ბს-860-822(კ-07) 15 იანვარი, 2008 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე)- ა. ლ-ა;

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე)- ქ. თბილისის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახური

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილება;

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:

ავთანდილ ლ-ამ სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში მოპასუხის – ქ. თბილისის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება /იხ.ს.ფ. 1-4/.

საქმის გარემოებები:

მოსარჩელე 2005 წლის 16 ივლისს მოძრაობდა თბილისი მცხეთის მიმართულებით, საკუთარი ავოტომობილით “მერსედეს-ბენცი”, რა დროსაც დავით აღმაშენებლის ხეივნის მე-12 კილომეტრზე, სავალი გზის საფარის დაზიანების, განათების გამაფრთხილებელი ნიშნის არარსებობის გამო, მოხდა ავტოსაგზაო შემთხვევა და დაზიანდა მოსარჩელის კუთვნილი ავტომანქანა. მან გამოიძახა საპატრულო პოლიცია, შედგა შეტყობინება საპატრულო პოლიციის უფროსის და მერიის მორიგის სახელზე.

სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

მოსარჩელის ავტომანქანის დაზიანების გამო, შპს “...” მიერ ჩატარდა ექსპერტიზა, რომელმაც დაადგინა მიყენებული ზიანი 454 ლარის ოდენობით. მოსარჩელემ მიმართა ქ. თბილისის მერს, რათა კეთილმოწყობის სამსახურს მისთვის აენაზღაურებინა მიყენებული ზიანი. მოპასუხემ - თბილისის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურმა, ვალდებულების თავიდან აცილების მიზნით, განცხადება გადაუგზავნა ვაკე-საბურთალოს გამგეობას იმ მოტივით, რომ საქალაქო სამსახური აწარმოებდა გზების კაპიტალურ შეკეთებას, ხოლო სავალი ნაწილის ორმოების მიმდინარე სარემონტო სამუშაოებს ახორციელებდნენ ქალაქის შესაბამისი რაიონული სამსახურები. ამავე სამსახურის უფროსმა წერილობით პასუხში აღნიშნა, რომ საკითხის გადაწყვეტა სამსახურის კომპეტენციას არ განეკუთვნებოდა. აღნიშნულის გამო, მოსარჩელემ არაერთხელ მიმართა ქ. თბილისის მერიას ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით, მაგრამ პასუხი ვერ მიიღო, თუ ვის კომპეტენციას განეკუთვნებოდა ასეთის შესრულება.

სარჩელის სამართლებრივი საფუძვლები:

მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ ზიანი გამოწვეული იყო მოპასუხის ბრალეული ქმედებით, კერძოდ, საქალაქო სამსახურის შესახებ დებულების მე-3 მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, მოპასუხის კომპეტენციას მიეკუთვნებოდა ქალაქის განათების სრულფასოვანი ფუნქციონირების უზრუნველყოფა, ამას გარდა, მოპასუხის ვალდებულებას წარმოადგენდა დაზიანებული საავტომობილო გზის მოვლა-პატრონობა. მოსარჩელის აზრით, არსებობდა მიზეზობრივი კავშირი მომხდარ შემთხვევასა და მოპასუხის ქმედებას შორის, რის გამოც სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის საფუძველზე მოითხოვა ზიანის ანაზღაურების დაკისრება ქ. თბილისის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურისათვის.

ამასთან, მოსამზადებელ სხდომაზე მოსარჩელემ გაზარდა სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვა, მოპასუხეს დაკისრებოდა გადაადგილებისას ტრანსპორტში გაწეული ხარჯების - 200 ლარისა და ადვოკატისთვის გადახდილი თანხის - 200 ლარის ანაზღაურება. საბოლოოდ, მოსარჩელემ მოითხოვა მის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის 954 ლარის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ა. ლ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ქ. თბილისის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ 454 ლარის გადახდა, ხოლო დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც საქალაქო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

მოსარჩელე ა. ლ-ამ თბილისი მცხეთის მიმართულებით მოძრაობისას, აღმაშენებლის ხეივნის მე-12 კილომეტრზე მოძრაობისას დააზიანა კუთვნილი ავტომანქანა “მერსედეს-ბენცი”. ავტომანქანის დაზიანების მიზეზი გახდა საავტომობილო გზის საფარის დაზიანება. აღნიშნული გარემოება დადასტურდა მოსარჩელის ახსნა-განმარტებით, პატრულ-ინსპექტორ დ. მიქიაშვილის ჩვენებით, საპატრულო ინსპექციასა და ქ. თბილისის მერიის სამორიგეოში არსებული შეტყობინებით. ასევე, მოწმის ჩვენებით, მოსარჩელის განმარტებით და წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებებით – შპს “....” მიერ შედგენილი ექსპერტიზის აქტით ¹1213 დადგინდა, რომ ა. ლ-ას კუთვნილ ავტომანქანას დაუზიანდა ორი საბურავი ალუმინის დისკით. საქალაქო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის მიერ მიყენებული ზარალის შეფასება 454 ლარად, ვინაიდან აღნიშნული დადასტურდა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებებით, ხოლო მოპასუხის მიერ აღნიშნულის გამაბათილებელი რაიმე მტკიცებულება წარმოდგენილი არ ყოფილა.

საქალაქო სასამართლომ გამოიყენა ქ. თბილისის მერიის 2005 წლის 10 ოქტომბრის ¹66 ბრძანებით დამტკიცებული ქ. თბილისის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის დებულების 2.1. “გ”, “დ” და “ვ” მუხლი და განმარტა, რომ ქ. თბილისის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის ფუნქციებს მიეკუთვნებოდა ქ. თბილისის გარე განათების უზრუნველყოფა, შიდა სარგებლობის გზების შეკეთება და ექსპლოატაციის უზრუნველყოფა, საგზაო ნიშნების მოწესრიგება. აქედან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სახეზე იყო მოპასუხის მიერ კანონმდებლობით დადგებილი ვალდებულების შეუსრულებლობა, რასაც შედეგად მოჰყვა მოქალაქისათვის ზიანის მიყენება. ამდენად, არსებობდა სსკ-ის 992-ე მუხლით დადგენილი ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები, რაც გამოიხატა მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებაში და ზიანის გამომწვევ უშუალო მიზეზს წარმოადგენდა.

საქალაქო სასამართლოს დასკვნით, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208.2 მუხლის თანახმად, ადგილობრივი ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას პასუხისმგებელი იყო თვით ადგილობრივი მმართველობის ორგანო. აღნიშნული მსჯელობის თანახმად, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია მოპასუხის უმოქმედობით მოსარჩელისათვის 454 ლარის ოდენობით ზიანის მიყენების ფაქტი. რაც შეეხებოდა მოსარჩელის მიერ ტრანსპორტირებისას გაწეულ ხარჯებს 250 ლარის ოდენობით, აღნიშნული გარემოება მოსარჩელის მიერ სათანადო მტკიცებულებებით დადასტურებული ვერ იქნა. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის თანახმად კი თითოეული მხარე ვალდებული იყო, დაედასტურებინა ის გარემოებები, რაზეც ამყარებდა თავის სასარჩელო მოთხოვნას. ამდენად, სასამართლოს დასკვნით, მოსარჩელის მოთხოვნა 450 ლარის ანაზღაურების ნაწილში, დაუსაბუთებელი იყო /იხ. ს.ფ. 50-53/.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ქ. თბილისის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურმა, რომელმაც მოითხოვა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი მოტივით:

სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, გადაწყვეტილება მიღებულია საპროცესო ნორმების დარღვევით. ამასთან, საქალაქო სასამართლომ დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105.2, 249.4, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-992-ე, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208.2 მუხლების მოთხოვნები.

აპელანტის განმარტებით, კონკრეტულ შემთხვევაში, ფაქტობრივი გარემოება არ შეიძლებოდა ჩათვლილიყო დადგენილად, ვინაიდან საქმეში არ მოიპოვებოდა მტკიცებულება, კერძოდ, პატრულის მიერ შემთხვევის ადგილზე შედგენილი 2006 წლის 16 ივლისის ოქმი ა. ლ-ას კუთვნილი ავტომანქანის “მერსედეს-ბენცის” დაზიანების შესახებ. მის ნაცვლად საქმის მასალებში წარმოდგენილი იყო 2005 წლის 28 ივლისით დათარიღებული სამორიგეო-საინფორმაციო განყოფილების უფროსის ხელმოწერილი უსათაურო ფურცელი, რომელსაც არ ჰქონდა შესაბამისი ბეჭედი, ასევე არ იყო მითითებული ავტონანქანის დაზიანების შესახებ. ამდენად, საქმეში არ არსებობდა შესაბამისი მტკიცებულება აღნიშნული ფაქტის უტყუარობის დასადგენად. ამასთან, სასამართლომ დადგენილად ცნო შპს “....” მიერ 7 დღის დაგვიანებით შედგენილი ექსპერტიზის დასკვნა, რომლითაც არ შეიძლებოდა დადგენილიყო 2005 წლის 16 ივლისს მომხდარი შემთხვევის შედეგად აღნიშნული ავტომანქანის დაზინების ხარისხის უტყუარობა, რამდენადაც 7 დღის მანძილზე შესაძლებელი იყო, ა. ლ-ას ავტომანქანა სულ სხვა ვითარებაში და სხვა მიზეზით დაეზიანებინა /იხ. ს.ფ. 59-60/.

სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილებით ქ. თბილისის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ა. ლ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი და განმარტა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი შეიქმნებოდა მაშინ, როცა საქმეზე დადგინდებოდა დამდგარი ზიანის ოდენობა, მისი გამომწვევი უშუალო მიზეზი, ასევე მოპასუხის განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობა დამდგარ ზიანთან მიმართებაში. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ექსპერტის დასკვნა არის მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელმაც დაადგინა, რომ ავტომანქანაზე მიყენებული ზარალი შეადგენდა 454 ლარს, მაგრამ ექსპერტიზას არ დაუდგენია, თუ რა იყო საბურავების დაზინების მიზეზი, ასევე შეეძლო თუ არა გზის საფარს, მიეყენებინა ანალოგიური სახის დაზიანებები მოცემული სახით საბურავებისა და ალუმინის დისკებისათვის. ამასთან, გასათვალისწინებელი იყო ისიც, რომ მოსარჩელემ ნივთიერ მტკიცებულებათა სახით დაზიანებული დისკები და საბურავები ვერ წარმოადგინა. შაქმესი არსებული მასალებით ასევე შეუძლებელი იყო, დადგენილიყო მოსარჩელეა ა. ლ-ას ბრალეულობის ხარისხი მომხდარ ავტოსაგზაო შემთხვევაში. გზის საფარის აღდგენის გამო, სასამართლო მოკლებული იყო შესაძლებლობას, ექსპერიმენტის ჩატარების გზით დაედგინა თუ რა სიჩქარით მოძრაობდა მოსარჩელე და ხომ არ აჭარბებდა მოძრაობის დროს სიჩქარის დასაშვებ ზომას.

ზემოაღნიშნული ნორმის დეფინიციიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელი იყო სახელმწიფოს ან მისი მოსამსახურის მიერ განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის არსებობა დამდგარ ზიანთან მიმართებაში, რაც საქმეში არსებული მასალებით არ დადასტურებულა.

სააპელაციო პალატამ საყოველთაოდ ცნობილ ფაქტად მიიჩნია ის გარემოება, რომ საქართველოში სატრანსპორტო გზების მდგომარეობა გასული წლების პერიოდში არ შეესაბამებოდა დადგენილ სტანდარტებს და წლების განმავლობაში ვერ ხერხდებოდა დაზიანებული გზების შეკეთება. სააპელაციო პალატამ ასევე მიიჩნია, რომ, მიუხედავად კანონმდებლობის ცხადი პოზიციისა, რომ სახელმწიფოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისათვის უნდა არსებულიყო განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობა, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ დადასტურდა, სახელმწიფოს განვიტარების ამ ეტაპზე, როდესაც მიმდინარეობს სახელმწიფო როლის განმტკიცება, მისი ვალდებულებების რეალურად განხორციელება, რაც სასიცოცხლოდ აუცილებელია გარდამავალი პერიოდისათვის, მიზანშეუზონელი იყო სახელმწიფოს დაკისრებოდა საავტომობილო გზების დაზიანების გამო, მოქალაქეებისათვის დამდგარი ზიანის ანაზღაურება. აღნიშნული საკითხის სახელმწიფოს საზიანოდ გადაწყვეტა აუცილებლად გამოიწვევდა წინამდებარე სახის დავების დიდი რაოდენობით გაზრდას, აღნიშნული მილიონობით ავტომანქანების მოძრაობის დროს სარსებით რეალური იყო, რაც სახელმწიფო ბიუჯეტს სავალალო მდგომარეობაში ჩააგდებდა /იხ. ს.ფ. 76-79/.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. ლ-ამ, რომელმაც მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება, შემდეგი მოტივით:

კასაციის მიზეზი:

სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი და გადაწყვეტილება არ არის დასაბუთებული. სააპელაციო სასამართლომ სათანადო სამართლებრივი შეფასება არ მისცა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, რის გამოც მიღებულ იქნა დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება.

კასატორის განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება ზიანი, რომელზეც ვრცელდება ანაზღაურების მოვალება, ანუ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმდებების უშუალო შედეგს. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208.2 მუხლით თანამდებობის პირის ან სამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანო. კასატორი მიიჩნევს, რომ საქალაქო სასამართლოს მიერ სწორად იქნა დადგენილი საქმის ფაქტობრივი გარემოებანი და მასზე სამართლიანი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული, რომელიც ექვემდებარებოდა ძალაში დატოვებას /იხ.ს.ფ. 83¹-85/.

საკასაციო სასამართლოს 2007 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით ა. ლ-ას საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3. “გ” პუნქტის საფუძველზე /პროცესუალური კასაცია/.

მოწინააღმდეგე მხარეს შესაგებელი საკასაციო საჩივარზე არ წარმოუდგენია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმებისა და საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ა. ლ-ას საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია და უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას დარღვეულია სსსკ-ის 393.2 და 394 “ე^I” მუხლების მოთხოვნები. სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი, გადაწყვეტილება იურიდიული თვალსაზრისით იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება, კერძოდ, სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლით განსაზღვრულია სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა მისი მოსამსახურის მიერ მიყენებული ზიანისათვის, კერძოდ, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი.

კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ სახელმწიფო მოსამსახურის ბრალეული ქმედება /განზრახვა ან გაუფრთხილებლობა/ დადგენილი არის კანონმდებლობით განსაზღვრული წესით, აღნიშნულიდან გამომდინარე მოცემულ დავაში არ არსებობს მითითებული სამართლის ნორმის გამოყენების ფაქტობრივი და სამართლებრივი წინაპირობა.

საკასაციო სასამართლო საქართველოს კონსტიტუციის 42.9. მუხლის საფუძველზე განმარტავს, რომ სახელმწიფო და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურების უფლება სახელმწიფო სახსრებიდან ყველასათვის გარანტირებულია.

ადგილობრივი მმართველობის ორგანოთა უფლება-მოვალეობები რეგლამენტირებულია რა სპეციალური კანონმდებლობით, კერძოდ, à”ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის შესახებ” კანონით, “საქართველოს დედაქალაქის - ქ. თბილისის შესახებ” კანონით, რომელთა მიხედვითაც განისაზღვრა მმართველობის ორგანოების ტერიტორიული იურისდიქციის შესაბამისი კომპეტენცია მმართველობის სფეროში, რომელიც რეალიზებულ უნდა იქნას, როგორც მოქალაქეთა განცხადებების, ასევე, საკუთარი ინიციატივის საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა მისი ორგანოების მიერ მიყენებული ზიანისათვის დადგენილია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავის დებულებებით, იქედან გამომდინარე, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს ზიანის მიმყენებელი ქმედება არსებითად არ განსხვავდება კერძო-პირის ანალოგიური ქმედებისაგან, კოდექსის 207-ე მუხლით განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული, /ასე, მაგალითად, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 47-ე მუხლი/.

აღსანიშნავია, რომ ქ. თბილისის მერიის 2005 წლის 10.10 ¹66 ბრძანებით დამტკიცებული თბილისის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის დებულების პირველი პუნქტის “გ”, “დ” და “ვ” ქვეპუნქტების მიხედვით, თბილისის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის ფუნქციებს მიეკუთვნება თბილისის გარეგანათების უზრუნველყოფა, შიდა სარგებლობის გზების შეკეთება და ექსპლუატაციის უზრუნველყოფა, საგზაო ნიშნების მოწესრიგება. საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ ობიექტურად და სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს იყო თუ არა საგზაო შემთხვევის ადგილზე მოპასუხის მიერ მითითებული ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით დადგენილი ვალდებულება უზრუნველყოფილი.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კანონით დადგენილი საჯარო ვალდებულება თავის თავში მოიცავს ამ ვალდებულების შეუსრულებლობის პირობებში მოთხოვნის უფლებას, რომლის რეალიზაციის სამართლებრივ-პროცესუალურ ფორმას სწორედ სარჩელი წარმოადგენს.

საკასაციო სასამართლო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის საფუძველზე განმარტავს, რომ საჯარო-სამართლებრივ ურთიერთობებში გათვალისწინებულია ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ბრალის არსებობის გარეშეც. ამდენად, საქმის განხილვისას სასამართლომ უნდა შეაფასოს საჯარო ვალდებულება ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ იქნა თუ არა ჯეროვნად შესრულებული, შეუსრულებლობის შემთხვევაში იყო თუ არა პრევენციული ზომები (გამაფრთხილებელი ნიშნები) მიღებული, რათა თავიდან აცილებული ყოფილიყო საგზაო შემთხვევები.

სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის) უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან, აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ვალდებულებითი სამართალი აწესრიგებს ისეთ ვალდებულებებთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, რომელთა დარღვევისათვის დამრღვევს სასამართლოს მეშვეობით შეიძლება დაეკისროს შესრულება ან ზიანის ანაზღაურება. ვალდებულებითი ურთიერთობა კერძო სამართლის სუბიექტებს შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობაა, ამასთან, იგი განსხვავდება საჯარო სამართალში არსებული ვალდებულებისაგან, სამოქალაქო კოდექსის 317.1. მუხლი ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობად მიიჩნევს როგორც ხელშეკრულებას, ასევე, დელიქტს, უსაფუძვლო გამდიდრებას ან კანონით გათვალისწინებულ სხვა საფუძვლებს.

საკასაციო სასამართლო სრულად კანონშეუსაბამოდ მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის განმარტებას შემდეგზე, რომ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია სახელმწიფო ან მისი მოსამსახურის მიერ ადგილი ჰქონდეს განზრახვას ან უხეშ გაუფრთხილებლობას და რომ აღნიშნული გამომდინარეობს სახელმწიფოს როლის გაზრდისა და სულ უფრო ყოვლისმომცველი ხასიათის დამკვიდრებიდან, ასევე სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა სახელმწიფოს ნებაზე პრიორიტეტულად აქციოს ინფრასტრუქტურის აღდგენა, რისთვისაც ასეულობით მილიონი ლარი არის გამოყოფილი საავტომობილო გზების შეკეთებისათვის და ახალი გზების დასაგებად, რომ სახელმწიფოს ცხოვრების ამ ეტაპზე, როდესაც მიმდინარეობს სახელმწიფოს როლის განმტკიცება, მისი ვალდებულების რეალურად განხორციელება, მიზანშეუწონელია სახელმწიფოს დაეკისროს გზების დაზიანების გამო მოქალაქეთათვის ზიანის ანაზღაურება და რომ ამ საკითხს სახელმწიფოს საზიანოდ გადაწყვეტა აუცილებლად გამოიწვევს მსგავსი დავების დიდი რაოდენობით გაზრდას, რაც სახელმწიფო ბიუჯეტს სავალალო მდგომარეობაში ჩააგდებს /იხ.ს.ფ. 78/, არაფერი აქვს საერთო ობიექტურ, მიუკერძოებელ და სამართლიან მართლმსაჯულებასთან, რაც საქართველოს მოქალაქეთათვის გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციით, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით.

ზემომითითებული მსჯელობა ადასტურებს, რომ სასამართლომ დავა გადაწყვიტა არა საქმის ფაქტობრივი მასალების ობიექტური შეფასების საფუძველზე, არამედ მიზანშეწონილებიდან გამომდინარე, რაც სრულ წინააღმდეგობაშია მართლმსაჯულების პრინციპებთან.

სასამართლო აქტებში სახელმწიფო პრიორიტეტების, საბიუჯეტო ასიგნებების, სახელმწიფოს საზიანოდ დავების გაზრდის პრევენცია და ბიუჯეტის სავალალო მდგომარეობაში აღმოჩენის პერსპექტივაზე დეკლარირებული სახის მსჯელობა გამორიცხავს სასამართლოს, როგორც მიუკერძოებელ და ობიექტური არბიტრის როლის, როგორც სასამართლო ხელისუფლების კონსტიტუციური ფუნქციის _ სასამართლო კონტროლის სრულფასოვან განხორციელებას აღმასრულებელი ხელისუფლების და თვითმმართველობის ორგანოების გადაწყეტილებებზე, მოქმედებებზე და ა. შ.

სააპელაციო სასამართლომ არ მიიჩნია უტყუარ მტკიცებულებად საქმეში მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა, რადგან სასამართლოს მოსაზრებით, ექსპერტიზას არ დაუდგენია თუ რა იყო საბურავების დაზიანების მიზეზი, შეეძლო თუ არა გზის საფარს მიეყენებინა ანალოგიური სახის დაზიანებები მოცემული სახით საბურავებსა და ალუმინის დისკებისათვის, აქვე, სასამართლო უთითებს, რომ მოსარჩელემ ნივთიერ მტკიცებულებათა სახით დაზიანებული დისკები და საბურავები ვერ წარმოადგინა /იხ.ს.ფ. 77/, თუმცა არ მიუთითებია კანონით დადგენილ ვალდებულებაზე, რომლითაც მოსარჩელე მოვალე იქნებოდა აღნიშნული მტკიცებულებების თავდაპირველი სახით (დაზიანებული) წარმოდგენაზე.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მითითებული მტკიცებულებების შეფასებისას სასამართლომ საერთოდ არ მისცა შეფასება პირველი ინსტანციის სასამართლოში პატრულ-ინსპექტორის მიერ მოწმის სახით მიცემულ ჩვენებას, არ შეაფასა წარმოდგენილი მტკიცებულებები ერთობლიობაში, ისე ჩამოაყალიბა ერთმნიშვნელოვნად მოსარჩელის საწინააღმდეგო დასკვნა.

აუცილებელია, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას გამოკვლეულ იქნას საქმეში არსებული მტკიცებულებები და ერთობლიობაში მიეცეს სამართლებრივი შეფასება, ასევე ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლების საფუძველზე მინიჭებული უფლება მასალების საფუძველზე (ოფიციალობის პრინციპი) სასამართლომ უნდა მოიპოვოს საქმისათვის განმსაზღვრელი მნიშვნელობის მქონე მტკიცებულებები და დავა გადაწყვიტოს ობიექტურად და კანონიერად.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სახეზეა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412.1. მუხლით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილების და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები, ხოლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით შეუძლებელია ახალი გადაწყვეტილების მიღება. სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების მიღების მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემომითითებული გარემოებები, სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია მისცეს დავის საგანს და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53.4 მუხლის შესაბამისად, საქმეზე სასამართლო ხარჯები უნდა გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 257-ე, 390-ე, 399-ე, 408.3, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ა. ლ-ას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს; გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს; სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.