¹ბს-856-820(კ-06) 31 იანვარი, 2007 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ლალი ლაზარაშვილი

ნუგზარ სხირტლაძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა რ. დ-ისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2006 წლის 20 ივლისის განჩინების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2006 წლის 4 აგვისტოს რ. დ-ემ სარჩელით მიმართა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ და სახელფასო დავალიანებისა და მასზე დარიცხული პროცენტის ანაზღაურება მოითხოვა.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 1988-1991 წლებში მუშაობდა საზღვარგარეთ, კერძოდ, კუბაში და მისი კუთვნილი ხელფასის 60% ირიცხებოდა სსრკ საგარეო ეკონომიკური საქმიანობის ბანკში, იქიდან კი _ თბილისის განყოფილებაში. გადარიცხულმა თანხამ საერთო ჯამში _ 7140,34 კუბური პესო შეადგინა. სპეციალისტების დასკვნით, იმ დროისათვის 7140 კუბური პესო _ 28102,35 აშშ დოლარს შეადგენდა.

მოსარჩლის განმარტებით, აღნიშნული თანხა მისი კუთვნილი ხელფასის ნაწილს შეადგენდა, რომელიც მას 1991 წლის მაისში, საქართველოში დაბრუნებისას, უნდა მიეღო, რაც არ განხორციელდა. მისი ხელფასი სახელმწიფოს მიერ აღებული იყო შიდა ვალში და მისი გაცემა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს კომპეტენციას წარმოადგენდა, თუმცა ფინანსთა სამინისტრო მოსარჩელის მიმართ არსებულ ძირითად დავალიანებად უთითებდა არა 28102,35 აშშ დოლარს, არამედ _ 854 აშშ დოლარს.

მოსარჩელის განმარტებით, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო არ უარყოფდა ვალის არსებობას, თუმცა დავალიანების გაუცემლობის მიზეზად ბიუჯეტში შესაბამის ასიგნებათა გაუთვალისწინებლობას ასახელებდა, რაც მოსარჩელემ უკანონოდ მიიჩნია.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ სახელფასო დავალიანებისა და მასზე დარიცხული პროცენტის გადახდა მოითხოვა, რაც მთლიანობაში 191095,98 ლარს შეადგენდა.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილებით რ. დ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მოსარჩელის სასარგებლოდ 28102,35 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა დაეკისრა, ხოლო აღნიშნულ თანხაზე პროცენტის დარიცხვის ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით რ. დ-აც გაასაჩივრა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ ნაწილში გაუქმება მოითხოვა, რომლითაც უარი ეთქვა პროცენტის ანაზღაურებაზე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 21 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით საქმეში მესამე პირად სს “....” ჩაება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 10 დეკემბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; რ. დ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც რ. დ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: მოპასუხეს მის სასარგებლოდ 854,46 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა “სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონით დადგენილი წესით.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 10 დეკემბრის გადაწყვეტილება რ. დ-ემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა მისი სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების ნაწილში.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2005 წლის 15 ივლისის განჩინებით რ. დ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 10 დეკემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს დაუბრუნდა.

საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეკვლია იყო თუ არა რ. დ-ის მიერ მიუღებელი ხელფასი ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ" საქართველოს კანონით რეგულირებული შიდა ვალის ობიექტი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2006 წლის 20 ივლისის განჩინებით რ. დ-ისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილება.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ, სს ,,.....” 1997 წლის 10 დეკემბრის წერილის თანახმად, .... ბანკის ქ. თბილისის რეგიონულ ფილიალში რ. დ-ის სახელზე გახსნილი იყო ბლოკირებული ანგარიში ¹07021199 კუბურ პესოებში თანხით 7140,34 ინვალუტური მანეთი.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ 1988-1992 წლებში პესოს გადაყვანა ,,რუსულ რუბლში” ხდებოდა შესაბამისი ინსტრუქციის თანახმად, ,,რუსული რუბლის” (მანეთის) კურსი აშშ დოლართან მიმართებაში განისაზღვრებოდა ყოფილი სსრკ-ს სახელმწიფო ბანკის მიერ. ამდენად, საქმეში წარმოდგენილი საქართველოს ეროვნული ბანკისა და სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის მონაცემების თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ჩათვალა, რომ 1988-1992 წლებში გასაცემი ხელფასი 7140,34 კუბური პესო, ანუ 17136,816 ,,რუსული რუბლი” (მანეთი) საშუალოდ 29036 აშშ დოლარს უდრიდა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოცემული თანხა რ. დ-ის ხელფასს წარმოადგენდა. იგი ასრულებდა საბჭოთა სახელმწიფოს დავალებას და აღნიშნულ თანხას მას მეორე ქვეყანა უხდიდა. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მიუხედავად იმისა, რომ ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონით ყოფილი სსრ კავშირის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, ამავე ბანკის თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული თანხები აღიარებული იყო სახელმწიფოს შიდა ვალად, კანონში არ იყო მითითება ფიზიკური პირების ხელფასზე, რომელიც ბლოკირებამდე თბილისის განყოფილებაში იქნა გადარიცხული სარეალიზაციოდ და გამაგრებული იყო შესაბამისი ვალუტით.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიაჩნია, რომ მოცემული დავა შეეხებოდა ადამიანის უფლებას – სახელმწიფოსგან მიიღოს გარანტირებული ანაზღაურება შესრულებული სამუშაოსათვის და რომ ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის თანახმად, დაუშვებელი იყო ვინმესთვის თვითნებურად ჩამოერთვათ მისი ქონება, ხელფასი კი, როგორც თავის რჩენის ერთ-ერთი გარანტია, მოქალაქის ქონების შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა მხოლოდ სახელფასო დავალიანების თანხა 17136,81 რუბლი, ანუ 28 102 აშშ დოლარი, ხოლო ვადაგადაცილებულ 2%-იან განაკვეთზე მოსარჩელეს სწორად ეთქვა უარი რაიონული სასამართლოს მიერ უსაფუძვლობის გამო.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2006 წლის 20 ივლისის განჩინება რ. დ-ემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული განჩინების იმ ნაწილში გაუქმება მოითხოვა, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხისათვის პროცენტის დარიცხვის ნაწილში, მან ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2006 წლის 25 ოქტომბრის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული რ. დ-ის საკასაციო საჩივარი; მხარეებს მიეცათ უფლება, 2006 წლის 25 ოქტომბრის განჩინების ჩაბარებიდან 14 დღის ვადაში წარმოედგინათ მოსაზრება, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად საკასაციო საჩივარი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით; ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობის შემოწმება განისაზღვრა 2007 წლის 31 იანვრამდე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2006 წლის 20 ივლისის განჩინება საკასაციო წესით საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომაც გაასაჩივრა.

კასატორის განმარტებით, “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, სსრკ საგარეო ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, ამავე ბანკის თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული სახსრების აუნაზღაურებლობით წარმოქმნილი დავალიანება აღიარებულ იქნა სახელმწიფოს საშინაო ვალად, ხოლო ამავე მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებულ იქნა, რომ სახელმწიფო სავალო ვალდებულებების დაფარვის წესი უნდა განსაზღვრულიყო ყოველწლიურად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტში ასიგნებათა გამოყოფის შესაბამისად.

კასატორის მითითებით, “2006 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” საქართველოს კანონით არ იყო გათვალისწინებული ამ კატეგორიის საშინაო ვალის დაფარვისათვის სახსრები და უფრო მეტიც, აღნიშნული სახელმწიფო სავალო ვალდებულებების დაფარვის წესი ჯერ არ იყო შემუშავებული.

კასატორმა აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ 1991-1992 წლების დეკემბერ-იანვარში განვითარებული მოვლენების დროს სსრკ საგარეო ეკონომიკური ბანკის თბილისის რეგიონალური განყოფილების შენობა და დოკუმენტაცია სრულად განადგურდა. ამდენად, დოკუმენტაციის არარსებობის გამო დაზუსტებული არ იყო იმ პირთა სია, ვის მიმართაც სახელმწიფოს დავალიანება გააჩნდა.

კასატორმა ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნია სააპელაციო სასამართლოს მითითება იმის თაობაზე, რომ რ. დ-ის ანგარიშზე რიცხული 7140 კუბური პესო 7140 აშშ დოლარს აღემატებოდა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 20 ივნისის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა. ამასთან, კასატორმა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ის საოქმო განჩინებაც გაასაჩივრა, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერებაზე და აღნიშნული განჩინების გაუქმება მოითხოვა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2006 წლის 2 ნოემბრის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი; მხარეებს მიეცათ უფლება, 2006 წლის 25 ოქტომბრის განჩინების ჩაბარებიდან 14 დღის ვადაში წარმოედგინათ მოსაზრება, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად საკასაციო საჩივარი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით; ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობის შემოწმება განისაზღვრა 2007 წლის 31 იანვრამდე.

მხარეებმა უზენაეს სასამართლოში საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის თაობაზე თავიანთი მოსაზრებები წარმოადგინეს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ რ. დ-ისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ პირობებს, როგორიცაა: ა. საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რამაც არსებითად იმოქმედა საქმის შედეგზე და განაპირობა არასწორი განჩინების გამოტანა. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ამ კატეგორიის დავებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებულ პრაქტიკას.

ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. რ. დ-ისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნენ დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2006 წლის 20 ივლისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.