ბს-721-693(კ-08) 25 სექტემბერი, 2008წ.
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის
საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მარიამ ცისკაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ნუგზარ სხირტლაძე, ლევან მურუსიძე(მოსამართლეები)
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – მ. ბ.-ე (შ.-ე) (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე _ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობა, აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო, რ. ვ.-ე და შპს ,,...” (მოპასუხეები)
დავის საგანი – ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა
გასაჩივრებული სასამართლოს განჩინება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 26 თებერვლის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა _ სააპელაციო პალატის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
მ. ბ.-მ 2006 წლის 4 ოქტომბერს სასარჩელო განცხადებით მიმართა ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოს, მოპასუხეების _ ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის, აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს, რ. ვ.-ისა და შპს “...-ს” მიმართ და მოითხოვა ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის 2006 წლის 6 სექტემბრის ¹19 გადაწყვეტილებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, რომლის საფუძველზეც რ. ვ.-მ აუქციონის წესით შეიძინა დაბა ხელვაჩაურში, ...-ის ქ. ¹9-ში მდებარე შპს ,,...-ს” უძრავი ქონება.
ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 15 დეკემბრის განჩინებით საქმეში ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის ნაცვლად მოპასუხედ დაშვებულ იქნა მისი უფლებამონაცვლე ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულო.
ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 9 მარტის გადაწყვეტილებით მ. ბ.-ს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის გამო.
რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის 2004 წლის 27 აგვისტოს ¹8 გადაწყვეტილებით მ. ბ.-ს საკუთრებაში გადაეცა შპს “...-ს” ტერიტორიაზე მის მიერ აშენებული ერთსართულიანი შენობა 70 კვ.მ მიწის ნაკვეთით; ეს ქონება მან საკუთრების უფლებით დაარეგისტრირა საჯარო რეესტრში. ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის 2006 წლის 6 სექტემბრის ¹19 გადაწყვეტილებით არარა აქტად იქნა ცნობილი ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის 2004 წლის 27 აგვისტოს ¹8 გადაწყვეტილება, რითაც მ. ბ.-ს საკუთრებაში გადაეცა მის მიერ აშენებული ერთსართულიანი შენობა და 70 კვ.მ მიწის ნაკვეთი. ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა განხორციელდა ადმინისტრაციული წარმოების შედეგად, სადაც მიწვეულ იქნა მ. ბ.-ე. ასევე დადგენილია, რომ რ. ვ.-მ აუქციონის წესით შეიძინა დაბა ხელვაჩაურში, ...-ის ქ. ¹9-ში მდებარე შპს ,,...-ს” 100% წილი, რომელიც ეკუთვნოდა მის დამფუძნებელს – აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს, აღნიშნული ნასყიდობა დადასტურებულია სანოტარო წესით დამოწმებული 2006 წლის 17 აპრილის ხელშეკრულებით.
სასამართლომ მიუთითა, რომ ,,სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-4 პუნქტის ,,ე” ქვეპუნქტის თანახმად, მხოლოდ საქართველოს მთავრობის ნებართვით არის შესაძლებელი სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ობიექტით დაკავებული მიწის ნაკვეთის განკარგვა. მოცემულ შემთხვევაში შპს ,,...-ს” შენობა-ნაგებობა წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ ობიექტს. ,,ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, საკუთრების უფლება ენიჭებათ კერძო სამართლის იურიდიული პირებისათვის სარგებლობაში გამოყოფილ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწებზე. შპს ,,...-ს” სარგებლობაში არსებული უძრავი ქონება (მიწა და შენობა-ნაგებობები) აღრიცხულია სამეწარმეო რეესტრში და წარმოადგენს მის საკუთრებას. ამდენად, ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობა არ იყო უფლებამოსილი, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ობიექტით დაკავებული მიწის ნაკვეთი საკუთრებაში გადაეცა სხვა პირისთვის.
სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლი და ჩათვალა, რომ ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობა მოქმედებდა ამ ნორმის შესაბამისად. სასამართლომ მიუთითა, რომ ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობა არ იყო უფლებამოსილი, გამოეცა 2004 წლის 27 აგვისტოს ¹8 გადაწყვეტილება და შპს ,,...-ს” ქონება საკუთრებაში გადაეცა მოსარჩელე მ. ბ.-სთვის. ამიტომ სასამართლომ ჩათვალა, რომ ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის 2006 წლის 6 სექტემბრის ¹19 გადაწყვეტილება გამგეობის 2004 წლის 27 აგვისტოს ¹8 გადაწყვეტილების არარად აღიარების შესახებ, გამოცემულია კანონიერად, ადმინისტრაციული წარმოების შედეგად.
სასამართლომ აღნიშნა, რომ ,,მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 46.1 მუხლის მიხედვით, პარტნიორს შეუძლია წილის გასხვისება. ამდენად, აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო უფლებამოსილი იყო, გაეყიდა შპს ,,...-ს” 100% წილი. სასამართლოს მოსაზრებით არ არსებობს ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის არც ერთი, კანონით გათვალისწინებული საფუძველი. ამასთან, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემისთანავე ითვლება არარად, თუ იგი გამოცემულია არაუფლებამოსილი ორგანოს მიერ და არ წარმოშობს სამართლებრივ შედეგებს. შესაბამისად, მ. ბ.-ე, არარა აქტის საფუძველზე ვერ იქნება კეთილსინდისიერი შემძენი. ასევე არ არსებობს კანონიერი ნდობის საფუძველი საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-9 მუხლის მიხედვით, რამდენადაც ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის 2004 წლის 27 აგვისტოს ¹8 გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება კანონს. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის თანახმად, თუ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ეწინააღმდეგება კანონს და ის პირდაპირ და უშუალო ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას ან ინტერესს, ან უკანონოდ ზღუდავს მის უფლებას, სასამართლო გამოიტანს გადაწყვეტილებას ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის შესახებ. ამავე კოდექსის 331-ე მუხლის თანახმად, სარჩელი ქმედების განხორციელების შესახებ დასაბუთებულია, თუ ადმინისტრაციული ორგანოს მოქმედება უკანონოა და ის პირდაპირ და უშუალო ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას ან ინტერესს.
რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ბ.-მ.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 26 თებერვლის განჩინებით მ. ბ.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2007 წლის 9 მარტის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობა წარმოადგენდა არაუფლებამოსილ პირს, განეკარგა შპს ,,...-ს” ქონება, რომლის დამფუძნებელსაც წარმოადგენდა სახელმწიფოს სახით აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო. ,,სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მართალია, გადაწყვეტილებას სახელმწიფოს საკუთრებაში ან სარგებლობაში გადაცემის შესახებ იღებენ შესაბამისი ადგილობრივი მმართველობის ორგანოები, მაგრამ მითითებული მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, სახელმწიფო მიწა სარგებლობაში ან საკუთრებაში განიკარგება კონკურსის, აუქციონის ან პირდაპირი განკარგვის წესით. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას და მიუხედავად აღნიშნულისა, არც ერთი ზემოთ ჩამოთვლილი წესის თანახმად, მ. ბ.-ს სადავო ნაკვეთი არ გადასცემია, ამავდროულად, მითითებული მუხლის ,,ე” ქვეპუნქტში აღნიშნული, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ობიექტებით დაკავებული მიწის ნაკვეთები, მათ შორის ის მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც განლაგებულია სახელმწიფო ქონება, შეიძლება მხოლოდ საქართველოს მთავრობის ნებართვით განიკარგოს, რასაც მ. ბ.-ის მიმართ ადგილი არ ჰქონია. სადავო მიწის ნაკვეთის შპს ,,...-ს” საკუთრების დამადასტურებელ გარემოებას წარმოადგენს ასევე ,,ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის მიხედვითაც, ფიზიკურ და კერძო სამართლის იურიდიულ პირებს კერძო საკუთრების უფლება მიენიჭებათ მათ სარგებლობაში არსებულ სახელმწიფო საკუთრების არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების იმ მიწაზე, რომელიც სახელმწიფოს მიერ დაფუძნებულ კერძო სამართლის იურიდიულ პირებს სარგებლობაში გამოეყო. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის 2004 წლის 27 აგვისტოს ¹8 გადაწყვეტილება მიღებულია არაუფლებამოსილი ორგანოს მიერ, რომელსაც სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული შპს ,,...-ს” საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების განკარგვის უფლება არ გააჩნდა. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის ,,ბ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ვერ დაკმაყოფილდება აპელანტის მოთხოვნა ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის 2006 წლის 6 სექტემბრის ¹19 გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ, ვინაიდან გამგეობას აღნიშნული აქტის მიღებით არ დაურღვევია კანონით დადგენილი მოთხოვნები, პირიქით, გამგეობამ შეასრულა ზემოთ მითითებული მუხლის მეორე ნაწილით დადგენილი მოთხოვნა, რომლის თანახმადაც, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამომცემი ორგანო ვალდებულია, საკუთარი ინიციატივით ან დაინტერესებული მხარის მოთხოვით, არარად აღიაროს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი.
სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ,,მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 46.1 მუხლის თანახმად, პარტნიორს შეუძლია წილის გასხვისება, ვინაიდან შპს ,,...-ს” 100%-იანი წილის მესაკუთრეს წარმოადგენდა სახელმწიფო და მისი სახით, აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო, ამიტომ მის უფლებამოსილებაში შედიოდა საწარმოს ქონების და მათ შორის იმ მიწის ნაკვეთის გასხვისებაც, რომელიც ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის მიერ 2004 წლის 27 აგვისტოს ¹8 გადაწყვეტილებით გადაეცა მ. ბ.-ს. სასამართლომ გამოიყენა ასევე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილი და მიიჩნია, რომ მ. ბ.-ის მოთხოვნა 2006 წლის 17 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ, უსაფუძვლოა და მისი დაკმაყოფილებისა და სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების არანაირი სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს.
სააპელაციო პალატის განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა მ. ბ.-მ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება. კასატორმა მიიჩნია, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა ,,სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-4 პუნქტის ,,ე” ქვეპუნქტი. მოცემულ შემთხვევაში შპს ,,...-ს” შენობა-ნაგებობა წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ ობიექტს. კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლოს მიერ არ იქნა დადასტურებული ის გარემოება, თუ ვის საკუთრებას წარმოადგენდა 2004 წლის 27 თებერვლამდე სადავო მიწის ნაკვეთი; 2004 წლის 27 თებერვლის ¹8 გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა შპს ,,...-ს” ტერიტორიას. კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს მოსაზრებას იმ საკითხთან დაკავშირებით, რომ შპს ,,...-ს” შენობა-ნაგებობა წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ ობიექტს. ეს მიწის ნაკვეთი აღრიცხული იყო შპს ,,...-ს” სახელზე და შესაბამისად, ეს მიწის ნაკვეთი არ ჩაითვლება სახელმწიფო მიწად.
კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, რითაც დაირღვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნა. სასამართლომ არასწორად განმარტა ,,მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონი; კასატორი მიუთითებს, რომ დადგენილია და სადავო არ გამხდარა ის გარემოება, რომ სადავო უძრავი ქონება 2004 წლის 27 აგვისტოს ¹8 გადაწყვეტილების მიღების დროს წარმოადგენდა შპს ,,...-ს” საკუთრებას. თვით ამ ორგანიზაციის დირექტორს 2004 წლის 4 იანვარს გამოხატული აქვს ნება მ. ბ.-ზე აღნიშნული უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემაზე, შედგენილ იქნა დათვალიერების აქტი და დასკვნა, რომლებსაც ხელს აწერს შპს ,,...-ს” დირექტორი. აღნიშნული გარემოებები არასწორად გამოიკვლია სააპელაციო სასამართლომ.
კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლი. კასატორის მოსაზრებით, შესაფასებელია ის გარემოებაც, რომ ,,სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ” საქართველოს კანონი, რომელიც სასამართლომ გამოიყენა, გაუქმდა და 2007 წლის 22 ივნისს ,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ” საქართველოს კანონით. კასატორს წინააღმდეგობრივად მიაჩნია სასამართლოს მსჯელობა იმ ნაწილში, თუ მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა შპს-ს საკუთრებას, მაშინ მოპასუხეს არ ჰქონდა გასაჩივრებული აქტის გამოცემის უფლება.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ბ.-ის (შ.-ე) საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ არის დასაშვები, შემდეგ გარემოებათა გამო:
ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ პირობებს, როგორიცაა: ა. საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით და არსებობს ვარაუდი, რომ მას შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რამაც არსებითად იმოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე და განაპირობა არასწორი განჩინების გამოტანა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ამ კატეგორიის დავებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, მ. ბ.-ის (შ.-ძე) საკასაციო საჩივარი არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას.
ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ, ვინაიდან მ. ბ.-ს გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი _ 300 ლარი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, მას უნდა დაუბრუნდეს აღნიშნული თანხის 70% _ 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. დაუშვებლად იქნეს მიჩნეული მ. ბ.-ის საკასაციო საჩივარი ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2008 წლის 26 თებერვლის განჩინებაზე;
2. მ. ბ.-ს დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% _ 210 (ორას ათი) ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.