¹ბს-813-775(3კ-07) 13 თებერვალი, 2008წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მიხეილ ჩინჩალაძე, ნინო ქადაგიძე

სხდომის მდივანი – ქეთევან მაღრაძე

კასატორები: საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო (მოპასუხე), წარმომადგენელი მ. ნ-ი (მინდობილობა ¹8-01, 30.01.08წ.);L შემოსავლების სამსახური (მესამე პირი), წარმომადგენელი კ. შ-ი (მინდობილობა ¹16-10/1844, 29.01.08წ.); ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექცია, წარმომადგენელი გ. ზ-ეO(მინდობილობა 05.5/772, 29.01.08წ.) გ. ხ-ე (მინდობილობა 05.05/1303, 12.02.08წ.)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს “მ-ა”, წარმომადგენელი საზოგადოების დირექტორი გ. მ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 31.05.07წ. განჩინება

დავის საგანი – საექსპორტო ოპერაციებიდან მოგების გადასახადის გადახდაO

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

09.01.06წ. შპს ,,მ-ამ” სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 31.10.05წ. მიიღო თბილისის საგადასახადო ინსპექციის დიდუბე-ჩუღურეთის განყოფილებიდან საგადასახადო მოთხოვნა ¹956, რომლის მიხედვით მოსარჩელეს ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა 10034,11 ლარის გადახდა. აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს დაერიცხა საქართველოს კონტროლის პალატის 05.08.03წ. შემოწმების აქტისა და მის საფუძველზე გამოცემული მოპასუხე თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 17.03.05წ. ¹03/კ/148 ბრძანებით. საგადასახადო მოთხოვნა შპს ,,მ-ამ” გაასაჩივრა თბილისის საგადასახადო ინსპექციაში, რომლის 28.11.05წ., ¹05/434 ბრძანებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა შესაგებლის დაკმაყოფილებაზე. აღნიშნული ბრძანება ძალაში იქნა დატოვებული საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 26.12.05წ. გადაწყვეტილებით. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის I პუნქტის თანახმად შესრულებულად ჩაითვალა საქართველოს რეზიდენტი და არარეზიდენტი ფიზიკური და იურიდიული პირების მიერ 2004 წლის 1 იანვრამდე წარმოშობილი და შეუსრულებელი საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებები. ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის ,,ა” ქვეპუნქტის თანახმად, კანონის მოქმედება არ ვრცელდება შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებში კანონმდებლობით დადგენილი წესით დეკლარირებულ, დარიცხულ და აღრიცხულ საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებებზე. მოპასუხის მიერ სადავო თანხის დარიცხვის საფუძველს წარმოადგენს კონტროლის პალატის 06.08.03წ. შუალედური აქტი, რომელზე დაყრდნობით, 17.03.05წ. ¹03/კ/148 ბრძანებით თბილისის საგადასახადო ინსპექციის მიერ მოსარჩელეზე დამატებით დარიცხულ იქნა 6739 ლარი. მოპასუხის მიერ მოსარჩელეზე საგადასახადო ვალდებულების დაკისრება განხორციელდა ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონის ძალაში შესვლის შემდეგ და თავად დარიცხვა შეეხო იმ საგადასახადო ვალდებულებებს, რომლებიც მოსარჩელეს წარმოეშვა ხსენებული კანონის ძალაში შესვლამდე, ანუ მოპასუხის მიერ მოსარჩელეზე დაირიცხა კანონის თანახმად ამნისტირებული საგადასახადო ვალდებულება, რაც ეწინააღმდეგება ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის I ნაწილის მოთხოვნებს და სამართლებრივი თვალსაზრისით, გამორიცხავს მისი დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

შპს ,,მ-ამ” მოითხოვა თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 17.03.05წ. ¹03/კ-148 ბრძანების, თბილისის საგადასახადო ინსპექციის ¹956 საგადასახადო მოთხოვნის, თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 28.11.05წ. ¹05/434 ბრძანებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 26.12.05წ. გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 28.04.06წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად, ბათილად იქნა ცნობილი თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 17.03.05წ., ¹03/კ/148 ბრძანება, საგადასახდო მოთხოვნა ¹956, 28.11.05წ. ¹05/434 ბრძანება და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განმხილველი საბჭოს 30.12.05წ. ¹05-09/2093/19017 გადაწყვეტილება. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და თბილისის საგადასახადო ინსპექციას დაევალა ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან ერთი თვის განმავლობაში.

საქალაქო სასამართლომ დაადგინა, რომ საქართველოს პარლამენტის კორუფციასთან ბრძოლის დროებითი საგამოძიებო კომისიის 21.10.02წ. და 28.11.02წ., ¹10699/7-12/2474; ¹13498/7-12 წერილების საფუძველზე, კამერალური წესით შემოწმდა შპს ,,მ-ის” მიერ 1998-2002 წლებში განხორციელებული ხე-ტყის საექსპორტო ოპერაციების აღრიცხვის, საგადასახადო ინსპექციაში რეგისტრირებისა და სახელმწიფო ბიუჯეტთან ანგარიშსწორების საკითხები. საქართველოს კონტროლის პალატის 06.08.03წ. შემოწმების აქტით დადგინდა, რომ შემოწმება დაეყრდნო დიდუბე-ჩუღურეთის საგადასახადო ინსპექციაში არსებულ მონაცემებსა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტიდან მიწოდებულ 23.04.03წ. ¹10-15/3213 ინფორმაციას. კამერალური წესით ჩატარებული შემოწმებით დადგინდა, რომ შპს ,,მ-ის”, 2001 წელს განხორციელებული საექსპორტო ოპერაციებიდან გამომდინარე, დამალული ჰქონდა შემოსავალი 18753 ლარის ოდენობით, საიდანაც დამატებით ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაერიცხება მოგების გადასახადი – 3750 ლარი; საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 252-ე და 253-ე მუხლების შესაბამისად ჯარიმა 937 ლარი გადასახადის შემცირებისათვის და საურავი ვადაგადაცილებაზე – 2052 ლარი, სულ - 6737 ლარი.

აღნიშნული შემოწმების აქტის საფუძველზე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 17.03.05წ. ¹03/კ/148 ბრძანებით შპს ,,მ-ის” ბიუჯეტის სასარგებლოდ დამატებით დაერიცხა 6739 ლარი.

28.10.05წ. მდგომარეობით, მოსარჩელეს გაეგზავნა საგადასახადო მოთხოვნა ¹956. საგადასახადო მოთხოვნა შპს ,,მ-ამ” 02.11.05წ. გაასაჩივრა თბილისის საგადასახადო ინსპექციაში, რომლის 28.11.05წ. ¹05/434 ბრძანებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა შესაგებლის დაკმაყოფილებაზე, იმ მოტივით, რომ გადამხდელზე ვერ გავრცელდებოდა საგადასახადო ამნისტია, რადგან ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” კანონის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, აღნიშნული დებულება არ ვრცელდება შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებში კანონმდებლობით დადგენილი წესით დეკლარირებულ, დარიცხულ და აღრიცხულ, მაგრამ გადაუხდელ საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებებზე. აღნიშნული ბრძანება მოსარჩელის მიერ გასაჩივრდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოში, რომელმაც 30.12.05წ. ¹05-09/2093/19017 გადაწყვეტილებით ძალაში დატოვა თბილისის საგადასახადო ინსპექციის ბრძანება.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 17.03.05წ. ¹03/კ/148 და 28.11.05წ. ¹05/434 ბრძანებები, თბილისის საგადასახადო ინსპექციის ¹956 საგადასახადო მოთხოვნა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 30.12.05წ. გადაწყვეტილება გამოცემულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე. სასამართლომ მიუთითა, რომ თბილისის საგადასახადო ორგანოს მიერ ვერ იქნა დაზუსტებული თარიღი თუ როდის გაეგზავნა საქართველოს კონტროლის პალატის მიერ 2003 წლის შუალედური აქტი თბილისის საგადასახადო ინსპექციაში და რატომ განხორციელდა საგადასახადო ორგანოს მიერ 2003 წელს გამოვლენილ სახელმწიფოსათვის დამალულ შემოსავლებზე დარიცხვა 2005 წლის 17 მარტს, ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონის ამოქმედების შემდეგ.

სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ საქართველოს კონტროლის პალატის 06.08.03წ. შუალედურ აქტზე არ არის შპს ,,მ-ის” წარმომადგენლის ხელმოწერა, საქმის მასალებით ასევე ვერ დგინდება მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო თუ არა კამერალური შემოწმების შედეგი. სასამართლომ განმარტა, რომ თბილისის საგადასახადო ინსპექციამ სადავო 17.03.05წ. ბრძანების გამოცემისას საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 51-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,დ” ქვეპუნქტის თანახმად, არ უზრუნველყო საგადასახადო ორგანოში გადასახადის გადამხდელის გამოძახება, რის გამოც შპს ,,მ-ის” წარმომადგენელს არ მიეცა 2001 წელს საექსპორტო ოპერაციებთან დაკავშირებული ხარჯების დამადასტურებელი დოკუმენტების წარდგენის შესაძლებლობა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციამ და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭომ გამოსცეს ადმინისტრაციული აქტები საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე. 2003წლის კონტროლის პალატის შემოწმების აქტის თანახმად, აღრიცხული აქვს თუ არა ფირმას საექსპოტო ოპერაციები და ჩართულია თუ არა მათი შედეგები საბუღალტრო აღრიცხვისა და საგადასახადო ანგარიშგებაში, შემოწმებისათვის უცნობია, აღნიშნული საკითხი არ შესწავლილა და არ გამოკვლეულა არც მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მითითებული გარემოებების გამოკვლევის შემდეგ უნდა განეხილათ საგადასახადო ორგანოებს ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებსა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის პირველი და მეორე პუნქტის თანახმად, გადამხდელის საგადასახადო ვალდებულებებისაგან შესაძლო გათავისუფლების ან გათავისუფლებაზე უარის თქმის საკითხი, შესაბამისად მოეხდინა გადასახადის დარიცხვა და საგადასახადო მოთხოვნის წარდგენა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ და თბილისის საგადასახადო ინსპექციამ და მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 31.05.07წ. განჩინებით არ დაკმაყოფილდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და თბილისის საგადასახადო ინსპექციის სააპელაციო საჩივრები, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 28.04.06წ. გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ მთლიანად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 15.06.07წ. განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს თბილისის საგადასახადო ინსპექციამ, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურმა.

თბილისის საგადასახადო ინსპექციამ საკასაციო საჩივარში აღნიშნა, რომ ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, მითითებული კანონის მოქმედება ვრცელდება საქართველოს საგადასახადო კოდექსითა და სხვა საკანონმდებლო აქტებით განსაზღვრულ გადასახადის გადამხდელებზე, აგრეთვე საგადასახადო აგენტებზე, რომლებმაც 2004 წლის 1 იანვრამდე არ განახორციელეს საგადასახადო ვალდებულებათა დეკლარირება ან გადახდა. ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად კი ამ მუხლის მოქმედება არ ვრცელდება შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებში კანონმდებლობით დადგენილი წესით დეკლარირებულ, დარიცხულ და აღრიცხულ, მაგრამ გადაუხდელ საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებებზე. საქართველოს კონტროლის პალატა ამ შემთხვევაში წარმოადგენს შესაბამის ორგანოს, მით უფრო, რომ მის მიერ შედგენილი აქტი ეყრდნობა საგადასახადო ინსპექციაში არსებულ მასალებს. საქართველოს კონტროლის პალატის 06.08.03წ. შემოწმების აქტით მოგების გადასახადის 6739 ლარის დამატებით დარიცხვის შესახებ ცნობილი იყო საგადასახადო და სხვა ფისკალური ორგანოებისათვის. აღნიშნულის გათვალისწინებით, ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, მოსარჩელეს შპს ,,მშვიდობა-91-ს” უარი უნდა ეთქვას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. საქმე განხილულია საპროცესო მოთხოვნათა დარღვევით, იმის გათვალისწინებით, რომ შემოწმების აქტი არის კონტროლის პალატის მიერ შედგენილი და იგი წარმოადგენს სამართლებრივი ურთიერთობის ერთ-ერთ მთავარ მონაწილეს და საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებას შეუძლია ზემოქმედება მოახდინოს მის ინტერესებზე, საქმეში მესამე პირად უნდა ჩაბმულიყო კონტროლის პალატა. კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ საკასაციო საჩივარში აღნიშნა, რომ ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად: ,,ამ კანონის ამოქმედებისთანავე შესრულებულად ჩაითვალოს საქართველოს რეზიდენტი და არარეზიდენტი ფიზიკური და იურიდიული პირების მიერ 2004 წლის 1 იანვრამდე წარმოშობილი და შეუსრულებელი საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებები”. ამავე კანონის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად: ,,ამ მუხლის მოქმედება არ ვრცელდება შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებში კანონმდებლობით დადგენილი წესით დეკლარირებულ, დარიცხულ და აღრიცხულ, მაგრამ გადაუხდელ საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებებზე”. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან სადავო თანხა საქართველოს კონტროლის პალატის (შესაბამის სახელმწიფო ორგანოს) მიერ 06.08.03წ. შუალედური აქტის საფუძველზე გამოვლენილი იყო და იგი ცნობილი იყო საგადასახადო ორგანოსთვის, ამ უკანასკნელს გააჩნდა გადასახადის დარიცხვის სამართლებრივი საფუძველი. არსებითი მნიშვნელობა არა აქვს თუ როდის იქნა გადაგზავნილი საქართველოს კონტროლის პალატის აქტი საგადასახადო ორგანოში, ვინაიდან შუალედური აქტით საქართველოს კონტროლის პალატისათვის ცნობილი იყო დავალიანების არსებობა. ამდენად, არ არსებობდა გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობისა და ახალი ადმინისტრაციული აქტების გამოცემის სამართლებრივი საფუძველი.

საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო საკასაციო საჩივარში ასევე აღნიშნავს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო წარმოადგენს არასათანადო მოპასუხეს, ვინაიდან საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 160-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელი/საგადასახადო აგენტი ან სხვა უფლებამოსილი პირი უფლებამოსილია, საბჭოს გადაწყვეტილება გაასაჩივროს სასამართლოში, ასეთ შემთხვევაში მოპასუხეა ამ კოდექსის 147-ე ან 151-ე მუხლში აღნიშნული საგადასახადო ორგანო. ამდენად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განმხილველი საბჭოს გადაწყვეტილების გასაჩივრების შემთხვევაში მოპასუხეს წარმოადგენს საგადასახადო ორგანო და არა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო. კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

შემოსავლების სამსახური საკასაციო საჩივარში აღნიშნავს, რომ ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, ,,ამ მუხლის მოქმედება არ ვრცელდება შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებში კანონმდებლობით დადგენილი წესით დეკლარირებულ, დარიცხულ და აღრიცხულ, მაგრამ გადაუხდელ საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებებზე”. კონტროლის პალატის შუალედური აქტის საფუძველზე გამოვლენილი იყო დარღვევები და იგი ცნობილი გახდა საგადასახადო ორგანოსთვის, ხოლო საგადასახადო ორგანოს გააჩნდა სათანადო უფლებამოსილება და არსებობდა იმის სამართლებრივი საფუძველი, რომ მოეხდინა გადასახადის დარიცხვა. არსებითი მნიშვნელობა არ აქვს იმ გარემოებას თუ როდის ჩაჰბარდა აქტი თბილისის საგადასახადო ინსპექციას. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის (06.04.05წ. ¹ბს-1117-954(კ-04)) განმარტებით აღრიცხვა და დარიცხვა ურთიერთშემავსებელი ტერმინებია, საწარმოებისათვის საგადასახადო ვალდებულებები შეიძლება წარმოიშვას მას შემდეგ, რაც იგი შეამოწმეს საგადასახადო ან სხვა ფისკალურმა ორგანოებმა და შესაბამისად მოახდინა მისი ფაქტობრივად დეკლარირება, რაც დაირიცხა (აღირიცხა) საგადასახადო ვალდებულებად. შესაბამისად კასატორის განმარტებით, არ არსებობს გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობისა და ახალი ადმინისტრაციული აქტების გამოცემის სამართლებრივი საფუძვლები. შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინება განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის მიერ დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკისაგან. კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საკასაციო პალატის 19.09.07წ. განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის თბილისის საგადასახადო ინსპექციის, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები წარმოებაში იქნა მიღებული.

კასატორმა – საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენელმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის თაობაზე წარმოადგინა მოსაზრება, რომელშიც აღნიშნა, რომ საკასაციო საჩივრები აკმაყოფილებდა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს, რის გამოც დასაშვებად უნდა ყოფილიყო ცნობილი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 16.01.2008წ. განჩინებით საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დასაშვებად. საკასაციო პალატის სხდომაზე კასატორების წარმომადგენლებმა მხარი დაუჭირეს საკასაციო საჩივრებს და ითხოვეს მათი დაკმაყოფილება. მოწინააღმდეგე მხარე შპს ,,მ-ის წარმომადგენელმა საკასაციო საჩივრები არ ცნო უსაფუძვლობის გამო და ითხოვა სააპელაციო პალატის 31.05.07წ. განჩინების უცვლელად დატოვება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების და საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” კანონის მე-4 მუხლის თანახმად ამ კანონის ამოქმედებისთანავე შესრულებულად ჩაითვალა საქართევლოს რეზიდენტი და არარეზიდენტი ფიზიკური და იურიდიული პირების მიერ 2004 წლის 1 იანვრამდე წარმოშობილი და შეუსრულებელი საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებები. მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით ამ მუხლის მოქმედება არ ვრცელდება შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებში კანონმდებლობით დადგენილი წესით დეკლარირებულ, დარიცხულ და აღრიცხულ, მაგრამ გადაუხდელ საგადასახადო და საბაჟო ვალდებულებებზე. საკასაციო პალატა თვლის, რომ მნიშვნელობა არა აქვს იმას თუ როდის იქნა გადაგზავნილი საკონტროლო პალატიდან საგადასახადო ორგანოსათვის შუალედური აქტი, ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” კანონის 4.3 მუხლი არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულების ლეგალიზაციის გამომრიცხავ გარემოებად უთითებს ,,შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებში” და არა სახელდობრ საგადასახადო ორგანოში საგადასახადო ვალდებულების დარიცხვაზე და აღრიცხვაზე. დარიცხვა და აღრიცხვა ურთიერთშემავსებელი ტერმინებია, იმ შემთხვევაში თუ საგადასახადო ვალდებულება წარმოშობილია 2004 წლის 1 იანვრისათვის და ეს ცნობილია საგადასახადო ან სხვა ფისკალური ორგანოებისათვის, ეს ვალდებულება რჩება ძალაში და მასზე ვერ გავრცელდება საგადასახადო ამნისტია (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 06.04.2005წ. განჩინება, საქმეზე ¹ ბს-1117-954-კ-04). ,,სამეწარმეო საქმიანობის კონტროლის შესახებ” კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, კონტროლის პალატა საფინანსო-სამეურნეო კონტროლის სხვა სახელმწიფო ორგანოთა შემოწმებისას უფლებამოსილია შესაბამისი ორგანოსაგან მოითხოვოს ბიუჯეტთან ანგარიშსწორების ამსახველი დოკუმენტებისა და ინფორმაციის წარდგენა მათი კამერალური წესით შემოწმების მიზნით. მოცემულ შემთხვევაში კონტროლის პალატის აქტი ეყრდნობა საგადასახადო ინსპექციაში არსებულ მასალებს. ,,საქართველოს კონტროლის პალატის შესახებ” კანონის 82-ე მუხლის თანახმად, კონტროლის პალატის მიერ რევიზია-შემოწმების შედეგად საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის, აფხაზეთისა და აჭარის ა.რ. და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტების სასარგებლოდ გამოვლენილ თანხებს ამოიღებს საგადასახადო სამსახური. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კონტროლის პალატის შუალედური აქტით სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე შპს ,,მ--ის დავალიანების დაფიქსირება წარმოადგენს ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” კანონის 4.3 მუხლით გათვალისწინებულ შესაბამის სახელმწიფო ორგანოში კანონმდებლობით დადგენილი წესით აღრიცხულ, მაგრამ გადაუხდელ საგადასახადო ვალდებულებას. ამდენად, სააპელაციო პალატის მითითება იმის შესახებ, რომ ვერ დგინდება კონტროლის პალატის შუალედური აქტის საგადასახადო ინსპექციისათვის გადაგზავნის მომენტი, აგრეთვე ის გარემოება, რომ 2003 წელს გამოვლენილ სახელმწიფოსათვის დამალულ შემოსავლებზე დარიცხვა განხორციელდა ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” კანონის ამოქმედების შემდეგ, კერძოდ 17.03.05წ., არ წარმოადგენს სადავო აქტების ბათილად ცნობის საფუძველს. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე ადმინისტრაციული წესით სადავო აქტების გასაჩივრებისას, აგრეთვე სასარჩელო განცხადებაში და დაზუსტებულ სასარჩელო განცხადებაში მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად უთითებდა მხოლოდ იმას, რომ დარიცხვა შეეხო იმ საგადასახადო ვალდებულებებს, რომლებიც მოსარჩელეს წარმოეშვა ხსენებული კანონის ძალაში შესვლამდე ანუ მოპასუხის მიერ ,,ამნისტიისა და არადეკლარირებული საგადასახადო ვალდებულებებისა და ქონების ლეგალიზაციის შესახებ” კანონის 4.1 მუხლის დარღვევით მოსარჩელეზე დაირიცხა ამნისტირებული საგადასახადო ვალდებულება. მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია კონტროლის პალატის შუალედურ აქტში ნახსენები საექსპორტო ოპერაციებთან დაკავშირებული ხარჯების გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტები, ამდენად უსაფუძვლოა მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სადავო ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები გამოცემულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევის და შეფასების გარეშე.

საქმის მასალებით დასტურდება, რომ საქართველოს კონტროლის პალატის შემოწმების 06.08.03წ. შუალედური აქტით, კამერალური შემოწმების შედეგად, გამოვლინდა, რომ შპს ,,მ-ას, 2001 წელს განხორციელებული საექსპორტო ოპერაციებიდან გამომდინარე, წონითი მაჩვენებლების გაზრდის ხარჯზე ხე-მასალის მოცულობის ხელოვნურად შემცირებით დამალული აქვს შემოსავალი. აქტში აღინიშნა, რომ შპს ,,მ-ას 2001 წელს განხორციელებული საექსპორტო ოპერაციებიდან გამომდინარე დამალული აქვს შემოსავალი, სულ 18753 ლარის ოდენობით, საიდანაც დამატებით ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაერიცხება მოგების გადასახადი – 3750 ლარი, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 252-ე და 253-ე მუხლების შესაბამისად ჯარიმა 937 ლარი გადასახადის შემცირებისათვის და საურავი ვადაგადაცილებაზე – 2052 ლარი, სულ 6739 ლარი. ამდენად, შუალედური აქტით და შემდგომში საგადასახადო ინსპექციის 17.03.2005წ. ბრძანებით მოსარჩელისათვის დაკისრებული თანხები უკავშირდება მოგების გადასახადს, ჯარიმას მისი შემცირებისათვის და მოგების გადასახადის დროზე გადაუხდელობისათვის საურავს. მიუხედავად აღნიშნულისა, სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინებით ძალაში დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტიება, რომლითაც ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის მოთხოვნა და ბათილად იქნა ცნობილი ¹956 საგადასახადო მოთხოვნა, რომლითაც შპს ,,მ-ას” დაერიცხა ბიუჯეტის დავალიანება 10034,11 ლარი, საგადასახადო მოთხოვნის საბიუჯეტო დავალიანება შედგება ისეთი საგადასახადო დავალიანებებისაგან (საშემოსავლო, სოც. დაზღვევის, საერთო სარგებლობის საავტომობილო გზების, არასასოფლო-სამეურნეო მიწის გადასახადები), რომლებსაც არანაირი კავშირი არ აქვთ საქართველოს კონტროლის პალატის 06.08.03წ. შუალედურ აქტთან. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კონტროლის პალატის შუალედური აქტით აღირიცხა მოსარჩელის დავალიანება, ჯარიმა და საურავი მხოლოდ მოგების გადასახადის გადახდასთან დაკავშირებით. ამასთანავე, კონტროლის პალატის აქტში და მის საფუძველზე ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 17.03.2005წ. ბრძანებით მოსარჩელისათვის ბიუჯეტის სასარგებლოდ დარიცხული მოგების გადასახადის საერთო თანხა (6739ლ.) და ძირითადი თანხა (3750ლ.) არ ემთხვევა სასამართლოს მიერ ბათილად ცნობილი საგადასახადო მოთხოვნაში აღნიშნულ გადასახადის დავალიანების საერთო (10034,11 ლ.) და ძირითად (3542,52 ლ.) თანხებს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ დასტურდება თბილისის საგადასახადო ინსპექციის ¹956 საგადასახადო მოთხოვნის კავშირი კონტროლის პალატის 06.08.03წ. შუალედურ აქტთან, შესაბამისად დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის მიერ შპს ,,მ-ის სასარჩელო მოთხოვნის ამ ნაწილში ნაწილობრივი დაკმაყოფილება.

იმის გათვალისწინებით, რომ განსახილველ საქმეში სადავო აქტების გამოცემას საფუძვლად დაედო კონტროლის პალატის 06.08.03წ. აქტი, საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორების მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ საქართველოს კონტროლის პალატა, როგორც სადავო სამართალურთიერთობის მონაწილე, რომლის თაობაზედაც სასამართლოს მიერ მხოლოდ საერთო გადაწყვეტილების გამოტანაა შესაძლებელი, სასამართლოს ინიციატივით სასკ-ის მე-16.2 მუხლის საფუძველზე საქმეში მესამე პირად უნდა ჩაბმულიყო.

საფუძვლიანი აგრეთვე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარში მოყვანილი მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სამინისტრო განსახილველ საქმეში არ წარმოადგენს სათანადო მოპასუხეს, ვინაიდან საგადასახადო კოდექსის 160.2 მუხლის თანახმად გადასახადის გადამხდელს, საგადასახადო აგენტს ან სხვა უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს გაასაჩივროს საბჭოს გადაწყვეტილება სასამართლოში, ასეთ შემთხვევაში მოპასუხეა ამ კოდექსის 147-ე და 151-ე მუხლში აღნიშნული საგადასახადო ორგანო. კოდექსის 12 მუხლის 1¹ ნაწილის თანახმად საგადასახადო ორგანო არის საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახური, მისი სტრუქტურული ერთეული, ტერიტორიული ორგანო, ტერიტორიული ორგანოს სტრუქტურული ერთეული ან სხვა ქვედანაყოფი, რომლის ფუნქციაა გადასახადის ადმინისტრირება. ამდენად, მხოლოდ ის გარემოება, რომ დავების განხილვის საბჭო არის ფინანსთა სამინისტროსთან შექმნილი ორგანო, არ ქმნის საბჭოს გადაწყვეტილებების გასაჩივრებისას მოპასუხედ სამინისტროს ჩაბმის საფუძველს, დავების განმხილველი საბჭოს გადაწყვეტილების სასამართლოში გასაჩივრებისას სათანადო მოპასუხეს წარმოადგენს საგადასახადო ორგანო, კერძოდ შემოსავლების სამსახური და არა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო. შესაბამისად, საფუძველს მოკლებულია შემოსავლების სამსახურის საქმეში მესამე პირად ჩაბმა, სააპელაციო სასამართლო ვალდებული იყო სსკ-ის 85-ე მუხლით გათვალისწინებული პროცედურების დაცვით დაესვა არასათანადო მოპასუხის – საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სათანადოთი – შემოსავლების სამსახურით შეცვლის საკითხი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ არ არსებობდა სასკ-ის 32-ე მუხლის საფუძველზე სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის 17.03.05წ. ¹03/კ/148 ბრძანების, ამავე ინსპექციის ¹956 საგადასახადო მოთხოვნის და 28.11.05წ. ¹05/434 ბრძანების, აგერთვე ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განმხილველი საბჭოს 30.12.05წ. ¹05-09/2093/19017 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის, ფინანსთა სამინისტროსათვის და ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციისათვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალების საფუძველი. საკასაციო პალატა თვლის, რომ გასაჩივრებული განჩინება არ არის დასაბუთებული, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის ,,ე” ქვეპუნქტის თანახმად საკასაციო საჩივრის აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს, განჩინება არ ემყარება კანონმდებლობის მოთხოვნებს და საქმეში დაცულ მასალებს, გასაჩივრებული განრჩინება წინააღმდეგობრივია, სასამართლოს მსჯელობა არ შეესაბამება სასამართლოს მიერ გაკეთებულ დასკვნებს, განჩინება გამოტანილია როგორც საპროცესო, ასევე მატერიალური სამართლის ნორმების დარღვევით. საკასაციო პალატა თვლის, რომ საქმის მასალების სრულყოფილი გამოკვლევის, საქმის მონაწილე პირთა ზუსტი საპროცესო სტატუსის განსაზღვრის შედეგად შესაძლებელი იქნება საქმეზე კანონშესაბამისი გადაწყვეტილების მიღება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, შემოსავლების სამსახურის და ქ. თბილისის საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 31.05.2007წ. განჩინება, საქმე ხელახალი განხილვისათვის გადაეცეს იმავე სასამართლოს;

2. სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.