ბს-655-624(კ-07) 31 ოქტომბერი, 2007 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ნინო ქადაგიძე

ნუგზარ სხირტლაძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა პ. ა. ნ. მ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2006 წლის 11 იანვარს პ. ა. ნ. მ-ის წარმომადგენლებმა ა. ბ-ემ, ი. ყ-მა და დ. ა-ამ სასარჩელო განცხადებით მიმართეს მარტვილის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების _ სოფელ .... გამგეობისა და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მარტვილის სარეგისტრაციო სამსახურის მიმართ და მოითხოვეს პ. ა. ნ. მ-ის მემკვიდრედ ცნობა მისი წინაპრების საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე, კერძოდ, სოფელ ... მდებარე ...., .... სასახლისა და მის მიმდებარედ არსებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ ცნობა და მისთვის აღნიშნული ქონების დაბრუნება, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ შეუძლებელი იქნებოდა ხსენებული ქონების ან მისი ნაწილის დაბრუნება _ მისთვის კომპენსაციის გადახდა იმავე ქონების ან მისი ნაწილის საბაზრო ღირებულების შესაბამისად.

მოსარჩელის განმარტებით, ა. მ-ი იყო ძირძველი ქართველი თავადების _ .... და .... სამეფო გვარის _ მ-ების შთამომავალი, კერძოდ, პ. ა. ნ. მ-ისა და მ. დ. შ. ლ. ლ-ას შვილი და პ. ლ. მ-ისა და მ. დ. რ. შ-ს შვილიშვილი, ს. დ-ისა და ა. მ-ის შვილთაშვილი და დ. დ-ისა და ე. ჭ-ის შვილთაშვილი. მის წინაპრებს უკანონოდ ჩამოართვეს ქონება, რის გამოც უნდა აღდგენილიყო კანონიერება და ისტორიული სამართლიანობა და მას, როგორც მისი მშობლების კანონიერ მემკვიდრეს, დაბრუნებოდა აღნიშნული ქონება.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ დ. დ-ისა და ე. ჭ-ის ერთ-ერთი შვილი ს. დ-ი იყო მოსარჩელის უშუალო წინაპარი _ მისი დიდი ბებია, რომელიც ცოლად გაჰყვა მოსარჩელის დიდ ბაბუას _ ა. მ-ს. მოსარჩელის დიდი ბებია და ბაბუა ცხოვრობდნენ საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში, მათ საკუთრებაში არსებულ მამულებში, მათ შორის, სოფელ .... პ. მ-მა საფრანგეთიდან და ყირიმიდან საქართველოში ჩამოიტანა სხვადასხვა ჯიშის ვაზი და გააშენა თავის მამულებში, ხელახლა მოაშენა თითქმის გადაშენებამდე მისული ოჯალეშის ჯიშის ვაზი, რისგანაც საუკეთესო ღვინოს აყენებდა. მევენახეობისა და მეღვინეობის გარდა, მ-ები მისდევდნენ მარცვლეული კულტურების – სიმინდისა და ღომის მოყვანას, მებაღეობას, მებოსტნეობას, მეფუტკრეობასა და მეაბრეშუმეობას. მოსარჩელის მამიდამ _ ა. კ-ამ მოსარჩელის დიდი ბებიისაგან მემკვიდრეობა სრულად მიიღო და მას წილად ხვდა ის ქონება, რომელიც იყო ს. დ-ისა და ა. მ-ის საკუთრებაში, კერძოდ, სოფელ .... მდებარე სასახლე, რომელიც სასარჩელო დავის საგანს წარმოადგენდა, ასევე სასახლე ..., .... და ...., მიწის ნაკვეთები და ყველა ამ სასახლეში არსებული ძვირფასი ნივთები დ-ებისა და მ-ების საგვარეულო ძვირფასეულობებითურთ. ა. მ-ი გარდაიცვალა 19... წლის 22 იანვარს ქალაქ ..... იგი გათხოვილი არ ყოფილა და აქედან გამომდინარე, მის ერთადერთ მემკვიდრეს წარმოადგენდა მოსარჩელის მამა, იმჟამად კი მოსარჩელე. იმ დროისათვის ყოფილი საბჭოთა წყობილების პირობებში სამემკვიდრეო ქონებაზე პრეტენზიის განცხადება და საქართველოში ჩამოსვლა თითქმის შეუძლებელი იყო, ხოლო რაც შეეხებოდა საფრანგეთში არსებულ სამკვიდრო ქონებას, მოსარჩელის მამამ იგი მიიღო და მას ამჟამად მოსარჩელე ფლობდა.

მოსარჩელის განმარტებით, საქართველოში მე-20 საუკუნის 20-იან წლებში განვითარებული მოვლენები, უცხო ქვეყნის მიერ საქართველოს ოკუპაციისა და ანექსიის შედეგად საქართველოში გაბატონებული რეჟიმის მოქმედებები, არა მარტო ქართული ინტელიგენციისა და არისტოკრატიის, არამედ კერძო საკუთრების მიმართ განხორციელებულ საყოველთაოდ ცნობილ ფაქტებს წარმოადგენდა, რაც მტკიცებას არ საჭიროებდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად. ზუგდიდის მუზეუმში დაცული იყო აუარებელი მასალა, რომელიც ცხადყოფდა, რომ ს. დ-სა და ა. მ-ს საკუთრებაში ჰქონდათ სასახლეები და მიწის ნაკვეთები, ასევე _ სხვადასხვა სახის წარმოება (ვაზის, ღვინის, მეაბრეშუმეობის და სხვა). როგორც ს. დ-ი, ისე ა. კ. მ-ი თავიანთ უძრავ ქონებაზე იხდიდნენ გადასახადებს. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სამეგრელოს სამხარეო ცენტრში დაცული იყო მოწმობა, რომელიც გაცემული იყო ქუთაისის ოკრუგის სასამართლოს მიერ 1914 წლის 5 სექტემბერს და დამოწმებული სათანადო ბეჭდითა და მინაწერით, რომლითაც დასტურდებოდა, რომ 1914 წლის 11 ივნისს კანონიერ ძალაში შევიდა გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვითაც, ... ა. მ-ი იყო ის ერთადერთი პირი, რომელიც სასამართლომ ცნო სამემკვიდრეო უფლებებში მისი დედის _ პ. ს. მ-ის გარდაცვალების შემდგომ. ზუგდიდის რაიონულ არქივში (ფონდი ¹1, საქმე ¹36, ს.ფ. 69-82) განთავსებული ნივთების სიაში თვალნათლივ იყო მითითებული მ-ებისა და ს. დ-ის კუთვნილ ნივთებზე. ზუგდიდის მუზეუმში დაცული იყო ოქმის ასლი, რომლის შესაბამისადაც პ. ა. მ-ს სოფელ ... განესაზღვრა კუთვნილი მიწა ორ ნაწილად _ ერთი (ეზო), ზომით 11 დესეტინა და მეორე _ „კაწარი“, ზომით 12 დესეტინა. ხსენებულ ოქმს ხელს აწერდნენ ... საადგილმამულო კომისიის თავმჯდომარე და წევრები და იმავე ოქმით დასტურდებოდა, რომ 1918 წლის 28 მარტს, როდესაც შედგა აღნიშნული ოქმი, .... პ. ა. მ-ს გამოეყო 23 დესეტინა მიწა თავისი სასახლის მიმდებარედ.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ საქართველოს უახლესი ისტორიის არქივში, ასევე დაცული ¹18 საქმის მასალების მიხედვით, მიურატების სასახლიდან ავეჯი გადაეცა ვინმე მ-ას მუშათა კლუბებისათვის, რაც კიდევ ერთი მტკიცებულება იყო იმისა, რომ უხეშად იქნა მოსარჩელის მემკვიდრეობის უფლება ხელყოფილი. ამასვე ადასტურებდა საისტორიო არქივის ფონდის ¹47 საქმეში არსებული ჩანაწერი, რომელშიც მითითებული იყო, რომ .... პ. მ-ის ქონება ნაწილობრივ დაზარალდა და ასევე დაემართა .... არსებულ ქონებას. მოსარჩელის წინაპრების საკუთრების უფლება ასევე დასტურდებოდა საისტორიო არქივის ფონდიდან ¹300 ამონაწერით, რომელშიც მითითებული იყო, თუ როგორ გადაზიდეს ურმებით .... და .... მ-ების ქონება ქ. ზუგდიდის მუზეუმში დასაცავად. 1919 წლის 8 დეკემბრის ¹1652 მოწმობის მიხედვით, დამფუძნებელი კრების თავმჯდომარე ე. თ-ი და დამფუძნებელი კრების წევრი გ. ფ-ა მოსარჩელის მიერ რწმუნებული იყვნენ დაეთვალიერებინათ და ცნობა გაეცათ ქ. ზუგდიდში არსებული .... ყოფილი სასახლის ქონებაზე. ამასთანავე, მათ უფლება ეძლეოდათ ქ. თბილისში გადაეტანათ აღნიშნული ქონებიდან ის ნივთები, რომლებსაც საჭიროდ მიიჩნევდნენ არქეოლოგიური ან სხვა რაიმე მიზნებით. აღნიშნულ მოწმობას ხელს აწერდა საქართველოს მთავრობის თავმჯდომარე ნ. ჟ-ა. ხსენებული მოწმობა გახდა დ-ებისა და მ-ების ქონების სახელმწიფო მუზეუმებისთვის გადაცემის საფუძველი. ამ მოწმობას ე. თ-ის არქივში მოჰყვებოდა ოქმი, რომელიც შედგენილი იყო 1919 წლის 20 დეკემბერს და მიმართვა მთავრობის თავმჯდომარისადმი, რომელშიც მითითებული იყო, რომ დ-ების ----, ვ. ა-ას მიერ გახსნილ იქნა სამალავი, საიდანაც ხატი და გარკვეული ნივთები გადატანილ იქნა ქ. თბილისში არსებულ მუზეუმში, დანარჩენი ნივთები კი დატოვებულ იქნა ქ. ზუგდიდში, დადიანისეულ სასახლეში და დალუქულ იქნა „ერობის და თავად ... ვ. ა-ას“ ბეჭდით. სასარჩელო განცხადებას თან ერთოდა 1912 წლის 23 ივნისის დოკუმენტები მიწის ნაკვეთებზე, რომლებითაც შესაბამისი მამულის მფლობელად პ. ა. მ-ი ცხადდებოდა. სასარჩელო განცხადებას ასევე თან ერთოდა 1912 წლის 15 აპრილის გამოსყიდვის ხელშეკრულება, რომელიც ადასტურებდა მიურატების საკუთრების უფლებას, ასევე _ უძრავი ქონებიდან სახელმწიფო გადასახადის გადამხდელის განცხადება და აგრეთვე _ გამოსყიდვის ხელშეკრულება. აღნიშნული მტკიცებულებები ცალსახად ადასტურებდა მ-ების საკუთრების უფლებებს. სარჩელის აღძვრის დროისათვის ზემოაღნიშნული ქონება სოფლის გამგეობის ბალანსზე იმყოფებოდა.

მოსარჩელის განმარტებით, სასარჩელო განცხადებას თან ერთოდა მოწმობა, გაცემული ა. მ-ზე, როგორც ს. მ-ის მემკვიდრეზე, ასევე _ მოსარჩელის ბაბუის _ ლ. შ. დ. მ-ის გარდაცვალების მოწმობა, გაცემული 19.... წლის 10 მარტს, ქართულ ენაზე თარგმნილი და სანოტარო წესით დამოწმებული, რომელშიც მის ერთადერთ მემკვიდრედ მოსარჩელის მამა ა. მ-ი იყო მითითებული. სასარჩელო განცხადებას თან ერთოდა მოსარჩელის ბებიის _ გ. რ. შ-ს 19.... წლის გარდაცვალების მოწმობა, სადაც მის ერთადერთ მემკვიდრედ სახელდებოდა მოსარჩელის მამა _ პ. ა. ა. ი. ნ. მ-ი. სასარჩელო განცხადებას ასევე თან ერთოდა საფრანგეთში, ქ. ...., ნოტარიუს მეტრი ჟ. ფ-ის მიერ 1987 წლის 1 ოქტომბერს შედგენილი პ. ა. მ-ის გარდაცვალების დამადასტურებელი ოფიციალური დოკუმენტი, რომელშიც მოსარჩელე მითითებული იყო, როგორც მისი შვილი.

აღნიშნული საბუთები უტყუარად ადასტურებდა მოსარჩელის მემკვიდრეობასა და მის ნათესაურ კავშირს თავის წინაპრებთან. მოსარჩელე დიდი ხანია ფაქტობრივად ფლობდა ბაბუისა და მშობლების მიერ დატოვებულ სამკვიდროს და მართავდა მას.

მოსარჩელემ მიუთითა საქართველოს 1995 წლის კონსტიტუციის 21-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ საკუთრების დაცვის მყარ გარანტიებს იძლეოდა საქართველოს 1921 წლის კონსტიტუციაც, რომლის 114-ე მუხლის მიხედვით, საკუთრების იძულებითი ჩამორთმევა ან კერძო ინიციატივის შეზღუდვა შეიძლებოდა მხოლოდ სახელმწიფოებრივი და კულტურული საჭიროებისათვის ცალკე კანონში განსაზღვრული წესით, ხოლო ჩამორთმეულ ქონებაში მიეცემოდა სათანადო საფასური, თუ კანონში სხვაგვარად არ იყო განსაზღვრული. საქართველოს სახელმწიფო 1918-1921 წლების საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამართალმემკვიდრეს წარმოადგენდა, რაზეც პირდაპირ მიუთითებდა 1991 წლის 9 აპრილის საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი. საქართველო ყოფილი საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში ნებაყოფლობით არ შესულა, ხოლო მისი სახელმწიფოებრიობა აღდგენილ იქნა 1918 წელს. საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები და შეთანხმებები, იურიდიული ძალის მიხედვით, კონსტიტუციის შემდეგ მეორე ადგილზე იდგა და საქართველოს კანონებთან შედარებით, უპირატესი იურიდიული ძალით სარგებლობდა. ქონებრივი უფლებები, მათ შორის, საკუთრების რესტიტუციისა და კომპენსაციის უფლებები აღნიშნული დოკუმენტებითაც იყო განმტკიცებული. ცივილიზებული ერების სამართლებრივი პრინციპები, ადამიანის უფლებებისა და ძირითადი თავისუფლებების უზრუნველყოფა წარსულში, აწმყოსა და მომავალში უპირობოდ, ყოველგვარი შეზღუდვის გარეშე იქნა აღიარებული 1991 წლის 9 აპრილის საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტით.

მოსარჩელის განმარტებით, ნორმები, რომლებიც პირს ქონების უკანონო ჩამორთმევისაგან იცავდა, მრავალი საერთაშორისო აქტით იყო გათვალისწინებული, მათ შორის, ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციითა და ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპის კონვენციით. ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის მე-17 მუხლის თანახმად, ყოველ ადამიანს ჰქონდა უფლება მფლობელობაში ჰქონოდა ქონება, როგორც ერთპიროვნულად, ასევე სხვებთან ერთად და არავის არ უნდა ჩამორთმეოდა მისი ქონება თვითნებურად. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპის კონვენციის პირველი ოქმის პირველი მუხლის პირველი აბზაცის მიხედვით კი, ყველა ფიზიკურ და იურიდიულ პირს ჰქონდა უფლება, დაუბრკოლებლად ესარგებლა თავისი ქონებით. არავის არ შეიძლებოდა წართმეოდა ქონება იმ შემთხვევის გარდა, როცა ამას საზოგადოების ინტერესები მოითხოვდა და იმ პირობით, რაც გათვალისწინებული იყო კანონით და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით. აღნიშნული კონვენციის მონაწილე ქვეყნებისათვის, მათ შორის, საქართველოსთვისაც სავალდებულო ძალის მქონე იყო არა მხოლოდ ხსენებული კონვენციის ტექსტი, არამედ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებიც იმ საქმეებთან დაკავშირებით, რომელთა მხარესაც წარმოადგენდა საქართველო. უფრო მეტიც, რადგანაც სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილებებს პრეცედენტის ძალა გააჩნდა, საქართველოს სასამართლოებისათვის მნიშვნელოვანი იყო მხედველობაში მიეღოთ სტრასბურგის სასამართლოს პრეცედენტული სამართალი საერთოდ, რადგან ანალოგიური საქმის განხილვისას მოსალოდნელი იყო, რომ ევროპული სასამართლო საქართველოსთან დაკავშირებითაც ისეთივე გადაწყვეტილებას მიიღებდა, როგორიც სხვა მოპასუხე სახელმწიფოებთან დაკავშირებით ერთხელ უკვე ჰქონდა მიღებული. ქონების ჩამორთმევასა და საკუთრების რესტიტუციასთან დაკავშირებით, ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლოს საკმაოდ დიდი პრაქტიკა გააჩნდა. საქართველოსთვის განსაკუთრებით დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილებებს ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის პოსტკომუნისტური ქვეყნების მოქალაქეების მიერ წარდგენილ განაცხადებთან დაკავშირებით, რადგან ქონების ჩამორთმევის მხრივ, სიტუაცია ამ ქვეყნებში მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მსგავსი იყო იმისა, რაც საქართველოში მე-20 საუკუნის 20-იან წლებში მოხდა. ყოველთვის, როდესაც საქმე ეხებოდა ქონების ჩამორთმევას, სტრასბურგის სასამართლო ამოწმებდა, განხორციელებული იყო თუ არა ქონების ჩამორთმევა იმ პირობების შესაბამისად, რომლებსაც ადგენდა ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის პირველი ოქმის პირველი მუხლის პირველი აბზაცი, რომლის თანახმად, იმისათვის, რომ ქონების ჩამორთმევა გამართლებული ყოფილიყო, აუცილებელი იყო, რომ იგი ყოფილიყო საზოგადოებრივი ინტერესების მოთხოვნა და ქონების ჩამორთმევა მომხდარიყო კანონით დადგენილი პირობებისა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპების შესაბამისად. ამ პირობების შემოწმებისას სასამართლო არკვევდა, დაცული იყო თუ არა „სამართლიანი ბალანსი საზოგადოების საჯარო ინტერესსა და ინდივიდის ფუნდამენტური უფლებების დაცვის მოთხოვნას შორის“. სასამართლოს მოსაზრებით, ასეთი ბალანსი არ იყო დაცული იმ შემთხვევაში, როდესაც ქონების ჩამორთმევა ხდებოდა დე-ფაქტო ექსპროპრიაციის სახით. უფრო მეტიც, დე-ფაქტო ექსპროპრიაციის შემთხვევაში უსაფუძვლო და უადგილო ხდებოდა სახელმწიფოს არგუმენტაცია იმასთან დაკავშირებით, რომ ქონების ჩამორთმევა მოხდა დიდი ხნის წინ, ამ სახელმწიფოს მიერ ხსენებული კონვენციის რატიფიკაციამდე და რომ ამ მიზეზით თითქოს ქონების ჩამორთმევა არ შეიძლებოდა გასაჩივრებულიყო რატიონე ტემპორის (დროის მოსაზრებით). ასეთ არგუმენტაციას სტრასბურგის სასამართლო ყოველთვის პასუხობდა იმით, რომ დე-ფაქტო ექსპროპრიაცია წარმოადგენდა იმავე კონვენციის პირველი ოქმის პირველი მუხლის „მუდმივ დარღვევას“ (ცონტინუედ ვიოლატიონ), რომელიც იმ მომენტშიც გრძელდებოდა და აქედან გამომდინარე, ასეთი დარღვევის გასაჩივრება პირს ნებისმიერ დროს შეეძლო.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ თუკი საჯარო და ინდივიდუალურ ინტერესებს შორის სამართლიანი ბალანსის დაცვის გარეშე, კერძოდ, ყოველგვარი კომპენსაციის გარეშე განხორციელებულ ქონების ჩამორთმევას, განსაკუთრებით კი, დე-ფაქტო ექსპროპრიაციას სტრასბურგის სასამართლო კონვენციის პირველი ოქმის პირველი მუხლის დარღვევად მიიჩნევდა, ამგვარ დარღვევას იგი ვერ ხედავდა იმ შემთხვევაში, როდესაც ხდებოდა ქონების იმჟამინდელი მფლობელისთვის ჩამორთმევა მისი თავდაპირველი მესაკუთრისათვის რესტიტუციის მიზნით. ერთ-ერთი ორგანიზაციის განცხადება ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ სტრასბურგის სასამართლომ უსაფუძვლოდ ცნო და უარი განაცხადა მის არსებითად განხილვაზე იმ მოტივით, რომ ჩეხეთის სახელმწიფო თავისი დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში მოქმედებდა, როდესაც განმცხადებელს რესტიტუციის კანონის საფუძველზე ჩამოართვა ქონება, რომელიც ამ უკანასკნელმა 1949 წელს სახელმწიფოს მიერ თავდაპირველი მესაკუთრისთვის კომპენსაციის გარეშე ჩამორთმევის შემდეგ შეიძინა. ამ შემთხვევაში ქონების ჩამორთმევა თავდაპირველი მდგომარეობის აღდგენას ემსახურებოდა და ამიტომაც, სამართლიან მოქმედებად იქნა მიჩნეული, კერძოდ, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ამ აქტის (რესტიტუციის აქტი) მიზანი იყო შეემსუბუქებინა გარკვეული ზიანი, რომელიც დადგა დემოკრატიული საზოგადოების პრინციპებთან და მოქალაქეთა უფლებებთან შეუთავსებელი ქმედებების განხორციელების შედეგად და ამ აქტის მიღებისას კანონმდებლებმა ხაზი გაუსვეს თავიანთ განზრახვას, აღეკვეთათ წარსულში განხორციელებული მართლსაწინააღმდეგო ქმედებების განმეორების შესაძლებლობა. ამდენად, რესტიტუციის აქტი იურიდიული მოქმედებების კანონიერების დაცვის კანონიერ მიზანს ემსახურებოდა. იგი ხელს უწყობდა დემოკრატიული პრინციპების დამკვიდრებას და უზრუნველყოფდა ანაზღაურებას იმ შემთხვევაში, როდესაც აღნიშნული მართლსაწინააღმდეგო ქმედებები ასეთი პრინციპების დარღვევით განხორციელდა. კონკრეტული საქმის გარემოებებიდან, აგრეთვე, სახელმწიფოს დისკრეციული უფლებამოსილებიდან გამომდინარე, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ამ განცხადებით გასაჩივრებული ქონების ჩამორთმევა არა მხოლოდ მოცემული ქონების ნაციონალიზაციამდე არსებული მესაკუთრეების ინტერესებს ემსახურებოდა, არამედ მთლიანად საზოგადოების საჯარო ინტერესებსაც.

მოსარჩელემ მიუთითა ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტის ჰელსინკის კომისიის დადგენილებაზე ადამიანის უფლებათა დაცვის სფეროში საქართველოს პრეზიდენტთან თანამშრომლობის შესახებ და აღნიშნა, რომ ხსენებული დადგენილების მიხედვით, ეუთოს წევრ ყველა ქვეყანას მოეთხოვებოდა, ქონების რესტიტუცია დამკვიდრებულიყო მათ ქვეყანაში ისეთ დონეზე, რომელიც დემოკრატიულ პრინციპებს შეესაბამებოდა. საქართველოს 1995 წლის 25 ნოემბრის სამოქალაქო კოდექსი არ აუქმებდა უწინდელ უფლებებს, არამედ ადასტურებდა ყველა იმ უფლებას, რომლებიც გათვალისწინებული იყო საქართველოს 1921 და 1995 წლების კონსტიტუციებით. უძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენასთან დაკავშირებით საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლი საკმარისად მკაფიო მოთხოვნებს ადგენდა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ადგენდა მემკვიდრეობის წესებს. ამ სარჩელის მიზნებისათვის გამოყენებული უნდა ყოფილიყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე, 1433-ე, 1319-ე, 1320-ე და 1435-ე მუხლები. საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ შეიქმნა 1921-1991 წლებში უცხო ქვეყნის საოკუპაციო რეჟიმის მიერ ჩამორთმეული ქონების დაბრუნების არაერთი პრეცედენტი, მათ შორის, სასამართლო პრეცედენტებიც. საკუთრების რესტიტუციის ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითს წარმოადგენს 2002 წლის 14 ოქტომბრის კონსტიტუციური შეთანხმება საქართველოს სახელმწიფოსა და საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიას შორის, რომლის მიხედვითაც, სახელმწიფომ დაუბრუნა ეკლესიას მისთვის ჩამორთმეული ქონება, აღიარა, რომ ეკლესიას მე-19-20 საუკუნეებში და განსაკუთრებით, 1921-1990 წლებში მატერიალური და მორალური ზიანი მიადგა და აიღო პასუხისმგებლობა ამ ზიანის ნაწილობრივ ანაზღაურებაზე, მიუხედავად იმისა, რომ ხსენებული ზიანი ეკლესიას სხვა რეჟიმის პირობებში მიადგა.

მოსარჩელემ ასევე მიუთითა მემკვიდრეების მათი წინაპრებისთვის ჩამორთმეული ქონების მესაკუთრედ ცნობის შესახებ საქართველოს საერთო სასამართლოების კონკრეტულ გადაწყვეტილებებზე და აღნიშნა, რომ მის სარჩელში აღწერილი ფაქტობრივი გარემოებები იყო ხსენებული გადაწყვეტილებების შესაბამისი საქმეების ანალოგიური. შესაბამისად, სასამართლოს სხვაგვარი გადაწყვეტილება მოსარჩელის მიმართ იქნებოდა დისკრიმინაციული. მიუხედავად იმისა, რომ უცხო ქვეყნის ადმინისტრაციამ მიიღო მრავალი კანონი და კონსტიტუციაც კი, რომლებსაც იგი საქართველოს ტერიტორიისა და ხალხის მიმართ იურიდიული ძალის მქონე აქტებად მიიჩნევდა, მათი იურიდიული მნიშვნელობა ნულის ტოლი გახდა მას შემდეგ, რაც მიღებულ იქნა 1991 წლის 9 აპრილის საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის შესახებ აქტი და საქართველოს კანონები. უცხო ქვეყნის ადმინისტრაციის მმართველობის დროს განხორციელდა კერძო პირების საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ექსპროპრიაცია, რაც ხშირად ძალის გამოყენებით ხდებოდა, მაგრამ ყველაზე მთავარი მაინც ის იყო, რომ ექსპროპრიაცია არ განხორციელებულა საქართველოს კანონების შესაბამისად. 1921 წლის 21 თებერვალსა და 1991 წლის 9 აპრილს შორის პერიოდში საქართველოს კანონიერ ხელისუფლებას არ მიუღია არც ერთი კანონი ან წესი, რომელიც რამენაირად ვნებდა ქონების რესტიტუციის უფლებას. ასევე ემიგრაციაში მყოფ მთავრობას არ მიუღია რაიმე კანონი ან წესი, რომელიც კომპენსაციის გარეშე ქონების ჩამორთმევას დააკანონებდა. 1921 და 1991 წლებს შორის არსებული 70-წლიანი პერიოდი, რომელიც საქართველომ უცხო ქვეყნის საოკუპაციო ძალის მიერ ქართველი ხალხისთვის თავსმოხვეულ რეჟიმში გაატარა, სამართლებრივი თვალსაზრისით, ვაკუუმს წარმოადგენდა. შესაბამისად, უკანონო იყო ამ პერიოდის განმავლობაში აღნიშნული რეჟიმის მიერ განხორციელებული ნებისმიერი ქმედება თუ აქტი, მათ შორის, მოსარჩელის გვარის წარმომადგენლებისათვის ქონების ჩამორთმევის შესახებ აქტებიც.

მოსარჩელის განმარტებით, ქონების მემკვიდრეობით მიღების, აგრეთვე, მისი გამოყენებისა და საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის უფლება ადამიანის საყოველთაოდ აღიარებული უფლებებისა და გარანტიების რიცხვს მიეკუთვნებოდა. მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ქონება მის წინაპრებს უცხო ქვეყნის საოკუპაციო რეჟიმმა ჩამოართვა. ამასთან, აღნიშნულ რეჟიმს არც მოსარჩელისათვის და არც მისი წინაპრებისათვის რაიმე კომპენსაცია არ გადაუხდია. კანონიერი მესაკუთრისათვის ქონების ჩამორთმევის პროცესის გაგრძელება ადამიანური ღირსებისა და პიროვნების თავისუფლების წინააღმდეგ მიმართული რეპრესიული მოქმედებების გაგრძელებას ნიშნავდა. საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ, აღნიშნული ქონება დამოუკიდებელი საქართველოს სახელმწიფოს მფლობელობაში (დუმილით) გადავიდა, მფლობელობის გადასვლით კი, საქართველოს სახელმწიფოს ხსენებულ ქონებაზე საკუთრების უფლება არ შეუძენია უძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენის შესახებ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლით დადგენილი წესით. საქართველოს სახელმწიფოს ასევე არ განუხორციელებია აუცილებლობით ან გადაუდებელი აუცილებლობით გამოწვეული საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ქონების ჩამორთმევა იმ წესების მიხედვით, რომლებსაც ითვალისწინებდა „საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის გადაუდებელი აუცილებლობისას საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონი ან „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონი. აღნიშნული კანონების მიღების შემდეგ სახელმწიფომ არ განახორციელა მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ქონების ჩამორთმევა ამ კანონებით დადგენილი წესების შესაბამისად, რაც ნიშნავდა, რომ მან დუმილით აღიარა მისი უფლება ამ ქონების რესტიტუციის მიმართ. სახელმწიფოს არ ჰქონდა უფლება, მესამე პირზე გაესხვისებინა ქონება, რომელიც მისი საკუთრება არ იყო.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეეძლო მფლობელისთვის მოეთხოვა ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. იმავე კოდექსის 1336-ე მუხლის მიხედვით, მოსარჩელე მისი მშობლების კანონიერი მემკვიდრე იყო და შესაბამისად, უფლება ჰქონდა მოეთხოვა მათი ქონება, რომელიც იმჟამად უკანონო მფლობელობაში იმყოფებოდა. გასათვალისწინებელი იყო ის გარემოებაც, რომ მოსარჩელე დიდი ხანია, სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად ფლობდა და მართავდა, რითაც დადასტურებული ჰქონდა სამკვიდროს მიღება. მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლებოდა მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან, რადგან სამკვიდროს ნაწილობრივ მიღება იყო დაუშვებელი და ითვლებოდა, რომ მოსარჩელემ მიიღო მამკვიდრებლის მთელი სამკვიდრო. უკანონოდ ჩამორთმეული ქონების შემთხვევაში კანონიერების აღდგენა ნიშნავდა ამ ქონების მიმართ კანონიერი მესაკუთრის ან მისი მემკვიდრის უფლებების აღიარებას, ანუ საკუთრების რესტიტუციას, ხოლო თუ რესტიტუცია შეუძლებელი იყო, მაშინ მოსარჩელეს უფლება ჰქონდა მიეღო სათანადო კომპენსაცია.

მარტვილის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 12 აპრილის განჩინებით მარტვილის რაიონის სოფელ ... .... სახელობის ეკლესია მოცემულ საქმეში ჩაება მესამე პირად საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად.

მარტვილის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 7 ნოემბრის განჩინებით საქართველოს საპატრიარქო მოცემულ საქმეში ჩაება მესამე პირად საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად.

მარტვილის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილებით პ. ა. ნ. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა ხანდაზმულობისა და უსაფუძვლობის გამო; მოსარჩელე პ. ა. ნ. მ-ს დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის _ 4000 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

რაიონულმა სასამართლომ საქმეში არსებული მასალების მიხედვით, დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ა. ნ. მ-ი იყო ძირძველი ქართველი თავადების _ დ-ების და ... გვარის _ მ-ების შთამომავალი, კერძოდ, სალომე დ-ის და ა. მ-ის შვილთაშვილი და დ. დ-ისა და ე. ჭ-ის შვილთაშვილი. მოსარჩელის ბაბუა 1877 წელს მეუღლესთან ერთად ჩამოვიდა საქართველოში. ისინი ცხოვრობდნენ საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში მათ საკუთრებაში არსებულ მამულებში, მათ შორის, სოფელ .... ს. დ-ისა და პ. მ-ის შვილი _ ლ. შ. დ. იყო მოსარჩელის ბაბუა, ხოლო ამ უკანასკნელის შვილი _ ა. ა. ი. ნ. მ. _ მოსარჩელის მამა, რომელსაც 19 წლამდე ზრდიდა ს. დ-ი ქ. ზუგდიდში, ... და ..... 1917 წელს მოსარჩელის მამა _ ა. მ-ი გაიწვიეს საფრანგეთში _ სამხედრო-სავალდებულო სამსახურში. ამის შემდეგ მოხდა ოქტომბრის რევოლუცია. იგი საქართველოში დაბრუნდა მხოლოდ 19... წელს, შემდეგ კი კვლავ ცხოვრება განაგრძო საფრანგეთში. მოსარჩელის მამიდამ _ ა. კ-ამ მოსარჩელის დიდი ბებიისაგან მიიღო მთელი მემკვიდრეობა _ ქონება, რომელიც იყო სალომე დადიანისა და აშილ მიურატის საკუთრებაში, მათ შორის, სოფელ .... მდებარე სასახლე და მამული. ა. მ-ი გარდაიცვალა 19.... წელს საფრანგეთში, ქ. ....., იგი გათხოვილი არ ყოფილა და მის ერთადერთ მემკვიდრეს წარმოადგენდა მოსარჩელის მამა, ხოლო იმჟამად _ მოსარჩელე. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების გამარჯვების შემდეგ მოსარჩელის ოჯახის კუთვნილი ქონება ჩამორთმეულ იქნა, მათ შორის, სადავო ქონება _ დ-ებისა და მ-ების სასახლე და მამული სოფელ .....

რაიონულმა სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტი, რომ არც მოსარჩელის წინაპრებს და არც მოსარჩელეს 1921 წლიდან, როდესაც მოხდა ქონების ჩამორთმევა, 2005 წლის იანვრამდე სახელმწიფო დაწესებულებებისა და სასამართლოსთვის არ მიუმართავთ ჩამორთმეული ქონების დაბრუნების თაობაზე, რის გამოც მათ მიერ გაშვებულ იქნა საქართველოს ძველი სამოქალაქო სამართლის კოდექსებით (1923 წ. და 1964 წ.) გათვალისწინებული სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები. საქართველოს 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსმა, რომელმაც შეცვალა 1923 წლის კოდექსი, დაუშვა ვინდიკაციური სარჩელი და შესაბამისად, გააუქმა მანამდე არსებული ყველა ნორმატიული თუ კანონქვემდებარე აქტი, რომელიც ამ საკითხს არეგულირებდა. აღნიშნული კოდექსის 146-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრე უფლებამოსილი იყო თავისი საკუთრება (ქონება) უკანონო მფლობელობიდან გამოეთხოვა. დარღვეული სამოქალაქო უფლების აღდგენის შესაძლებლობას საქართველოს 1923 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსიც ითვალისწინებდა და ხანდაზმულობის ვადად 3 წელს ადგენდა. ანალოგიური ვადა თავისი ქონების სხვა პირისაგან გამოთხოვისათვის საქართველოს 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსითაც იყო გათვალისწინებული. სადავო ურთიერთობა წარმოიშვა 1921 წელს, როცა მოსარჩელის წინაპრებს სადავო ქონება ჩამოართვეს და სახელმწიფო საკუთრებად აღრიცხეს. მათ სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა უნდა გამოეყენებინათ, როგორც 1923 წლის, ისე 1954 წლის სამოქალაქო კოდექსის მოქმედების განმავლობაში.

რაიონულმა სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის წარმომადგენლის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ ყველა საკანონმდებლო აქტი, რომელიც 1921 წლიდან საქართველოს საბჭოთა ხელისუფლებამ მიიღო, 1991 წლის 9 აპრილს საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადებისთანავე გამოცხადდა უკანონოდ. რაიონულმა სასამართლომ განმარტა, რომ მთელი რიგი საკანონმდებლო აქტები, რომლებიც მიღებული იყო საბჭოთა ხელისუფლების პერიოდში, მოქმედებდა 1991 წლის 9 აპრილს გამოცხადებული საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგაც, რაც იმას ნიშნავდა, რომ დამოუკიდებელი საქართველოს რესპუბლიკის ხელმძღვანელობას საბჭოთა ხელისუფლების პერიოდში მიღებული ყველა საკანონმდებლო აქტი ბათილად არ უცნია.

რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს 1991 წლის 9 აპრილს საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის გამოცხადების შემდეგ შეეძლო სარჩელი აღეძრა სასამართლოში მისი დარღვეული უფლების აღდგენის, ანუ ქონების დაბრუნების შესახებ, რაც მას არ გაუკეთებია. მოსარჩელემ სასამართლოს მხოლოდ 2005 წლის იანვარში მიმართა, რითაც მის მიერ გაშვებულ იქნა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა. ამდენად, პ. ა. ნ. მ-ის სასარჩელო მოთხოვნა სადავო ქონების უკანონო მფლობელისგან გამოთხოვისა და მასზე მისი საკუთრების უფლების აღდგენის თაობაზე, იყო ხანდაზმული და მისი დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობდა. რაიონულმა სასამართლომ ასევე არამართებულად და უსაფუძვლოდ მიიჩნია სადავო ქონების გამოთხოვისათვის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე, 183-ე-184-ე, 1319-ე, 1421-ე, 1432-ე და 1435-ე მუხლებზე მითითება, რომლებიც საკუთრების შინაარსს, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის, უძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენის წესებსა და მემკვიდრეობით სამართალს განსაზღვრავდა, რადგანაც საქართველოს სახელმწიფოსა და საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიას შორის 2002 წლის 14 დეკემბერს დადებული კონსტიტუციური შეთანხმების მე-7 მუხლის თანახმად, სახელმწიფო ეკლესიის საკუთრებად ცნობდა საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე არსებულ მართლმადიდებლურ ტაძრებს, მონასტრებს (მოქმედს და არამოქმედს), მათ ნანგრევებს, აგრეთვე, მიწის ნაკვეთებს, რომლებზედაც ისინი იყო განლაგებული. მოცემულ შემთხვევაში სადავო ქონება საკუთრების უფლებით გადაცემული ჰქონდა საქართველოს საპატრიარქოს და მისგან ამ ქონების გამოთხოვის სამართლებრივი საფუძვლები არ არსებობდა. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდებოდა მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობოდა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ, ხოლო იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, იმ ურთიერთობათა მიმართ, რომლებიც წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, ამ კოდექსის ნორმები გამოიყენებოდა 1997 წლის 25 ნოემბრიდან წარმოშობილი უფლებებისა და მოვალეობების მიმართ.

ზემოაღნიშნული დასაბუთებულობის გათვალისწინებით, რაიონულმა სასამართლომ ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა სახელმწიფოს მიერ კომპენსაციის ანაზღაურების თაობაზე და ჩათვალა, რომ სარჩელის მოთხოვნა ამ ნაწილშიც არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

მარტვილის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა პ. ა. ნ. მ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 18 აპრილის განჩინებით მარტვილის მუნიციპალიტეტის გამგეობა და მარტვილის მუნიციპალიტეტის საკრებულო ცნობილ იქნენ მარტვილის რაიონის სოფელ სალხინოს გამგეობის უფლებამონაცვლეებად.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილებით პ. ა. ნ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მარტვილის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილებაში შეტანილ იქნა ცვლილება სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში და ალენ ნაპოლეონ მიურატს სახელმწიფო ბაჟის _ 4000 ლარის ნაცვლად, დაეკისრა 120 ლარის გადახდა, ხოლო დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად; აპელანტს დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟი 160 ლარის ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები იმის შესახებ, რომ პ. ა. ნ. მ-ი იყო ძირძველი ქართველი თავადების _ დ-ების და .... გვარის _ მ-ების შთამომავალი, კერძოდ, ს. დ-ისა და ა. მ-ის შვილთაშვილი. პ. ა. ნ. მ-ის ბაბუა იყო ს. დ-ისა და პ. მ-ის შვილი _ ლ. შ. დ., ხოლო ამ უკანასკნელის შვილი _ ა. ა. ი. ნ. მ-ი იყო მოსარჩელის მამა, რომელსაც ცხრამეტ წლამდე ზრდიდა ს. დ-ი ქ. ზუგდიდში, ...., .... და ..... 1917 წელს ა. მ-ი გაიწვიეს საფრანგეთში _ სამხედრო სავალდებულო სამსახურში. იგი ოქტომბრის რევოლუციისა და ცნობილი მოვლენების გამო, საქართველოში ჩამოვიდა 1965 წელს, სულ ორი საათით ინახულა სოფელი .... და საცხოვრებლად საფრანგეთში დაბრუნდა. პ. ა. ნ. მ-ის მამიდამ _ ა. კ-ამ მიიღო ს. დ-ისა და ა. მ-ის საკუთრებაში არსებული მთელი ქონება, მათ შორის, სოფელ .... მდებარე სახლი და მამული. ა. მ-ი გათხოვილი არ იყო და იგი 19.... წელს საფრანეთში, ქ. .... გარდაიცვალა, მის ერთადერთ მემკვიდრეს კი მოსარჩელის მამა წარმოადგენდა, ხოლო იმჟამად _ მოსარჩელე.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოში ყოფილი საბჭოთა ხელისუფლების გამარჯვების შემდეგ მოსარჩელის ოჯახის კუთვნილი ქონება სოფელ .... ჩამორთმეულ იქნა. საქართველოს რევოლუციური კომიტეტის 1921 წლის 6 აპრილის ¹17 დეკრეტით „მიწის შესახებ“ კერძო საკუთრების მიწის ნაკვეთები ჩამოერთვათ უსასყიდლოდ, ისინი სახელმწიფო ფონდში ჩაირიცხა და გლეხთა საბჭოების პირდაპირ განკარგულებაში გადავიდა. საქართველოს 1923 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის თანახმად, მიწა სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენდა და იგი კერძო მფლობელობის საგანი არ შეიძლებოდა ყოფილიყო. საქართველოს 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსმა შეცვალა 1923 წლის კოდექსი და დაუშვა ვინდიკაციური სარჩელი. ამ კოდექსის 146-ე მუხლი ითვალისწინებდა მესაკუთრის მიერ თავისი ქონების გამოთხოვას უკანონო მფლობელობიდან, ხოლო იმავე კოდექსის 75-ე მუხლის თანახმად, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა სამ წელს შეადგენდა. ამდენად, სადავო ქონება და მიწა არ შეიძლებოდა ყოფილიყო აპელანტის წინაპრების საკუთრება და იგი სამკვიდრო მასაში ვერ მოხვდებოდა. საქართველოს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლისა და იმავე კოდექსის 162-ე და 172-ე მუხლების თანახმად, ნივთის სხვისი უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის მოთხოვნის უფლება ჰქონდა მართლზომიერ მფლობელსა და მესაკუთრეს, აპელანტს კი ასეთი საფუძველი არ გააჩნდა. აპელანტის მამიდის _ ა. და მამის _ ა. ა. ი. ნ. მ-ის სამკვიდრო მასაში სოფელ ... მდებარე სადავო ქონება და მიწის ნაკვეთი ვერ მოხვდებოდა, რადგან იგი სახელმწიფო საკუთრებაში იმყოფებოდა, ხოლო 2002 წლის 14 ოქტომბერს საქართველოს სახელმწიფოსა და საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიას შორის დაიდო კონსტიტუციური შეთანხმება, რომლის მე-7 მუხლის თანახმად, სადავო ეკლესია შესაბამისი მიწის ნაკვეთით ეკლესიის საკუთრებად იყო აღიარებული. ამ ეკლესიის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის თაობაზე მასა და ცენტრალურ ან ადგილობრივ ხელისუფლებას შორის დავა არ არსებობდა. საქმეში არ მოიპოვებოდა მონაცემები იმის შესახებ, რომ აპელანტი ან მისი წინაპრები ,,საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ" საქართველოს კანონის შესაბამისად, ასეთად ყოფილიყვნენ აღიარებული. საქართველოში არ არსებობდა სპეციალური კანონი, რომელიც მოაწესრიგებდა რეპრესირებულთათვის ქონების დაბრუნებას ან მათთვის კომპენსაციის ანაზღაურებას. იმ შემთხვევაში, თუ კომუნისტური წყობილება და რეჟიმი აპელანტის ან მისი წინაპრებისათვის წარმოადგენდა დამაბრკოლებელ გარემოებას, 1990 წლიდან ამ რეჟიმის შეცვლისა და საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ მათ სრული უფლება ჰქონდათ მიემართათ სასამართლოსთვის, რაც 2006 წლის 11 იანვრამდე არ განუხორციელებიათ. აპელანტის მტკიცება, თითქოს მან სოფელ .... ტერიტორიაზე არსებული უძრავი ქონების თაობაზე გაიგო 2005 წელს და საპროცესო ვადის დაცვით სარჩელით მიმართა სასამართლოს, ვერ იქნებოდა გაზიარებული, რადგან თავად პ. ა. ნ. მ-ის განმარტებით, მან იცოდა, რომ საქართველოში არსებული ქონება ჩამოერთვათ რევოლუციის შემდეგ განვითარებული ცნობილი მოვლენების დროს. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნები იყო ხანდაზმული, როგორც საქართველოს 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, ასევე ყოფილი კომუნისტური რეჟიმის შეცვლის დროიდან მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-129-ე მუხლებით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ყველა ვადის მიხედვით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა პ. ა. ნ. მ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე მთლიანად უარის თქმა.

კასატორის განმარტებით, როგორც პირველი ინსტანციის, ასევე სააპელაციო სასამართლოებმა დადგენილად მიიჩნიეს შემდეგი მნიშვნელოვანი ფაქტები:

1. მოსარჩელე პ. ა. ნ. მ-ი ნამდვილად არის ძირძველი ქართველი თავადების _ დ-ებისა და .... გვარის _ მ-ების შთამომავალი;

2. მოსარჩელის მამიდამ _ ა. კ-ამ დედისაგან _ მოსარჩელის დიდი ბებიისაგან მიიღო მთელი მემკვიდრეობა _ ქონება, რომელიც იყო ს. დ-ისა და ა. მ-ის საკუთრებაში, მათ შორის, სოფელ ... მდებარე სასახლე და მამული;

3. მის ერთადერთ მემკვიდრეს წარმოადგენდა მოსარჩელის მამა, ხოლო დღევანდელი მდგომარეობით წარმოადგენს მოსარჩელე;

4. საქართველოში ყოფილი საბჭოთა ხელისუფლების გამარჯვების შემდეგ მოსარჩელის ოჯახს ჩამოართვეს ქონება, მათ შორის, სადავო ქონება _ დადიანებისა და მიურატების სასახლე და მამული სოფელ .....

კასატორი აღნიშნავს, რომ აქედან გამომდინარე, არც სასამართლო და არც მოპასუხე მხარე სადავოდ არ ხდის, რომ ზემოაღნიშნული ქონება ნამდვილად მოსარჩელის წინაპრების საკუთრებას წარმოადგენდა, მოსარჩელე სადავო ქონების მესაკუთრეების ერთადერთი მემკვიდრეა და მოსარჩელის წინაპრებს სადავო ქონება ბოლშევიკურმა რეჟიმმა ჩამოართვა. მიუხედავად დადგენილი ფაქტებისა, როგორც პირველი ინსტანციის, ასევე სააპელაციო სასამართლოებმა უარი განაცხადეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უკანონოა. სასამართლოების უარი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე გამოწვეული იყო ერთადერთი მოტივით _ მოსარჩელემ გაუშვა საქართველოს 1923 წლის და 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსებით დადგენილი სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა, რადგან აღნიშნული კოდექსების მოქმედების განმავლობაში მოსარჩელის წინაპრებმა არ მიმართეს სასამართლოს ქონების დაბრუნების მოთხოვნით. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსმა დაუშვა ვინდიკაციური სარჩელი და შესაბამისად, გააუქმა მანამდე არსებული ყველა ნორმატიული თუ კანონქვემდებარე აქტი, რომლებიც ამ საკითხს არეგულირებდა. ამ კოდექსის 146-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრე უფლებამოსილი იყო თავისი საკუთრება უკანონო მფლობელობიდან გამოეთხოვა. ასევე სასამართლომ განმარტა, რომ 2002 წლის 14 ოქტომბერს საქართველოს სახელმწიფოსა და საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართალმადიდებელ ეკლესიას შორის დადებული კონსტიტუციური შეთანხმების საფუძველზე სადავო ქონება საკუთრების უფლებით გადაცემული ჰქონდა საქართველოს საპატრიარქოს და ამ ქონების გამოთხოვის სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობდა.

კასატორი მიუთითებს, რომ იგი არ ეთანხმება ზემოთ მოყვანილ არგუმენტებს, ვინაიდან ა. მ-ის წინაპრები გაძევებულ იქნენ საქართველოდან და ე. ჭ-ე ოჯახთან ერთად გააპარეს საქართველოდან პეტერბურგში, ვინაიდან მათ სიცოცხლეს საფრთხე ემუქრებოდა. ამ ხნის განმავლობაში ერთადერთი შემთხვევა მიურატების საქართველოში დაბრუნებისა იყო 1964 წელს, როდესაც ა. მ-ის მამა _ ა. მ-ი ჩამოსული იყო საქართველოში, კერძოდ, სოფელ .... მკაცრად რეგლამენტირებული ორი საათით.

კასატორის მტკიცებით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ყოფილი საბჭოთა პერიოდის დროს ქვეყნებს შორის ფაქტობრივად შეუძლებელი იყო ფიზიკურ პირთა მიმოსვლა და ა. ნ. მ-მა იცოდა, რომ მას ჰყავდა წინაპრები საქართველოში, მაგრამ ქონებისა და ანდერძის არსებობის შესახებ მან შეიტყო 2005 წლის დეკემბერში, ხოლო 2006 წლის იანვარში მიმართა სასამართლოს მისი საკუთრების უფლების აღსადგენად. აქედან გამომდინარე, იგი ვერ მოითხოვდა მისი სამოქალაქო უფლებების აღდგენას სასამართლოს მიერ მითითებულ ვადაში და არ შეიძლება ჩაითვალოს, რომ მის მიერ გაშვებულია ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა.

კასატორის მტკიცებით, სასამართლოს გადაწყვეტილება უკანონოა, ვინაიდან პირველი ინსტანციის სასამართლო გასცდა მოთხოვნის ფარგლებს, რითაც არსებითად დაარღვია კანონი, კერძოდ, პირველი ინსტანციის სასამართლოში ეკლესია ჩაბმული იყო მესამე პირად, რომელსაც არ ჰქონდა დაყენებული დამოუკიდებელი მოთხოვნა. ეკლესიის წარმომადგენელი ეყრდნობოდა 2002 წლის 14 ოქტომბერს საქართველოს სახელმწიფოსა და საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიას შორის დადებულ კონსტიტუციურ შეთანხმებას, რომლითაც სახელმწიფო ეკლესიის საკუთრებად ცნობს საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე არსებულ მართლმადიდებლურ ტაძრებს, მათ ნანგრევებს, აგრეთვე, მიწის ნაკვეთებს, რომლებზეც ისინია განლაგებული. ამიტომ სასამართლომ მიიჩნია, რომ დადიანების ეზოს ეკლესია და მისი მიმდებარე ტერიტორია წარმოადგენდა საპატრიარქოს საკუთრებას, რომელიც არ საჭიროებდა რეგისტრაციას არც ერთ სახელმწიფო სტრუქტურაში, ვინაიდან იყო ეკლესია.

კასატორის განმარტებით, სასამართლოს ქმედება აბსოლუტურად არაადეკვატური და უკანონოა, ვინაიდან პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიურატების მთელი ქონება _ სასახლე, მარანი, წისქვილი, მიწა და ა.შ., ანუ მთელი მემკვიდრეობა მიაკუთვნა ეკლესიას, რითაც გასცდა მოთხოვნის ფარგლებს და მოსარჩელე აიძულა სააპელაციო სასამართლოში მოპასუხედ ჩაერთო ეკლესია. სააპელაციო სასამართლო ასევე მოიქცა უკანონოდ, ვინაიდან არც კი უმსჯელია აღნიშნულ ფაქტზე და აქედან გამომდინარე, ისიც გასცდა მოთხოვნის ფარგლებს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2007 წლის 12 სექტემბრის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული პ. ა. ნ. მ-ის საკასაციო საჩივარი; მხარეებს მიეცათ უფლება, 2007 წლის 12 სექტემბრის განჩინების ჩაბარებიდან 14 დღის ვადაში წარმოედგინათ მოსაზრება, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად საკასაციო საჩივარი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით; ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობის შემოწმება განისაზღვრა 2007 წლის 24 ოქტომბრამდე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო გაეცნო გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას, პ. ა. ნ. მ-ის საკასაციო საჩივარს, შეამოწმა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა მოცემულ სამართლებრივ საკითხებთან მიმართებაში, რის შემდეგაც მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ პირობებს, როგორიცაა: ა. საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რაც არსებითად იმოქმედებდა საქმის განხილვის შედეგზე და განაპირობებდა არასწორი გადაწყვეტილების მიღებას. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება ამ კატეგორიის დავებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებულ პრაქტიკას.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. პ. ა. ნ. მ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.