ბს-756-722(კ-06) 14 მარტი, 2007 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ქადაგიძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ქუთაისის საგადასახადო ინსპექცია (ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის უფლებამონაცვლე)

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ ა. წ-ი

მესამე პირი _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 5 ივლისის განჩინება

სარჩელის საგანი _ თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2002 წლის 8 აპრილს ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციამ სარჩელი აღძრა ზესტაფონის რაიონულ სასამართლოში ი/მ “ა. წ-ის” მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის 76626 ლარის გადახდის დაკისრება და აღსრულების უზრუნველყოფის მიზნით, მოპასუხის ქონებაზე ყადაღის დადება.

მოსარჩელის განმარტებით, ი/მ “ა. წ-ი” საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-3 მუხლის შესაბამისად, ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციაში რეგისტრირებული იყო გადასახადის გადამხდელად და მის საკუთრებაში ირიცხებოდა ქ. ქუთაისში, ... ¹50-ში მდებარე უნივერმაღის შენობა და ქ. ქუთაისში, ... ქუჩაზე _ აბანოს შენობა. აღნიშნული ქონება მინდობილობით ჰქონდა გადაცემული ქ. კ-ეს. ი/მ “ა. წ-ს” სახელმწიფო ბიუჯეტისა და სპეციალური სახელმწიფო ფონდების მიმართ ერიცხებოდა საგადასახადო დავალიანება _ 76626 ლარი, რომლის გადახდაზეც არაერთი სიტყვიერი თუ წერილობითი გაფრთხილების მიუხედავად, უარს აცხადებდა ა. წ-ის წარმომადგენელი ქ. კ-ე.

მოსარჩელის მითითებით, მოვალის ქონება უნდა დაყადაღებულიყო, რადგან საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 244-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელის ქონების მიმართ სახელმწიფოს სასარგებლოდ გირავნობისა და იპოთეკის უფლების შესახებ განცხადება რეგიტრირებული იყო 2002 წლის 5 მარტს ქუთაისის მერიის ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურსა და ქუთაისის მიწის მართვის სამმართველოში და ქონებაზე ყადაღის დაუდებლობით შეიძლებოდა გაძნელებულიყო ან შეუძლებელი გამხდარიყო გადაწყვეტილების აღსრულება.

ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 25 აპრილის განჩინებით ყადაღა დაედო ქ. ქუთაისში, ... ¹50-ში მდებარე უნივერმაღისა და ქ. ქუთაისში, ... ქუჩაზე მდებარე აბანოს შენობებს, ასევე აღნიშნულ შენობებში არსებულ მოძრავ ნივთებს.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002 წლის 8 ივლისის განჩინებით ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 25 აპრილის განჩინებით ყადაღადადებული ქონებიდან ამოირიცხა ქ. ქუთაისში, ... ¹50-ში მდებარე უნივერმაღის შენობა და მასში არსებული მოძრავი ქონება.

2002 წლის 13 მაისს ა. წ-ის ნდობით აღჭურვილმა პირმა ქ. კ-მ შეგებებული სარჩელი აღძრა ზესტაფონის რაიონულ სასამართლოში და მოითხოვა ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა უსაფუძვლობის გამო და ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის 2002 წლის 31 იანვრის აქტის ბათილად ცნობა, რომლითაც ა. წ-ს დაერიცხა გადასახადის სახით 34867 ლარი.

შეგებებული სარჩელის ავტორის განმარტებით, 1998 წლის 12 დეკემბრის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, ა. წ-მა მიიღო ქ. ქუთაისში, ... ¹50^ა-ში მდებარე ობიექტი, რაზეც გაიცა საკუთრების მოწმობა. აღნიშნული შენობა ხელშეკრულებების საფუძველზე ქ. კ-ემ იჯარით გასცა იურიდიულ და ფიზიკურ პირებზე. ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის 2002 წლის 31 იანვრის აქტით ფიზიკურ პირს – ა. წ-ს დამატებით ბიუჯეტში გადასახდელად დაერიცხა 34867,6 ლარი, რაც განხორციელდა უკანონოდ, რადგან შემმოწმებლების მიერ დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ ა. წ-ი იყო უნგრეთის რესპუბლიკის ქ. ბუდაპეშტის მუდმივი მცხოვრები, რაც არასწორი იყო და აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება საგადასახადო ინსპექციას არ გააჩნდა. ამასთან, ქ. ქუთაისში, ... გამზირზე მდებარე შენობა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-17 მუხლის შესაბამისად, მიჩნეულ იქნა მუდმივ დაწესებულებად, იმავე მუხლის პირველ ნაწილში კი საუბარი იყო არა საქართველოს მოქალაქეებზე, არამედ უცხოელ ფიზიკურ პირებზე ან უცხოური საწარმოს მუდმივ დაწესებულებებზე, ხოლო იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის “გ” ქვეპუნქტი მიუთითებდა მუდმივ ბაზაზე, სადაც არარეზიდენტი პირი ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას, ასეთად კი ა. წ-ი არ შეიძლებოდა მიჩნეული ყოფილიყო. ასევე არასწორად იყო ზემოაღნიშნულ აქტში მითითებული, რომ ა. წ-ი, როგორც ფიზიკური პირი, რეგისტრირებული იყო საგადასახადო ინსპექციაში გადასახადის გადამხდელად და მინიჭებული ჰქონდა საიდენტიფიკაციო კოდი, რადგან “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის I-IV მუხლების თანახმად, იგი არ ექვემდებარებოდა სახელმწიფო რეგისტრაციას. გარდა აღნიშნულისა, ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სარჩელი აღძრული იყო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-18 მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით _ არაგანსჯად სასამართლოში, რადგან სარჩელი ნივთობრივი განსჯადობის შესახებ წარდგენილი უნდა ყოფილიყო ქუთაისის საქალაქო სასამართლოში. ამასთან, სარჩელი არ პასუხობდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის მოთხოვნებს, რადგან სარჩელში არ იყო მითითებული გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებდა თავის მოთხოვნებს და მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებდნენ ამ გარემოებებს.

ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 15 აპრილის გადაწყვეტილებით ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ი/მ “ა. წ-ის” წარმომადგენელ ქ. კ-ს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა 2997,1 ლარი; ქ. კ-ის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მიერ 2002 წლის 31 იანვარს შედგენილი შემოწმების აქტი.

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს მოქალაქეს, უნგრეთის რესპუბლიკაში მცხოვრებ ა. წ-ს პირად საკუთრებაში ჰქონდა ქუთაისში მდებარე უნივერმაღის შენობა, საიდანაც შესაბამისი მინდობილობის საფუძველზე, ნდობით აღჭურვილი პირის – ქ. კ-ის მეშვეობით, ხსენებული მაღაზიის ფართის ინდივიდუალურ მეწარმეებზე გაქირავებით იღებდა გარკვეულ შემოსავალს. 2002 წლის 22 იანვარს ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მიერ შემოწმდა ფიზიკური პირის – ა. წ-ის ბიუჯეტთან და არასაბიუჯეტო ფონდებთან ანგარიშსწორების მდგომარეობა 2000 წლის 15 ივლისიდან 2002 წლის 1 იანვრამდე პერიოდში და 2002 წლის 31 იანვარს შედგენილი აქტით ა. წ-ს დამატებით ბიუჯეტში გადასახდელად დაერიცხა 34867,6 ლარი, კერძოდ, დამატებითი ღირებულების გადასახადი – 31028 ლარი, ეკონომიკური საქმიანობის გადასახადი _ 1775 ლარი, ქონების გადასახადი – 201 ლარი, საშემოსავლო გადასახადი _ 1863,6 ლარი. 2002 წლის 22 თებერვალს ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის მიერ განმეორებით შემოწმდა არარეზიდენტი ფიზიკური პირის _ ა. წ-ის სახელმწიფო ბიუჯეტთან და არასაბიუჯეტო ფონდებთან ანგარიშსწორება და საგადასახადო ინსპექციის აქტით, ა. წ-ს დამატებით ბიუჯეტში გადასახდელად დაერიცხა 73616 ლარი, მათ შორის – ძირითადი გადასახადი _ 32676 ლარი, სანქცია – 29761 ლარი და საურავი – 11179 ლარი. აღნიშნული შემოწმების აქტების საფუძველზე 2002 წლის 11 მარტს საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგანგებო ლეგიონის იმერეთის რეგიონალურ განყოფილებაში ქ. კ-ისა და ბუღალტერ მ. უ-ს მიმართ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე სისხლის სამართლის კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილით. გამოძიების შედეგად დადგინდა, რომ 2002 წლის 31 იანვრისა და 22 თებერვლის შემოწმების აქტებით, ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელი თანხები არასწორად იყო დარიცხული, რადგან საგადასახადო ინსპექციის მიერ არარეზიდენტი ფიზიკური პირი არასწორად იქნა მიჩნეული სამეწარმეო საქმიანობის შემსრულებელ, მუდმივი დაწესებულების მქონე პირად და საგადასახადო კოდექსის მე-8, მე-17 მუხლების, 64-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის, 92-ე მუხლის მე-3 ნაწილის, 108-ე, 209-ე მუხლების შესაბამისად, არარეზიდენტი ფიზიკური პირი ა. წ-ი უნდა დაბეგრილიყო ეკონომიკური საქმიანობისათვის მიღებული შემოსავლების 1%-ით. იმერეთის სამხარეო-საგამოძიებო სამსახურის გამომძიებლის მიერ 2002 წლის 11 ნოემბერს გამოტანილი დადგენილებით ქ. კ-ისა და მ. უ-ს მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა და საქმის წარმოება შეწყდა იმ მოტივით, რომ აღნიშნული პირების მიმართ არ შეიძლებოდა დამდგარიყო სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი გადასახადებისაგან თავის არიდების გამო, რადგან დარიცხული თანხებიდან ძირითადი თანხა შეადგენდა 1975,1 ლარს, სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის საკითხი კი დგებოდა იმ შემთხვევაში, თუ ძირითადი გადასახდელი თანხა აღემატებოდა 2000 ლარს, ამასთან, დადგენილი იყო, რომ ზემოაღნიშნულ პირებს არ ჰქონდათ გადასახადისაგან თავის არიდების განზრახვა.

რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ კონკრეტული დავის გადაწყვეტისას გამოყენებული უნდა ყოფილიყო ადრე მოქმედი საგადასახადო კოდექსი და ფიზიკურ პირს _ ა. წ-ის წარმომადგენელს უნდა დაკისრებოდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 2997,1 ლარი.

რაიონული სასამართლოს მოსაზრებით, გარდა აღნიშნულისა, ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის 2002 წლის 31 იანვრის შემოწმების აქტი. ამასთან, სასამართლოს განმარტებით, იგი ვერ იმსჯელებდა ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის 2002 წლის 22 თებერვლის შემოწმების აქტის ბათილობაზე, რადგან აღნიშნული შეგებებული სარჩელის მიხედვით, არ წარმოადგენდა დავის საგანს, თუმცა, რაიონული სასამართლოს მითითებით, დასახელებული შემოწმების აქტებით თანხის დარიცხვა მოხდა არასწორად, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 92-ე მუხლის მე-3 ნაწილის, 108-ე და 209-ე მუხლების თანახმად. რაიონულმა სასამართლომ ასევე ჩათვალა, რომ ფიზიკური პირის _ ა. წ-ის მიმართ არ უნდა გავრცელებულიყო “ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტი, რადგან სადავო თანხა აღნიშნულ პირს დარიცხული და დეკლარირებული ჰქონდა.

ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 15 აპრილის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციამ და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო ქ. კ-ის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

აპელანტის განმარტებით, მისი სასარჩელო მოთხოვნა ემყარებოდა ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის 2002 წლის 31 იანვრისა და 2002 წლის 22 თებერვლის შემოწმების აქტებს, ხოლო 2002 წლის 22 თებერვლის საგადასახადო შემოწმების აქტი არ გასაჩივრებულა და კანონიერ ძალაში იყო, რის გამოც არ არსებობდა ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და მისი ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველი.

აპელანტმა ასევე არაკანონიერად მიიჩნია რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება ქ. კ-ის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილშიც, რადგან სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ _ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 92-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, 108-ე და 209-ე მუხლები. ამდენად, აპელანტის მოსაზრებით, სასამართლომ დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა” და “ბ” ქვეპუნქტების მოთხოვნები. აპელანტის მითითებით, დადგენილი იყო, რომ არარეზიდენტი ფიზიკური პირი ა. წ-ი მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით საქართველოში ღებულობდა შემოსავლებს.

აპელანტის მოსაზრებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეში მესამე პირად უნდა ჩაბმულიყო საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი, რადგან საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2004 წლის 3 მაისის ¹299 ბრძანებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის დებულების დამტკიცების შესახებ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2003 წლის 28 მაისის ¹256 ბრძანების მე-2 მუხლის თანახმად, საგადასახადო დეპარტამენტი თავისი კომპეტენციის ფარგლებში მონაწილეობდა სასამართლოში საგადასახადო ორგანოების გადაწყვეტილებებზე გადამხდელთა დავების განხილვაში. აღნიშნულის გათვალისწინებით, 10000 ლარს ზემოთ საგადასახადო დავების განხილვისას საგადასახადო დეპარტამენტის, როგორც მხარის, ჩართვა იყო სავალდებულო.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 20 ივნისის განჩინებით საქმეში მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 5 ივლისის გადაწყვეტილებით ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 15 აპრილის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ფიზიკურ პირს, ა. წ-ს, დაეკისრა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 76626 ლარის გადახდა; ა. წ-ის წარმომადგენელ ქ. კ-ის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2005 წლის 5 ივლისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. წ-ის წარმომადგენელმა ქ. კ-მ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სარჩელის ნაწილობრივ და თავისი შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2006 წლის 11 აპრილის განჩინებით ა. წ-ის ნდობით აღჭურვილი პირის, ქ. კ-ის, საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2005 წლის 5 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ სააპელაციო სასამართლომ შეგებებული სარჩელის განხილვისას საერთოდ არ იმსჯელა მოპასუხის ერთ-ერთ ძირითად არგუმენტზე _ თუ რა სახის საგადასახადო შემოწმებები ჩატარდა, რომელთა საფუძველზეც შედგა საგადასახადო აქტები, დაცული იყო თუ არა მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილი პროცედურა, კერძოდ, საგადასახადო კოდექსის 217-ე მუხლით და “სამეწარმეო საქმიანობის კონტროლის შესახებ” კანონის დებულებებით დადგენილი მოთხოვნები, რის გამოც საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეკვლია და დაედგინა აღნიშნული გარემოებები და შესაბამისი სამართლებრივი შეფასება მიეცა მათთვის.

საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილის “გ” პუნქტის თანახმად, არასამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობას განეკუთვნებოდა ქონების იჯარით გადაცემა, გარდა ამ მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევებისა, სააპელაციო სასამართლოს კი არ გამოუკვლევია და არ უმსჯელია, ჰქონდა თუ არა ადგილი ხსენებული მე-4 ნაწილით გათვალისწინებულ საგამონაკლისო პირობებს მოცემულ შემთხვევაში, ხოლო იმავე კოდექსის 29-ე მუხლის მე-10 ნაწილის “ბ” პუნქტის თანახმად, მომსახურების გაწევად ითვლებოდა მოძრავი და უძრავი ქონების იჯარით გადაცემა. მოცემულ საქმეზე დადგენილი იყო, რომ ა. წ-ის ნდობით აღჭურვილი პირი ქ. კ-ე უძრავ ქონებას (ფართს) იჯარით გადასცემდა ფიზიკურ პირებზე. საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა გამოეკვლია, სახეზე იყო თუ არა მუდმივი დაწესებულების არსებობა, ა. წ-ი შესაძლებელი იყო თუ არა მიჩნეულიყო უცხოელ ფიზიკურ პირად იმ პირობებში, როცა მხარეები სადავოდ არ ხდიდნენ იმ გარემოებას, რომ იგი იყო არარეზიდენტი ფიზიკური პირი.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 5 ივლისის განჩინებით ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 15 აპრილის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ა. წ-ის ნდობით აღჭურვილი პირი ქ. კ-ე უძრავ ქონებას (ფართს) იჯარით გასცემდა ფიზიკურ პირებზე. რადგანაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონდა კამერალურ შემოწმებას, სახეზე იყო გასვლითი შემოწმება, რომლის დროსაც შემოწმების მიზანი არ ყოფილა და ვერც იქნებოდა გადასახადის ზედმეტად გადახდილი თანხების სისწორის განსაზღვრა და საგადასახადო ორგანოს შემოწმების ნებართვის მისაღებად არ მიუმართავს სასამართლოსთვის, ამასთან, განმეორებით შემოწმდა ერთი და იგივე საკითხები, რის გამოც ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის 2002 წლის 22 თებერვლის შემოწმების აქტი, “სამეწარმეო საქმიანობის კონტროლის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, უნდა ჩათვლილიყო ბათილად.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 235-237-ე, 225-ე მუხლებზე, 28-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე და ჩათვალა, რომ ა. წ-ს არ წარმოშობია გასაჩივრებული აქტებით დარიცხული თანხების გადახდის ვალდებულება, რადგან აღნიშნულზე შეტყობინება მას არ მიუღია ხსენებული კოდექსის 225-ე მუხლის შესაბამისად, რომლის მიხედვით, გადამხდელს უნდა ჩაჰბარებოდა დოკუმენტის ორიგინალი. დასახელებული კოდექსის მე-18 მუხლში განსაზღვრული იყო ინდივიდუალური საწარმოს ცნება, რომელიც საგადასახადო მიზნებისათვის იგივე იყო, რაც “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონით განსაზღვრული ინდივიდუალური საწარმო, ა. წ-ი კი ასეთს ნამდვილად არ წარმოადგენდა, რადგან საგადასახადო რეგისტრაცია, როგორც არასამეწარმეო ეკონომიკური საქმიანობის განმახორციელებელ პირს, 2000 წლის 14 ივლისს გავლილი ჰქონდა საგადასახადო ორგანოში, მაშინ, როდესაც ინდივიდუალური საწარმოების რეგისტრაცია ხორციელდებოდა მხოლოდ სასამართლო წესით. გარდა ამისა, ა. წ-ი ვერ ჩაითვლებოდა ფიზიკურ პირ-მეწარმედ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 26-ე მუხლის თანახმად, რომლის მიხედვითაც, ფიზიკური პირი ითვლებოდა მეწარმედ, თუ იგი იყო ინდივიდუალური მეწარმე “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მიხედვით.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ა. წ-ის საკუთრებაში არსებული ქონება ვერანაირად ვერ ჩაითვლებოდა მის მუდმივ დაწესებულებად, რადგანაც საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) მე-17 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, უცხოელი ფიზიკური პირის ან უცხოური საწარმოს მუდმივ დაწესებულებად საქართველოში ჩაითვლებოდა გადასახადის გადამხდელის დაწესებულება, რომლის მეშვეობითაც ის მთლიანად ან ნაწილობრივ ახორციელებდა ეკონომიკურ საქმიანობას, რწმუნებული პირის საქმიანობის ჩათვლით. მართალია, ა. წ-ი ნამდვილად არარეზიდენტი პირი იყო ხსენებული კოდექსის 25-ე მუხლის მიხედვით, რომელიც არარეზიდენტობას ადგენდა საქართველოს ტერიტორიაზე პირის ფაქტობრივად ყოფნის დღეების მიხედვით და არა რაიმე სხვა ნიშნით, მაგრამ პირის არარეზიდენტობა ნამდვილად არ ნიშნავდა მის უცხოელობას, თუ იგი იყო საქართველოს მოქალაქე. ამასთან, ზემოაღნიშნულ ნორმაში საუბარი იყო უცხოელი ფიზიკური პირის დაწესებულებაზე, ხოლო ტერმინი _ “დაწესებულება”, როგორც შინაარსობრივად, ისე ტრადიციულადაც ორგანიზაციულ წარმონაქმნს აღნიშნავდა და ხსენებულ საგადასახადო კოდექსში სწორედ ამ მნიშვნელობებით გამოიყენებოდა. ამდენად, იმისათვის, რომ რწმუნებული პირის საქმიანობის ადგილი ჩათვლილიყო უცხოელი და არარეზიდენტი ფიზიკური პირის მუდმივ დაწესებულებად, ეს რწმუნებული პირი თავად უნდა ყოფილიყო გარკვეული ორგანიზაციული წარმონაქმნი, ანუ დაწესებულება, ხოლო იმ შემთხვევისათვის, როდესაც გარკვეული საქმიანობის ადგილი საგადასახადო კოდექსის მიზნებისათვის უნდა განსაზღვრულიყო არარეზიდენტი ფიზიკური პირის მუდმივ დაწესებულებად, გამოიყენებოდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) მე-17 მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის თანახმადაც, მუდმივ დაწესებულებას უთანაბრდებოდა მუდმივი ბაზა, სადაც არარეზიდენტი ფიზიკური პირი ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას. აღნიშნული ნორმა მოცემულ შემთხვევაში არ უნდა ყოფილიყო გამოყენებული, რადგან კონკრეტულ შემთხვევაში საუბარი იყო მხოლოდ იმ ადგილზე _ მუდმივ ბაზაზე, სადაც არარეზიდენტი ფიზიკური პირი ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას, მაშინ, როდესაც ა. წ-ი ეწეოდა მხოლოდ არასამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობას. ა. წ-ის საქმიანობა განხილული უნდა ყოფილიყო, როგორც მუდმივი დაწესებულების არმქონე არარეზიდენტი ფიზიკური პირის საქმიანობა. აღნიშნული დასტურდებოდა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრში ჩატარებული სასამართლო-საბუღალტრო ექსპერტიზის შედეგად 2002 წლის 5 ნოემბერს შედგენილი ¹1398/17 დასკვნით, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საგამოძიებო დეპარტამენტის იმერეთის საგამოძიებო სამსახურის 2002 წლის 11 ნოემბრის დადგენილებითა და ფინანსური პოლიციის ოპერატიული დეპარტამენტის მეექვსე განყოფილების უფროსის 2004 წლის 12 ნოემბრის დადგენილებით.

სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) მე-8, მე-17 მუხლებისა და 64-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის მოთხოვნათა მიხედვით, არარეზიდენტი ფიზიკური პირი ა. წ-ი არასწორად იქნა მიჩნეული სამეწარმეო საქმიანობის შემსრულებელ, მუდმივი დაწესებულების მქონე პირად. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 92-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნათა მიხედვით, ვინაიდან არარეზიდენტი ფიზიკური პირი ა. წ-ი საქართველოში ეწეოდა ეკონომიკურ საქმიანობას მუდმივი დაწესებულების გარეშე, იგი არ ექვემდებარებოდა დღგ-ის გადამხდელად სავალდებულო რეგისტრაციას და იმავე კოდექსის 209-ე მუხლის თანახმად, უნდა დაბეგრილიყო ეკონომიკური საქმიანობისათვის მიღებული შემოსავლების 1%-ით, ხოლო ქ. კ-სა და მ. უ-ს არ ჰქონიათ გადასახადებისაგან თავის არიდების განზრახვა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 5 ივლისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციამ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოსთვის დაბრუნება.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არ არის იურიდიულად საკმაოდ დასაბუთებული _ დაირღვა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა”, “ბ” და “გ” ქვეპუნქტები და 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტი. კასატორის მტკიცებით, მოცემული კატეგორიის საქმეზე არ არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა და საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის.

კასატორი აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებული განჩინების სამოტივაციო და სარეზოლუციო ნაწილები აშკარად ეწინააღმდეგება ერთმანეთს, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ განჩინების სამოტივაციო ნაწილში მიუთითა, როგორც 2002 წლის 31 იანვრის, ისე 2002 წლის 22 თებერვლის საგადასახადო შემოწმების აქტების ბათილობაზე, მაშინ, როდესაც სარეზოლუციო ნაწილის მიხედვით, ძალაში დატოვა ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 15 აპრილის გადაწყვეტილება.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია, ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის 2002 წლის 22 თებერვლის შემოწმების აქტის ბათილად ცნობა წარმოადგენდა სარჩელის დაზუსტებას თუ დავის საგნის გაზრდას. სააპელაციო სასამართლომ შეგებებულ სარჩელზე არ იმსჯელა საქმის მასალებში ასახული მოთხოვნის ფარგლებში, რითაც დაარღვია საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილი და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და 248-ე მუხლებით განსაზღვრული დისპოზიციურობის პრინციპი და სასამართლო გადაწყვეტილებისა და სარჩელის თანაზომიერების ფარგლები.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ყოველგვარი მოტივაციის გარეშე მიიჩნია ი/მ “ა. წ-ი” არასამეწარმეო ეკონომიკური საქმიანობის განმახორციელებელ სუბიექტად და მიუთითა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილის “გ” ქვეპუნქტზე. აღნიშნული მუხლი, მართალია, ადგენდა, რომ ქონების იჯარით გადაცემა განეკუთვნებოდა არასამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობას, მაგრამ იქვე მიუთითებდა გარდა ამ მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაზე. ხსენებული კოდექსის მე-8 მუხლის მე-4 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის შესაბამისად, ქონების იჯარით გადაცემა განეკუთვნებოდა სამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობას, თუ ასეთი საქმიანობა ხორციელდებოდა სისტემატურად და წარმოადგენდა აღნიშნული ოპერაციის განმახორციელებელი პირის პროფესიულ საქმიანობას. ი/მ “ა. წ-ი” 2000 წლიდან მოყოლებული გასცემდა სხვადასხვა იურიდიულ და ფიზიკურ პირებზე ქონებას იჯარით და შესაბამისად, იგი სისტემატურ ხასიათს ატარებდა და მის პროფესიულ საქმიანობას წარმოადგენს. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) მე-17 მუხლის მე-2 ნაწილის “გ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, მუდმივ დაწესებულებას უთანაბრდება მუდმივი ბაზა, სადაც არარეზიდენტი ფიზიკური პირი ეწევა სამეწარმეო საქმიანობას. 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსი ითვალისწინებდა დღგ-ის გადამხდელთა სავალდებულო და ნებაყოფლობით რეგისტრაციას, კერძოდ, ხსენებული კოდექსის 92-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, პირი ვალდებული იყო გატარებულიყო რეგისტრაციაში დღგ-ის გადამხდელად, თუ იგი ეწეოდა ეკონომიკურ საქმიანობას და ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის განმავლობაში ახორციელებდა დღგ-ით დასაბეგრ ოპერაციებს, რომელთა საერთო თანხა აღემატებოდა 24000 ლარს. ამასთან, პირი ვალდებული იყო ამ მომენტის დადგომიდან არა უგვიანეს მეორე დღისა საგადასახადო ორგანოში წარედგინა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ დადგენილი ფორმის განცხადება დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციისათვის. ხსენებული მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არარეზიდენტი პირი ეწეოდა მომსახურებას ან ასრულებდა სამუშაოს საქართველოს ტერიტორიაზე მუდმივი დაწესებულების გარეშე, ასეთ შემთხვევაში მის მიერ გაწეული მომსახურებიდან და შესრულებული სამუშაოებიდან მიღებული დასაბეგრი ოპერაციების საერთო თანხა მხედველობაში არ მიიღებოდა და ასეთი პირი ექვემდებარებოდა დაბეგვრას გადასახადის წყაროსთან საგადასახადო აგენტის მიერ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 108-ე მუხლის შესაბამისად.

კასატორის განმარტებით, ი/მ “ა. წ-ის” საქმიანობა განეკუთვნება სამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობას და იგი ხორციელდება საქართველოში მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით, ხოლო აღნიშნული ნათლად მეტყველებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიუთითა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 108-ე მუხლზე და არ იხელმძღვანელა იმავე კოდექსის 91-ე და 92-ე მუხლებით.

კასატორი მიუთითებს, რომ ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის 2002 წლის 31 იანვრისა და 2002 წლის 22 თებერვლის შემოწმების აქტებით ი/მ “ა. წ-ს” დამატებით დაერიცხა როგორც დღგ, ასევე საშემოსავლო გადასახადი, თუმცა სააპელაციო სასამართლომ ისე ცნო ბათილად ხსენებული აქტები, რომ საერთოდ არ უმსჯელია საშემოსავლო გადასახადის დარიცხვის მართებულობაზე, რაც ნათლად მეტყველებს იმაზე, რომ გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2006 წლის 18 ოქტომბრის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივარი; მხარეებს მიეცათ უფლება 2006 წლის 18 ოქტომბრის განჩინების ჩაბარებიდან 14 დღის ვადაში წარმოედგინათ მოსაზრება, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად საკასაციო საჩივარი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით; ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობის შემოწმება განისაზღვრა 2007 წლის 10 იანვრამდე.

2006 წლის 7 ნოემბერს ა. წ-ის წარმომადგენელმა გ. ზ-მა უზენაეს სასამართლოში წარადგინა მოსაზრება ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობაზე და აღნიშნა, რომ საკასაციო საჩივარი არის დაუშვებელი, ვინაიდან არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს.

2006 წლის 8 ნოემბერს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა უზენაეს სასამართლოში წარადგინა მოსაზრება ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობაზე და აღნიშნა, რომ საკასაციო საჩივარი საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, არის დასაშვები.

2006 წლის 9 ნოემბერს ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციამ უზენაეს სასამართლოში ფოსტის მეშვეობით გააგზავნა მოსაზრება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობაზე და აღნიშნა, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებია საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის შესაბამისად, რადგან მოცემული კატეგორიის საქმეზე არ არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა და საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2007 წლის 10 იანვრის განჩინებით ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტით და მისი განხილვა დაინიშნა 2007 წლის 14 მარტს მხარეთა დასწრების გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო ზეპირი მოსმენის გარეშე გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და მიაჩნია, რომ ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო სასამართლოს დადგენილად მიაჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ი/მ “ა. წ-ი” იყო საქართველოს მოქალაქე, ცხოვრობდა უნგრეთის რესპუბლიკაში და გადამხდელად ირიცხებოდა ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციაში. მის საკუთრებაში ირიცხებოდა ქ. ქუთაისში, ... ¹50-ში მდებარე უნივერმაღის შენობა და ... ქუჩაზე _ აბანოს შენობა, რომლებიც მინდობილობით ჰქონდა გადაცემული ნდობით აღჭურვილი პირისათვის _ ქ. კ-ისათვის, რომელიც უძრავ ქონებას (ფართს) იჯარით, ხელშეკრულებების საფუძველზე გადასცემდა ფიზიკურ პირებს. 2002 წლის 22 იანვრიდან იმავე წლის 31 იანვრამდე ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციამ შეამოწმა ფიზიკური პირის _ ა. წ-ის ბიუჯეტთან და არასაბიუჯეტო ფონდებთან ანგარიშსწორების მდგომარეობა 2000 წლის 15 ივლისიდან 2002 წლის 1 იანვრამდე პერიოდისთვის და 2002 წლის 31 იანვრის საგადასახადო შემოწმების აქტით (ს.ფ. 48-52) არარეზიდენტ ფიზიკურ პირს _ ა. წ-ს დამატებით ბიუჯეტში გადასახდელად დაერიცხა 34867,6 ლარი. იმავე წლის 22 თებერვალს ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციამ განმეორებით შეამოწმა ფიზიკური პირის _ ა. წ-ის ბიუჯეტთან და არასაბიუჯეტო ფონდებთან ანგარიშსწორების მდგომარეობა 2000 წლის 15 ივლისიდან 2002 წლის 1 იანვრამდე პერიოდისთვის და იმავე ინსპექციის 2002 წლის 22 თებერვლის საგადასახადო შემოწმების აქტით (ს.ფ. 53-58) არარეზიდენტ ფიზიკურ პირს _ ა. წ-ს დამატებით ბიუჯეტში გადასახდელად დაერიცხა 73616 ლარი, მათ შორის, ძირითადი გადასახადი _ 32676 ლარი, სანქცია _ 29761 ლარი და საურავი _ 11179 ლარი, ამასთან, დამატებითი ღირებულების გადასახადი _ 67495 ლარი, მათ შორის, ძირითადი გადასახადი _ 28925 ლარი, სანქცია _ 28825 ლარი და საურავი _ 9645 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს ასევე დადგენილად მიაჩნია, რომ ზემოხსენებული შემოწმების აქტების საფუძველზე 2002 წლის 11 მარტს საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგანგებო ლეგიონის იმერეთის რეგიონალურ განყოფილებაში ქ. კ-ისა და მ. უ-ს მიმართ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე სისხლის სამართლის კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილით (ს.ფ. 27). 2002 წლის 11 ნოემბერს აღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე წარმოება შეწყდა (ს.ფ. 137) და მასზე დანიშნული სასამართლო-საბუღალტრო ექსპერტიზების შედეგად საბოლოოდ დადგინდა, რომ ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის 2002 წლის 31 იანვრისა და იმავე წლის 22 თებერვლის შემოწმების აქტებით ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელი თანხები არასწორად იყო დარიცხული, ვინაიდან ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციამ არასწორად მიიჩნია არარეზიდენტი ფიზიკური პირი ა. წ-ი სამეწარმეო საქმიანობის შემსრულებელ, მუდმივი დაწესებულების მქონე პირად. სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციამ მიუთითა, რომ ა. წ-ს სახელმწიფო ბიუჯეტისა და სპეციალური ფონდების სასარგებლოდ ერიცხებოდა დავალიანება 76626 ლარის ოდენობით, ხოლო ზემოაღნიშნული შემოწმების აქტით _ 73616 ლარი, აღნიშნულ თანხებს შორის სხვაობა კი გამოიწვია იმან, რომ მან სარჩელი აღძრა შემოწმებიდან ორი თვის შემდეგ და ხსენებულ თანხას დაერიცხა საურავი.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 25-ე მუხლი ითვალისწინებდა ფიზიკური პირი _ რეზიდენტისა და საქართველოს არარეზიდენტის ცნებებს, კერძოდ, აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, რეზიდენტად ითვლებოდა ფიზიკური პირი, რომელიც ფაქტობრივად იმყოფებოდა საქართველოს ტერიტორიაზე 182 დღეზე მეტ ხანს ნებისმიერ 12-თვიან პერიოდში, რომელიც მთავრდებოდა საგადასახადო წელს, ხოლო იმავე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, საქართველოს არარეზიდენტად ითვლებოდა ფიზიკური პირი, რომელიც ამ მუხლის მიხედვით არ იყო საქართველოს რეზიდენტი. ხსენებული კოდექსის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, უცხოელი ფიზიკური პირის ან უცხოური საწარმოს მუდმივ დაწესებულებად საქართველოში ჩაითვლებოდა გადასახადის გადამხდელის დაწესებულება, რომლის მეშვეობითაც ის მთლიანად ან ნაწილობრივ ახორციელებდა ეკონომიკურ საქმიანობას, რწმუნებული პირის საქმიანობის ჩათვლით, ხოლო აღნიშნული მუხლის მე-2 ნაწილის “გ” ქვეპუნქტის თანახმად, მუდმივ დაწესებულებას უთანაბრდებოდა მუდმივი ბაზა, სადაც არარეზიდენტი ფიზიკური პირი ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ა. წ-ის საკუთრებაში არსებული ზემოაღნიშნული ქონება ვერ ჩაითვლებოდა მის მუდმივ დაწესებულებად, რადგან, მართალია, ა. წ-ი ნამდვილად არარეზიდენტი პირი იყო საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 25-ე მუხლის მიხედვით, მაგრამ პირის არარეზიდენტობა ნამდვილად არ ნიშნავდა მის უცხოელობას იმ შემთხვევაში, თუ იგი იყო საქართველოს მოქალაქე.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) მე-17 მუხლში მითითებული იყო უცხოელი ფიზიკური პირის დაწესებულებაზე, ხოლო ტერმინი _ “დაწესებულება” შინაარსობრივად ორგანიზაციულ წარმონაქმნს აღნიშნავდა და ხსენებულ საგადასახადო კოდექსში სწორედ ამ მნიშვნელობებით გამოიყენებოდა და, ამდენად, იმისათვის, რომ რწმუნებული პირის საქმიანობის ადგილი ჩათვლილიყო უცხოელი, არარეზიდენტი ფიზიკური პირის მუდმივ დაწესებულებად, ეს რწმუნებული პირი თავად უნდა ყოფილიყო გარკვეული ორგანიზაციული წარმონაქმნის მატარებელი, ანუ დაწესებულება, ხოლო იმ შემთხვევისათვის, როდესაც გარკვეული საქმიანობის ადგილი საგადასახადო კოდექსის მიზნებისათვის უნდა განსაზღვრულიყო არარეზიდენტი ფიზიკური პირის მუდმივ დაწესებულებად, გამოიყენებოდა იმავე კოდექსის მე-17 მუხლის მე-2 ნაწილი, რომელიც მოცემულ შემთხვევაში ვერ იქნებოდა გამოყენებული, რადგან ა. წ-ი ეწეოდა მხოლოდ არასამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობას.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) მე-17 მუხლში მოცემულ ტერმინში “მუდმივი დაწესებულება” იგულისხმებოდა “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონით განსაზღვრული ამა თუ იმ ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის მქონე დაწესებულება, რომელიც ახორციელებდა ეკონომიკურ საქმიანობას.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ა. წ-ის საქმიანობა განხილულ უნდა იქნეს, როგორც მუდმივი დაწესებულების არმქონე არარეზიდენტი ფიზიკური პირის საქმიანობა და არარეზიდენტი ფიზიკური პირი ა. წ-ი არასწორად იქნა მიჩნეული სამეწარმეო საქმიანობის განმახორციელებელ, მუდმივი დაწესებულების მქონე პირად.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 92-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, დღგ-ის გადამხდელად არარეზიდენტის სავალდებულო რეგისტრაციის მიზნით დასაბეგრი ოპერაციების საერთო თანხის განსაზღვრისას მის მიერ განხორციელებული საქონლის მიწოდება, სამუშაოს შესრულება და მომსახურების გაწევა მხედველობაში მიიღებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ისინი განხორციელებული იყო მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით საქართველოში. ხსენებული კოდექსის 209-ე მუხლის (რომელიც მოქმედებდა 2004 წლის 1 იანვრამდე) მე-2 ნაწილის თანახმად, ეკონომიკური საქმიანობისათვის გადასახადის განაკვეთის ზღვრული ოდენობა განისაზღვრებოდა პროდუქციის (სამუშაოს, მომსახურების) მიწოდებით მიღებული შემოსავლების (დღგ-ისა და მატერიალური დანახარჯების გარეშე) არა უმეტეს 1 პროცენტით.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ, ვინაიდან ა. წ-ი წარმოადგენდა არარეზიდენტ ფიზიკურ პირს და საქართველოში ეწეოდა ეკონომიკურ საქმიანობას მუდმივი დაწესებულების გარეშე, თავისი ნდობით აღჭურვილი პირის _ ქ. კ-ის მეშვეობით, რომელსაც მინდობილობით ჰქონდა გადაცემული ა. წ-ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება (ფართი), რასაც იჯარის ხელშეკრულებების საფუძველზე გადასცემდა ფიზიკურ პირებს, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 92-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, ა. წ-ი არ ექვემდებარებოდა დღგ-ის გადამხდელად სავალდებულო რეგისტრაციას და იმავე კოდექსის 209-ე მუხლის მიხედვით, უნდა დაბეგრილიყო ეკონომიკური საქმიანობისათვის მიღებული შემოსავლების 1%-ით.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ შეგებებულ სარჩელზე არ იმსჯელა საქმის მასალებში ასახული მოთხოვნის ფარგლებში, რითაც დაარღვია საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილი და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და 248-ე მუხლებით განსაზღვრული დისპოზიციურობის პრინციპი და სასამართლო გადაწყვეტილებისა და სარჩელის თანაზომიერების ფარგლები.

მოცემული საქმის მასალებიდან, კერძოდ, შეგებებული სარჩელიდან (ს.ფ. 60-64) ირკვევა, რომ აღნიშნული სარჩელით ა. წ-ის ნდობით აღჭურვილმა პირმა ქ. კ-მ მოითხოვა მხოლოდ ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის 2002 წლის 31 იანვრის აქტის ბათილად ცნობა, თუმცა სააპელაციო სასამართლოს 2005 წლის 30 ივნისის სხდომაზე (ს.ფ. 189) ქ. კ-მ განმარტა, რომ ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის 2002 წლის 22 თებერვლის აქტის შესახებ ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს სხდომამდე მისთვის ცნობილი არ იყო და გადასახდელად დარიცხულ სადავო თანხაში არ შედიოდა საშემოსავლო გადასახადი, რომელსაც ისედაც იხდიდა, ამასთან იგი არ წარმოადგენდა მუდმივ დაწესებულებას, საგადასახადო ინსპექციაში კი რეგისტრირებული იყო საშემოსავლო და ქონების გადასახადების გადამხდელად და არა, როგორც ინდივიდუალური მეწარმე. სააპელაციო სასამართლოს 2005 წლის 5 ივლისის სხდომაზე (ს.ფ. 250) ქ. კ-მ მოითხოვა ხსენებული აქტის ბათილად ცნობა. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 381-ე მუხლის (იმჟამად მოქმედი რედაქცია) თანახმად, მიზანშეწონილად ცნო ქ. კ-ის მიერ დავის საგნის გადიდება და შეგებებული სარჩელი განიხილა გადიდებული დავის საგნის ფარგლებში.

საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება კასატორის მტკიცებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ ყოველგვარი მოტივაციის გარეშე მიიჩნია ი/მ “ა. წ-ი” არასამეწარმეო ეკონომიკური საქმიანობის განმახორციელებელ სუბიექტად, მიუთითა რა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილის “გ” ქვეპუნქტზე, ვინაიდან აღნიშნული მუხლი, მართალია, ადგენდა, რომ ქონების იჯარით გადაცემა განეკუთვნებოდა არასამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობას, მაგრამ იქვე მიუთითებდა: გარდა ამ მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევისა, მე-4 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის შესაბამისად კი, ქონების იჯარით გადაცემა განეკუთვნებოდა სამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობას, თუ ასეთი საქმიანობა ხორციელდებოდა სისტემატურად და წარმოადგენდა აღნიშნული ოპერაციის განმახორციელებელი პირის პროფესიულ საქმიანობას, რაც სახეზე იყო ა. წ-თან მიმართებაში, რომელიც 2000 წლიდან მოყოლებული გასცემდა სხვადასხვა იურიდიულ და ფიზიკურ პირებზე ქონებას იჯარით და შესაბამისად, იგი სისტემატურ ხასიათს ატარებდა და მის პროფესიულ საქმიანობას წარმოადგენდა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილის “გ” ქვეპუნქტზე, რომლის მიხედვით, არასამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობას განეკუთვნებოდა ქონების იჯარით გადაცემა, გარდა ამ მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევებისა, ხოლო იმავე მუხლის მე-4 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, ეკონომიკური საქმიანობა, რომელიც დაკავშირებული იყო ფასიანი ქაღალდების ან სხვა ქონების შეძენასთან (რეალიზაციასთან), ითვლებოდა სამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობად, თუ არსებობდა შემდეგი პირობა _ ასეთი საქმიანობა ხორციელდებოდა სისტემატურად და წარმოადგენდა აღნიშნული ოპერაციების განმახორციელებელი პირის პროფესიულ საქმიანობას.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს და კასატორის ყურადღებას მიაპყრობს იმ გარემოებაზე, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) მე-8 მუხლის მე-4 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული პირობის არსებობის დაფუძნებისა და, შესაბამისად, ეკონომიკური საქმიანობის სამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობად მიჩნევისათვის აუცილებელი იყო, რომ ეკონომიკური საქმიანობა დაკავშირებული ყოფილიყო ფასიანი ქაღალდების ან სხვა ქონების შეძენასთან (რეალიზაციასთან), რაზეც პირდაპირ იყო მითითებული ხსენებულ ნაწილში, ანუ დასახელებული ნაწილი შეეხებოდა მხოლოდ ფასიანი ქაღალდების ან სხვა ქონების შეძენასთან (რეალიზაციასთან) დაკავშირებულ ეკონომიკურ საქმიანობას, რაც ა. წ-თან მიმართებაში არ დასტურდებოდა.

აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არასწორია და საქმის მასალებიდან არ გამომდინარეობს კასატორის განმარტება იმის თაობაზე, რომ ი/მ “ა. წ-ის” საქმიანობა განეკუთვნება სამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობას და იგი ხორციელდება საქართველოში მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით.

კასატორი მიუთითებს, რომ ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის 2002 წლის 31 იანვრისა და 2002 წლის 22 თებერვლის შემოწმების აქტებით ი/მ “ა. წ-ს” დამატებით დაერიცხა როგორც დამატებული ღირებულების გადასახადი, ასევე საშემოსავლო გადასახადი, სააპელაციო სასამართლომ კი ისე ცნო ბათილად ხსენებული აქტები, რომ საერთოდ არ უმსჯელია საშემოსავლო გადასახადის დარიცხვის მართებულობაზე.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად იმსჯელა და გამოიყენა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) შესაბამისი ნორმები, რომელთა მიხედვითაც, გასაჩივრებული აქტების კანონიერება მართებულად შეაფასა არა ცალკეული სახის გადასახადების დარიცხვის კანონიერების, არამედ საერთოდ, ხსენებული აქტების გამოცემისა ამ აქტებით გათვალისწინებული გადასახადების დარიცხვის კანონიერების თვალსაზრისით, ხოლო, რაც შეეხება დამატებული ღირებულების გადასახადს, ამ გადასახადის დარიცხვის კანონიერებაზე ცალკე იმიტომ იმსჯელა სააპელაციო სასამართლომ, რომ თვითონ აპელანტ ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის წარმომადგენელმა მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 5 ივლისის სხდომაზე (ს.ფ. 386), რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 92-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ა. წ-ი უნდა რეგისტრირებულიყო დამატებული ღირებულების გადასახადის გადამხდელად. იმავე სასამართლო სხდომაზე ა. წ-ის წარმომადგენელმა ნათლად განმარტა, რომ მისი მარწმუნებელი ვერ ჩაითვლებოდა მეწარმედ, რადგან დადგენილი იყო, რომ ა. წ-ი ეწეოდა არასამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობას, ხოლო საქმეში არ იყო წარმოდგენილი შესაბამისი საგადასახადო შეტყობინება ან ინფორმაცია აღნიშნული შეტყობინების ა. წ-ისათვის ჩაბარების თაობაზე. დასახელებულ სასამართლო სხდომაზე ა. წ-ის წარმომადგენელმა ასევე მიუთითა ა. წ-ის ნდობით აღჭურვილი პირის _ ქ. კ-ის მიმართ აღძრულ სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილ, კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენზე, რომლითაც დადგენილი იყო, რომ გადასახადი უკანონოდ იყო დარიცხული ა. წ-ის მიმართ.

საკასაციო სასამართლოს 2006 წლის 28 მარტის სხდომაზე (ს. ფ. 341) ი/მ “ა. წ-ის” წარმომადგენლებმა აღნიშნეს, რომ ა. წ-ი იყო მხოლოდ ქონების გადასახადის გადამხდელი, ხოლო იჯარის ხელშეკრულებების საფუძველზე საშემოსავლო გადასახადი ქ. კ-ისათვის უნდა დაეკავებინათ აღნიშნული ხელშეკრულებების კონტრაჰენტებს, ხოლო იმავე სასამართლოს 2006 წლის 11 აპრილის სხდომაზე (ს.ფ. 344-347) მიუთითა, რომ ქ. კ-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით ერთმნიშვნელოვნად დასტურდებოდა, რომ ა. წ-ს არასწორად დაერიცხა სადავო თანხა.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 108-ე მუხლი ითვალისწინებდა უკუდაბეგვრას, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ არარეზიდენტი პირი, რომელიც არ იყო რეგისტრირებული დღგ-ის გადამხდელად საქართველოში, ეწეოდა მომსახურებას ან ასრულებდა სამუშაოს საქართველოს ტერიტორიაზე ამ მუხლის მე-2 ნაწილში მითითებული საგადასახადო აგენტისათვის, აღნიშნული სამუშაოების შესრულება ან მომსახურების გაწევა იბეგრებოდა ამ მუხლის მიხედვით, ხოლო ხსენებული მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საგადასახადო აგენტი ახდენდა დღგ-ის დარიცხვას არარეზიდენტისათვის გასაცემ თანხაზე. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დასახელებული მუხლის თანახმად, დღგ-ის გადახდაზე არ იყო ვალდებული არარეზიდენტი ფიზიკური პირი _ ა. წ-ი და მისი გადახდა ეკისრებოდათ კონკრეტულ საგადასახადო აგენტებს _ ფართის დამქირავებლებს, ანუ მოიჯარეებს. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2001 წლის 19 თებერვლის პასუხშიც ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციისადმი (ს.ფ. 15) მითითებულია, რომ თუ არარეზიდენტი პირი არ იყო რეგისტრირებული დღგ-ის გადამხდელად საქართველოში და ქონება იჯარით ჰქონდა გაცემული რეზიდენტ იურიდიულ ან დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებულ ნებისმიერ პირზე, აღნიშნული მომსახურების გაწევა იბეგრებოდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 108-ე მუხლის მიხედვით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ვინაიდან ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის 2004 წლის 31 იანვრის შემოწმების აქტით ა. წ-ს არასწორად, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) მოთხოვნათა დარღვევით, დაერიცხა საშემოსავლო და დამატებული ღირებულების გადასახადები, იგი ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 217-ე მუხლის მე-3² ნაწილის თანახმად, გეგმური გასვლითი საგადასახადო შემოწმება ტარდებოდა საგადასახადო ორგანოს გადაწყვეტილებით, წელიწადში არა უმეტეს ერთხელ, გადასახადის გადამხდელისათვის ათი დღით ადრე წინასწარი წერილობითი შეტყობინებით.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის 2004 წლის 22 თებერვლის აქტის თანახმად, ფიზიკური პირის _ ა. წ-ის მიმართ განმეორებით შემოწმდა ერთი და იგივე საკითხები დროის ერთსა და იმავე პერიოდში, ანუ ხელმეორედ ჩატარდა გეგმური გასვლითი საგადასახადო შემოწმება, რის გამოც ხსენებული აქტიც, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის (1997 წ.) 217-ე მუხლის მე-3² ნაწილის თანახმად, მიჩნეულ უნდა იქნეს ბათილად.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს გასაჩივრებული განჩინება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 5 ივლისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.