ბს-715-687(კ-08) 27 ნოემბერი, 2008 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემადგენლობა:

ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

სხდომის მდივანი – ქ. მაღრაძე

კასატორი _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრი (საგადასახადო ინსპექცია); წარმომადგენელი – ნ. მ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს ,,კ-ის” დირექტორი ვ. ხ-ი; წარმომადგენელი – ო. ჩ-ე

გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 20 მარტის განჩინება

დავის საგანი _ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2007 წლის 26 იანვარს შპს ,,კ-მა” სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხე ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიმართ, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის თაობაზე.

მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში მიუთითებდა, რომ თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 1 დეკემბრის საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ ¹007-173 შეტყობინებით, რომელიც მიიღო 2006 წლის 23 დეკემბერს, მისთვის ცნობილი გახდა, რომ შპს ,,კ-ს” დაერიცხა 3180,20 ლარის გადახდა ბიუჯეტის სასარგებლოდ, დარიცხვას საფუძვლად დაედო მოპასუხის მიერ 2005 წლის 11 ნოემბრის ¹300859 საგადასახადო სამართალდარღვევათა ოქმი 2004 წლის წლიური დეკლარაციის მოგებისა და ქონების გადასახადის დაგვიანებით წარდგენის შესახებ.

მოსარჩელის განმარტებით, ზემოაღნიშნული სადავო ადმინისტრაციული აქტები შედგენილი და მიღებულია ზაკ-ის მე-13, 53-ე, 58-ე, 95-ე, 96-ე, 98-ე, 99-ე მუხლების დარღვევით, კერძოდ, მოპასუხეს დადგენილების მიღებისას არ ჩაუტარებია ადმინისტრაციული წარმოება და არ გამოუკვლევია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რის შედეგადაც მიღებული იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება და მას თანხა საერთოდ არ დაერიცხებოდა. მისთვის ასევე უცნობი იყო როგორც სამართალდარღვევის ოქმის, ისე დადგენილების არსებობის შესახებ, მას ოქმი არ ჩაჰბარებია და არც ხელმოწერა არ ეკუთვნის მას. მოსარჩელის მითითებით, მან აღნიშნულის შესახებ შეიტყო მხოლოდ თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 1 დეკემბრის საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ ¹007-173 შეტყობინების მიღების შემდეგ.

მოსარჩელის განმარტებით, საწარმო რეგისტრაციის დღიდან არ ფუნქციონირებს, არ ეწევა არანაირ ეკონომიკურ საქმიანიობას, რის შესახებაც საგადასახადო ორგანოებისათვის ცნობილი იყო ისანი-სამგორის საგადასახადო განყოფილების მიერ 2005 წლის 11 ნოემბერს შედგენილი შედარების წარდგინების საფუძველზე გადახდილი ქონების გადასახადის სახით, საჯარიმო თანხასთან ერთად.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ითხოვდა თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2005 წლის 11 ნოემბრის ¹300859 საგადასახადო სამართალდარღვევათა ოქმის, 2005 წლის 18 ნოემბრის დადგენილებისა და თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 1 დეკემბრის საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ ¹007-173 შეტყობინების ბათილად ცნობას.

საქალაქო სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომაზე შპს ,,კ-ის” წარმომადგენელმა სასარჩელო განცხადება დააზუსტა და დამატებით მოითხოვა თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2007 წლის 15 იანვრის ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ ¹007-794 შეტყობინების ბათილად ცნობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილებით შპს ,,კ-ის” სასარჩელო განცხადება დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი თბილისის საგადასახადო ინსპექციის საგადასახადო სამართალდარღვევის შესახებ 2005 წლის 18 ნოემბრის ¹300859 დადგენილება, 2006 წლის 1 დეკემბრის ¹007-173 შეტყობინება საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ და ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ 2007 წლის 15 იანვრის ¹007-648 შეტყობინება.

საქალაქო სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიუთითებდა, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 54-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ძალაში შედის მხარისათვის კანონით დადგენილი წესით გაცნობისთანავე ან გამოქვეყნების დღეს. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილი კი ადგენს, რომ დაინტერესებული მხარისათვის ფოსტის მეშვეობით გაგზავნილი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ძალაში შედის გაგზავნიდან არა უგვიანეს მე-7 დღისა, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც დაინტერესებულ მხარეს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არ მიუღია. ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გაგზავნასთან დაკავშირებული დავის შემთხვევაში, მტკიცების ტვირთი ეკისრება ადმინისტრაციულ ორგანოს (54.4 მუხლი).

საგადასახადო კოდექსის მე-12 მუხლის 23-ე პუნქტის შესაბამისად, აღიარებულ საგადასახადო ვალდებულებად ითვლება _ გადასახადი ან/და სანქცია, რომელიც წარმოშობილია: ა) გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის მიერ წარდგენილი საგადასახადო დეკლარაციის საფუძველზე; ბ) ,,საგადასახადო მოთხოვნის” საფუძველზე, რომელსაც გადასახადის გადამხდელი/საგადასახადო აგენტი ან სხვა ვალდებული პირი ეთანხმება ან რომლის გასაჩივრების ვადა გასულია; გ) სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე. ამავე კოდექსის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ზ” და “ლ” ქვეპუნქტების თანახმად, გადასახადის გადამხდელს უფლება აქვს: მიიღოს საგადასახადო შემოწმების აქტისა და საგადასახადო ორგანოს გადაწყვეტილების დედანი ან დამოწმებული ასლი, აგრეთვე “საგადასახადო მოთხოვნა” და კანონით დადგენილი წესით გაასაჩივროს მისთვის წარდგენილი საგადასახადო მოთხოვნა, აგრეთვე საგადასახადო ორგანოთა და მათი თანამდებობის პირთა სხვა გადაწყვეტილებები და ქმედებები.

საგადასახადო კოდექსის 52-ე მუხლის (“საგადასახადო ორგანოს ვალდებულებები”) პირველი ნაწილის ,,ჟ” და ,,რ” ქვეპუნქტების თანახმად, საგადასახადო ორგანოები თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში ვალდებულნი არიან: ამ კოდექსით და საგადასახადო კანონმდებლობის სხვა აქტებით გათვალისწინებული წესითა და დადგენილ ვადებში გადასცენ (გაუგზავნონ) გადასახადის გადამხდელს/საგადასახადო აგენტს ან მის წარმომადგენელს საგადასახადო შემოწმების აქტები, აგრეთვე საგადასახადო ორგანოების სხვა გადაწყვეტილებები და შეტყობინებები და გადასახადის გადამხდელს/საგადასახადო აგენტს და სხვა ვალდებულ პირს წარუდგინონ საგადასახადო მოთხოვნა, ხოლო მისი შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში, ამ კოდექსით დადგენილი წესით მიიღონ ზომები მისი შესრულების უზრუნველსაყოფად.

საგადასახადო კოდექსის მე-80 მუხლის მიხედვით, საგადასახადო მოთხოვნა არის საგადასახადო ორგანოს მიერ მხოლოდ ამ კოდექსით დადგენილი წესით გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომელიც წარედგინება გადასახადის გადამხდელს/საგადასახადო აგენტს ან სხვა ვალდებულ პირს. საგადასახადო მოთხოვნის შესრულება სავალდებულოა ამ კოდექსით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით. საგადასახადო ორგანო გადასახადის გადამხდელს/საგადასახადო აგენტს ან სხვა ვალდებულ პირს საგადასახადო მოთხოვნას უგზავნის გამოვლენილ საგადასახადო სამართალდარღვევაზე ან საგადასახადო შემოწმების მასალებზე თანხების დარიცხვის შესახებ საგადასახადო ორგანოს უფროსის/მოადგილის მიერ გადაწყვეტილების მიღების დღიდან 5 სამუშაო დღის განმავლობაში.

დავის წარმოშობის დროს მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 147-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ გადასახადის გადამხდელი/საგადასახადო აგენტი ან/და სხვა ვალდებული პირი უარს აცხადებს საგადასახადო მოთხოვნის შესრულებაზე, იგი ვალდებულია, საგადასახადო მოთხოვნის მიღებიდან 15 დღის ვადაში საგადასახადო ორგანოს გაუგზავნოს წერილობითი შესაგებელი, თუ დავის გადაწყვეტის ფორმად ირჩევს მის გადაწყვეტას საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში ან წერილობითი შეტყობინება, თუ დავის გადაწყვეტის ფორმად ირჩევს მის გადაწყვეტას სასამართლოს მიერ. ამავე პერიოდის საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომ გადასახადის გადამხდელმა/საგადასახადო აგენტმა ან სხვა ვალდებულმა პირმა საგადასახადო მოთხოვნა უნდა შეასრულოს მისი მიღებიდან 15 კალენდარული დღის ვადაში. ამავე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, დარიცხული თანხის გადაუხდელობისა და ამ ნაწილის “ა” ქვეპუნტში აღნიშნული შესაგებლის ან სარჩელის/საარბიტრაჟო პრეტენზიის წარუდგენლობის შემთხვევაში, რაც განიხილება საგადასახადო ვალდებულების აღიარებად, მის მიმართ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ამ კოდექსის XI თავით გათვალისწინებული საგადასახადო ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის ღონისძიება _ მათ შორის, ღონისძიება გადასახადის გადამხდელის ქონებაზე საგადასახადო იპოთეკის/გირავნობისა და ყადაღის დადების შესახებ.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საგადასახადო ინსპექციას შპს “კ-თვის” საგადასახადო მოთხოვნის ჩაბარების დამადასტურებელი მტკიცებულება არ გააჩნდა, ხოლო მხოლოდ ის გარემოება, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, იგი ფოსტის მეშვეობით იყო გაგზავნილი და დაზღვეული წერილის სახით მისი გაგზავნის დასტურიც არსებობდა, მოსარჩელისათვის ადმინისტრაციული აქტის, კანონის მოთხოვნათა დაცვით ჩაბარებად ვერ იქნება მიჩნეული ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 54-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად. ამასთან, მოცემულ საკითხებთან მიმართებაში მტკიცების ტვირთი ეკისრება აქტის გამგზავნ ადმინისტრაციულ ორგანოს, რომელმაც საგადასახადო მოთხოვნის შპს “კ-თვის” ჩაბარების კანონით დადგენილი მტკიცებულების წარმოდგენა ვერ შეძლო, მაშინ, როცა ხსენებული უპირობო ვალდებულება მას დაკისრებული აქვს არა მხოლოდ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის, არამედ საგადასახადო კოდექსის ნორმებითაც.

მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციამ.

აპელანტი სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 147-ე მუხლის თანახმად, ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს წარმოადგენს საგადასახადო მოთხოვნა, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 145-ე მუხლის თანახმად, საგადასახადო დავის დაწყების მატერიალური საფუძველია საგადასახადო ორგანოს ან გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტისა ან სხვა ვალდებული პირის მიერ ამ კოდექსით დადგენილი ვალდებულების დარღვევა. საგადასახადო დავის დაწყების ფორმალური საფუძველია: ა) საგადასახადო კოდექსის 81-ე მუხლით განსაზღვრული გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის შესრულებაზე უარი და შესაბამისი წერილობითი შესაგებლის წარდგენა ან ამ კარით განსაზღვრულ ვადაში მისი წარუდგენლობა; ბ) საგადასახადო ორგანოს მიერ გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირისათვის საგადასახადო კოდექსის მე-80 მუხლით განსაზღვრული საგადასახადო მოთხოვნის წარდგენა. ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საფუძვლის არსებობისას გადასახადის გადამხდელს/საგადასახადო აგენტს ან სხვა ვალდებულ პირს უფლება აქვს, სადავო საკითხი გაასაჩივროს საგადასახადო კოდექსის VIII კარით დადგენილი წესით და აირჩიოს საგადასახადო დავის გადაწყვეტის ფორმა. საგადასახადო კოდექსის 147-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად: თუ გადასახადის გადამხდელი/საგადასახადო აგენტი ან სხვა ვალდებული პირი უარს აცხადებს საგადასახადო მოთხოვნის შესრულებაზე, იგი ვალდებულია, საგადასახადო მოთხოვნის მიღებიდან 15 კალენდარული დღის ვადაში ამ კოდექსის 44-ე მუხლით დადგენილი წესით საგადასახადო ორგანოს გაუგზავნოს წერილობითი შესაგებელი, თუ დავის გადაწყვეტის ფორმად ირჩევს მის გადაწყვეტას საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში, ან წერილობითი შეტყობინება თუ დავის გადაწყვეტის ფორმად ირჩევს სასამართლოს მიერ მის გადაწყვეტას. კონკრეტულ შემთხვევაში, აპელანტის მოსაზრებით, შპს ,,კ-ის” მიერ დაცული არ ყოფილა კანონის აღნიშნული მოთხოვნა. საგადასახადო კოდექსის 128-ე მუხლის თანახმად, საგადასახადო სამართალდარღვევის საქმეზე საგადასახადო ორგანოს მიერ მიღებული ბრძანება ან სხვა გადაწყვეტილება ცალკე გასაჩივრებას არ ექვემდებარება. აღნიშნული აქტები შეიძლება გაასაჩივროს პირმა, რომლის მიმართაც გამოტანილია აღნიშნული ბრძანება ან სხვა გადაწყვეტილება, მხოლოდ მათ საფუძველზე გამოცემულ საგადასახადო მოთხოვნასთან ერთად. ასე რომ, სადავო დადგენილების გასაჩივრების უფლება ცალკე, საგადასახადო მოთხოვნის გარეშე, საერთოდ არ შეიძლებოდა.

აპელანტის მითითებით, სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილებით გააუქმა შეტყობინება ქონებაზე გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის თაობაზე, მაშინ როდესაც, საერთოდ არ უმსჯელია საგადასახადო მოთხოვნაზე, რომელიც გახდა დარიცხვის საფუძველი და რომელიც მოსარჩელემ არ გახადა სადავოდ. ამდენადა, სასამართლო ვერ იმსჯელებდა საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის შეტყობინების კანონიერებაზე, ვინაიდან საგადასახადო კოდექსის 85-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა არის სახელმწიფოს უფლება, საგადასახადო ვალდებულების შესრულება უზრუნველყოს საგადასახადო დავალიანების მქონე გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის, სხვა ვალდებული პირის ქონებიდან. აქედან გამომდინარე, კანონმდებელმა პირდაპირ განსაზღვრა, რომ საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის შეტყობინება არის მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალება. ამავე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლება გაუქმებულად ითვლება: ა) დავალიანების დაფარვისთანავე, თუ გადასახადის გადამხდელმა სრულად დაფარა დავალიანება; ბ) საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების ხანდაზმულობის ვადის გასვლისთანავე. შესაბამისად, სასამართლოს მხოლოდ ამ პირობების არსებობისას შეეძლო ბათილად ეცნო საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ შეტყობინება, რასაც ამ კონკრეტულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

რაც შეეხება ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ შეტყობინების ბათილად ცნობას, აპელანტის განმარტებით, სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ ნაწილშიც უსაფუძვლოა, ვინაიდან შეტყობინება ყადაღის დადების შესახებ არ წარმოადგენს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს. ვინაიდან, საგადასახადო კოდექსის 87-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საგადასახადო კოდექსის მიზნებისათვის ქონებაზე ყადაღის დადება წარმოადგენს გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის ქონების აღწერას (მხოლოდ ამავე მუხლის პირველ ნაწილში აღნიშნულ ფარგლებში), ამ ქონების განკარგვის (გადამხდელის მიერ ნებისმიერი ფორმით გასხვისების, დაგირავების, იპოთეკის, უზუფრუქტის, სერვიტუტის ან აღნაგობით დატვირთვის, თხოვების, ქირავნობისა და იჯარის ხელშეკრულების დადების, სხვისთვის დროებით ან მუდმივ მფლობელობაში გადაცემის) აკრძალვას, მაგრამ არა ჩვეულებრივი საწარმოო მიზნით გამოყენებას (გარდა რეალიზაციისათვის გათვალისწინებული საქონლისა). ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად. ქონებაზე ყადაღის დადება (და არა შეტყობინება ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ) წარმოადგენს ადმინისტრაციულ აქტს და ფორმდება საგადასახადო ორგანოს უფროსის/მისი მოადგილის ბრძანებით და ძალაში შედის მოვალისათვის კანონით დადგენილი წესით გაცნობისთანავე. მე-4 ნაწილით კი – საგადასახადო ორგანომ ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების თაობაზე ყადაღის დადებამდე 30 დღით ადრე წერილობით უნდა შეატყობინოს მოვალეს, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა გადასახადის გადახდევინებას საფრთხე ემუქრება. შესაბამისად, ზემოაღნიშნული მუხლის ანალიზის შედეგად დგინდება, რომ შეტყობინება ყადაღის დადების შესახებ არ წარმოადგენს ადმინისტრაციულ აქტს, ვინაიდან დამოუკიდებლად არ წარმოშობს სამართლებრივ შედეგს და ბუნებრივია, არც რაიმე სახის ინდივიდუალურ ზიანს დამოუკიდებლად არ აყენებს და არც შეიძლება მიაყენოს მოსარჩელეს. ეს არის ე.წ. შუალედური აქტი, რომლის შემდეგ შეიძლება საერთოდ არ გამოიცეს ბრძანება ყადაღის დადების შესახებ და შესაბამისად, არც მოხდეს ქონებაზე რეალურად ყადაღის დადება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, აზრს კარგავს საგადასახადო კოდექსის 87-ე მუხლის მე-4 ნაწილი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტი ითხოვდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 20 მარტის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის) სააპელაციო საჩივრი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლო სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით.

მითითებული განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციამ.

კასატორი საკასაციო საჩივრითY ითხოვდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

კასატორი საკასაციო საჩივარს ძირითადად აფუძნებდა იმავე გარემოებებზე, რაზეც მიუთითებდა სააპელაციო საჩივარში.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება – დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის რეგიონალური ცენტრის საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ გასაჩივრებული განჩინება მიღებულია კანონის მართებული გამოყენებისა და განმარტების საფუძველზე, რის შედეგადაც სახეზე არ არის განჩინების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე-394-ე მუხლებით განსაზღვრული წანამძღვრები.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას საგადასახადო დავის დაწყების მატერიალური საფუძვლების არარსებობის თაობაზე და თვლის, თავისთავად ის გარემოება, რომ მხარე ვერ ასაჩივრებს ,,საგადასახადო მოთხოვნას” არ შეიძლება იქცეს მოთხოვნის უარყოფის საკმარის საფუძვლად.

კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში წარმოდგენილ მოტივაციას საფუძვლად უდევს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 145-ე მუხლი, რომლის მე-2 ნაწილის ,,ბ” პუნქტის შესაბამისადაც, საგადასახადო დავის დაწყების ფორმალურ საფუძველს მიეკუთვნება საგადასახადო ორგანოს მიერ გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირისათვის ამ კოდექსის მე-80 მუხლით განსაზღვრული ,,საგადასახადო მოთხოვნის” წარდგენა.

საკასაციო სასამართლო ადასტურებს რა ,,საგადასახადო მოთხოვნის” მნიშვნელობას საგადასახადო სამართალწარმოების პროცესში, იმავროულად კასატორის ყურადღებას მიაქცევს საგადასახადო კოდექსის მე-80 მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის შესაბამისადაც, გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირისათვის ,,საგადასახადო მოთხოვნის” წარდგენა მიეკუთვნება საგადასახადო ორგანოს ვალდებულებას და არა მის უფლებას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407- მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო უდავოდ მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ შპს ,,კ-ს” ,,საგადასახად მოთხოვნა” კანონით დადგენილი წესით არ ჩაბარებია. შესაბამისად, მისთვის ცნობილი არ იყო მითითებული აქტის არსებობის თაობაზე, რაც ამ უკანასკნელს არ ართმევს უფლებას, სხვა, მის ხელთ არსებული ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გასაჩივრების გზით, უზრუნველყოს საკუთარი უფლებების რეალიზება. საგულისხმოა, რომ აღნიშნული უფლება აღიარებულია თავად საგადასახადო კოდექსით, რომლის 146-ე მუხლის მე-6 ნაწილის შესაბამისადაც, საგადასახადო ორგანოს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გასაჩივრება ნიშნავს მის საფუძველზე გამოცემული ,,საგადასახადო მოთხოვნის” გასაჩივრებას და პირიქით.

ამდენად, თავისთავად ის ფაქტი, რომ შპს ,,კ-ის” მხრიდან გასაჩივრებულ იქნა საგადასახადო სამართალდარღვევის შესახებ ¹300859 დადგენილება, ზემოაღნიშნული მუხლის დებულებებიდან გამომდინარე, ქმნის საკმარის საფუძველს მივიჩნიოთ, რომ გადასახადის გადამხდელი არ აღიარებს ,,საგადასახადო მოთხოვნის” კანონიერებას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო უსაფუძვლოდ მიიჩნევს კასატორის არგუმენტაციას დავის დაწყების მატერიალური საფუძვლების არარსებობის პირობებში სასამართლოს მხრიდან სარჩელის მიღებისა და განხილვის თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო საფუძველს მოკლებულად მიიჩნევს კასატორის მსჯელობას საგადასახადო სამათალდარღვევათა შესახებ დადგენილებისა და საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ შეტყობინების შეფასების ნაწილში და თვლის, რომ კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ აღნიშნული აქტები არ წარმოადგენენ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს, ემყარება ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტის ლეგალური დეფინიციის არასწორ აღქმას. კერძოდ, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის ,,დ” პუნქტის შესაბამისად, ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე გამოცემული ინდივიდუალურ სამართლერივი აქტი, რომელიც აწესებს, ცვლის, წყვეტს ან ადასტურებს პირის ან პირთა შეზღუდული წრის უფლებებსა და მოვალეობებს. ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად ჩაითვლება ასევე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული ან დადასტურებული დოკუმენტი, რომელსაც შეიძლება მოჰყვეს სამართლებრივი შედეგი.

ამდენად, ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის დეფინიციიდან გამომდინარე, იმისათვის, რომ ესა თუ ის დოკუმენტის მიჩნეულ იქნას ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად, საჭიროა, აღნიშნული აკმაყოფილებდეს შემდეგ პირობებს: აქტი გამოცემული უნდა იყოს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ, ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე და უნდა აწესებდეს, ცვლიდეს, წყვეტდეს ან ადასტურებდეს პირის (პირთა) უფლებებსა და მოვალეობებს.

ორივე ზემოაღნიშნული აქტი უდავოდ აკმაყოფილებს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტისათვის წაყენებულ ყველა მოთხოვნას, რის გამოც, საკასაციო სასამართლო მიზანშეუწონლად მიიჩნევს დამატებითი არგუმენტაციის წარმოდგენას მითითებული აქტების სამართლებრივი ბუნების განსაზღვრის მიზნით და თვლის, რომ კასატორის მოსაზრება არ ემყარება სამართლის შესაბამის ნორმებს, რის გამოც გაზიარებულ ვერ იქნება.

რაც შეეხება აქტების მატერიალური სამართლის ნორმებთან შესაბამისობის საკითხს, გარდა იმისა, რომ საკასაციო სასამართლო ადასტურებს დავის საგადასახადო კოდექსის 95-ე, 131-ე მუხლების მოთხოვნათა შესაბამისად გადაწყვეტის ფაქტს, დამატებით განმარტავს შემდეგს:

,,საგადასახადო სამართალდარღვევებზე საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 129-144 მუხლებით გათვალისწინებული სანქციების გამოყენების შესახებ” მეთოდური მითითების შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის მიერ საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილ ვადაში საგადასახადო ორგანოში საგადასახადო დეკლარაციის წარდგენის ვადის დარღვევა უნდა იწვევდეს პირის დაჯარიმებას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა გამოიკვეთება ამ დეკლარაციის (დაგვიანებით წარდგენილი /წარსადგენი) საფუძველზე ბიუჯეტში დამატებით გადასახდელი თანხა. ამდენად, დაგვიანებით წარდგენილი/წარსადგენი ნულოვანი ან საგადასახადო კრედიტის (ზარალის) ამსახველი ინფორმაციის შემცველი დეკლარაციის მიხედვით გადამხდელს ჯარიმა საგადასახადო შემოწმების გარეშე არ უნდა დაერიცხოს.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის თავმჯდომარე საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის აღსრულების მიზნით გამოსცემს ბრძანებებს, შიდა ინსტრუქციასა და მეთოდურ მითითებებს საგადასახადო ორაგნოების მიერ საგადასახადო კანონმდებლობის გამოყენებასთან დაკავშირებით. საგადასახადო ორგანოები საგადასახადო კანონმდებლობის აღსრულების პროცესში ხელმძღვანელობენ ასეთი ბრძანებებით, შიდა ინსტრუქციებითა და მეთოდური მითითებებით.

უდავოა და აღნიშნულს ადასტურებს თავად კასატორიც, რომ შპს ,,კ-ის” მხრიდან ადგილი ჰქონდა ნულოვანი დეკლარაციების წარდგენის ფაქტს, მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებაზე დაყრდნობით და საგადასახადო კოდექსის მე-3 მუხლის დებულებებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საგადასახადო ორგანოს უნდა ეხელმძღვანელა მეთოდური მითითებით, რაც მოცემულ პირობებში გამორიცხავს საჯარიმო სანქციების გამოყენების შესაძლებლობას.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ საგადასახადო ორგანოს მიერ ,,საგადასახადო მოთხოვნის” მიღებისა და დავის განხილვის პროცესისათვის აღნიშნული მეთოდური მითითებები დამტკიცებული იყო, რაც საგადასახადო ორგანოს აძლევდა მისი გამოყენების შესაძლებლობას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო კასატორის მოტივაციას გასაჩივრებული განჩინების კანონშეუსაბამობის თაობაზე მიიჩნევს დაუსაბუთებლად და თვლის, რომ სახეზე არა საკასაციო საჩივრის გაზიარებისა და გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I მუხლის II ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის რეგიონალური ცენტრის (საგადასახადო ინსპექციის) საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 20 მარტის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.