¹ბს-807-769(2კ-07) 17 იანვარი, 2008წ.

თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის

საქმეთა პალატამ

შემადგენლობით:

ლალი ლაზარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე ზეპირი განხილვის გარეშე განიხილა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებაზე

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2005 წლის 30 მარტს თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა შპს “...” მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა გირავობის უფლების წარმოშობის შესახებ ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის ისანი-სამგორისა და მთაწმინდა-კრწანისის განყოფილების 2005 წლის 24 თებერვლის ¹04-03/494 შეტყობინებისა და ამავე განყოფილების 2005 წლის 24 თებერვლის ¹04-03/2984 საგადასახადო მოთხოვნის ბათილად ცნობა.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ისანი-სამგორის და მთაწმინდა-კრწანისის საგადასახადო ინსპექციებმა შეატყობინეს შპს “...”, რომ მას ემართა 41 300 ლარი ვალი. აღნიშნული შეტყობინებით დავალიანება წარმოშობილი იყო 2005 წლის 24 თებერვლის მდგომარეობით არსებული საგადასახადო დავალიანების გამო და მოსარჩელეს სთხოვდნენ მის გადახდას. 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მომწოდებლებს _ ი/მ “...” და შპს “....” არ ჰქონდათ გადახდილი ბიუჯეტში დღგ-ს თანხა.

მოსარჩელის მითითებით, შპს “....” მიმართ სადავო აქტების მიხედვით რიცხული დავალიანება შედგება სხვადასხვა გადასახადებისაგან. დღგ-ს შემთხვევაში მათი წარმოშობის საფუძველი იყო საგადასახადო ინსპექციის მიერ უკანონოდ შეჩერებული ჩათვლები და სს “...” შესრულებული სამუშაოებისათვის მათ მიერ ფაქტობრივი ანაზღაურების დაგვიანება, რაზეც 2005 წლის 23 თებერვლის ¹223 საგადასახადო დავალების შესაბამისად გადახდილ იქნა 1000 ლარი, ასევე 2005 წლის 28 თებერვალს ¹1 საგადასახადო დავალების შესაბამისად გადახდილ იქნა 2 831.85 ლარი, ხოლო 2005 წლის 17 მარტის ¹8 საგადასახადო დავალების შესაბამისად 1 725.32 ლარი. აღნიშნული დოკუმენტებით დადასტურებული დღგ-ს გადახდები არ არის გათვალისწინებული ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის ისანი-სამგორი და მთაწმინდა-კრწანისის განყოფილების მიერ წარდგენილ შეტყობინებებსა და საგადასახადო მოთხოვნაში.

მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ საგადასახადო ინსპექციის მიერ წარდგენილი შეტყობინების და საგადასახადო მოთხოვნის მიხედვით შპს “....” დარიცხული საგადასახადო ვალდებულება უკანონო და არასწორია. იმ შემთხვევაში კი, როდესაც ადმინისტრაციული აქტი ეწინააღმდეგება კანონს ან არსებითად დარღვეულია მისი მომზადების კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნები, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60¹ მუხლის შესაბამისად, ასეთი საფუძვლით წარმოდგენილი აქტი ბათილია.

სადავო ადმინისტრაციული აქტებით მოსარჩელეს უკანონოდ წარმოეშვა საგადასახადო ვალდებულება, რომელიც ექვემდებარება ბიუჯეტში ჩარიცხვას 15 კალენდარული დღის განმავლობაში. წინააღმდეგ შემთხვევაში შპს “....” მიმართ გამოყენებული იქნება საგადასახადო კოდექსის 84-ე მუხლით გათვალისწინებული საგადასახადო ვალდებულებების შესრულების უზრუნველყოფის ღონისძიებები, რაც გულისხმობს ქონებაზე ყადაღის დადებას, ყადაღადადებული ქონების რეალიზაციას და სხვა იძულებითი სახის ღონისძიებებს. ამასთან, აღნიშნულ დავალიანებას ყოველდღიურად დაერიცხება საურავები, რაც უარყოფითად იმოქმედებს მოსარჩელის ბიზნეს-ინტერესებზე (ტომი 2, ს.ფ. 4-7).

თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 12 აპრილის განჩინებით მოცემულ საქმეში მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი (ტომი 2, ს.ფ. 57).

თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 14 ივლისის საოქმო განჩინებით საქმეში მესამე პირებად ჩაებნენ ინდმეწარმე “....” და შპს “....” (ტომი 2, ს.ფ. 72-73).

2006 წლის 28 ივლისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში ახალი სარჩელი წარადგინა შპს “...” მოპასუხეების _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მიმართ. ამჯერად მოსარჩელემ მოითხოვა შპს “....” 2006 წლის 10 ივლისის საჩივრის დაუკმაყოფილებლობის შესახებ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2006 წლის 25 ივლისის ¹1387-ს ბრძანების ბათილად ცნობა, აგრეთვე შპს “...” შესახებ ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 12 ივნისის ¹1307 საგადასახადო მოთხოვნის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა გაუქმებული დღგ-ს ჩათვლის გამო ძირითად გადასახადთან დაკავშირებით, დღგ-ს (5238 ლარის) ჩათვლის აღდგენა და გაუქმებული დღგ-ს ჩათვლის გამო დაკისრებული სანქცია-საურავების გაუქმება.

გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტების დავის საფუძვლად მოსარჩელე მიიჩნევს დღგ-სთან დაკავშირებულ უკანონოდ რიცხულ დავალიანებას, რომელიც წარმოიშვა საგადასახადო ინპსექციის მიერ უკანონოდ შეჩერებული ჩათვლების შედეგად. ამასთან, შპს “...” ერთ-ერთ მიმწოდებელ შპს “....” ბიუჯეტის წინაშე გააჩნია ზედმეტობა, რითაც დასტურდება 1997 წლის საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის შესაბამისად მისი ბიუჯეტთან არათუ გადაუხდელობის ფაქტი, არამედ, პირიქით, ბიუჯეტიდან შპს “...” დასაბრუნებელი ვალი. მოცემულ შემთხვევაში საგადასახადო ინსპექციის მიერ დაირღვა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციულმა ორგანომ გადაწყვეტილება შეიძლება მიიღოს ყველა ფაქტისა და გარემოების სრულად გამოკვლევისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, რასაც ადგილი არ ჰქონია. ასევე საგადასახადო ინსპექციის მიერ დარღვეულია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მოთხოვნა, რომლის მიხედვით, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე და ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული ან შესწავლილი.

მოსარჩელის მითითებით, შპს “....” მიმართ სადავო აქტის მიხედვით რიცხული დავალიანება შედგება ძირითადად დღგ-ს გადასახადისგან და მისი წარმოშობის საფუძველი იყო საგადასახადო ინსპექციის მიერ უკანონოდ შეჩერებული ჩათვლები და სს “....” შესრულებული სამუშაოებისათვის მათ მიერ ფაქტობრივი ანაზღაურების დაგვიანება, რაზეც მათ მიერ 2005 წლის 23 თებერვალს ¹223 საგადასახადო დავალების შესაბამისად, გადახდილ იქნა 1725.32 ლარი. აღნიშნული დოკუმენტებით წარდგენილი და დადასტურებული დღგ-ს გადახდები ნაწილობრივ გათვალისწინებულია ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიერ წარდგენილ საგადასახადო მოთხოვნაში, საურავები კი გაუქმებული დღგ-ს ჩათვლების აღდგენის შედეგად არ არის გაუქმებული.

მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ საგადასახადო ინსპექციის მიერ წარდგენილი საგადასახადო მოთხოვნის მიხედვით შპს “....” დარიცხული სადავო გადასახადი უკანონო და არასწორია. იმ შემთხვევაში კი, როდესაც ადმინისტრაციული აქტი ეწინააღმდეგება კანონს ან არსებითად დარღვეულია მისი მომზადების კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნები, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60¹ მუხლის შესაბამისად, არსებობს ასეთი აქტის ბათილად ცნობის საფუძველი.

1997 წლის საგადასახადო კოდექსის 25-ე მუხლის 27-ე ნაწილის თანახმად, გადასახადის გადახდის ვალდებულება დღგ-ში ეკუთვნოდათ მიმწოდებლებს. მოპასუხე მხარეს შეეძლო დღგ-ს ჩათვლა შეეჩერებინა და არ გაეუქმებინა, განეხორციელებინა სავარაუდო დარიცხვა, რაც არ აისახებოდა საგადასახადო ვალდებულებებში. 1997 წლის საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის მიხედვით, საურავი არის ძირითადი გადასახადის გადაუხდელ თანხაზე გატარებული სანქცია. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით არსებობს 2006 წლის 27 ივნისის სათათბირო საბჭოს სხდომის ოქმი ¹16, რომელმაც დადგენილად ცნო 1997 წლის საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლი. საურავების გავრცელება მიზანშეუწონელია იმ გადამხდელების მიმართ, რომლებიც არ არიან ძირითადი დღგ-ს გადამხდელები. სადავო შემთხვევაში შპს “....” არის მომსახურების ანუ ჩათვლის მიმღები და არა მომწოდებელი. ამდენად, გაუქმებული დღგ-ს ჩათვლის შედეგად დარიცხული საურავი გაუქმებას ექვემდებარებოდა (ტომი 1, ს.ფ. 1-4).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 24 ოქტომბრის განჩინებით ზემოაღნიშნული ადმინისტრაციული საქმეები ერთ წარმოებად გაერთიანდა (ტომი 2, ს.ფ. 125-126).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 9 ნოემბრის გადაწყვეტილებით შპს “....” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რაზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნასა თუ შესაგებელს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით, ასეთი გარემოებების დადასტურება შეიძლება თვით მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით.

შპს “....” სარჩელით ითხოვდა გირავნობის უფლების წარმოშობის შესახებ ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის ისანი-სამგორის და მთაწმინდა-კრწანისის განყოფილების 2005 წლის 24 თებერვლის ¹04-03/2984 შეტყობინების ბათილად ცნობას. აღნიშნული შეტყობინება შეეხებოდა სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე 41 300 ლარის გადახდას. 12 ივნისის მდგომარეობით ბიუჯეტის წინაშე დავალიანება შეადგენდა მთლიანად 25650 ლარს. 2005 წლის 24 თებერვლის საგადასახადო მოთხოვნიდან გადაუხდელი დარჩა 10125 ლარი.

საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა სარჩელში მითითებული არგუმენტები იმასთან დაკავშირებით, რომ მოპასუხის მიერ არსებითად დაირღვა საურავების დარიცხვის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებისას საქართველოს საგადასახადო კოდექსით დადგენილი წესი, ვინაიდან მისი გადახდის ვალდებულება მოსარჩელეს მოხსნილი არ ჰქონდა. 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის პირველი ნაწილით ჩასათვლელი დღგ-ს თანხა არის გადასახადის თანხა, რომელიც დასაბეგრი ოპერაციის დროის მიხედვით გადახდილია წარდგენილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების საფუძველზე. საქმის მასალებით დასტურდებოდა, რომ შპს “....” სახელმწიფო ბიუჯეტში დღგ-ს თანხა გადახდილი არ ჰქონდა, ხოლო ინდმეწარმე “....” სადავო ანგარიშ-ფაქტურა დეკლარირებული არ იყო. აქედან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა დღგ-ს მოხსნის თაობაზე უსაფუძვლო იყო, რამდენადაც მას ერიცხებოდა დავალიანება 12 994 ლარის ოდენობით, საურავი ისევე ექვემდებარებოდა გადახდას, როგორც ძირითადი თანხა.

რაც შეეხებოდა 2006 წლის 25 ივლისის ¹1387 ბრძანების ბათილად ცნობას, ზემოაღნიშნული მოთხოვნების უსაფუძვლობისა და დაუკმაყოფილებლობის პირობებში, დასახელებული ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძველი არ არსებობდა. საგადასახადო დეპარტამენტმა ჩათვალა, რომ ინდმეწარმე “...” და შპს “....” მიერ დაირღვა 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 115-ე მუხლის მოთხოვნები. აღნიშნულის საწინააღმდეგო მოსარჩელის მიერ არ იქნა არც არგუმენტებით დასაბუთებული და არც შესაბამისი მტკიცებულებებით დადასტურებული (ტომი 2, ს.ფ. 151-155).

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს “....”, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტების საფუძველს წარმოადგენს მოგების გადასახადის საურავების და გაუქმებული დღგ-ს ჩათვლის გამო დარიცხული სანქცია-საურავების შედეგად შპს “...” ბარათზე წარმოშობილი და დარიცხული დავალიანება საურავების სახით, მოგების გადასახადის საურავია 6152 ლარი, დღგ-ს საურავი _ 14 257 ლარი.

წარმოდგენილი დავა მთლიანად ეფუძნება დღგ-სთან დაკავშირებულ უკანონოდ რიცხულ დავალიანებას, რომლის წარმოშობის საფუძველი იყო საგადასახადო ინსპექციის მიერ უკანონოდ შეჩერებული ჩათვლები. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ შპს “....” ერთ-ერთ მომწოდებელ შპს “....” გააჩნია ბიუჯეტის წინაშე ზედმეტობა, რითაც დასტურდება 1997 წლის საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის შესაბამისად მისი ბიუჯეტთან არათუ გადაუხდელობის ფაქტი, არამედ, პირიქით, შპს “...” დასაბრუნებელი ვალი.

სადავო შემთხვევაში საგადასახადო ინსპექციამ დაარღვია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლი, რომლის თანახმად ადმინისტრაციულმა ორგანომ გადაწყვეტილება შეიძლება მიიღოს ყველა ფაქტისა და გარემოების სრულად გამოკვლევისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, რასაც ადგილი არ ჰქონია. საგადასახადო ინსპექციამ ასევე დაარღვია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მოთხოვნა, რომლის მიხედვით, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე და ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი.

შპს “... დღგ-ს გადასახადისაგან და მისი წარმოშობის საფუძველი იყო: დღგ-ს შემთხვევაში საგადასახადო ინსპექციის მიერ დღგ-ს შეჩერებული ჩათვლები (აღნიშნულ ოპერაციებთან დაკავშირებით 1997 წლის საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით დღგ-ს ანგარიშ-ფაქტურები დაწყვილებულია და მათ გააჩნიათ გადახდის დამადასტურებელი სალაროს ქვითრები) და საქმეში არსებული მტკიცებულებები _ საგადასახადო დავალების სახით შპს “....” მიერ ნებაყოფლობით გადახდილ იქნა დღგ-ს ძირითადი თანხა. დასახელებული დოკუმენტებით დადასტურებული დღგ-ს გადახდები ნაწილობრივ გათვალისწინებულია ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიერ წარდგენილ საგადასახადო მოთხოვნაში, საურავები კი გაუქმებული დღგ-ს ჩათვლების აღდგენის შედეგად არ არის გაუქმებული.

შპს “.....” მიმართ დღგ-ს ჩათვლის გაუქმებასთან დაკავშირებული საურავების გაუქმება გამომდინარეობს 1997 წლის საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნიდან. ანალოგიური საკითხი განხილული და გადაწყვეტილია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის მიერ (საქმე ¹ბს-817-403(კ-კს-05), რომელშიც განმარტებულია, რომ საურავი წარმოადგენს ე.წ. დამატებით გადასახადს თანხების არათავისდროულად გადახდის გამო. შესაბამისად, პასუხისმგებლობაც მისი დარღვევისათვის უნდა დადგეს იმ შემთხვევაში, თუ გადასახადის გადამხდელი დადგენილ ვადაში არ მოახდენს გადასახადის გადახდას. დიდმა პალატამ ასევე მიიჩნია, რომ საურავი არის გადასახადის გადამხდელისათვის დადგენილი პასუხისმგებლობის სახე, რომელიც გამოყენებული ვერ იქნება იმ პირის მიმართ, რომელიც არ ითვლება გადასახადის გადამხდელად. ამდენად, აპელანტის მოსაზრებით, გაუქმებული დღგ-ს ჩათვლის შედეგად დარიცხული საურავი გაუქმებას ექვემდებარებოდა.

რაც შეეხებოდა მოგების გადასახადში საურავის დარიცხვას, აპელანტის აზრით, აღნიშნული ეწინააღმდეგებოდა 1997 წლის საგადასახადო კოდექსის 252-ე და 2005 წლის საგადასახადო კოდექსის 129-ე მუხლის მოთხოვნებს, ვინაიდან მოგების ძირითად გადასახადში აპელანტს არავითარი დავალიანება არ ერიცხებოდა (ტომი 2, ს.ფ. 162-165).

სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას აპელანტმა საბოლოოდ მოითხოვა მხოლოდ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 12 ივნისის ¹1307 საგადასახადო მოთხოვნის იმ ნაწილის ბათილად ცნობა, რომლითაც დაერიცხა დღგ-ის საურავი 14 257.76 ლარი და მოგების გადასახადის საურავი 6 152.55 ლარი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებით შპს “...” სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 9 ნოემბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, შპს “....” სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 12 ივნისის ¹1307 საგადასახადო მოთხოვნა დღგ-ს საურავის _ 14 257.76 ლარის ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 12 ივნისის ¹1307 საგადასახადო მოთხოვნა მოგების გადასახადის _ 6 152.55 ლარის ნაწილში და დაევალა აქტის გამომცემ ადმინისტრაციულ ორგანოს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ ახალი აქტის გამოცემა გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან ერთი თვის განმავლობაში.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2002 წლის 2 აპრილს ინდმეწარმე “....” მიერ შპს “...” განხორციელდა სხვადასხვა ელექტრომოწყობილობების მიწოდება, რომელზეც გამოიწერა შესაბამისი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები. 2003 წლის 31 იანვარს შპს “....” მიერ შპს “....” მიეწოდა ხრეში, ცემენტი, ძალოვანი კარადები გამთიშველებით, რომელზედაც გამოიწერა სათანადო საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები.

ზემოაღნიშნული ოპერაციების განხორციელებისას ინდმეწარმე “...” და შპს “..” წარმოადგენდა საქონლის მიმწოდებლებს, ხოლო შპს “...” _ მყიდველს.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული აქტის მიხედვით დღგ-ს საურავი წარმოიშვა მიმწოდებლების _ შპს “....” და ინდმეწარმე “....” მიერ მიწოდებული საქონლის დღგ-ს ჩათვლების გაუქმების გამო აღნიშნულ თანხაზე საურავის დარიცხვის შედეგად 1997 წლის საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის საფუძველზე. ჩათვლების გაუქმებას საფუძვლად დაედო აპელანტი ორგანიზაციის მიმწოდებლების მიერ დღგ-ს თანხების გადაუხდელობა.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2005 წლის 5 დეკემბრისა და საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2005 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილებას. საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ 1997 წლის საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებული დღგ-ს თანხის ჩათვლა წარმოადგენს შესაბამისი პირის უფლებას, გარკვეული პირობების დადგომის შემდეგ მიიღოს სახელმწიფოს მხრიდან მის მიერ გაწეული საფასურის შედეგად დღგ-ით, როგორც გადასახადით გათვალისწინებული თანხის გადახდილად აღიარება. ამდენად, იმ შემთხვევაში, თუ ე.წ. მიმწოდებლის მიერ არ შესრულდება მის მიმართ დადგენილი ვალდებულება და არ განხორციელდება დღგ-ს თანხის ბიუჯეტში შეტანა, შესაბამისად, ვერ განხორციელდება ე.წ. მიმღების უფლება ჩაითვალოს დღგ-ს თანხა გადახდილად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2005 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ცხადი გახდა, რომ საურავი წარმოადგენს გადასახადის გადამხდელისათვის დადგენილი პასუხისმგებლობის სახეს, რომელიც გამოყენებული ვერ იქნება იმ პირის მიმართ, რომელიც არ ითვლება გადასახადის გადამხდელად.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, უკვე დამკვიდრებული პრაქტიკით, თუ დღგ-ს ჩათვლები არასწორადაა განხორციელებული და დღგ-ს თანხები არა აქვთ გადახდილი მიმწოდებელ ორგანიზაციებს, მყიდველი ორგანიზაცია არ არის ვალდებული გადაიხადოს საურავი, ამიტომ შპს “...” დარიცხული საურავები უნდა გაუქმდეს.

მოგების გადასახადის ნაწილში გასაჩივრებული აქტის მიხედვით საურავი _ 6 152.55 ლარი _ აპელანტს დაერიცხა პერიოდულად გადასახდელი გადასახდელების დროულად გადაუხდელობის გამო. გასაჩივრებული საგადასახადო მოთხოვნით, ასევე საქმეში არსებული მტკიცებულებებით, დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ მოგების გადასახადის ძირითადი თანხა აპელანტს გადახდილი ჰქონდა და აღნიშნული სადავო არ იყო. საგადასახადო ორგანომ სასამართლოსათვის სარწმუნო ვერ გახადა სადავო მოგების გადასახადის საურავის თანხის წარმოშობის კანონიერება და რაოდენობის დასაბუთებულობა.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სადავო საგადასახადო მოთხოვნა ¹1307 წარმოადგენს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, რომელიც უნდა შეესაბამებოდეს როგორც საგადასახადო კოდექსის მოთხოვნებს, ასევე ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის დებულებებს.

ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53-ე მუხლის თანახმად, წერილობით გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი უნდა შეიცავდეს წერილობით დასაბუთებას. თუ ადმინისტრაციული ორგანო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას მოქმედებდა დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში, წერილობით დასაბუთებაში მიეთითება ყველა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომელსაც არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას. ამავე მუხლის მე-5 ნაწილის მიხედვით კი ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე, ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომელიც არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი ადმინისტრაციული წარმოების დროს.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოპასუხე ვალდებული იყო, კანონის თანახმად, შეესწავლა და გამოეკვლია საქმესთან კავშირში არსებული გარემოებები. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დგინდება, რომ მოსარჩელეს განხორციელებული აქვს სახელმწიფო ბიუჯეტში შენატანები, მათ შორის მოგების გადასახადის სახითაც.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ დაირღვა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის მოთხოვნა, რომ ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. დაუშვებელია ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას საფუძვლად დაედოს ისეთი გარემოება ან ფაქტი, რომელიც კანონით დადგენილი წესით არ არის გამოკვლეული ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ.

მოგების გადასახადთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, იგი უფლებამოსილია სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად ცნოს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და დაავალოს ადმინისტრაციულ ორგანოს ამ გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ გამოსცეს ახალი (ტომი 2, ს.ფ. 236-241).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციამ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი.

სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ შპს “...” მიერ დაცულია საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი მოთხოვნები და კეთილსინდისიერადაა შესრულებული საგადასახადო ვალდებულებები, კერძოდ, საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების მესამე პირები წარდგენილია შესაბამის საგადასახადო ინსპექციაში. კასატორის აზრით, აღნიშნული საკმარისი არ არის, რომ შპს “...” მოეხსნას გაუქმებული ჩათვლების შედეგად წარმოშობილ დავალიანებაზე დარიცხული საურავი.

კასატორის განმარტებით, გადამხდელს დღგ-ს პირად სააღრიცხვო ბარათზე დაფიქსირებულ დავალიანების თანხაზე, საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, დაერიცხა საურავები, როგორც ვადაგასულ საგადასახადო დავალიანებაზე. კანონის აღნიშნული ნორმის თანახმად, თუ გადასახადის თანხა არ არის გადახდილი დადგენილი ვადისათვის, გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია გადაიხადოს ვადაზე გადაუხდელი თანხის 0.15 პროცენტი ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, გადახდის ვადის დადგენილი თარიღიდან გადასახადის გადახდის თარიღამდე.

კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ საგადასახადო ორგანომ სასამართლოსათვის სარწმუნო ვერ გახადა სადავო მოგების გადასახადის საურავის წარმოშობის კანონიერება და რაოდენობის დასაბუთებულობა. გადასახადის გადამხდელს მოგების გადასახადი დარიცხული აქვს საკუთარი დეკლარაციის საფუძველზე. მოგების ფაქტიური სიდიდიდან გამომდინარე, მასვე გაწერილი აქვს მოგების საავანსო გადასახდელები. აღნიშნულის ვადაზე გადაუხდელობის გამო, მასვე, საგადასახადო კანონმდებლობის შესაბამისად, დაერიცხა საურავები. გადამხდელის მიერ დარღვეულია 1997 წლის საგადასახადო კოდექსის 113-ე, 114-ე და 115-ე მუხლების მოთხოვნები (ტომი 2, ს.ფ. 245-249).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა აგრეთვე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი მოტივებით:

1997 წლის საგადასახადო კოდექსის მიხედვით დამატებული ღირებულების გადასახადი წარმოადგენს საერთო-სახელმწიფოებრივ გადასახადს და ის გადახდილად ჩაითვლება, როცა დღგ-ს თანხა დასაბეგრი ოპერაციების დროის მიხედვით გადახდილია სახელმწიფო ბიუჯეტში, რასაც ითვალისწინებს საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო აბზაცი, კერძოდ, დღგ-ს ჩათვლას დაექვემდებარება საქართველოს ბიუჯეტში გადახდილი დღგ-ს თანხა.

ზემოაღნიშნული დებულების შესაბამისად, დღგ-ს ჩათვლას შეიძლება დაექვემდებაროს მხოლოდ ბიუჯეტში გადახდილი დღგ-ს თანხა. საგადასახადო კოდექსის 114-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ჩასათვლელი დღგ-ს თანხა წარმოადგენს გადასახადის თანხას, რომელიც დასაბეგრი ოპერაციის დროის მიხედვით გადახდილია წარმოდგენილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების შესაბამისად ან გადახდილია საბაჟო დეკლარაციის მიხედვით. ამდენად, მითითებული 114-ე მუხლის პირველი ნაწილი ითვალისწინებს ორ მოთხოვნას: პირველი, როდესაც ჩასათვლელი დღგ-ს თანხა წარდგენილია საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის შესაბამისად და მეორე, როდესაც აღნიშნული თანხა უკვე ბიუჯეტში გადახდის შემდეგ ექვემდებარება ჩათვლას.

საგადასახადო კოდექსის 115-ე მუხლის მე-2 ნაწილით საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა განმარტებულია, როგორც დოკუმენტი, რომლითაც დასტურდება დღგ-ს გადახდევინების ფაქტი, რაც გამომდინარეობს ანგარიშ-ფაქტურაში ასახული მონაცემებით, რის ჩამონათვალსაც შეიცავს დასახელებული მუხლი. მასში საუბარია, ერთი მხრივ, დღგ-ს გადამხდელებზე, ანუ საქონლის, შესრულებული სამუშაოს ან გაწეული მომსახურების მიმწოდებლებზე, მეორე მხრივ კი _ მყიდველზე (დამკვეთზე). აქედან გამომდინარე, მიმწოდებლის მხრიდან ე.წ. საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერა ადასტურებს მყიდველის (დამკვეთის) მიერ არა გადასახადის, არამედ დამატებული ღირებულების გადასახადით დატვირთული საფასურის გადახდისა და დასაბეგრი ოპერაციის განხორციელების ფაქტს. ამდენად, მხოლოდ საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა შეუძლებელია იყოს საკმარისი იმისათვის, რომ განხორციელდეს გადასახადის გადახდილად აღიარება, ანუ სახელმწიფოს მხრიდან მიჩნევა იმის, რომ გადასახადი გადახდილია.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ საქართველოს ბიუჯეტში თანხა ჩარიცხულად ითვლება, თუ ის ასახვას ჰპოვებს ეროვნული ბანკის მიერ გახსნილ სახაზინო ანგარიშზე. შესაბამისად, გადამხდელს ვალდებულება ეკისრება ბიუჯეტის წინაშე და გადახდის ვადის დარღვევის გამო მასზე უნდა გავრცელდეს 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლით გათვალისწინებული საურავი საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილი წესით და ოდენობით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, რაც სასამართლომ არ გაითვალისწინა.

რაც შეეხება მოგების გადასახადის ნაწილში საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ ახალი ადმინისტრაციული აქტის გამოცემის საკითხს, კასატორი თვლის, რომ აღნიშნულ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ასევე უნდა გაუქმდეს, რადგან მოგების გადასახადის ნაწილში გასაჩივრებული აქტის მიხედვით მოგების გადასახადზე საურავი შპს “...” დაერიცხა პერიოდულად კუთვნილი გადასახადის დროულად გადაუხდელობის გამო, რაც 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის და 2005 წლის 1 იანვრიდან მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 129-ე მუხლის თანახმად საურავის დარიცხვის საფუძველია. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით გაურკვეველია, თუ რომელი საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოება უნდა გამოიკვლიოს და შეაფასოს თბილისის საგადასახადო ინსპექციამ (ტომი 2, ს.ფ. 251-253).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა არსებითი პროცესუალური დარღვევების გარეშე და საქმეზე სწორი გადაწყვეტილებაა მიღებული. მოცემული საქმე არ არის მნიშვნელოვანი სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ შემთხვევაში არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოყენებული საპროცესო და მატერიალური სამართლის ნორმების განმარტებისა და სამართლის განვითარების მიზნით საკასაციო სასამართლოს მიერ ზოგადი მნიშვნელობის მქონე სახელმძღვანელო და სარეკომენდაციო გადაწყვეტილების გამოტანის ფაქტობრივი საჭიროება.

საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივრები არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივრები თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებაზე მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.