ბს-713-685(კ-08) 25 სექტემბერი, 2008 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ლევან მურუსიძე

მარიამ ცისკაძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის რუსთავის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 10 აპრილის განჩინების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2006 წლის 17 მაისს შპს “მ.-მა” სასარჩელო განცხადებით მიმართა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხე რუსთავის საგადასახადო ინსპექციის მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, რეგისტრირებული იყო ქ. ბოლნისში და ეწეოდა კომერციულ საქმიანობას. 2003 წელს მოსარჩელემ შპს „რ.-გან“ 4-ჯერ შეიძინა ლითონის ბურთულები, რისთვისაც გადაიხადა ძირითადი საფასური და კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით, გადაუხადა მიმწოდებელს დღგ, რაც ასახული იყო შესაბამის საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებში. ამასთან დაკავშირებით, შპს „მ.-ს“ ჩაეთვალა გადახდილი დღგ და მას დავალიანება არ ერიცხებოდა, მაგრამ შემდეგ შპს „მ.-ს“ ჩათვლები გაუუქმდა იმ მოტივით, რომ გამყიდველის _ შპს „მ.-ის“ მიერ მყიდველისაგან მიღებული დღგ-ს თანხები არ იქნა შეტანილი ბიუჯეტში, რის გამოც შპს „მ.-ს“ წარმოეშვა ბიუჯეტის სასარგებლოდ დავალიანება 6762 ლარის ოდენობით. შპს „მ.-მა“ მიმართა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტს, რათა აღდგენილიყო ჩათვლა იმ თანხებზე, რომლებიც მისი ბრალის გარეშე არ მოხვდა ბიუჯეტში, მაგრამ მისი თხოვნა არ დაკმაყოფილდა. მოსარჩელეს არანაირი შეტყობინება არ მიუღია იმის შესახებ, რომ აღნიშნული თანხის გადახდა ხელმეორედ ევალებოდა შპს „მ.-ს“, მით უმეტეს, იგი არავის არ გაუფრთხილებია არც ზეპირად და არც წერილობით, რომ ხსენებული თანხების გადაუხდელობის შემთხვევაში, მას დაერიცხებოდა საურავი. 2006 წლის 2 მაისს მოსარჩელემ რუსთავის საგადასახადო ინსპექციისგან მიიღო შეტყობინება, რომლიდანაც ირკვეოდა, რომ შპს „მ.-ს“ დაერიცხა საურავი _ 3894,57 ლარი. მიუხედავად იმისა, რომ დღგ-ს ჩათვლები შპს „მ.-ს“ უკანონოდ გაუუქმდა, მოსარჩელე მზად იყო, გადაეხადა ძირითადი თანხა _ 6870,67 ლარი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა რუსთავის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 30 ნოემბრის ¹800/ბ საგადასახადო მოთხოვნის გაუქმება საურავების დარიცხვის ნაწილში.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილებით შპს “მ.-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი რუსთავის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 30 ნოემბრის ¹800/ბ საგადასახადო მოთხოვნა მოსარჩელისათვის დამატებული ღირებულების გადასახადზე საურავის _ 2785,52 ლარის დარიცხვის ნაწილში; მოსარჩელეს უარი ეთქვა რუსთავის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 30 ნოემბრის ¹800/ბ საგადასახადო მოთხოვნის ბათილად ცნობაზე 1109,05 ლარის ნაწილში; რუსთავის საგადასახადო ინსპექციას დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის სახით, 70 ლარის გადახდა შპს “მ.-ის” სასარგებლოდ.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „მ.-სა“ და შპს „რ.-ს“ შორის 2003 წლის ოქტომბერ-ნოემბერში 4-ჯერ განხორციელდა დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციები, რაც აისახა შესაბამის საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებში. აღნიშნულთან დაკავშირებით, შპს „მ.-ს“ ჩაეთვალა გადახდილი დღგ. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2004 წლის 5 აგვისტოს წერილიდან ირკვეოდა, რომ შპს „მ.-ის“ მიმართ განხორციელებული ჩათვლები ექვემდებარებოდა გაუქმებას, ვინაიდან საგადასახადო ორგანოში წარდგენილი ანგარიშ-ფაქტურების მიხედვით, ვალდებული პირის (გამყიდველი _ შპს „რ.-ი“) მიერ არ იყო გადახდილი კუთვნილი გადასახადი ბიუჯეტში. შესაბამისად, ადგილობრივ საგადასახადო სამსახურებს მიეცათ დავალება, განეხორციელებინათ დარიცხვა. ხსენებული დავალება შპს „მ.-თან“ მიმართებაში, შეასრულა ბოლნისის ზონალურმა საგადასახადო ინსპექციამ, რომელმაც გააუქმა არსებული ჩათვლები და დარიცხვა აისახა გადამხდელის პირად ბარათზე. რუსთავის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 30 ნოემბრის საგადასახადო მოთხოვნით, შპს „მ.-ს“ გადასახდელი დღგ-ს სახით დაერიცხა 6762,5 ლარი, საურავის სახით დღგ-სთან მიმართებაში _ 2785,52 ლარი, ასევე თანხა მოგების, საშემოსავლო, მიწის, სოციალური და ეკონომიკური გადასახადების სახით, სულ ძირითადი გადასახადის ნაწილში _ 6870,67 ლარი, ხოლო საურავმა შეადგინა 3894,57 ლარი.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე სადავო საგადასახადო მოთხოვნას დღგ-ს ჩათვლების გაუქმების შედეგად დარიცხული ძირითადი თანხის ნაწილში, ფაქტობრივად, აღიარებდა და იღებდა ვალდებულებას, გადაეხადა იგი. ამასთან, წარმოდგენილი სარჩელით მას სადავოდ არ გაუხდია დღგ-ს ჩათვლების გაუქმება და შესაბამისად, სასამართლო დღგ-ს ჩათვლების გაუქმების კანონიერებასთან დაკავშირებით, აღარ იმსჯელებდა.

რაც შეეხებოდა დღგ-ს გადაუხდელ თანხაზე საურავის დარიცხვას, საქალაქო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია და მიუთითა მსგავსი კატეგორიის დავებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის შესაბამის გადაწყვეტილებებზე, ასევე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2005 წლის 5 დეკემბრის ¹ბს-817-403(კ-კს-05) გადაწყვეტილებაზე, რომლის მიხედვითაც, დღგ-ს ჩათვლების გაუქმებისას დარიცხული საურავები უკანონოდ იქნა მიჩნეული და დადგენილ იქნა, რომ აღნიშნული ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის რიგი ნორმების მოთხოვნებს, კერძოდ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდმა პალატამ მიიჩნია, რომ საურავი წარმოადგენდა გადასახადის გადამხდელისათვის დადგენილი პასუხისმგებლობის სახეს, რომელიც გამოყენებული ვერ იქნებოდა იმ პირის მიმართ, რომელიც არ ითვლებოდა გადასახადის გადამხდელად. ამდენად, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დღგ-ს, როგორც არაპირდაპირი გადასახადის, ბუნებიდან გამომდინარე, შპს „მ.-ი“ არ წარმოადგენდა დღგ-ს გადამხდელს და დაუშვებელი იყო მისთვის საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული საურავის დაკისრება.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60¹ მუხლსა და საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და მოსარჩელის მოთხოვნა გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის შესახებ, საურავის სახით 3894,57 ლარის დარიცხვის ნაწილში, სრულად არ გაიზიარა, რადგან აღნიშნული თანხა წარმოადგენდა სხვადასხვა სახის გადასახადზე დარიცხული საურავების ჯამურ ოდენობას, რომელთაგან მხოლოდ 2785,52 ლარი იყო დარიცხული დღგ-სთან მიმართებით საურავის სახით. შესაბამისად, სასამართლო უფლებამოსილი იყო, ემსჯელა მხოლოდ ამ ნაწილში და შეემოწმებინა მისი დარიცხვის კანონიერება.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის რუსთავის საგადასახადო ინსპექციამ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ამ ნაწილში გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 21 თებერვლის საოქმო განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის რუსთავის საგადასახადო ინსპექციის უფლებამონაცვლედ დადგენილ იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის რუსთავის რეგიონალური ცენტრი (საგადასახადო ინსპექცია).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 6 მარტის საოქმო განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მოცემულ საქმეში მესამე პირად ჩაება შპს “რ.-ი”.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 10 აპრილის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის რუსთავის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებს საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებებთან დაკავშირებით, მიუთითა მათზე და დამატებით აღნიშნა, რომ რუსთავის საგადასახადო ინსპექციის გასაჩივრებული „საგადასახადო მოთხოვნა“ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით რეგლამენტირებულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს წარმოადგენდა, რომლის ბათილად ცნობასა და შპს „მ.-სთვის“ 2005 წლიდან დღგ-ს ნაწილში უკანონოდ დარიცხული საურავების მოხსნაზე პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად იმსჯელა. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები არ ქმნიდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ შემადგენლობას და შესაბამისად, არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალურ-სამართლებრივი საფუძვლები.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 10 აპრილის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის რუსთავის რეგიონალურმა ცენტრმა (საგადასახადო ინსპექცია), რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი. შპს „მ.-მა“ დღგ-ს ანგარიშ-ფაქტურებით _ აა-22 ¹000500, თანხა _ 1290 ლარი, აა-22 ¹000503, თანხა _ 3016 ლარი, აა-22 ¹000499, თანხა _ 1452 ლარი, აა-99 ¹208318, თანხა _ 924 ლარი (სულ _ 6682 ლარი), შპს „რ.-სგან“ შეიძინა ლითონის ბურთულები და განახორციელა ჩათვლა. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2004 წლის 5 აგვისტოს ¹1-11/7407 წერილის საფუძველზე, ზემოაღნიშნული ანგარიშ-ფაქტურებით განხორციელებული ჩათვლა გაუქმდა იმ მოტივით, რომ კუთვნილი გადასახადი ბიუჯეტში არ იყო გადახდილი. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (ძველი რედაქცია) 113-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დასაბეგრი ბრუნვიდან ბიუჯეტში შესატანი დღგ-ს თანხა განისაზღვრება, როგორც სხვაობა დასაბეგრ ბრუნვაზე დარიცხულ გადასახადის თანხასა და ჩასათვლელ გადასახადის თანხებს შორის. შესაბამისად, შპს „მ.-მა“ გაუქმებული ანგარიშ-ფაქტურებით ჩათვლის შედეგად, შეიმცირა დღგ-ს ოდენობა, ხოლო იმავე კოდექსის 252-ე მუხლი ადგენს, რომ თუ გადასახადის თანხა არ არის გადახდილი დადგენილი ვადისათვის, გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია, გადაიხადოს გადაუხდელი თანხის 0,15% თითოეულ ვადაგადაცილებულ დღეზე. მაშასადამე, საურავი აქცესორული ბუნებისაა და დაუშვებელი იყო მისი გამოყოფა ძირითადი საგადასახადო ვალდებულებისაგან. ამასთან, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 147-ე მუხლის მე-2 ნაწილის (იმ დროისათვის მოქმედი რედაქცია) შესაბამისად, თუ გადასახადის გადამხდელი უარს აცხადებს „საგადასახადო მოთხოვნის“ შესრულებაზე, იგი ვალდებულია, „საგადასახადო მოთხოვნის“ მიღებიდან 15 კალენდარული დღის ვადაში საგადასახადო ორგანოს გაუგზავნოს წერილობითი შესაგებელი, თუ დავის გადაწყვეტის ფორმად ირჩევს მის გადაწყვეტას საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში ან წერილობითი შეტყობინება, თუ დავის გადაწყვეტის ფორმად ირჩევს მის გადაწყვეტას სასამართლოს მიერ, ხოლო ამ მუხლის მე-7 ნაწილის (იმ დროისათვის მოქმედი რედაქცია) თანახმად, “საგადასახადო მოთხოვნის“ მიღებიდან 15 კალენდარული დღის ვადაში შესაგებლის ან შეტყობინების წარდგენის ვალდებულების შეუსრულებლობა მიიჩნევა გადასახადის გადამხდელის მიერ „საგადასახადო მოთხოვნის“ აღიარებად, რაც სასამართლომ არ გაიზიარა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2008 წლის 2 ივლისის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის რუსთავის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) საკასაციო საჩივარი; მხარეებს მიეცათ უფლება, 2008 წლის 2 ივლისის განჩინების ჩაბარებიდან 14 დღის ვადაში წარმოედგინათ მოსაზრება, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად საკასაციო საჩივარი საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით; საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობის შემოწმება განისაზღვრა 2008 წლის 25 სექტემბრამდე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის რუსთავის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, როგორიცაა: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით და არსებობს ვარაუდი, რომ მას შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ამ კატეგორიის დავებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებულ პრაქტიკას.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის რუსთავის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექცია) საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 10 აპრილის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.