ბს-693-660(კ-06) 3 ივნისი, 2008წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა

საკასაციო პალატა შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე

გ. ილინას მდივნობით

კასატორები (მოსარჩელეები) _ გ., გ. და მ. გ.-ების წარმომადგენელი მ. გ.-ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხეები) _ 1. თ. ტ.-ე; 2. გორის რაიონის გამგეობა; 3. გორის ექსპერიმენტალური მეურნეობა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 5 ივლისის განჩინება

დავის საგანი _ ადმინისტრაციული აქტებისა და პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა :

2004 წლის 8 ივლისს გორის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართეს გ., გ. და მ. გ.-ებმა მოპასუხეების _ ქ. გორის გამგეობისა და თ. ტ.-ის მიმართ. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს: ა. გორის გამგეობის 1992 წლის 17 ივნისის ¹408 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა; ბ. გორის გამგეობასა და თ. ტ.-ს შორის 1992 წლის 21 აგვისტოს დადებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; გ. საქსოფტექნიკის ქ. გორის ...-ის ტექნიკუმის დირექციის, პროფკომიტეტისა და საბინაო კომისიის აქტების ბათილად ცნობა თ. ტ.-ის სამსახურებრივი ბინით დაკმაყოფილების შესახებ; დ. გ. გ.-თვის 1975 წლიდან ორდერით განპირობებული ბინის პრივატიზაციის წესით უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემა; დ. თ. ტ.-ისა და მისი ოჯახის გამოსახლება ...-ის ქ. ¹16-ში მდებარე ბინა ¹28-დან და ბინის გ. გ.-თვის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში ჩაბარება.

სარჩელის საფუძვლები მდგომარეობდა შემდეგში:

გორის საქსოფტექნიკის ექსპერიმენტალური მეურნეობის ადმინისტრაციამ, რომლის სისტემაშიც მოსარჩელე წლების მანძილზე მუშაობდა, მას და მისი ოჯახის წევრებს მისცა სამოთახიანი ბინა ქ. გორში, ...-ის ქ. ¹16/28-ში. გ. გ.-ი ოჯახის წევრებთან ერთად ზემოაღნიშნულ მისამართზე ცხოვრობდა 1991 წლამდე. 1991 წელს ეროვნებათშორის მომხდარი დაძაბულობის შემდეგ, მოსარჩელესა და მისი ოჯახის წევრებს იძულებით დაატოვებინეს ბინა, რომელშიც შეასახლეს თ. ტ.-ე. ამის შესახებ გ.-ებმა არ იცოდნენ. 1998 წელს, მას შემდეგ რაც დაიწყო დევნილთა დაბრუნების პროცესი, გ. გ.-ი დაბრუნდა გორში და მის ბინაში მცხოვრებ თ. ტ.-ს სთხოვა ბინის გათავისუფლება. აღნიშნული მოთხოვნით მან სასამართლოსაც მიმართა და მოითხოვა თ. ტ.-ისა და მისი ოჯახის წევრების გამოსახლება მისი კუთვნილი ბინიდან. იმავდროულად სასამართლოში შეგებებული სარჩელი წარადგინა თ. ტ.-მაც, რომელმაც მოითხოვა გ. გ.-ისა და მისი ოჯახის წევრების სადავო ბინაზე უფლებადაკარგულ პირებად ცნობა. გორის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 21 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გ. გ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო თ. ტ.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა და გ. გ.-ი და მისი ოჯახის წევრები ცნობილ იქნენ ქ. გორში, ...-ის ქ. ¹16/28-ში მდებარე ბინის ფართზე უფლებადაკარგულ პირებად.

ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება გასაჩივრდა გ. გ.-ის მიერ სააპელაციო წესით. თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2004 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილებით გაუქმდა გორის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 21 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ. გ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, თ. ტ.-ის შეგებებულ სარჩელზე შეწყდა წარმოება, მასზე უარის თქმის გამო.

საბინაო კოდექსის 57-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ორდერი გაიცემა მხოლოდ თავისუფალ, იზოლირებულ სადგომზე. გორის რაიონის გამგეობამ ისე გადაწყვიტა თ. ტ.-თვის ბინის სარგებლობაში გადაცემისა და ორდერის გამოწერის საკითხი, რომ 1975 წელს სადავო ბინაზე გაცემული ორდერი ბათილად არ უცნია.

გარდა ამისა, კანონდარღვევით მოხდა ბინის პრივატიზაციაც. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის ¹107 დადგენილების შესაბამისად, პრივატიზაციის ობიექტი შეიძლება იყოს სახელმწიფო და საზოგადოებრივი ფონდის საცხოვრებელი ბინა, აგრეთვე გამოთავისუფლებული ბინა. სადავო ბინის თ. ტ.-ის საკუთრებაში გადაცემით დაირღვა ზემოაღნიშნული მოთხოვნა, რადგანაც 1975 წლიდან დღემდე ბინის დამქირავებელს წარმოადგენს გ. გ.-ი, მასზე გაცემული ორდერი, საბინაო კოდექსის 58-ე მუხლის თანახმად, არ გაბათილებულა და მასზე ხელმეორედ მოხდა ორდერის გაცემა თ. ტ.-ის სახელზე, მაშინ როცა საბინაო კოდექსის 57-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ორდერი გაიცემა მხოლოდ თავისუფალ სადგომზე (ს.ფ. 1-4).

გორის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 17 თებერვლის საოქმო განჩინებით საქმეში მოპასუხე მხარედ ჩაება გორის ექსპერიმენტალური მეურნეობა (ს.ფ. 54).

გორის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც რაიონულმა სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

რაიონული სასამართლოს მითითებით, გ. გ.-მ 1975 წელს კანონიერ საფუძველზე მიიღო საუწყებო ბინა, მაგრამ 1990 წლიდან მიატოვა საუწყებო საცხოვრებელი ფართი, გაწყვიტა შრომითი ურთიერთობა ექსპერიმენტალურ მეურნეობასთან და საცხოვრებლად გადავიდა რუსეთის ფედერაციაში. გ. გ.-ი ბინის მესაკუთრე არ ყოფილა, მას საცხოვრებელი ფართი გამოყოფილი ჰქონდა სარგებლობის უფლებით, ვინაიდან საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ქ. გორში, ...-ის ქ. ¹28/16-ში მდებარე ბინა ეკუთვნოდა გორის ექსპერიმენტალურ მეურნეობას. მას შემდეგ, რაც გ. გ.-მ მიატოვა ბინა, ექსპერიმენტალური მეურნეობის დირექციამ საჭიროდ მიიჩნია ბინა გადაეცა ამავე მეურნეობაში მექანიზატორად მომუშავე თ. ტ.-თვის.

რაიონული სასამართლოს მოსაზრებით, არ არსებობდა ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულების გაუქმების საფუძველი, რამდენადაც საქმის მასალების თანახმად გორის ექსპერიმენტალური მეურნეობა ვერ უზრუნველყოფდა რა ბინების ექსპლოატაციას, მის ბალანსზე რიცხული ბინები გადავიდა მუნიციპალურ ბალანსზე, ხოლო 1992 წლის ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულება ეყრდნობოდა კანონიერ საფუძველს. ამ პერიოდისათვის ბინის მფლობელს წარმოადგენდა არა გ. გ.-ი, არამედ თ. ტ.-ე. მოსარჩელე მხარემ 1990 წელს შეწყვიტა შრომითი ურთიერთობა გორის ექსპერიმენტალურ მეურნეობასთან, მიტოვებული ბინა კანონიერ საფუძველზე განაწილდა თ. ტ.-ის ოჯახზე, ხოლო გ. გ.-ის მითიტება, რომ იძულებით დატოვა ბინის მფლობელობა არ დგინდებოდა საქმის გარემოებებით, რამდენადაც გ. გ.-მ 1990 წელს მიატოვა რა ბინის მფლობელობა, 13 წლის მანძილზე არ მიუკითხავს ბინისათვის (ს.ფ. 62-63).

რაიონული სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გერსან, გიული და მაგული გ.-ის წარმომადგენლმა მ. გ.-მ, რომელმაც ოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სასარჩელო მოთხოვნების (გორის რაიონის გამგეობისათვის გ. გ.-ის ბინით უზრუნველყოფის დაკისრების მოთხოვნის გარდა) დაკმაყოფილება.

აპელანტის განმარტებით, საბინაო კოდექსის 57-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ორდერი გაიცემა მხოლოდ თავისუფალ, იზოლირებულ სადგომზე. გორის რაიონის გამგეობამ ისე გადაწყვიტა თ. ტ.-თვის ბინის სარგებლობაში გადაცემისა და ორდერის გამოწერის საკითხი, რომ 1975 წელს სადავო ბინაზე გაცემული ორდერი ბათილად არ უცნია. სადავო ბინის თ. ტ.-ის საკუთრებაში გადაცემა უკანონოა, რადგან 1975 წლიდან დღემდე ბინის დამქირავებელს წარმოადგენს გ. გ.-ი, მასზე გაცემული ორდერი, საბინაო კოდექსის 58-ე მუხლის თანახმად, არ გაბათილებულა და ხელმეორედ მოხდა ორდერის გაცემა თ. ტ.-ის სახელზე, მაშინ როცა საბინაო კოდექსის 57-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ორდერი გაიცემა მხოლოდ თავისუფალ სადგომზე.

აპელანტის მითითებით, მართალია, გ. გ.-ი არ იყო ბინის მესაკუთრე, მაგრამ ის იყო მართლზომიერი მფლობელი. იმ დროისათვის მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 152-ე მუხლით დაცული იყო არამესაკუთრე მფლობელის უფლებები, კერძოდ, 146-151-ე მუხლებით გათვალისწინებული უფლებებით, მსგავსად მესაკუთრისა, აღჭურვილი იყო არამესაკუთრე მფლობელიც, რომელიც ფლობდა ქონებას კანონის ან ხელშეკრულების ძალით. გ.-ები ბინას ფლობდნენ კანონიერად, ორდერის საფუძველზე (ს.ფ. 70-74).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 5 ივლისის განჩინებით გ., მ. და გ. გ.-ების წარმომადგენლის მ. გ.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გორის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის თანახმად, მხარეთა მონაწილეობით სხვა საქმის განხილვისას დადგენილი ფაქტები ხელახალ დადასტურებას არ საჭიროებს. თბილისის საოლქო სასამართლოს 2004 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილებით, რომელიც უცვლელად დარჩა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2004 წლის 24 დეკემბრის განჩინებით, დადგენილად იქნა მიჩნეული გორის რაიონის გამგეობის, როგორც მესაკუთრის უფლებამოსილების მქონე პირის სტატუსი გორში, ...-ის ქ. ¹16/28-ში მდებარე 57,5კვ.მ ფართობის სამოთახიან ბინაზე. შესაბამისად, ამ უკანასკნელს შეეძლო საკუთარი შეხედულებისამებრ განეკარგა იგი, მათ შორის, პრივატიზაციის ხელშეკრულებით გადაეცა იგი თ. ტ.-თვის. დასახელებული სასამართლო გადაწყვეტილებებით მართლზომიერად იყო მიჩნეული მოპასუხისათვის სამსახურებრივი სარგებლობისათვის დასახელებული ბინის გამოყოფა. ამ გარემოებების გათვალისწინებით, რაიონულმა სასამართლომ მართებულად მიიჩნია სასარჩელო მოთხოვნები სამართლებრივი თვალსაზრისით დაუსაბუთებლად და სწორად გამოიტანა გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ (ს.ფ. 124-126).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ., გ. და მ. გ.-ების წარმომადგენელმა მ. გ.-მ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლი. სასამართლომ მიიჩნია, რომ გორის რაიონის გამგეობის, როგორც სადავო ბინის მესაკუთრის, სტატუსი დადგენილია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2004 წლის 24 დეკემბრის განჩინებით, რომელსაც ამ შემთხვევაში პრეიუდიციული ძალა გააჩნდა. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს აზრით, მხოლოდ გორის რაიონის გამგეობა იყო უფლებამოსილი, საკუთარი შეხედულებისამებრ განეკარგა ბინა და პრივატიზაციის ხელშეკრულებით გადაეცა იგი თ. ტ.-თვის. გორის რაიონის გამგეობის, როგორც ბინის მესაკუთრის, სტატუსი მოცემულ საქმეზე ისედაც დადგენილია. ამ შემთხვევაში მოთხოვნა ეფუძნება იმას, რომ გორის რაიონის გამგეობამ, როგორც ბინის მესაკუთრემ, შელახა იმ დროისათვის მოქმედი საბინაო კოდექსით გარანტირებული პირის უფლება საცხოვრებელ ბინაზე. იმის მიუხედავად, რომ გორის რაიონის გამგეობა სადავო ბინის მესაკუთრეს წარმოადგენდა, იგი არ იყო უფლებამოსილი მოსარჩელეებზე ორდერით განაწილებული ბინა განეკარგა. მას აღნიშნული ორდერის სასამართლო წესით ბათილად ცნობის შემთხვევაში ჰქონდა უფლება ხელმეორედ გაენაწილებინა ბინა სხვა პირზე, რამდენადაც საბინაო კოდექსის 57-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ორდერი გაიცემოდა მხოლოდ თავისუფალ სადგომზე. სადავო ბინა თავისუფლად ჩაითვლებოდა, თუ მასზე ორდერი საერთოდ არ იქნებოდა გაცემული ან არსებული ორდერი სასამართლოს მიერ ბათილად (ან ძალადაკარგულად) იქნებოდა ცნობილი საბინაო კოდექსის 58-ე მუხლით დადგენილი წესით. საბინაო კოდექსის 69-ე მუხლის მე-2 ნაწილი იმპერატიულად მიუთითებდა, რომ დადგენილი ვადების გადამეტებით სხვაგან ყოფნის შედეგად საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობაზე უფლებადაკარგულ პირთა ცნობა ხდება მხოლოდ სასამართლო წესით.

კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ თითქოს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2004 წლის 24 დეკემბრის განჩინებით მართლზომიერად არის მიჩნეული მოპასუხეზე სამსახურებრივი სარგებლობისათვის დასახელებული ბინის გამოყოფა, რადგან მითითებულ საქმეში ბინის გამოყოფის მართლზომიერების საკითხი არ განიხილებოდა, საქმის განხილვისას დადგენილი იყო თ. ტ.-ზე ბინის გამოყოფის და არა ბინის მართლზომიერად გამოყოფის ფაქტი.

კასატორი განმარტავს, რომ იმ დროისათვის მოქმედი საბინაო კოდექსის 57-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ორდერი შეიძლებოდა გაცემულიყო მხოლოდ თავისუფალ, იზოლირებულ სადგომზე. გორის რაიონის გამგეობამ ისე გადაწყვიტა თ. ტ.-თვის ბინის სარგებლობაში გადაცემისა და ორდერის გამოწერის საკითხი, რომ 1975 წელს სადავო ბინაზე გაცემული ორდერი ბათილად არ უცვნია. სადავო ბინის თ. ტ.-ის საკუთრებაში გადაცემა უკანონოა, რადგან 1975 წლიდან დღემდე ბინის დამქირავებელს წარმოადგენს გ. გ.-ი, მასზე გაცემული ორდერი საბინაო კოდექსის 58-ე მუხლის თანახმად, არ გაბათილებულა და ხელმეორედ მოხდა ორდერის გაცემა თ. ტ.-ის სახელზე, მაშინ როცა საბინაო კოდექსის 57-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ორდერი გაიცემა მხოლოდ თავისუფალ სადგომზე.

კასატორი უთითებს იმაზეც, რომ მართალია გ. გ.-ი არ იყო ბინის მესაკუთრე, მაგრამ ის იყო მართლზომიერი მფლობელი. იმ დროისათვის მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 152-ე მუხლით დაცული იყო არამესაკუთრე მფლობელის უფლებები, კერძოდ, 146-151-ე მუხლებით გათვალისწინებული უფლებებით (მსგავსად მესაკუთრისა) აღჭურვილი იყო არამესაკუთრე მფლობელიც, რომელიც ფლობდა ქონებას კანონის ან ხელშეკრულების ძალით. გ.-ები ბინას ფლობდნენ კანონიერად, ორდერის საფუძველზე.

სასამართლოში საქმის განხილვისას კასატორი ეჭვქვეშ აყენებდა მოპასუხე ორგანიზაციასთან თ. ტ.-ის შრომითი კავშირის არსებობას, მათ იშუამდგომლეს კიდეც, რათა სასამართლოს დაევალებინა მოპასუხეთათვის აღნიშნულის დამადასტურებელი დოკუმენტაციისა და შრომის წიგნაკის წარდგენა, თუმცა არც რაიონულ და არც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს ამაზე არ უმსჯელია (ს.ფ. 135-139).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ გ., გ. და მ. გ.-ების წარმომადგენლის მ. გ.-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 5 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დარღვეულია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, სსსკ-ის 393.2, 394 “ე” მუხლების მოთხოვნები. სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სწორი შეფასება არ მისცა საქმის მასალებს, გადაწყვეტილება იურიდიული თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია.

სააპელაციო სასამართლომ ისე ჩათვალა უსაფუძვლოდ გ., მ. და გ. გ.-ების სააპელაციო საჩივარი, რომ არ გამოიყენა არც ერთი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმა, შესაბამისად, გაურკვეველია, რის საფუძველზე მივიდა სააპელაციო სასამართლო აღნიშნულ დასკვნამდე და რომელი სამართლებრივი ნორმით ხელმძღვანელობდა გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ განჩინება გამოტანილია სსსკ-ის 393.2. მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, კერძოდ, იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლომ უხეშად დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249.4. მუხლი, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების სამოტივაციო ნაწილში საერთოდ არ უმსჯელია სარჩელის საფუძვლიანობაზე, ამასთან, განჩინების სამოტივაციო ნაწილში არ არის აღნიშნული მტკიცებულებანი, რომელთაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები და მოსაზრებანი, რომლებითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებებს, აგრეთვე კანონები, რომლითაც სასამართლო ხელმძღვანელობდა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულ და გადაწყვეტილ იქნა საპროცესო ნორმებით დადგენილი მოთხოვნების უგულებელყოფით, სასამართლო აქტი საერთოდ არ შეიცავს მსჯელობას სააპელაციო საჩივრის მოტივებზე, არ არის გაქარწყლებული აპელანტის მოსაზრებები, ისე არის მიჩნეული დაუსაბუთებლად და კანონშეუსაბამოდ.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება, რომელიც აგებულია მხარეთა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, სააპელაციო და საკასაციო საჩივარს აკუთვნებს მხარის უფლების დაცვის სამართლებრივ საშუალებებს, ამასთან, სწორედ მხარის ამ საპროცესო უფლების რეალიზაცია თანაზომიერია მხარისავე საპროცესო ვალდებულებასთან _ დაასაბუთოს საჩივარი, კერძოდ, სსსკ-ის 368-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ე” და “ვ” ქვეპუნქტებში მითითებულია თუ რა უნდა იყოს ასახული სააპელაციო საჩივრის შინაარსში. მხარის ამგვარი პროცესუალური ვალდებულება შეიცავს მხარის საპროცესო უფლებრივ გარანტიას, ზემდგომმა სასამართლომ შეაფასოს მისი საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობა, გაიზიაროს ან უარყოს, გააქარწყლოს ისინი იურიდიულად არგუმენტირებული სახით.

სსსკ-ის 407.2. მუხლის შესაბამისად, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

კონკრეტულ შემთხვევაში საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასაციის მოტივს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლი, კერძოდ სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, თბილისის საოლქო სასამართლოს 2004 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილებით, რომელიც უცვლელად დარჩა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2004 წლის 24 დეკემბრის განჩინებით, დადგენილად იქნა მიჩნეული გორის რაიონის გამგეობის, როგორც მესაკუთრის უფლებამოსილების მქონე პირის, სტატუსი გორში, ...-ის ქ. ¹16/28-ში მდებარე 57,5კვ.მ ფართობის სამოთახიან ბინაზე. შესაბამისად, ამ უკანასკნელს შეეძლო საკუთარი შეხედულებისამებრ განეკარგა იგი, მათ შორის, პრივატიზაციის ხელშეკრულებით გადაეცა იგი თ. ტ.-თვის.

საკასაციო სასამართლოს სრულიად დაუსაბუთებლად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული დასკვნა, რამდენადაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106 ,,ბ” მუხლის თანახმად, მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებს, კერძოდ, ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ.

მ ოცემულ შემთხვევაში, თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილებითა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2004 წლის 24 დეკემბრის განჩინების თანახმად, სადავო სამართალურთიერთობაში დავის საგანს წარმოადგენდა ბინიდან გამოსახლება. აღნიშნული განჩინებით დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ თ. ტ.-ე წარმოადგენდა სადავო ბინის მესაკუთრეს, ხოლო გ. გ.-ის მიერ ვერ იქნა დამტკიცებული ბინაზე სკუთრების უფლება. ამასთან, აღნიშნული გადაწყვეტილებით თ. ტ.-ის შეგებებულ სარჩელზე მოთხოვნით _ გ. გ.-ისა და მისი ოჯახის წევრების სადავო ბინაზე უფლებადაკარგულ პირად ცნობის შესახებ _ შეწყდა წარმოება უარის თქმის გამო /იხ.ს.ფ. 14-16/.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ არ დაასაბუთა, თუ რა არსებითი მნიშვნელობა გააჩნდა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს სადავო სამართალურთიერთობაში, ამასთან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, რომელსაც დაეყრდნო სააპელაციო სასამართლო საქმის გადაწყვეტისას, სხვა მხარეები მონაწილეობდნენ, კერძოდ, მოთხოვნა არ იყო მიმართული ადმინისტრაციული ორგანოების მიმართ, დავა მიმდინარეობდა კერძო პირებს შორის ბინიდან გამოსახლებისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მოთხოვნით, მაშინ, როცა სსსკ-ის 106-ე მუხლის “ბ” პუნქტის თანახმად, პრეიუდიციულ ფაქტად მიჩნევის ერთი-ერთ პირობას სწორედ იმავე მხარეებს შორის მიმდინარე დავის არსებობა წარმოადგენს, სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

საკასაციო სასამართლო საბინაო კოდექსის (1983 წლის) 69.4. მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ დადგენილი ვადების გადამეტებით სხვაგან ყოფნის შედეგად საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობაზე უფლებადაკარგულად პირთა ცნობა ხდება მხოლოდ სასამართლო წესით. საბინაო კოდექსის 57.2. მუხლის თანახმად კი ორდერი შეიძლება გაიცეს მხოლოდ თავისუფალ იზოლირებულ საცხოვრებელ სადგომზე. სააპელაციო სასამართლომ ისე განიხილა დავა, რომ არ შეუფასებია თ. ტ.-თვის ბინის ორდერის გადაცემამდე, მოხდა თუ არა მოსარჩელეთა ფართზე უფლებადაკარგულად ცნობა. მეტიც, სააპელაციო სასამართლომ შეფასება არ მისცა იმ გარემოებას, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილებით, რომელიც უცვლელად დარჩა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2004 წლის 24 დეკემბრის განჩინებით თ. ტ.-ის შეგებებულ სარჩელზე მოთხოვნით _ გ. გ.-ისა და მისი ოჯახის წევრების სადავო ბინაზე უფლებადაკარგულ პირად ცნობის შესახებ _ შეწყდა წარმოება უარის თქმის გამო /იხ.ს.ფ. 14-16/.

ამასთან, საკასაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია თ. ტ.-ზე სადავო ბინის ორდერის გადაცემის მომენტისთვის გ. გ.-ები იყვნენ თუ არა ფართზე უფლებადაკარგულად ცნობილნი, შესაბამისად, სადავო ბინა წარმოადგენდა თუ არა თავისუფალ იზოლირებულ საცხოვრებელ სადგომს. აღნიშნული გარემოების შეფასების შედეგად სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიტანოს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ, კერძოდ, , თ. ტ.-ზე ახალი ორდერის გაცემით დაირღვა თუ არა საბინაო კოდექსის 57.2. მუხლის იმპერატიული მოთხოვნა მხოლოდ თავისუფალ იზოლირებულ საცხოვრებელ სადგომზე ორდერის გაცემის შესახებ.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა გაითვალისწინოს ის გარემოება, რომ “საქართველოს რესპუბლიკაში ბინის პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ” მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის ¹107 დადგენილებით სახელმწიფო საბინაო ფონდის საცხოვრებელი სახლის (ბინის) უსასყიდლოდ პრივატიზების უფლება მიეცა საბინაო ორდერის მიხედვით საცხოვრებელი სახლის მართლზომიერ მფლობელს. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას სადავო პრივატიზაციის ხელშეკრულების კანონიერება უნდა შეაფასოს მითითებული ნორმატიული აქტით დადგენილი მოთხოვნების ფარგლებში.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სადავო ინდივიდუალური- ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები წარმოადგენს აღმჭურველ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს ადრესატ თ. ტ.-თვის, რომლის მიმართაც მას გააჩნია კანონიერი ნდობა. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60^I მუხლის მე-5, მე-6 და მე-7 ნაწილები არეგულირებს იმ წინაპირობებს, რომელთა არსებობის შემთხვევაში არის შესაძლებელი აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა. სააპელაციო საამართლომ უნდა გამოარკვიოს, მოცემულ საქმეში თ. ტ.-ს ადმინისტრაციული ორგანოს მიმართ გააჩნია თუ არა კანონიერი ნდობის უფლება, რომლის დადასტურების პირობებში სასამართლომ სადავო აქტებისა და პრივატიზაციის ხელშეკრულების კანონიერება უნდა შეამოწმოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60^I მუხლის მე-4 ნაწილით განსაზღვრული პირობის კონტექსტში.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ “ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქში კონფლიქტის შედეგად საქართველოს ტერიტორიაზე დაზარალებულთა ქონებრივი რესტიტუციისა და კომპენსაციის შესახებ” 2007 წლის 1 იანვრის საქართველოს კანონით აღიარებულ იქნა ყოფილ სამხრეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქში 1989-1992 წლების კონფლიქტის მძიმე შედეგები, რომელმაც საქართველოს მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილის უფლებებისა და თავისუფლებების უხეში დარღვევა და საკუთარი საცხოვრებლიდან იძულებით გადაადგილება გამოიწვია. ამასთან სახელმწიფომ აიღო პასუხისმგებლობა, აღადგინოს და საერთაშორისო სამართლით აღიარებულ სტანდარტებს მიუსადაგოს 1989-1992 წლებში კონფლიქტის შედეგად და მის შემდგომ პერიოდში დაზარალებულთა უფლებრივი მდგომარეობა, რასაც შეფასება უნდა მისცეს სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის საფუძვლიანობის შემოწმებისას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 412.2 მუხლის შესაბამისად, სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების პროცესუალური და სამართლებრივი საფუძვლები, რის გამოც სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია. შესაბამისად, სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემომითითებული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 53.4 მუხლის შესაბამისად, სასამართლო ხარჯები უნდა გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 257-ე, 372-ე, 390-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ., მ. და გ. გ.-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 5 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.