¹ბს-727-693(კ-07) 15 იანვარი, 2008 წელი

ქ. თბილისი

მიღების ადგილი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნინო ქადაგიძე, მაია ვაჩაძე

განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) _ თ. ბ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტრო; სს “.”

დავის საგანი _ ტექნიკის გამოყოფა, გადახდილი თანხის ტექნიკის სრულად გამოსყიდვის ღირებულებაში ჩათვლა, ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების 4.7 მუხლის ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 29 მაისის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ. ბ-მა სარჩელი აღძრა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოში მოპასუხეების – სს “.....” და საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების მთავარი სამმართველოს მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხის დავალდებულება, ერთი თვის ვადაში მოსარჩელისათვის მიზნობრივი დანიშნულებისთვის ვარგისი, ფირმა “.....” 49-ცხენისძალიანი ტრაქტორი გამოეყო, ხოლო მოპასუხის მიერ ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის შეუსრულებლობის შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ 2003 წლის 2 ოქტომბერს წინასწარი საბანკო ჩარიცხვით გადახდილი თანხის ჩათვლა სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკის ნაწილის – 3-კორპუსიანი გუთნისა და 2-ტონიანი ლაფერტის სრულად გამოსყიდვის ღირებულებაში, ხოლო სს “....” 49-ცხენისძალიანი ტრაქტორის მთლიანი ღირებულების 505-ის ანაზღაურების დაკისრება საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების მთავარი სამმართველოს სასარგებლოდ, ასევე 2003 წლის 17 ოქტომბრის ¹116/6 განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების 4.7 მუხლის ბათილად ცნობა /იხ.ს.ფ. 3-6/.

საქმის გარემოებები:

მოსარჩელემ საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების მთავარ სამმართველოსთან გაფორმებული 2003 წლის 17 ოქტომბრის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულებით შეიძინა იაპონიის სახელმწიფო გრანტის პროგრამით გამოყოფილი სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკა - ტრაქტორი 49-ცხენისძალიანი, გუთანი 3-კორპუსიანი და ლაფეტი 2-ტონიანი, 17,743 ლარის ღირებულებით.

სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების თანახმად, გამყიდველი ვალდებული იყო, მისი ძალაში შესვლიდან 2 დღის შემდეგ გადაეცა აღნიშნული ტექნიკა მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე, რომელიც გაფორმდა მოსარჩელესა და სს “...” შორის. ტრაქტორის ძრავა მუშაობდა არათანაბარ რეჟიმში, მას ჰქონდა კაკუნის ხმა და ზეთი პერიოდულად გადმოდიოდა მაყუჩებიდან, რაც ადასტურებდა, რომ ტრაქტორი იყო უხარისხო, მაშინ, როცა სს “...” ვალდებული იყო, მოსარჩელისათვის ტრაქტორი გადაეცა ვარგის მდგომარეობაში. მოსარჩელის აზრით, აღნიშნული ნაკლის შესახებ იმთავითვე იყო ცნობილი სს “....”, მაგრამ მათ არ მიუღიათ ზომები მის გამოსასწორებლად. ამდენად, მათ გადაეცათ ნივთობრივად ნაკლოვანი ნივთი, რომელიც გადაცემიდან რამდენიმე კვირაში მოიპარეს, რითაც განიცადეს მატერიალური ზიანი.

სარჩელის სამართლებრივი გარემოებები:

მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ ნივთობრივად ნაკლული ნივთის გადაცემით, რის შესახებაც მათთვის უცნობი იყო 2003 წლის 17 ოქტომბრის ¹116/6 განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების მომენტში, დაირღვა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 487-ე მუხლით დადგენილი იმპერატიული მოთხოვნა - ნივთობრივი ნაკლისაგან თავისუფალი ნივთის გადაცემის მოვალეობის შესახებ. ასევე გამყიდველმა - საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების მთავარმა სამმართველომ დაარღვია განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების 2.1 მუხლის მოთხოვნა და მიუხედავად 2003 წლის 2 ოქტომბერს თანხის წინასწარი ჩარიცხვისა და ხელშეკრულების ძალაში შესვლიდან 2-დღიანი ვადის გასვლისა, მოსარჩელეს სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკა გადაეცა 2003 წლის საშემოდგომო სამუშაოების დასრულების შემდგომ, რამაც დასაწყისი მისცა მათი ბიზნეს-გეგმის ჩაშლას თანამდევი არასასურველი შედეგებით.

ამასთან, გამყიდველმა ნასყიდობის ხელშეკრულებაში ჩადო მათთვის, როგორც მყიდველი მხარისათვის, პირობა იმის შესახებ, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, ხელშეკრულებიდან გასვლისას მყიდველს გადახდილი თანხა არ უბრუნდებოდა და იგი ჩაითვლებოდა გამყიდველისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებად, მაშინ, როცა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 508-ე მხულის თანახმად, თუ გამყიდველი იტოვებს უფლებას, უარი თქვას ხელშეკრულებაზე, იმ შემთხვევისთვის, როცა მყიდველი არ ასრულებს დაკისრებულ ვალდებულებას, უარის თქმისას ყოველი მხარე ვალდებულია, დაუბრუნოს ერთმანეთს ის, რაც ხელშეკრულებით მიიღეს და ამის საწინააღმდეგო შეთანხმება ბათილია.

საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებით თ. ბ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

2003 წლის 17 ოქტომბერს საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების მთავარ სამმართველოსა და თ. ბ-ს შორის დაიდო განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულება ზემოაღნიშნულ სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკაზე. მითითებული ხელშეკრულების 2.1 მუხლის თანახმად, გამყიდველი ვალდებული იყო, ხელშეკრულების დადებიდან 2 დღის ვადაში გადაეცა მყიდველისათვის ზემოაღნიშნული ტექნიკა მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე. ამავე ხელშეკრულების 2.3 მუხლის თანახმად, მყიდველი ვალდებული იყო, უზრუნველეყო საპარტნიორო ფონდის ფორმირებისათვის ეროვნულ ბანკში ტექნიკის ღირებულების 16%-ის შესაბამისი თანხის - 2839 ლარის წინასწარი ჩარიცხვა. ასევე მთლიანი ღირებულების 50%-ის შესაბამისი თანხის - 8872 ლარის შესაბამისი გრაფიკით 2003-2006 წლებში გადახდა. ამავე ხელშეკრულების 3.1 მუხლის შესაბამისად, მხარეები თავისუფლდებოდნენ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობისათვის პასუხისმგებლობისაგან, თუ ვალდებულების შესრულებას ხელს შეუშლიდა დაუძლეველი ძალის მოქმედება, ხოლო 4.6 მუხლის თანახმად, ხელშეკრულების მოშლიდან მყიდველი არა უგვიანეს 10 დღის ვადაში დაუბრუნებდა გამყიდველს ტექნიკას გამართულ მდგომარეობაში.

ასევე დადასტურდა, რომ აღნიშნული ტრაქტორი მოპარულ იქნა დაუდგენელი პირების მიერ, თუმცა მყიდველის მიერ ამ შემთხვევაში არ შესრულებულა ხელშეკრულების მოთხოვნა, 5 დღის ვადაში ეცნობებინა მეორე მხარისათვის ტრაქტორის მოპარვის შესახებ და ასევე, ხელშეკრულების 2.3 მუხლის “ე” პუნქტის მოთხოვნა – დაეზღვია მიღებული ტექნიკა და აეყვანა სახელმწიფო აღრიცხვაზე. ამასთან, სს “....” და მოსარჩელეს შორის 2003 წლის 2 დეკემბერს გაფორმებული მიღება-ჩაბარების აქტით დადგინდა, რომ ჩაბარებისას ტრაქტორის ძრავას ჰქონდა კაკუნის ხმა, რომლის გამოსწორებაც, მათ შორის გაფორებული ¹48 ხელშეკრულების თანახმად, ევალებოდა სერვის აგენტს სს “....”.

საქალაქო სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლი და განმარტა, რომ ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. კონკრეტულ შემთხვევაში, საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების მთავარი სამმართველოს მიერ ხელშეკრულების მოთხოვნები დარღვეული არ ყოფილა. ამდენად, ხელშეკრულების 4.7. მუხლის თანახმად (სახელშეკრულებო ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო ხელშეკრულებიდან გასვლისას, მყიდველის მიერ გადახდილი თანხის დაბრუნება), უსაფუძვლო იყო მოსარჩელის მოთხოვნა.

საქალაქო სასამართლომ ასევე გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება, რომ პრეტენზია სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკის ვადაზე და ტრაქტორის დეფექტზე თავის დროზე უნდა ყოფილიყო წაყენებული სს “...”, მათ შორის გაფორმებული ¹48 ხელშეკრულების თანახმად და არა საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროსადმი. ამასთან, უსაფუძვლო იყო ასევე სასარჩელო მოთხოვნა სს “....” 49-ცხენისძალიანი დაკარგული ტრაქტორის ღირებულების დაკისრებაზე, ვინაიდან ასეთს მათ შორის დადებული ¹48 ხელშეკრულება არ ითვალისწინებდა და იგი ეხებოდა მხოლოდ მომსახურებას /იხ. ს.ფ. 51-52/.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თამაზ ბედენაშვილმა, რომელმაც მოითხოვა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი მოტივით:

აპელანტის განმარტებით, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ, საქალაქო სასამართლომ სწორად მიუთითა სსკ-ის 361.2. მუხლით გათვალისწინებულ ნორმის შესახებ, რომ ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას, მაგრამ უსაფუძვლოდ ჩათვალა, რომ მოპასუხეს - საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების მთავარ სამმართველოს არ დაურღვევია განვადებით ნასყიდობის 2003 წლის 17 ოქტომბრის ¹116/6 ხელშეკრულების მოთხოვნები, მაშინ, როცა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და არსებული მტკიცებულებები სწორედ საწინააღმდეგოს ადასტურებს. მოპასუხე ასევე ვალდებული იყო, სსკ-ის 487-ე მუხლის თანახმად, მოსარჩელისთვის, როგორც მყიდველისთვის, გადაეცა ნივთობრივი ნაკლისაგან თავისუფალი ნივთი და არა დაზიანებული 49 ცხენისძალიანი ტრაქტორი, რომლის ექსპლოატაცია პრაქტიკულად შეუძლებელი იყო. ნივთის ნაკლით მიყენებული ზიანი კი სსსკ-ის 494.1. მუხლის თანახმად, ექვემდებარებოდა ანაზღაურებას.

რაც შეეხება მიღებული ტექნიკის დაზღვევას და სახელმწიფო აღრიცხვაზე აყვანას, ასეთი ვერ მოხერხდა არა აპელანტის ბრალეულობის, არამედ იმის გამო, რომ მიღებიდან რამდენიმე დღეში აღნიშნული ტექნიკა მოიპარეს და იგი დღემდე არ არის დაბრუნებული. ამასთან, დაზიანებულ და უვარგის ტექნიკას სახელმწიფო აღრიცხვაზე არავინ აიყვანდა, ვინაიდან მოქმედი წესების მიხედვით, ეს დაუშვებელი იყო.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით, სასამართლო სხდომაზე მოპასუხე - სს “....” სარჩელი ნაწილობრივ ცნო ტრაქტორის შეკეთების ვალდებულების ნაწილში. უფრო მეტიც, სს “....” სასამართლოს აცნობა, რომ განვადებით შესყიდული სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკის თ. ბ-ის დაგვიანებით მიწოდება და ტრაქტორის დაზიანებულ მდგომარეობაში გადაცემა მოხდა სს “....” მიზეზით, რომელსაც ეკისრებოდა სერვის-აგენტის ფუნქცია, რის გამოც იგი თანახმა იყო სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკის, კერძოდ, 49 ცხენისძალიანი ტრაქტორის დარჩენილი ღირებულების თანხა – 14904 ლარი გადაეხადა საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს აგროსაინჟინრო სამსახურისათვის.

აპელანტის მოსაზრებით, სსსკ-ის 248-ე მუხლის შესაბამისად, მხარეს არ შეიძლებოდა მიკუთვნებოდა იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა. საქალაქო სასამართლო ვალდებული იყო, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2 და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 208.3. მუხლების თანახმად, გამოეტანა გადაწყვეტილება სარჩელის თუნდაც ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შესახებ, მით უფრო, რომ სს “...ი” ადმინისტრაციულ ორგანოს არ წარმოადგენს და სარჩელის ცნობა, მოცემულ შემთხვევაში, არ ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს კანონმდებლობას.

საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლების საფუძველზე უნდა გამოეყენებინა თავისი უფლებამოსილება და გამოეკვლია და დაედგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები. სასამართლომ გვერდი აუარა უარის დასაბუთებას სარჩელის იმ ნაწილში, რომლითაც მოსარჩელე ითხოვდა წინასწარი საბანკო ჩარიცხვით 2003 წლის 2 ოქტომბერს გადახდილი 2839 ლარი ჩათვლილიყო სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკის ნაწილის, კერძოდ, 3-კორპუსიანი გუთნის და 2-ტონიანი ლაფეტის სრულად გამოსყიდვის ღირებულებაში.

ასევე ბუნდოვანი იყო სასამართლოს არგუმენტაცია განვადებით ნასყიდობის 2003 წლის 17 ოქტომბრის ¹116/6 ხელშეკრულების 4.7 მუხლის ბათილად ცნობის შესახებ სარჩელზე უარის თქმასთან დაკავშირებით, რაც დაასაბუთა იმით, რომ საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების მთავარ სამმართველოს ხელშეკრულების მოთხოვნები არ დაურღვევია.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 508-ე მუხლის თანახმად, თუ გამყიდველი იტოვებს უფლებას, უარი თქვას ხელშეკრულებაზე იმ შემთხვევისათვის, როცა მყიდველი არ ასრულებს დაკისრებულ ვალდებულებას, უარის თქმისას ყოველი მხარე ვალდებულია, დაუბრუნონ ერთმანეთს ის, რაც ხელშეკრულებით მიიღეს და ამის საწინააღმდეგო შეთანხმება ბათილია. აქედან გამომდინარე, ხელშეკრულების სადავო ნორმა, როგორც მართლსაწინააღმდეგო გარიგების შემადგენელი ნაწილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საფუძველზე ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი /იხ. ს.ფ. 53-60/.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 13 აპრილის განჩინებით საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტრო ცნობილ იქნა საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების მთავარი სამმართველოს უფლებამონაცვლედ /იხ. ს.ფ 103-105/.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 29 მაისის განჩინებით თ. ბ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეული საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასება, კერძოდ, საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტროს მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების მთავარი სამმართველოს მიერ განვადების ნასყიდობის პირობები თ. ბ-ან მიმართებაში დარღვეული არ ყოფილა, რაც დადასტურებული იყო ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების 2.1, 2.3, 3.1, 3.2, 4.6, 4.7 მუხლების მოთხოვნათა შესრულებით. ამასთან, თ. ბ-ს ტრაქტორი არ დაუზღვევია მოცემული ხელშეკრულების 2.3 მუხლის “ე” პუნქტის თანახმად, ხოლო გაფუჭებული ტრაქტორის გატაცების თაობაზე არ აცნობა სამინისტროს 5 დღის ვადაში.

სს “.....” და თ. ბ-ს შორის 2003 წლის 2 დეკემბერს გაფორმებული მიღება-ჩაბარების აქტით დადგენილი იყო ტრაქტორის ძრავის დეფექტი, მაგრამ აღნიშნულის შესახებ სამინისტროს ეცნობა წელიწად-ნახევრის შემდეგ, მაშინ, როცა სსკ-ის 495-ე მუხლი ითხოვდა ამის შესახებ დაუყოვნებლივ ცნობას. ასევე, აღნიშნული ხელშეკრულება ეხებოდა მხოლოდ მომსახურებას. ასეთის შეუსრულებლობის შემთხვევაში, პრეტენზია წარდგენილი უნდა ყოფილიყო სს “....” მიმართ ტექნიკის გადაცემის მომენტიდან და არა მისი გაურკვეველ ვითარებაში გატაცების შემდგომ, როცა ნივთი ფაქტობრივად არ არსებობდა.

სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლები, რომელთა საფუძველზეც შეამოწმა ფაქტობრივი გარემოებები და მტკიცებულებები და გამოარკვია, რომ 2002 წლის 24 მაისს საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის მინისტრსა და საქართველოში იაპონიის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩის მიერ შედგა მოლაპარაკება, რომლის შედეგად იაპონიის მხრიდან შეთავაზებულ იქნა, რომ საქართველოში სურსათის წარმოების ზრდის ხელშეწყობის მიზნით, იაპონიის მთავრობა, იაპონიის შესაბამისი კანონებისა და ნორმების თანახმად, გადასცემდა საქართველოს მთავრობას გრანტს სამას ორმოცდაათი მილიონი იენის ოდენობით. მითითებული გრანტის პროგრამით სასოფლო-სამეურნეო მანქანებისა და ტექნიკის კონკურსის წესით რეალიზაციისათვის შექმნილი საკონკურსო კომისიის 2003 წლის 19 სექტემბრის საოქმო გადაწყვეტილებით, რის საფუძველზეც ტექნიკის შესაბამისი ღირებულების გადახდის შემდეგ განვადებით ნასყიდობის წესით გადაეცა ფიზიკურ პირს თ. ბ-ს – ერთი 49 ცხ.ძ. ტრაქტორი, ერთი 3-კორპუსიანი გუთანი და ერთი 2-ტონიანი ლაფეტი.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, განვადების ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება სამინისტროსა და ფიზიკურ პირს შორის განპირობებული იყო და საფუძვლად დაედო ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან წარმოშობილი ურთიერთობა, ანუ სახელმწიფოთა შორის მოლაპარაკების შედეგად მიღებული გრანტის საკონკურსო წესით გარკვეული შეღავათებით რეალიზაცია.

სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, თ. ბ-ის მოთხოვნა სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკის ნაწილების გამოსყიდვის და სს “....” 49 ცხ.ძ. ტრაქტორის მთლიანი ღირებულების 50%-ის ანაზღაურება უსაფუძვლო იყო, რამდენადაც 3-კორპუსიანი გუთანი და 2-ტონიანი ლაფეტი წარმოადგენდა ტრაქტორის კომპლექტს, რომლის დარჩენილი ღირებულება თავად უნდა გადაიხადოს, რადგან ზიანი გამოწვეული იყო მისი მხრიდან უხეში გაუფრთხილებლობით. ამასთან, სოფლის მეურნეობის დავალდებულება თ. ბ-ის ფირმა “....” 49 ცხ.ძ. ტრაქტორის გამოყოფის თაობაზე, სამართლებრივი და ფაქტობრივი თვალსაზრისით, შეუძლებელი იყო, ვინაიდან აღნიშნული ტრაქტორი წარმოადგენდა იაპონიის გრანტის პროგრამა 2 “კრ”-ის ნაწილს, რომლის გადაცემა საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მიერ განხორციელდა ანიშნული წესით, განვადების ნასყიდობის ხელშეკრულების სახით/იხ. ს.ფ. 135-142/.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. ბ-მა, რომელმაც მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი მოტივით:

კასაციის მოტივი:

კასატორის განმარტებით, გასაჩივრებული განჩინება უკანონოა და ექვემდებარება გაუქმებას, ვინაიდან საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი პროცესუალური დარღვევებით, რომლებსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის გახილვის შედეგზე, კერძოდ, სსსკ-ის 394-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ სასამართლომ საქმე განიხილა ერთ-ერთი მხარის დაუსწრებლად, რომელსაც არ მიუღია შეტყობინება კანონით დადგენილი წესით. კონკრეტულ შემთხვევაში, კასატორს – თ. ბ-ს დეპეშა სხდომის თარიღის შესახებ გადაეცა 2007 წლის 5 ივნისს ვანის მუნიციპალიტეტის ყუმურის თემის რწმუნებულ ლ. თვალაბეიშვილის მიერ, მაშინ, როცა სხდომა დანიშნული იყო 2007 წლის 29 მაისს. კასატორის აზრით, ვინაიდან მას დეპეშა დროულად არ ჩაჰბარებია, ამით დარღვეულ იქნა სსსკ-ის 70.2. მუხლის მოთხოვნა, რომლის თანახმად, მხარეებსა და მათ წარმომადგენლებს სასამართლო უწყება უნდა ჩაჰბარდეთ იმ ვარაუდით, რომ ჰქონდეთ სასამართლოში დროულად გამოცხადებისა და საქმის მომზადებისთვის გონივრული ვადა.

კასატორის განმარტებით, კონკრეტული დავა შეეხება კერძო პირსა და ადმინისტრაციულ ორგანოს შორის დადებული განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების შესრულებას, რომელიც არა ადმინისტრაციული, არამედ წმინდა კერძოსამართლებრივი ხელშეკრულებაა. იგი არ გაფორმებულა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხირციელების მიზნით და დაკავშირებულია მხოლოდ სამოქალაქოსამართლებრივ ურთიერთობებთან, რომლებიც არ შეიძლება გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო საჩივარი უნდა განეხილა და გადაეწყვიტა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას. ამდენად, საქმის განხილვა არაგანსჯადი სასამართლოს მიერ ნიშნავს ამ საქმის განხილვას სასამართლოს არაკანონიერი შემადგენლობით, რაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების აბსულუტური საფუძველია /იხ. ს.ფ. 148-149/.

საკასაციო სასამართლოს 2007 წლის 27 ნოემბრის განჩინებით თ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3. “გ” პუნქტის საფუძველზე /პროცესუალური კასაცია/.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ თ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს და გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 29 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა გადაეცეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული განჩინების მიღებისას სასამართლოს მიერ დარღვეულია საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის “ბ” პუნქტის მოთხოვნა, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, რაც სსსკ-ის 393.3 და 394-ე მუხლების შესაბამისად, განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის მოტივი, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა აპელანტის დაუსწრებლად, რომელსაც შეტყობინება არ მიუღია კანონით დადგენილი წესით, საფუძვლიანია, რამდენადაც საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სასამართლო კოლეგიის 2007 წლის 29 მაისის სასამართლო სხდომის შესახებ დეპეშა კანონით დადგენილი წესით აპელანტს თ. ბ-ს არ ჩაჰბარებია, რამდენადაც დადასტურება სასამართლო უწყების ჩაბარების შესახებ საქმეში არ მოიპოვება. სასამართლო სხდომის დანიშვნის შესახებ დეპეშა ¹1091/11 თ. ბ-ს, დეპეშაზე დასმული ფოსტის შტამპის თანახმად, გაეგზავნა 2007 წლის 15 მაისს (იხ. ს.ფ 117), მაგრამ დეპეშის აპელანტისათვის ჩაბარების დამადასტურებელი დოკუმენტი საქმეში წარმოდგენილი არ არის. შესაბამისად, სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი, საქმე განეხილა 2007 წლის 29 მაისს, აღნიშნული გარემოება საქმის განხილვას ვერ დააბრკოლებდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მხარეს უწყება ჩაჰბარდებოდა კანონით დადგენილი წესით.

სსსკ-ის 70.1. მუხლის შესაბამისად, მხარეეებს და მათ წარმომადგენლებს სასამართლო უწყებით ეცნობებათ სასამართლო სხდომის ან ცალკეული საპროცესო მოქმედების შესრულების დრო და ადგილი, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში არ განხორციელებულა.

აღნიშნული ასევე დასტურდება კასატორის მიერ წარმოდგენილი დეპეშის ჩაბარების შესახებ შეტყობინებით, რომლის თანახმად, დეპეშა ¹1091/11 თ. ბ-ს პირადად ჩაჰბარდა 2007 წლის 5 ივნისს, რაც დადასტურებულია მისივე ხელმოწერით (იხ. ს.ფ. 150-151).

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მითითებული ნორმებიდან გამომდინარე, სასამართლო ვალდებული იყო, სსსკ-ის 70-78-ე მუხლების შესაბამისად ეცნობებინა აპელანტისათვის სასამართლოს სხდომის დროისა და ადგილის შესახებ, რამდენადაც სასამართლო არ არის გათავისუფლებული ვალდებულებისაგან, სასამართლო სხდომის შესახებ აცნობოს მხარეს, ხოლო ამგვარი შეტყობინების გარეშე სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილება ექვემდებარება გაუქმებას, რამდენადაც საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სსსკ-ის 393.3 მუხლის შესაბამისად, მხარის გარეშე საქმის განხილვა წარმოადგენს არსებით პროცესუალურ დარღვევას, რის გამოც მოცემული საქმე ექვემდებარება ხელახლა განხილვას, საპროცესო ნორმების დაცვის საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ უწყება ჩაბარებულად ითვლება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ უწყების მეორე ეგზემპლარზე, რომელსაც ხელს აწერს ადრესატი, აღნიშნულია მისი ჩაბარების დრო, იგი დაუბრუნდა სასამართლოს და ჩაკერებულია საქმეში, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში არ დასტურდება, ვინაიდან საქმის მასალებში ასეთის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ მოიპოვება, შესაბამისად სასამართლომ ისე განიხილა და გადაწყვიტა მოცემული დავა, რომ არ გამოიკვლია, ჰქონდათ თუ არა მხარეებს შესაძლებლობა, დაეცვათ საპროცესო უფლებები სასამართლო სხდომაზე მონაწილეობის მიღების გზით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლო დაცვის ძირითადი უფლებიდან გამომდინარე სასამართლო პროცესის ყოველ მონაწილეს, უნდა ჰქონდეს საკუთარი შეხედულების გამოთქმისა და პოზიციის დაფიქსირების უფლება. ეს უფლება უზრუნველყოფილი უნდა იყოს არა ზოგადად, არამედ ყოველი კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოების მიმართ, რომელიც სასამართლო განხილვის საგანია. ყოველ მხარეს უნდა ჰქონდეს საკუთარი შეფასების გამოხატვის შესაძლებლობა იმ ფაქტის მიმართ, რომელსაც წარმოადგენს მეორე მხარე ან რომელსაც იხილავს სასამართლო საკუთარი ინიციატივით.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ უსაფუძვლოა კასატორის არგუმენტი სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას სსსკ-ის 394-ე მუხლის “ა” პუნქტის მოთხოვნის დარღვევაზე, კერძოდ, იმის თაობაზე, რომ მოცემული საქმე განიხილა სასამართლოს არაკანონიერმა შემადგენლობამ, რადგან დავა დაკავშირებულია იმ სამართლებრივ ურთიერთობასთან, რომელიც გამომდინარეობს სამოქალაქო და არა ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1. მუხლის მიხედვით, საერთო სასამართლოები ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილავენ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილ დავებს. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.2. მუხლი კიდევ უფრო აკონკრეტებს თუ რა შეიძლება წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული დავის საგანს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად განსაზღვრა დავის საგანი, რომელიც წარმოშობილია იმ სამართალურთიერთობიდან, რომელიც საჯარო, კონკრეტულად, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობითაა მოწესრიგებული.

ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის ,,ზ’’ პუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით ფიზიკურ ან იურიდულ პირთან, აგრეთვე, სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებულ სამოქალაქო-სამართლებრივ ხელშეკრულებას. ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია, დადოს როგორც ადმინისტრაციული, ისე კერძო სამართლებრივი ხასიათის ხელშეკრულება და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დადებული ხელშეკრულების სამართლებრივი ხასიათის განმსაზღვრელ ძირითად ელემენტს წარმოადგენს როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზანი, ისე სამართლებრივ ურთიერთობაში მისი, როგორც სუბიექტის, სამართლებრივი სტატუსი, კერძოდ, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65^I.1. მუხლის შესაბამისად, ცალსახად განისაზღვრა, რომ კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებს, როგორც სამოქალაქო სამართლის სუბიექტი და ამ პირობებში მასზე არ ვრცელდება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით გათვალისწინებული მოთხოვნები. ამასთან, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65.2. მუხლით განსაზღვრულია, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებისას გამოიყენება როგორც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის, ისე სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული მოთხოვნები.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნა განეკუთვნება ადმინისტრაციულ დავათა კატეგორიას, რამდენადაც მოთხოვნა გამომდინარეობს არა კერძოსამართლებრივი, არამედ ადმინისტრაციული ხელშეკრულებიდან. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ 2003 წლის 17 ოქტომბერს საქართველოს სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტოს მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების მთავარ სამმართველოს მიერ თ. ბ-ან დაიდო ადმინისტრაციული ხელშეკრულება, რადგან სოფლის მეურნეობისა და სურსათის სამინისტრო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1. “ა” მუხლის დეფინიციიდან გამომდინარე, წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ორგანოს და იგი განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას ახორციელებდა საჯარო სამართლებრივ უფლებამოსილებას. ხელშეკრულების დადებისას სამინისტროს – ადმინისტრაციული ორგანოს მიზანს წარმოადგენდა საჯარო ამოცანების აღსრულება, მიღწევა რამდენადაც მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის ხელშეკრულება დაიდო ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო სამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით, რაც ადმინისტრაციული ხელშეკრულების სამართლებრივი ხასიათის განმსაზღვრელი ძირითადი ელემენტია. კერძოდ, საქართველოს იაპონიასთან ეკონომიკური თანამშრომლობის გაფართოების მიზნით იაპონიის მთავრობისა და საქართველოს მთავრობის წარმომადგენლებს შორის გამართული მოლაპარაკებების შედეგად, საქართველოში სურსათის წარმოების ზრდის ხელშეწყობის მიზნით, იაპონიის მთავრობამ საქართველოს მთავრობას გამოუყო გრანტი. აღნიშნული მიზნის აღსასრულებლად სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მიერ თ. ბ-ან დაიდო იაპონიის გრანტის პროგრამით შეძენილი სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკის განვადებით ნასყიდობით გადაცემის შესახებ.

დოქტრინის მიხედვით, ადმინისტრაციული ხელშეკრულებისა და კერძოსამართლებრივი ხელშეკრულების ერთმანეთისაგან გამიჯვნის ერთ-ერთ კრიტერიუმს წარმოადგენს ხელშეკრულების საგანი ანუ ნების გამოვლენის შედეგად წარმოშობილი სამართალურთიერთობა. მოცემულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნა გამომდინარეობს ხელშეკრულებიდან, რომელიც წარმოშობს, შეცვლის ან შეწყვეტს სამართლებრივ ურთიერთობას საჯარო სამართლის სფეროში. ადმინისტრაციული ხელშეკრულებები, როგორც წესი, ორგანიზაციული ხასიათისაა, რამდენადაც თვით ადმინისტრაციულ ორგანოთა საქმიანობაა ორგანიზაციული. მათი მიზანია საზოგადოებრივად მნიშვნელოვანი შედეგის მიღწევა, საჯარო სამართლებრივი ინტერესის განხორციელება. ხელშეკრულებათა გამიჯვნის დროს აქცენტი უნდა გამახვილდეს ხელშეკრულებით რეგულირებული სამართლებრივი ურთიერთობისას ვისი ინტერესები დგას წინა პლანზე: ერთეულების კერძო ინტერესები თუ საჯარო ინტერესები (ინტერესთა თეორია).

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში საქმე მართებულად იქნა განხილული ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით და სახეზე არ არის სსსკ-ის 394-ე მუხლის “ა” პუნქტის დარღვევა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412.1 მუხლის “ბ” პუნქტით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი. სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას, კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების მიღების მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემომითითებული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა რა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

თ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს; გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 29 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს; სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება;