირობები. წინამდებარე შემთხვევაში ხელშეკრულების პირობების დარღვევას ადგილი აქვს ხაშურის ქონების მართვის სამმართველოს მხრიდან, ამასთან საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო სამართლის პრინციპებისადმი შეუსაბამოდ მიიჩნევს მსჯელობას იმის თაობაზე, რომ ამ უკანასკნელის მხრიდან ადგილი არ ჰქონია ხელშეკრულების ბრალეულ დარღვევას და განმარტავს, არ არის სავალდებულო ადგილი ჰქონდეს ვალდებულების განზრახ ბრალეულ დარღვევას, ზემოაღნიშნული მუხლის მოთხოვნებისათვის საკმარისია სახეზე იყოს გაუფრთხილებელი ბრალი, რასაც, საკასაციო სასამართლოს აზრით, უდავოდ ჰქონდა ადგილი მოწინააღმდეგე მხარის მხრიდან, ვინაიდან ის, როგორც ქონების მესაკუთრე ვალდებული იყო, სცოდნოდა ქონების ფაქტობრივი მდგომარეობა და მოეხდინა მისი თავისუფალ მდგომარეობაში გადაცემა. ზემოაღნიშნული საკასაციო სასამართლოს აძლევს საფუძველს მიიჩნიოს, რომ სახეზეა სამოქალაქო კოდექსის 423.2 მუხლით გათვალისწინებული გარემოება, რაც პროცესუალურ მოწინააღმდეგეს ავალდებულებს ბეს დაბრუნებას ორმაგი ოდენობით.

რაც შეეხება ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლა და ამის შედეგად შესრულებისა და სარგებლის მხარეებისათვის დაბრუნება მოვალეს არ ათავისუფლებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისაგან. ამასთან, დამკვიდრებული პრაქტიკის შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების ანგარიშში შესაძლებელია ბეს თანხის ჩათვლა, რისი გათვალისწინებითაც, საკასაციო სასამართლო დასაშვებად მიიჩნევს, კასატორის მიერ ზიანის სახით მოთხოვნილ თანხას დააკლდეს ბეს თანხა და საბოლოოდ კასატორის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების ნაწილში დაკმაყოფილდეს 3359 ლარის ოდენობით (ზიანის თანხას გამოკლებული ბეს ერთმაგი ოდენობა).

ყოველივე ზემოაღნიშნული საკასაციო სასამართლოს აძლევს საფუძვეს არ გაიზიაროს სააპელაციო სასამართლოს მოტივაცია, თვლის, რომ გადაწყვეტილება ემყარება კანონის ნორმათა არასწორ განმარტებას და მიიჩნევს, რომ სახეზეა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. დ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

4. სარჩელის შეტანის მომენტიდან გაუქმებულად ჩაითვალოს დ. გ-ესა და საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროს ხაშურის რაიონულ სამმართველოს შორის 1999 წლის 23 დეკემბერს დადებული საიჯარო ხელშეკრულება; სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების შიდა ქართლის სამხარეო სამმართველოს დ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს ბეს თანხის 730 აშშ დოლარის ორმაგი ოდენობით, კერძოდ, 1460 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარისა და ზიანის თანხის 3359 ლარის გადახდა;

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.